Скачать fb2
Śmierć Na Obczyźnie

Śmierć Na Obczyźnie

Аннотация

    Świt w Wenecji. Idealny spokój i cisza. W kanale unosi się ciało zamordowanego człowieka. Wkrótce okaże się, że są to zwłoki amerykańskiego żołnierza. Sprawa trafia do komisarza Brunettiego. Przełożeni nie ułatwiają mu pracy; forsują hipotezę o napadzie rabunkowym. Komisarz wnika jednak głębiej w dziwne okoliczności śmierci Amerykanina. Niespodziewanie wpada na trop afery, w którą zamieszane są władze Włoch, armia amerykańska i wszechmocna mafia. Jak dalece Brunetti będzie mógł posunąć się w walce z totalnym złem? Czy uda mu się przeżyć?


Donna Leon Śmierć Na Obczyźnie

    Komisarz Guido Brunetti 2
    Przełożył: Marek Cegieła
    Dedykuję Peggy Lynn
Volgi intorno lo sguardo, o sire, e
vedi qual strage orrenda nel tuo
nobil regno, fa il crudo mostro. Ah
mira allagate di sangue quelle
pubbliche vie. Ad ogni passo vedrai
chi geme, e l’alma gonfia d’atro
velen dal corpo esala.

    O panie, rozejrzyj się dokoła i zobacz,
    jak ten okrutny potwór strasznie zniszczył
    twoje wspaniałe królestwo. Spójrz na te ulice
    tonące we krwi. Na każdym kroku widzisz,
    że ktoś lamentuje, że dusza opuszcza ciało
    spuchnięte od okropnej trucizny.
    libretto opery Idomeneo Mozarta

Rozdział 1

    Na powierzchni ciemnej wody kanału unosiło się jakieś ciało twarzą w dół. Z prądem odpływu wolno sunęło w stronę otwartych wód laguny. Kilkakrotnie uderzyło głową w omszałe stopnie nabrzeża przed bazyliką Świętego Jana i Pawła, tam na moment się zatrzymało, a potem, gdy nogi zatoczyły łuk, oderwało się i dryfowało dalej.
    Gdzieś niedaleko zegar na wieży kościoła wybił czwartą nad ranem, a wtedy, jak na rozkaz, prąd się zmniejszył.
    Woda w kanale płynęła coraz wolniej, w końcu jej ruch zupełnie ustał do chwili, gdy rozpocznie się przypływ. Ciało martwego człowieka, niewidoczne w mroku, kolebało się teraz na powierzchni w jednym miejscu. W ciszy mijał czas. Nagle przerwała ją niegłośna rozmowa dwóch mężczyzn, prowadzona w weneckim dialekcie. Jeden z nich pchał niski wózek wyładowany gazetami, które rano zacznie sprzedawać w swoim kiosku, drugi szedł do pracy w szpitalu, zajmującym całą jedną stronę dużego, otwartego placu.
    Przez lagunę płynął mały statek. Niewielkie fale, jakie wznosił, zmarszczyły wodę w kanale i kołysząc zwłokami, przeniosły je z powrotem pod ścianę nabrzeża.
    Kiedy zegar wybił piątą, jakaś kobieta w jednym z domów nad kanałem, stojących naprzeciwko campo, zamaszyście otworzyła zielone okiennice w kuchni, a następnie zmniejszyła gaz pod ekspresem do kawy. Jeszcze nie całkiem obudzona, wsypała łyżeczkę cukru do niedużej filiżanki, odruchowo wyłączyła gaz i nalała sobie kawy. Z filiżanką w dłoniach podeszła do otwartego okna, jak codziennie rano od dziesiątków lat, i spojrzała na ogromny konny posąg Colleoniego, niegdyś najstraszniejszego z weneckich kondotierów, a teraz jej sąsiada. Dla Bianki Pianaro był to najprzyjemniejszy kwadrans w ciągu dnia, Colleoni zaś, przed wiekami odlany w brązie – idealnym kompanem w czasie tej cennej chwili spokoju.
    Delektując się gorącą kawą, obserwowała gołębie, które już coś tam dziobały nieopodal posągu. Leniwie popatrzyła w dół, gdzie na ciemnozielonej wodzie kołysała się niewielka łódź jej męża. W nocy padało, chciała więc sprawdzić, czy brezentowa plandeka, przykrywająca łódź, jest na miejscu. Gdyby zerwał ją wiatr, Nino musiałby zejść i wyczerpać z łodzi wodę przed rozpoczęciem pracy. Bianca wychyliła się z okna, by spojrzeć na dziób.
    Początkowo sądziła, że to jakaś torba ze śmieciami, którą w nocy zmył z nabrzeża przypływ. Później jednak uznała, że to jest dziwnie symetryczne, podłużne, a w dodatku po bokach ma jakby ręce, co w sumie przypomina…
    – O Dio! – szepnęła, upuszczając filiżankę do wody blisko owego kształtu. Biegnąc do sypialni, krzyczała: – Nino, Nino! W kanale jest trup!
    Dwadzieścia minut później telefon z tą samą informacją obudził Guida Brunettiego, który uniósł się na łokciu i sięgnął po słuchawkę.
    – Gdzie?
    – Przy placu Świętego Jana i Pawła, koło szpitala, panie komisarzu – odpowiedział policjant, który zadzwonił do niego z komendy natychmiast po otrzymaniu tej wiadomości.
    – Co się stało? Kto go znalazł? – spytał Brunetti, wysuwając nogi spod kołdry i siadając na brzegu łóżka.
    – Nie wiem, panie komisarzu. Zawiadomił nas o tym przez telefon niejaki Pianaro.
    – To czego mi zawracacie głowę? – zdenerwował się Brunetti, próbując ukryć irytację, spojrzał bowiem na budzik, który wskazywał minutę po wpół do szóstej. – Co robi nocna zmiana? Nikogo tam nie ma?
    – Wszyscy już poszli do domu, panie komisarzu. Dzwoniłem do Bozettiego, ale jego żona powiedziała, że jeszcze nie wrócił. – Młody policjant mówił coraz mniej pewnym głosem. – W tej sytuacji zadzwoniłem do pana, panie komisarzu, bo wiem, że pan pracuje na dziennej zmianie.
    Która zaczyna, się za dwie i pół godziny, pomyślał Brunetti, ale się nie odezwał.
    – Jest pan tam, panie komisarzu?
    – Jestem, jestem. Jest również wpół do szóstej.
    – Wiem, panie komisarzu, ale nikogo innego nie mogłem znaleźć – płaczliwie odpowiedział młody głos.
    – Dobrze, już dobrze. Popłynę tam i się rozejrzę. Przyślijcie mi motorówkę. Migiem. – W tym momencie przypomniał sobie, że nocna zmiana już skończyła pracę. – A znajdziecie kogoś, kto mnie podrzuci?
    – Tak, panie komisarzu. Właśnie przyszedł Bonsuan. Mam go wysłać?
    – Tak, natychmiast. I zadzwońcie po resztę dziennej zmiany. Powiedzcie im, że spotkamy się na miejscu.
    – Rozkaz, panie komisarzu – z ulgą odpowiedział młody policjant, wyraźnie zadowolony, że ktoś inny wziął sprawę w swoje ręce.
    – Aha, zadzwońcie też do doktora Rizzardiego. Poproście go, żeby jak najprędzej się tam zjawił.
    – Tak jest. Jeszcze coś, panie komisarzu?
    – Nie, już nic. Tylko szybko przyślijcie tę motorówkę i powiedzcie tamtym, że gdyby dotarli na miejsce przede mną, niech zabezpieczą teren. Nikomu nie wolno zbliżać się do denata.
    Pewnie już wiele śladów zostało zniszczonych, ktoś rzucił niedopałek papierosa, kto inny przeszedł po chodniku. Nie mówiąc nic więcej, Brunetti odłożył słuchawkę.
    Paola, leżąca obok, spojrzała na niego jednym okiem, drugie zasłoniwszy przed światłem nagim ramieniem. Doświadczenie podpowiedziało Brunettiemu, że oczekiwała wyjaśnień.
    – Trup. W kanale. Zaraz po mnie przypłyną. Zadzwonię.
    Paola coś mruknęła, przewróciła się na brzuch i natychmiast ponownie zasnęła. Z pewnością była jedyną osobą, której w ogóle nie interesowało, że w jakimś kanale znaleziono czyjeś zwłoki.
    Komisarz szybko się ubrał, uznał bowiem, że szkoda czasu na kąpiel pod prysznicem, i ruszył do kuchni, zastanawiając się, czy zdąży wypić kawę. Zobaczył, że na dnie ekspresu trochę jej zostało z poprzedniego dnia. Nie znosił odgrzewanej kawy, ale przelał tę resztkę do rondla, który postawił na gazie, i czekał, aż się zagotuje. Potem napełnił filiżankę niemal gęstym płynem, wsypał trzy łyżeczki cukru i pośpiesznie wypił.
    Odezwał się dzwonek, co świadczyło, że motorówka już czeka. Brunetti spojrzał na zegarek – była za osiem szósta. To z pewnością Bonsuan. Nikt inny nie potrafiłby przypłynąć tak szybko. Z szafy w przedpokoju komisarz wyjął wełniany płaszcz. Wrześniowe noce bywają chłodne, a na placu Świętego Jana i Pawła zawsze może wiać z powodu bliskości laguny.
    Wyszedł z mieszkania, zbiegł na parter i otworzył drzwi. Przed domem stał Puccetti, który pracował w policji niespełna pięć miesięcy.
    – Bon giorno, signor commissario – powiedział wesoło i zasalutował.
    Zdziwiony, że nowy policjant porusza się tak żwawo i zachowuje tak głośno o tej porze, Brunetti odpowiedział skinieniem ręki i ruszył wąskim zaułkiem. Przy nabrzeżu zobaczył zacumowaną policyjną motorówkę, rytmicznie migającą niebieskim światłem. Za kołem sterowym stał Bonsuan, policyjny pilot, w którego żyłach płynęła krew licznych pokoleń rybaków z Burano, niewątpliwie zmieszana z wodami laguny, dawała mu bowiem instynktowną znajomość pływów i prądów, dzięki czemu z zamkniętymi oczami mógł przemierzać wszystkie kanały miasta.
    Bonsuan, potężny mężczyzna z gęstą brodą, przywitał wsiadającego komisarza skinieniem głowy – powitanie stosowne do pory dnia i rangi przełożonego. Puccetti wskoczył na pokład, gdzie już się znajdowało dwóch umundurowanych policjantów. Kiedy jeden z nich zdjął cumę z pachołka, Bonsuan szybko wyprowadził łódź na Canale Grande. Przepłynęli pod mostem Rialto i skręcili w jednokierunkowy kanał z prawej strony, a po chwili w lewo i znowu w prawo. Brunetti postawił kołnierz płaszcza, by się chronić przed wiatrem i chłodem wczesnego poranka. Łodzie, cumujące po obu stronach kanałów, kołysały się na fali, którą zostawiała za sobą motorówka, inne zaś, wiozące z Sant’ Erasmo świeże owoce i jarzyny, ustępowały z drogi na widok błyskającego niebieskiego światła.
    W końcu skręcili w Rio dei Mendicanti, kanał biegnący wzdłuż szpitala i, akurat naprzeciwko cmentarza, wpadający do laguny. Bliskie sąsiedztwo szpitala i cmentarza było prawdopodobnie przypadkowe, dla większości wenecjan, zwłaszcza tych, co przeżyli leczenie w szpitalu, położenie cmentarza stanowiło jednak bezsłowny komentarz do kwalifikacji personelu szpitala.
    W połowie kanału, na jego prawym brzegu, Brunetti dostrzegł grupkę ludzi stojących nad wodą. Bonsuan zatrzymał motorówkę pięćdziesiąt metrów od nich.
    Komisarz zrozumiał, że próżne okażą się wszelkie wysiłki uchronienia śladów przed gapiami. Do łodzi zbliżył się jeden z funkcjonariuszy i pomógł mu wejść na brzeg.
    – Bon giorno, signor commissario. Wyciągnęliśmy go, ale jak pan widzi, już mamy towarzystwo. – Wskazał ręką jakieś dziesięć osób tłoczących się wokół czegoś, co leżało na chodniku i co sobą zasłaniały. Wracając do nich, powiedział: – No, dobra, cofnąć się. Policja.
    Ludzie posłuchali nie na jego rozkaz, lecz dopiero wówczas, gdy podszedł z komisarzem. Brunetti zobaczył na chodniku zwłoki młodego mężczyzny z otwartymi oczami. Obok stało dwóch policjantów w mokrych mundurach. Zasalutowali, a gdy opuścili dłonie, z rękawów zaczęła skapywać im woda. Komisarz obu znał. Luciani i Rossi dobrze pracowali.
    – No, meldujcie.
    – Pływał w kanale, kiedyśmy tu dotarli, szefie – odpowiedział Luciani, starszy od Rossiego rangą. – Zadzwonił do nas jakiś facet z tego budynku – wskazał żółty dom na drugim brzegu kanału. – To jego żona zauważyła topielca.
    Brunetti odwrócił się i spojrzał w tamtą stronę.
    – Czwarte piętro – wyjaśnił Luciani.
    Komisarz podniósł wzrok i spostrzegł, że ktoś odskoczył od okna. Obserwując budynek, a także sąsiednie domy, widział w oknach ciemne sylwetki. Kiedy spoglądał w ich stronę, niektóre się chowały, inne nie. W końcu znów odwrócił się do Lucianiego i dał mu znak, by mówił dalej.
    – Był blisko schodków, ale i tak musieliśmy wleźć do wody, żeby go wyciągnąć. Położyłem go na plecach, próbowałem reanimować. Beznadziejna sprawa, panie komisarzu. Wygląda na to, że on nie żyje już od dłuższego czasu.
    Powiedział to przepraszającym tonem, jakby nieudana próba przywrócenia życia młodemu mężczyźnie przyczyniła się do jego śmierci.
    – Obejrzeliście ciało? – spytał Brunetti.
    – Nie, panie komisarzu. Jakeśmy zobaczyli, że nic się nie da zrobić, doszliśmy do wniosku, że najlepiej zostawić to lekarzowi.
    – Dobrze, bardzo dobrze – mruknął Brunetti.
    Luciani zadrżał, albo z zimna, albo z powodu swojego niepowodzenia, a wtedy z jego munduru spadł na chodnik deszcz drobnych kropelek wody.
    – Wy dwaj zbierajcie się do domu – rzekł komisarz. – Weźcie kąpiel, najedzcie się i wypijcie coś na rozgrzewkę. Bonsuan odwiezie was motorówką.
    Policjanci uśmiechnęli się na tę propozycję, podziękowali komisarzowi i przepchnęli się przez tłum, który w ciągu kilku minut od jego przybycia wyraźnie zgęstniał. Brunetti skinął na jednego z umundurowanych policjantów z motorówki.
    – Cofnijcie tych ludzi – rozkazał. – Spiszcie ich nazwiska i adresy. Wszystkich. Zapytajcie, kiedy tu przyszli i czy dziś rano nie widzieli albo nie słyszeli czegoś dziwnego, a potem każcie im się rozejść.
    Nie znosił gapiów spragnionych krwi, którzy zawsze się gromadzili tam, gdzie ktoś zginął. Nigdy nie rozumiał ich fascynacji, zwłaszcza najbardziej drastycznymi wypadkami.
    Znowu popatrzył na twarz martwego mężczyzny, obiekt tylu ciekawskich spojrzeń. Był przystojny; miał proporcjonalną twarz, wąski, ładny nos, bardzo jasne, niebieskie oczy i krótkie włosy blond, pociemniałe od wody, tworzącej wokół ciała kałuże.
    Za plecami Brunetti słyszał głosy policjantów odsuwających tłum. Przywołał do siebie Puccettiego. Młody policjant znów mu zasalutował, lecz on to zignorował i powiedział:
    – Idźcie i spróbujcie się dowiedzieć od mieszkańców domów po drugiej stronie kanału, czy czegoś nie widzieli albo nie słyszeli.
    – A o jaką porę mamy pytać, panie komisarzu?
    Przez chwilę Brunetti myślał o księżycu. Przypomniał sobie, że od dwóch dni jest w nowiu, a więc przypływ nie był silny i nie mógł przenieść ciała zbyt daleko. Postanowił zapytać o to Bonsuana. Denat ma dziwnie pomarszczone i blade dłonie, co świadczy, że długo przebywał w wodzie. Po ustaleniu, kiedy nastąpiła śmierć, Bonsuan obliczy, jak daleko i skąd go zdryfowało. Tymczasem trzeba odpowiedzieć Puccettiemu.
    – Pytajcie ich o całą noc. Postarajcie się też o jakieś barierki i spróbujcie usunąć stąd tych ludzi.
    Wiedział jednak, że to niełatwa sprawa. W Wenecji takie rzeczy rzadko się zdarzają i gapie odejdą bardzo niechętnie.
    Usłyszał silnik zbliżającej się łodzi. Druga biała policyjna motorówka, migając niebieskim światłem, zatrzymała się w kanale tam, gdzie Bonsuan przycumował swoją. Przypłynęło nią trzech mundurowych i jeden cywil. Kiedy wyskoczywszy z łodzi, zbliżali się do tłumu, twarze gapiów jednocześnie zwróciły się w ich stronę, jak na meczu tenisowym.
    Na czele szedł doktor Ettore Rizzardi, miejski lekarz sądowy. Nie zważając na spojrzenia gapiów, podszedł do Brunettiego i przyjaźnie wyciągnął doń rękę.
    – Buon di, Guido – rzekł. – Co jest grane?
    Komisarz się odsunął, by lekarz mógł zobaczyć zwłoki.
    – Luciani i Rossi wyciągnęli go z kanału, ale już nic się nie dało zrobić. Luciani próbował go reanimować, tylko że za późno.
    Lekarz kiwnął głową. Pomarszczona skóra na dłoniach denata wyraźnie potwierdzała, że wszelka pomoc byłaby bezskuteczna.
    – Wygląda na to, że leżał w wodzie dłuższy czas – odezwał się komisarz. – Uważam jednak, że ty, Ettore, powiesz mi to najlepiej.
    Przyjąwszy ten komplement jako rzecz normalną, Rizzardi skupił uwagę na zwłokach. Kiedy pochylił się nad ciałem, w tłumie rozległy się głośne szepty. Ignorując je, ostrożnie postawił torbę na suchym miejscu obok denata i zabrał się do badania.
    Brunetti obrócił się na pięcie i podszedł do gapiów.
    – Jeśli państwo podali swoje nazwiska i adresy, proszę się rozejść. Tu już nie ma nic więcej do oglądania, więc odejdźcie. Wszyscy.
    Jakiś staruszek z siwą brodą, któremu komisarz zasłaniał widok, mocno wychylił się w bok, chcąc zobaczyć, co lekarz robi ze zwłokami.
    – Przecież mówiłem, żeby pan stąd odszedł – bezpośrednio do niego zwrócił się Brunetti.
    Staruszek się wyprostował, obojętnie spojrzał na komisarza, a potem znów się wychylił i patrzył na to, co go interesowało. Jakaś starsza pani gniewnie szarpnęła smycz, na której prowadziła teriera, i odeszła, najwyraźniej oburzona kolejnym dowodem brutalności policji. Umundurowani funkcjonariusze wolno krążyli w tłumie i słowem lub delikatnym gestem odwracali ludzi, zmuszając ich do odejścia. Ostatni dał się przekonać staruszek z brodą, ale przeniósł się tylko pod żelazną balustradę wokół posągu Colleoniego, oparł się o nią i odmówił opuszczenia placu, powołując się na prawa obywatelskie.
    – Guido, pozwól na moment! – zawołał Rizzardi.
    Brunetti wrócił i stanął przy klęczącym lekarzu, który uniósł koszulę denata. Niespełna piętnaście centymetrów nad pasem zobaczył poziomą, szarosiną ranę o postrzępionych brzegach. Ukląkł w kałuży zimnej wody obok Rizzardiego, by się lepiej przyjrzeć. Rana długości około pięciu centymetrów nie krwawiła, prawdopodobnie dlatego, że zwłoki długo przebywały w wodzie.
    – Guido, to nie jest turysta, który się upił i wpadł do kanału.
    Brunetti pokiwał głową.
    – A to od czego? – spytał wskazując ranę.
    – Od noża. Z szerokim ostrzem. Ten, kto to zrobił, to albo fachowiec, albo miał dużo szczęścia.
    – Niby dlaczego?
    – Wolałbym o tym nie mówić, dopóki nie przeprowadzę sekcji. Jeśli jednak uderzenie zadaje się pod odpowiednim kątem, a wszystko na to wskazuje, nóż wchodzi prosto w serce, po drodze nie natrafiając na żebra. Wtedy wystarczy lekkie pchnięcie, by od razu nastąpiła śmierć – wyjaśnił Rizzardi i powtórzył: – To albo fachowiec, albo miał dużo szczęścia.
    Po wielkości rany Brunetti nie umiał się zorientować, jak ona przebiega głębiej.
    – Czy to nie mogło być coś innego niż nóż?
    – Trudno mi powiedzieć z całą pewnością, dopóki nie obejrzę wewnętrznych tkanek, ale wątpię.
    – A on przypadkiem się nie utopił? Przecież mógł, jeśli rana nie sięga serca.
    Rizzardi usiadł na piętach, skrzętnie podwinąwszy poły płaszcza, żeby się nie zamoczyły.
    – Nie. Wątpię. Taka rana by mu nie przeszkodziła wydostać się z wody, gdyby serce było nietknięte. Moim zdaniem otrzymał jeden cios pod odpowiednim kątem i śmierć nastąpiła prawie natychmiast – powiedział wstając. – Biedak, taki przystojny i miał świetną kondycję. Wygląda mi na sportowca albo osobę, która bardzo o siebie dbała.
    Pochylił się i dziwnie ojcowskim gestem próbował zamknąć denatowi oczy. Z jednym mu się nie udało, a drugie po chwili wolno się otworzyło i oba znowu patrzyły w niebo. Mamrocząc coś pod nosem, Rizzardi wyjął z kieszonki chusteczkę i położył ją na twarzy nieboszczyka.
    – Przykryj mu twarz. Umarł młodo – mruknął Brunetti.
    – Co?
    Komisarz wzruszył ramionami.
    – Nic. Paula tak mówi – odparł i przez chwilę patrzył na fasadę bazyliki, której piękno go uspokoiło. – Ettore, kiedy będziesz mógł powiedzieć mi coś dokładnie?
    Rizzardi zerknął na zegarek.
    – Jeśli chłopcy zaraz przetransportują zwłoki do kostnicy, zabiorę się do niego jeszcze dziś rano. Zadzwoń po obiedzie, a wtedy już będę wiedział. Uważam jednak, że nie ma żadnych wątpliwości. – Zawahał się, nie lubił bowiem przypominać komisarzowi o jego obowiązkach. – Nie sprawdzisz, co on ma w kieszeniach?
    Chociaż w swojej karierze Brunetti robił to wielokrotnie, mierziło go naruszanie prywatności zmarłych, stanowiące przejaw władzy państwa, narzucanej im siłą. Nie znosił zaglądać do ich pamiętników i szuflad, czytać ich listów, przeszukiwać ich ubrań.
    Skoro jednak zwłoki zostały już przeniesione z miejsca, gdzie je znaleziono, nie miał powodu ich nie dotykać, nim fotograf zrobi zdjęcia. Kucnął i przeszukał kieszenie spodni denata. W jednej znalazł kilka monet, które położył na ziemi, w drugiej cztery klucze na zwykłym kółku. Rizzardi się schylił i z własnej inicjatywy pomógł odwrócić ciało, tak aby Brunetti mógł sięgnąć do tylnych kieszeni. W jednej był rozmiękły żółty bilet kolejowy, w drugiej zaś złożona papierowa serwetka, także rozmiękła. Komisarz skinieniem głowy dał znak lekarzowi i obaj z powrotem położyli ciało na plecach. Później wziął jedną monetę i mu ją pokazał, trzymając w palcach wyciągniętej dłoni.
    – Co to? – zapytał Rizzardi.
    – Amerykańska dwudziestopięciocentówka.
    Wydawało się dziwne, że taka moneta znalazła się w kieszeni denata w Wenecji.
    – A więc to pewnie dlatego, że on jest Amerykaninem – rzekł lekarz.
    – Niby co?
    – Fakt, że miał dobrą kondycję. To by tę sprawę wyjaśniało. Oni zawsze są tacy sprawni, tacy zdrowi.
    Obaj spojrzeli na zwłoki, na muskularną klatkę piersiową pod wciąż rozpiętą koszulą.
    – Jeśli on rzeczywiście jest Amerykaninem, potwierdzą to jego zęby – oznajmił Rizzardi.
    – Dlaczego?
    – Ze względu na sposób, w jaki Amerykanie leczą zęby. Używają innej techniki, lepszych materiałów. Jeżeli chodził do dentysty, po południu będę w stanie ci powiedzieć, czy to Amerykanin.
    Kto inny na miejscu komisarza poprosiłby Rizzardiego, by sprawdził to od razu, ale Brunetti uważał, że pośpiech jest zbędny, i nie chciał ponownie zakłócać zmarłemu spokoju.
    – Z góry dziękuję, Ettore. Przyślę fotografa, żeby zrobił zdjęcia. Myślisz, że uda ci się zamknąć te oczy?
    – Jasne. Postaram się, żeby wyglądał przyzwoicie, ale tobie do zdjęć chyba potrzebne są otwarte, prawda?
    Brunetti omal nie powiedział, że wolałby, aby już na zawsze pozostały zamknięte, ale tylko mruknął:
    – Tak, tak, oczywiście.
    – Guido, przyślij też kogoś, żeby wziął odciski palców.
    – Naturalnie.
    – W porządku. Zadzwoń do mnie około trzeciej.
    Uścisnęli sobie dłonie i doktor Rizzardi spakował swoją torbę. Bez słowa pożegnania ruszył przez plac w stronę otwartej monumentalnej bramy szpitala, dwie godziny wcześniej niż zwykle.
    W czasie gdy komisarz z lekarzem oglądali zwłoki, pojawiło się więcej funkcjonariuszy i teraz ośmiu stało półkolem, twarzami do zewnątrz, około trzech metrów od ciała.
    – Sierżancie Vianello! – zawołał Brunetti.
    Natychmiast jeden z nich wystąpił z szeregu i podszedł.
    – Weź dwóch swoich ludzi. Niech zawiozą go motorówką do kostnicy.
    Kiedy policjanci przenosili zwłoki, komisarz znów spoglądał na fasadę bazyliki i jej strzeliste wieże. Później przeniósł wzrok na posąg Colleoniego, przypuszczalnie świadka zbrodni.
    Po chwili wrócił Vianello.
    – Już wysłałem go do kostnicy, panie komisarzu. Życzy pan sobie coś jeszcze?
    – Tak. Czy gdzieś tu blisko jest jakiś bar?
    – Tam, panie komisarzu, za posągiem. Otwierają o szóstej.
    – To dobrze. Muszę się napić kawy. – W drodze do baru zaczął wydawać rozkazy: – Sprowadź dwóch nurków. Niech spenetrują dno wokół miejsca, gdzie znaleziono ciało. Mają szukać noża, z ostrzem szerokości około dwóch centymetrów, albo czegoś w tym rodzaju, nawet kawałka metalu, więc każ im zbierać wszystko, czym można by zadać taką ranę. Narzędzia, cokolwiek.
    – Tak jest – odparł Vianello, próbując zapisać wszystko w notesie.
    – Po południu doktor Rizzardi poda nam, kiedy nastąpiła śmierć. Jak otrzymamy tę wiadomość, chciałbym zobaczyć się z Bonsuanem.
    – W sprawie pływów? – zapytał Vianello, który w lot zrozumiał, o co chodzi.
    – Tak. I zacznij dzwonić po hotelach. Dowiedz się, czy im nie brakuje jakiegoś gościa, zwłaszcza Amerykanina.
    Wiedział, że żaden funkcjonariusz nie lubi tego nie kończącego się wydzwaniania do hoteli, zajmujących całe strony w policyjnym wykazie. Prócz hoteli należało jeszcze telefonować do pensjonatów i schronisk, których nazwy i numery wypełniały kolejne liczne strony.
    W ciepłej kafejce, pachnącej kawą i ciastkami, panowała miła domowa atmosfera. Jakaś para, stojąca przy barze, zerknęła na policjanta w mundurze, a potem wróciła do przerwanej rozmowy. Brunetti poprosił o kawę z ekspresu, Vianello zaś o caffe corretto, czyli czarna kawę zakrapianą grappą. Kiedy barman postawił przed nimi filiżanki, obaj przez chwilę trzymali je w dłoniach.
    Vianello wypił kawę jednym haustem i spytał:
    – Co jeszcze, panie komisarzu?
    – Rozejrzyjcie się po okolicy i ustalcie, kto i gdzie handluje narkotykami. Aresztujcie każdą osobę notowaną za ich sprzedaż, używanie czy kradzież, cokolwiek. Zorientujcie się, gdzie narkomani się szprycują, sprawdźcie wszystkie zaułki nad kanałem, czy nie ma tam miejsc, w których rano poniewierają się strzykawki.
    – Myśli pan, że ta sprawa ma coś wspólnego z narkotykami?
    Brunetti skończył swoją kawę i skinął na barmana, by podał mu jeszcze jedną. Vianello, choć nie pytany, przeczącym gestem dał znak, że dziękuje za następną.
    – Nie wiem. Może – odparł komisarz. – Lepiej więc najpierw sprawdzić.
    Sierżant pokiwał głową, zapisał coś w notesie, wsunął go do kieszeni i zaczął szukać portfela.
    – Nie, nie! Ja stawiam – odezwał się Brunetti. – Wróć do łodzi i wezwij nurków. Kiedy oni będą pracowali, niech nasi ludzie blokują wejścia do kanału.
    Vianello podziękował za kawę i wyszedł. Przez zamgloną szybę Brunetti obserwował ludzi idących przez plac. Schodzili z głównego mostu, prowadzącego do szpitala, a potem, zauważywszy mundury, pytali gapiów, co się stało, i spoglądali na policyjną motorówkę kołyszącą się przy brzegu kanału. Później, nie widząc poza tym nic niezwykłego, szli dalej, zajęci swoimi sprawami. Staruszek z brodą wciąż stał oparty o żelazną balustradę. Mimo długich lat pracy w policji komisarz nie mógł zrozumieć, dlaczego ludzie tak chętnie gromadzą się tam, gdzie ktoś zginął. Owa fascynacja śmiercią, zwłaszcza gwałtowną, jak w tym wypadku, była dlań tajemnicą, której nigdy nie potrafił zgłębić. Pośpiesznie dopił drugą kawę.
    – Ile płacę?
    – Pięć tysięcy lirów.
    Zapłacił banknotem dziesięciotysięcznym i czekał na resztę. Wręczając mu ją, barman spytał:
    – Coś się stało, proszę pana?
    – Owszem, stało się – odparł komisarz. – Coś bardzo niedobrego.

Rozdział 2

    Ponieważ komenda znajdowała się niedaleko. Brunettiemu łatwiej było udać się tam pieszo niż motorówką. Minąwszy kościół ewangelicki, zbliżył się do budynku. Umundurowany policjant, stojący przy wejściu, otworzył ciężkie drzwi, gdy tylko zobaczył komisarza. W drodze do klatki schodowej Brunetti minął kolejkę cudzoziemców, którzy starali się o wizy pobytowe albo zezwolenia na pracę. Kolejka sięgała do połowy hallu.
    Kiedy dotarł do swojego pokoju na czwartym piętrze, zastał biurko w takim stanie, w jakim je zestawił poprzedniego dnia: bezładnie zawalone stertami papierów i segregatorami. Najbliżej, pod ręką, leżały dokumenty personalne, które musiał przeczytać i zaopiniować w związku ze skomplikowanym procesem awansowania, obejmującym wszystkich pracowników państwowych. Następny plik dotyczył ostatniego morderstwa w mieście; przed miesiącem jakiś młody człowiek został brutalnie pobity na śmierć na nabrzeżu Zanere. Tak go zmasakrowano, że w pierwszej chwili policja uznała to za robotę gangsterów, lecz następnego dnia sprawcą okazał się niepozorny szesnastolatek. Ofiara był homoseksualistą, a ojcem zabójcy człowiek znany z faszystowskich poglądów, który wpoił synowi przekonanie, że komuniści i pedały to pasożyty. Do fatalnego spotkania owych dwóch młodzieńców doszło o piątej rano nad kanałem Giudecca. Nie wiadomo, co między nimi wynikło, ale ofiara doznała takich obrażeń, że rodzinie odesłano zwłoki w zapieczętowanej trumnie i nikomu nie pozwolono obejrzeć ciała. Kawał drewna, który służył za narzędzie zbrodni, leżał w plastikowym pudełku, w szafce na drugim piętrze komendy. Teraz w tej sprawie niewiele pozostało do roboty – wystarczyło przypilnować, by zabójca poddał się kuracji psychiatrycznej i do procesu przebywał w areszcie domowym. Państwo nie zapewniało pomocy psychiatrycznej rodzinie ofiary.
    Brunetti nie usiadł za biurkiem, lecz tylko otworzył boczną szufladę i wyjął elektryczną golarkę. Stanąwszy przy oknie, zaczął się golić, spoglądając na fasadę kościoła San Lorenzo, od pięciu lat pokrytą rusztowaniem, jakoby z powodu prac renowacyjnych. Przez te wszystkie lata nic się tam jednak nie działo i nic nie zmieniło, prócz tego, że zamknięto główne wejście.
    Zadzwonił telefon na bezpośredniej linii, łączącej z miastem. Komisarz spojrzał na zegarek; było wpół do dziesiątej. Z pewnością te sępy, pomyślał. Wyłączył golarkę, podszedł do biurka i sięgnął po słuchawkę.
    – Brunetti.
    – Bon giorno, commissario. Tu Carlon – odezwał się jakiś mężczyzna niskim głosem, całkiem niepotrzebnie podając, że jest reporterem kryminalnym dziennika „Gazzettino”.
    – Bon giorno, signor Carlon.
    Brunetti wiedział, czego tamten od niego chce, ale wolał, by sam o to poprosił. W wypadku ostatniego morderstwa Carlon ujawnił kompromitujące szczegóły prywatnego życia ofiary, czym ogromnie zraził sobie komisarza.
    – Mógłbym otrzymać jakieś informacje o tym Amerykaninie, którego dziś rano wyciągnął pan z Rio dei Mendicanti?
    – Wyciągnął go posterunkowy Luciani, a poza tym nie mamy dowodu, że to Amerykanin.
    – Chyba wybaczy mi pan tę pomyłkę, commissario – rzekł Carlon sarkastycznym tonem, który zmienił przeprosiny w obelgę.
    Brunetti milczał.
    – Zamordowano go, prawda? – dopytywał się dziennikarz, nawet nie próbując ukrywać, że twierdząca odpowiedź sprawiłaby mu przyjemność.
    – Na to wygląda.
    – Nożem?
    Skąd oni się tak szybko aż tyle dowiadują1? – pomyślał komisarz i odparł:
    – Owszem.
    – A więc go zamordowano? – powtórzył Carlon, udając obojętność.
    – Trudno powiedzieć przed otrzymaniem wyników sekcji zwłok, której po południu dokona doktor Rizzardi.
    – Była rana od noża?
    – Tak, była.
    – I wy nie jesteście pewni, że to ona spowodowała śmierć? Hm, hm!
    – Nie, nie jesteśmy – spokojnie odparł Brunetti. – Jak już panu mówiłem, niczego nie możemy być pewni, dopóki nie otrzymamy wyników sekcji.
    – Są jakieś inne ślady przemocy? – spytał dziennikarz, rozczarowany skąpymi informacjami.
    – Niczego nie możemy być pewni, dopóki me otrzymamy wyników sekcji – powtórzył komisarz.
    – A potem zacznie mi pan wmawiać, że on utonął, commissario?
    – Panie Carlon – zniecierpliwił się Brunetti – jak pan doskonale wie, nim zdążyłby utonąć w tej wodzie, szybciej by zginął od samego w niej przebywania.
    Na drugim końcu linii panowała cisza.
    – Pan będzie łaskaw zadzwonić do mnie po południu, koło czwartej – ciągnął komisarz. – Wówczas z przyjemnością udzielę panu dokładniejszych informacji.
    – Dziękuję, commissario. Na pewno zadzwonię. Tylko jeszcze jeden drobiazg: jak się nazywa tamten policjant?
    – Luciani. Mario Luciani. Wzorowy funkcjonariusz – odpowiedział Brunetti, który zwykł chwalić podwładnych, kiedy rozmawiał z przedstawicielami prasy.
    – Dzięki, commissario. Napiszę o tym, a w artykule nie omieszkam wspomnieć o panu – rzekł Carlon i bez dalszych ceregieli odłożył słuchawkę.
    Niegdyś Brunetti życzliwiej traktował prasę, czasami wręcz przyjaźnie, a nawet zachęcał ją do publikowania informacji o jakiejś zbrodni. W ostatnich latach jednak coraz większa fala dziennikarstwa goniącego za sensacją sprawiła, że stosunki komisarza z reporterami stały się bardziej niż oficjalne, ponieważ następnego dnia wszelkie jego supozycje przybierały w gazetach formę niemal oskarżeń. Tak więc stał się ostrożny i udzielał raczej skąpych informacji, choćby miał do czynienia z dziennikarzami skrupulatnymi i rzetelnymi.
    Zdawał sobie sprawę, że póki z laboratorium nie dostanie wiadomości o bilecie znalezionym w kieszeni denata albo nie otrzyma wyników sekcji zwłok, niewiele może zrobić. Teraz jego podwładni dzwonią do hoteli i natychmiast go poinformują, jeśli coś znajdą. Zatem nie pozostało mu nic innego, jak tylko czytać i opiniować dokumenty personalne.
    Po godzinie odezwał się brzęczyk telefonu wewnętrznego. Podnosząc słuchawkę, komisarz już wiedział, kto dzwoni.
    – Tak, vice-questore!
    Pattę, zastępcę komendanta, na chwilę zatkało, bo prawdopodobnie liczył, że podwładnego nie ma albo jeszcze śpi.
    – Co to za historia z tym zabitym Amerykaninem? Dlaczego nikt do mnie nie zadzwonił? Czy masz pojecie, jak to wpłynie na turystykę?
    Brunetti podejrzewał, że przełożonego w istocie interesowała jedynie sprawa, której dotyczyło trzecie pytanie.
    – O jakim Amerykaninie pan mówi, panie komendancie? – spytał, udając zdziwienie.
    – O tym, którego rano wyciągnęliście z wody.
    – A, tak się uwinęli z wynikami? Więc to Amerykanin?
    – Nie bądź taki cwany, Brunetti! – warknął Patia. – Wyników sekcji jeszcze nie przysłali, ale denat miał w kieszeni amerykańskie monety, więc musi być Amerykaninem.
    – Albo numizmatykiem – usłużnie podsunął komisarz.
    Nastąpiła dłuższa przerwa, którą Brunetti wziął za dowód, że zastępcy komendanta obce jest znaczenie tego słowa.
    – Mówiłem, żebyś się nie wymądrzał. W każdym razie zakładamy, że to Amerykanin. Nie możemy pozwolić, by w tym mieście mordowano Amerykanów, zwłaszcza nie przy takiej liczbie turystów, jak w tym roku. Czy trudno to zrozumieć?
    Brunetti miał ochotę zapytać, czy można pozwolić na mordowanie przedstawicieli innych narodowości, na przykład Albańczyków, lecz ugryzł się w język i powiedział:
    – Tak jest.
    – No więc?
    – Co więc, panie komendancie?
    – Jakie działania podjęliście w tej sprawie?
    – Nurkowie przeszukują kanał, w którym go znaleziono. Jak tylko ustalimy, kiedy nastąpił zgon i założymy, że zginął gdzie indziej, każemy im przeszukać miejsca, skąd mogło zdryfować ciało. Vianello sprawdza okoliczne punkty uczęszczane przez ćpunów i handlarzy narkotyków, a laboratorium analizuje to, co denat miał w kieszeniach.
    – Te monety?
    – Chyba analitycy nie muszą nas zawiadamiać, że to bilon amerykański, panie komendancie.
    Po długiej przerwie, która wskazywała, że już więcej nie należy go drażnić, Patta spytał:
    – Co z Rizzardim?
    – Obiecał, że wyniki sekcji otrzymamy po południu.
    – Postaraj się przysłać mi jedną kopię.
    – Tak jest. Czy ma pan jeszcze coś do mnie?
    – Nie, to wszystko – odpowiedział Patta i odłożył słuchawkę.
    Brunetti wrócił do lektury dokumentów. Skończył czytać po pierwszej. Nie wiedział, kiedy zadzwoni Rizzardi, a pragnął jak najszybciej dostać wyniki sekcji, więc postanowił nie iść na obiad ani do domu, ani do restauracji, lecz wpaść do baru przy Ponte dei Greci i zjeść kilka tramezzini.
    Ledwie wszedł, Arianna, właścicielka, przywitała go po imieniu i machinalnie postawiła przed Brunettim kieliszek do wina. Orso, jej wiekowy owczarek niemiecki, który przez lata polubił komisarza, leżał na ulubionym miejscu koło chłodziarki z lodami. Zobaczywszy policjanta, ciężko podniósł się na łapy usztywnione artretyzmem i przytruchtał, wachlując ogonem. Już dawno komisarz nie głaskał go po głowie i pieszczotliwie nie szarpał za uszy, kiedy więc to zrobił, zadowolony pies położył się u jego stóp. Liczni stali goście, przyzwyczajeni do Orsa, przechodzili nad nim i rzucali mu kawałki ciasta i kanapek. Owczarek najbardziej lubił szparagi.
    – Na co masz ochotę, Guido? – zapytała Arianna, mając na myśli tramezzini i machinalnie napełniając jego kieliszek czerwonym winem.
    – Daj mi jedną z szynką i karczochem i jedną z krewetkami – odpowiedział komisarz, a potem, czując na kostce delikatne uderzenia ogona, którym machał Orso, dodał: – No, i jeszcze jedną ze szparagami.
    Otrzymawszy kanapki, poprosił o następny kieliszek wina i zaczął je sączyć, rozmyślając o tym, jak bardzo skomplikuje się sytuacja, jeśli denat rzeczywiście okaże się Amerykaninem. Mogła powstać kwestia jurysdykcji. Komisarz uznał jednak, że teraz nie będzie o tym myślał.
    – Paskudna sprawa z tym Amerykaninem – odezwała się Arianna, jakby na przekór.
    – Jeszcze nie mamy pewności, czy to Amerykanin.
    – No cóż, ale jeśli się nim okaże, ktoś zacznie krzyczeć o terroryzmie, a to nikomu nie przyniesie nic dobrego.
    Arianna, choć urodziła się Jugosłowianką, myślała zupełnie jak prawdziwa wenecjanka: interes przede wszystkim.
    – W okolicy jest mnóstwo narkotyków – dodała, jakby one były wszystkiemu winne.
    Komisarz sobie przypomniał, że Arianna prowadzi także hotel, a zatem nic dziwnego, że zwykła plotka o terroryzmie napawała ją przerażeniem.
    – Owszem. Sprawdzamy to, Arianno. Niemniej dziękuję.
    Podczas tej rozmowy z kanapki komisarza wysunął się szparag i upadł na podłogę przed nosem Orsa, a później następny. Pies miał trudności ze wstawaniem, więc niby dlaczego by go nie pokarmić?
    Brunetti położył na barze banknot dziesieciotysięcznolirowy i otrzymawszy resztę, wsunął ją do kieszeni. Arianna nie włożyła pieniędzy do kasy fiskalnej, a więc suma ta nie została zarejestrowana i w konsekwencji nie będzie opodatkowana. Komisarz już od wielu lat nie zwracał uwagi na takie nieustanne oszukiwanie państwa. Niech się o to martwi policja finansowa. Jednakże według przepisów, Arianna powinna skorzystać z kasy i dać mu pokwitowanie. Gdyby Brunetti wyszedł bez niego, oboje mogliby zapłacić mandaty w wysokości kilkuset tysięcy lirów. Ci z finansowej nieraz czekali przed barami, sklepami i restauracjami, obserwując przez okna, jak się prowadzi interes, a potem zatrzymywali wychodzących klientów, żądając okazania pokwitowań. Wenecja jednak nie jest dużym miastem i wszyscy funkcjonariusze policji finansowej znali Brunettiego, którego nigdy żaden z nich nie zatrzymywał, chyba że sprowadzano dodatkowych policjantów z zewnątrz i urządzano to, co prasa nazywała nalotem. Wówczas policja czaiła się w całym centrum handlowym miasta i w ciągu jednego dnia zbierała miliony lirów w mandatach. Kiedy w takich wypadkach zatrzymywano komisarza, pokazywał swoją legitymację służbową i mówił, że korzystał z toalety. Co prawda, z podatków wypłacano mu pensję, ale to nie sprawiało żadnej różnicy ani Brunettiemu, ani większości jego współobywateli. W kraju, w którym mafia może każdego zamordować, kiedy tylko ma na to ochotę, brak pokwitowania za filiżankę kawy nie stanowił przestępstwa, które by interesowało komisarza.
    Po powrocie do komendy znalazł na biurku kartkę z informacją, że doktor Rizzardi oczekuje telefonu. Natychmiast połączył się z biurem miejskiego lekarza sądowego na cmentarnej wyspie.
    – Ciao, Ettore. Tu Guido. Masz coś dla mnie?
    – Obejrzałem jego zęby. Wszystko amerykańska robota. On ma sześć plomb i jeden wypełniony kanał. Leczenie odbywało się przez wiele lat i nie budzi żadnych wątpliwości, że to technika amerykańska.
    Brunetti dobrze wiedział, że nie musi pytać, czy Rizzardi jest tego pewien.
    – Co jeszcze?
    – Ostrze miało dwa centymetry szerokości i co najmniej piętnaście długości. Koniec przebił ścianę serca, tak jak myślałem. Nóż gładko przeszedł między żebrami, nawet ich nie zadrasnął, a więc morderca zna się na rzeczy. Uderzył pod idealnym kątem. – Lekarz na moment umilkł, a potem dodał: – Ponieważ rana znajduje się z lewej strony, moim zdaniem zabójca jest praworęczny albo przynajmniej zadał cios prawą ręką.
    – Mógłbyś określić jego wzrost?
    – Raczej nie, ale z grubsza taki sam jak denata.
    – Jakieś ślady walki? Miał coś za paznokciami?
    – Nie, nic, ale przebywał w wodzie pięć do sześciu godzin, więc na początek można przyjąć, że go zdryfowało.
    – Pięć do sześciu godzin?
    – Tak. Powiedziałbym, że zginął między północą a pierwszą.
    – Masz coś więcej?
    – Nic szczególnego. Był w doskonałej kondycji, bardzo muskularny.
    – A treść żołądka?
    – Zjadł coś kilka godzin przed śmiercią. Prawdopodobnie kanapkę. Z szynką i pomidorami. Ale nic nie pił, przynajmniej żadnego alkoholu. Potwierdził to wygląd wątroby i brak alkoholu we krwi. Można powiedzieć, że w ogóle nie pił, a jeśli nawet, to bardzo mało.
    – Jakieś szramy? Operacje?
    – Ma niewielką bliznę… – zaczął Rizzardi i urwał.
    Komisarz słyszał szelest papieru.
    – …w kształcie półksiężyca, na lewym nadgarstku – ciągnął lekarz. – To chyba nic istotnego. Nie przechodził żadnych operacji. Ma migdałki, wyrostek robaczkowy. Okaz zdrowia.
    Z tonu głosu wynikało, że Rizzardi powiedział już wszystko.
    – Dzięki, Ettore. Przyślesz wyniki na piśmie?
    – Czyżby jego wysokość przełożony chciał je zobaczyć?
    Komisarz się uśmiechnął słysząc, jak lekarz nazwał Pattę.
    – Chce je mieć, ale nie jestem pewien, czy przeczyta.
    – Więc na wszelki wypadek tak naszpikuję tekst żargonowymi terminami medycznymi, że twój szef będzie musiał mnie wezwać do tłumaczenia.
    Przed trzema laty siostrzeniec Patty akurat kończył medycynę i szukał państwowej posady, więc jego wuj sprzeciwiał się mianowaniu Rizzardiego na stanowisko miejskiego lekarza sądowego. Przeważyło jednak piętnastoletnie doświadczenie Rizzardiego jako patologa i właśnie jego mianowano, lecz od tego czasu on i Patta prowadzili ze sobą wojnę partyzancką.
    – Ja jednak nie mogę się doczekać wyników sekcji.
    – O, nie zrozumiesz ani jednego słowa. Nawet nie próbuj, Guido, ale jeśli będziesz miał jakieś wątpliwości, zadzwoń i ja ci wszystko wytłumaczę.
    – A co z jego ubraniem? – zapytał Brunetti, choć wiedział, że Rizzardi nie zajmuje się badaniem odzieży.
    – Miał na sobie dżinsy, levisy, i reeboki numer jedenaście. Wiem, wiem, to wcale nie świadczy, że jest Amerykaninem. Obecnie wszędzie można kupić levisy i reeboki. On miał jednak amerykańską bieliznę. Na metkach jest napisane po angielsku: „Made in USA”. – Ton głosu lekarza się zmienił i Rizzardi okazał niezwykłe zainteresowanie. – Czy chłopcy zdobyli jakieś informacje w hotelach? Może już wiedzą, kim on był?
    – Nic do mnie nie dotarło, ale chyba ciągle telefonują.
    – Mam nadzieję, że ustalą kto to, żebyście mogli odesłać zwłoki do kraju. Średnia przyjemność umrzeć na obczyźnie.
    – Dzięki, Ettore. Zrobię wszystko, by go zidentyfikować i odesłać ciało do domu.
    Komisarz odłożył słuchawkę. A więc Amerykanin. Nie miał przy sobie portfela, paszportu, żadnego dowodu tożsamości ani nawet pieniędzy, prócz tych kilku monet. Wszystko wskazywało na zwykłą napaść rabunkową, która skończyła się śmiercią ofiary. Złodziej użył noża jak zawodowiec albo mu się udało. Przestępcy, napadający przechodniów w Wenecji, mają trochę szczęścia, rzadko jednak są sprawnymi nożownikami. Ograbiwszy ofiarę, rzucają się do ucieczki. Do takich napaści ze śmiertelnym skutkiem dochodzi w innych miastach, ale w Wenecji po prostu się nie zdarzają. A więc przypadek czy umiejętności? Jeśli umiejętności, to czyje i dlaczego z nich skorzystano?
    Brunetti zadzwonił do policjantów telefonujących po hotelach i spytał, czy uzyskali jakieś informacje. Poszukiwania w hotelach pierwszej i drugiej kategorii ujawniły brak jednego gościa, pięćdziesięciokilkuletniego mężczyzny, który nie wrócił na noc do „Gabriele Sandwirth”. Funkcjonariusze zaczęli sprawdzać mniejsze hotele i ustalili, że w jednym z nich poprzedniego wieczoru zameldował się jakiś Amerykanin, ale jego rysopis nie pasował.
    Komisarz zdał sobie sprawę, że denat mógł wynająć prywatne mieszkanie, a wobec tego minie wiele czasu, nim ktoś zgłosi, że zaginął, albo po prostu nikt nie zauważy jego zniknięcia.
    Zadzwonił do laboratorium i poprosił naczelnego technika, Enza Bocchesego. Kiedy ten podszedł do telefonu, Brunetti zapytał:
    – Bocchese, macie już wyniki badania tych rzeczy z kieszeni?
    Nie musiał podawać, o czyje kieszenie chodzi.
    – Obejrzeliśmy bilet w podczerwieni. Był tak rozmiękły, aż myślałem, że niczego nie wykryjemy, ale się udało.
    Bocchese, szalenie dumny z aparatury, jaką dysponował, i z tego, co dzięki niej potrafił osiągnąć, lubił, kiedy najpierw się go prosiło, a później obsypywało pochwałami.
    – Doskonale! Jak wy to robicie, że zawsze zdołacie coś znaleźć? – pochlebiał mu komisarz, choć jego słowa niedaleko odbiegały od prawdy. – Skąd jest ten bilet?
    – Z Vicenzy. Powrotny do Wenecji. Kupiony wczoraj i skasowany w drodze do Wenecji. Ma do mnie przyjść znajomy pracujący na dworcu, więc go poproszę, żeby mi powiedział, w jakim pociągu skasowano ten bilet, ale chyba nie da rady tego ustalić.
    – Która to była klasa, pierwsza czy druga?
    – Druga.
    – A inne rzeczy? Skarpetki? Pasek?
    – Rizzardi nie mówił panu o ubraniu?
    – Owszem. Twierdzi, że bielizna jest amerykańska.
    – Bo jest. Nie ma żadnych wątpliwości. Pasek… taki można kupić w każdym kraju. Czarny, skórzany, z mosiężną klamerką. Skarpetki ze sztucznego włókna. Tajwańskie albo koreańskie. Wszędzie je sprzedają.
    – Jest coś jeszcze?
    – Nie, już nic.
    – Dobra robota, Bocchese. Sadzę, że ten bilet nam wystarczy, byśmy mieli pewność.
    – Co do czego, commissario?
    – Że to Amerykanin.
    – Nie rozumiem – bąknął technik, wyraźnie zdezorientowany.
    – Właśnie tam jest pełno Amerykanów – wyjaśnił komisarz.
    Każdy Włoch z okolicy znał bazę w Vicenzy, gdzie w jakichś koszarach mieszkały tysiące amerykańskich żołnierzy wraz z rodzinami, nawet obecnie, prawie pięćdziesiąt lat po wojnie. Jeśli komisarz miał rację, po tym morderstwie zacznie się mówić o widmie terroryzmu i z pewnością wyniknie kwestia jurysdykcji. Amerykanie dysponowali tam własną żandarmerią i wystarczy, by ktoś napomknął o terroryzmie, a zaraz się zjawią przedstawiciele NATO i przypuszczalnie Interpolu, być może nawet CIA. Na samą myśl komisarz się skrzywił, wyobrażając sobie, jak Patta będzie się rozkoszował tym, że jest osobą tak ważną i celebrowaną, kiedy tamci przyjadą. Brunetti nie uważał tego morderstwa za akt terroryzmu, ponieważ użyto noża, zbyt pospolitego narzędzia zbrodni. Poza tym nie wiadomo, kto jest mordercą. Może się go znajdzie, ale wówczas już będzie za późno.
    – Oczywiście, oczywiście. Że też o tym nie pomyślałem – odparł Bocchese i umilkł, aby komisarza dopuścić do słowa. Brunetti jednak milczał, więc technik spytał: – Ma pan jeszcze coś do mnie?
    – Tak. Po rozmowie z tym znajomym z dworca zawiadom mnie, czy ustalił, którym pociągiem jechał denat.
    – Wątpię, by mu się udało, panie komisarzu. To tylko dziurka w bilecie. Z tego trudno wywnioskować, w którym pociągu go skasowano. Niemniej zadzwonię do pana. To wszystko?
    – Tak. Dziękuję, Bocchese.
    Rozłączywszy się, Brunetti wbił wzrok w ścianę i myślał o zdobytych informacjach. Młody mężczyzna, w idealnej kondycji, przyjeżdża do Wenecji z miasta, gdzie jest amerykańska baza wojskowa. Ma amerykańskie plomby, a w kieszeni amerykańskie monety.
    Komisarz sięgnął po słuchawkę i nakręcił numer centrali.
    – Proszę mnie połączyć z amerykańską bazą wojskową w Vicenzy.

Rozdział 3

    Czekając na połączenie, Brunetti wywołał z pamięci twarz denata i jego szeroko otwarte oczy. Mogła to być twarz każdego z amerykańskich żołnierzy, jakich widywał na fotografiach z czasów wojny w Zatoce Perskiej: czerstwa, gładko ogolona i tryskająca zdrowiem w sposób tak typowy dla Amerykanów. Jednakże dziwnie poważna mina młodego Amerykanina, leżącego na nabrzeżu, kryła tajemnicę jego śmierci.
    Zabrzęczał telefon wewnętrzny i komisarz podniósł słuchawkę.
    – Brunetti – mruknął.
    – Trudno było odszukać tych Amerykanów – powiedział telefonista. – W książce Vicenzy nie figuruje żadna baza amerykańska, ani NATO, ani Stany Zjednoczone, ale znalazłem ich pod hasłem żandarmeria. Proszę chwileczkę poczekać, panie komisarzu, zaraz będzie połączenie.
    Dziwne, że taka duża baza jest prawie nie do odszukania w książce telefonicznej, pomyślał Brunetti. Usłyszał dźwięki zazwyczaj towarzyszące łączeniu rozmowy międzymiastowej, potem sygnał, że nikt nie odbiera, a wreszcie odezwał się jakiś kobiecy głos:
    – Komenda żandarmerii, słucham.
    – Dzień dobry. Tu komisarz Guido Brunetti z weneckiej policji – odpowiedział po angielsku. – Chciałbym rozmawiać z komendantem.
    – Mogę wiedzieć, w jakiej sprawie, panie komisarzu?
    – Służbowej. Proszę mnie połączyć z komendantem.
    – Chwileczkę.
    Przez dłuższy czas komisarza dobiegał szmer stłumionej rozmowy, a potem odezwał się inny głos:
    – Tu sierżant Frolich. Słucham.
    – Dzień dobry, sierżancie. Komisarz Brunetti z weneckiej policji. Chciałbym rozmawiać z pańskim przełożonym.
    – Mógłby mi pan powiedzieć, o co chodzi, panie komisarzu?
    – Już wyjaśniłem pańskiej koleżance, że to sprawa służbowa – odparł Brunetti, starając się zachować spokój. – Pragnę rozmawiać z komendantem.
    Zastanawiał się, ile razy jeszcze będzie musiał powtarzać to samo.
    – Przykro mi, ale w tej chwili nie ma go w komendzie.
    – A kiedy wróci?
    – Trudno powiedzieć, panie komisarzu. Nie mógłby mi pan z grubsza opisać, czego dotyczy ta sprawa?
    – Zaginionego żołnierza.
    – Kogo?
    – Chciałbym wiedzieć, czy nie otrzymaliście meldunku, że zaginął jakiś żołnierz.
    – Może mi pan przypomnieć, z kim rozmawiam? – spytał sierżant poważniejszym tonem.
    – Komisarz Brunetti z weneckiej policji.
    – Ma pan jakiś telefon, pod którym moglibyśmy się z panem skontaktować?
    – Proszę dzwonić do komendy w Wenecji. Numer 5203222, kierunkowy do Wenecji 041, ale prawdopodobnie zechcecie sprawdzić ten numer w książce. Czekam na wasz telefon. Moje nazwisko Brunetti.
    Odłożył słuchawkę pewien, że sprawdzą i oddzwonią. Zmiana w tonie głosu sierżanta nie wskazywała na zaniepokojenie, lecz jedynie ciekawość, więc chyba jeszcze nikt nie meldował o zaginięciu żołnierza.
    Minęło około dziesięciu minut, gdy odezwał się telefon i centrala zawiadomiła, że jest rozmowa z Vicenzy.
    – Brunetti.
    – Panie komisarzu – powiedział nie znany mu głos. – Mówi kapitan Duncan z żandarmerii w Vicenzy. Czego pan sobie ode mnie życzył?
    – Chciałbym wiedzieć, czy otrzymaliście meldunek o zaginięciu żołnierza, niebieskookiego blondyna w wieku mniej więcej dwudziestu pięciu lat. – Chwilę zajęło komisarzowi przeliczanie centymetrów na stopy i cale. – Około pięciu stóp i dziewięciu cali wzrostu.
    – Mógłby mi pan powiedzieć, dlaczego to interesuje wenecką policję? Czy on ma jakieś kłopoty?
    – Coś w tym rodzaju, panie kapitanie. Dziś rano znaleźliśmy w kanale zwłoki młodego mężczyzny. W kieszeni miał bilet powrotny z Vicenzy, a jego ubranie i plomby są amerykańskie, więc pomyśleliśmy, że to ktoś z waszej bazy.
    – Czy on utonął?
    Brunetti tak długo nie odpowiadał, że oficer powtórzył:
    – Czy on utonął?
    – Nie, proszę pana, nie utonął. Są ślady przemocy.
    – To znaczy?
    – Został zasztyletowany.
    – Obrabowano go?
    – Na to wygląda.
    – Brzmi to, jakby pan miał wątpliwości.
    – Brakowało portfela i dokumentów – odparł Brunetti, a potem wrócił do swojego pierwszego pytania: – Może mi pan udzielić informacji, czy otrzymaliście meldunek, że ktoś zaginął lub nie przyszedł do pracy?
    – Mógłbym zadzwonić mniej więcej za godzinę? – odezwał się kapitan po dłuższej chwili.
    – Oczywiście.
    – Musimy się skontaktować ze wszystkimi komisariatami, żeby sprawdzić, czy kogoś nie brakuje w pracy albo w koszarach. Proszę przypomnieć mi rysopis.
    – Około dwudziestu pięciu lat, niebieskie oczy, jasne włosy, wzrost w przybliżeniu pięć stóp i dziewięć cali.
    – Dziękuję, panie komisarzu. Moi ludzie natychmiast się do tego wezmą i zadzwonimy, jak tylko czegokolwiek się dowiemy.
    – Dziękuję panu, kapitanie – powiedział Brunetti i się rozłączył.
    Jeżeli denat rzeczywiście okaże się amerykańskim żołnierzem, Patta dostanie szału i zrobi wszystko, by wykryć mordercę. Komisarz wiedział, że jego przełożony nie patrzył na tę śmierć jak na odebranie człowiekowi życia. Dla Patty, który potrafił zaciekle bronić interesów miasta, oznaczała jedynie cios w turystykę.
    Brunetti zszedł piętro niżej, gdzie pracowali policjanci mundurowi. Wchodząc do dużej sali, spostrzegł Lucianiego, który wcale nie wyglądał gorzej po rannej kąpieli w kanale. Komisarz wzdrygnął się na samą myśl o wejściu do takiej wody, ale nie dlatego, że była zimna, lecz z powodu jej brudu. Często żartował, że chybaby nie przeżył, gdyby do niej wpadł. Jako chłopiec jednak pływał w Canale Grande, a najstarsi ludzie opowiadali, że za czasów ich młodości panowała straszna bieda i do gotowania musieli używać słonej wody z kanałów i laguny, sól bowiem była droga i obciążona wysokim podatkiem, więc ubodzy wenecjanie nie mogli sobie na nią pozwolić, a turystyka na dużą skalę jeszcze nie istniała.
    Vianello akurat rozmawiał przez telefon, lecz kiedy zauważył wchodzącego komisarza, dał mu znak ręką, by podszedł.
    – Tak, wujku, wiem, ale co z jego synem? Nie, nie chodzi mi o tego, który w zeszłym roku miał kłopoty w Mestrino.
    Słuchając odpowiedzi wuja, skinął głową Brunettiemu i gestem go poprosił, by zaczekał, aż rozmowa się skończy. Komisarz usiadł i zaczął się przysłuchiwać.
    – Kiedy ostatni raz pracował? W Bredzie? Daj spokój, wujku, sam dobrze wiesz, że on nigdzie tak długo nie potrafi utrzymać pracy. – Vianello umilkł, a po długiej odpowiedzi wuja rzekł: – Nie, nie. Jeśli czegoś się o nim dowiesz, na przykład, że ni stąd, ni zowąd ma dużo pieniędzy, daj mi znać. Tak, tak. Ucałuj ciocię Luizę. – Nastąpiła seria pożegnalnych Ciao, bez których wenecjanie chyba nie umieją zakończyć rozmowy. Wreszcie Vianello odłożył słuchawkę i zwrócił się do Brunettiego: – To mój wujek Carlo. Mieszka w pobliżu Fondamenta Nuove, tuż za Świętym Janem i Pawłem. Pytałem go o sąsiadów… o to, kto sprzedaje narkotyki, a kto ich używa. Jedyna osoba, o której coś wie, to ten Vittorio Argenti.
    Komisarz kiwnął głową na potwierdzenie, że go zna.
    – Mieliśmy go tutaj kilkanaście razy – ciągnął Vianello. – Mój wujek jednak twierdzi, że mniej więcej pół roku temu Argenti podjął pracę w Bredzie. Teraz sobie uświadomiłem, że nie widzieliśmy go w przybliżeniu właśnie tyle czasu, ale mogę sprawdzić w kartotece. O ile dobrze pamiętam, zatrzymywaliśmy go za nic. Wujek zna tę rodzinę i przysięga, że wszyscy jej członkowie uważają, że Vittorio się zmienił. – Vianello zapalił papierosa i zdmuchnął płomień. – Mój wujek mówił to tak, jakby i on był o tym przekonany.
    – Czy w sąsiedztwie, poza Argentim, jest jeszcze ktoś?
    – Głównie chyba on się tym zajmował. W tej dzielnicy nigdy nie sprzedawano dużo narkotyków. Znam pewnego śmieciarza, który nazywa się Noe. Mówi, że rano nie widuje tu strzykawek na ulicy, inaczej niż w San Maurizio – powiedział Vianello, wymieniając dzielnicę uczęszczaną przez narkomanów.
    – A co ustalił Rossi?
    – Z grubsza to samo, panie komisarzu. To okolica spokojna. Tylko od czasu do czasu jakaś grabież lub włamanie, ale nie mieliśmy większych kłopotów z narkotykami i nigdy z przemocą – odparł, a potem dodał: – Do chwili tego morderstwa.
    – Może mieszkańcy tamtych domów coś widzieli albo słyszeli?
    – Nie, panie komisarzu. Rozmawialiśmy ze wszystkimi osobami, które rano były na placu, ale nikt niczego nie widział ani nie słyszał. To samo z mieszkańcami – odpowiedział Vianello i od razu uprzedził następne pytanie przełożonego: – Puccetti też niczego się nie dowiedział.
    – Gdzie Rossi?
    – Poszedł na kawę – bez najmniejszego wahania wyjaśnił Vianello. – Za kilka minut powinien wrócić, jeśli chciałby pan z nim porozmawiać.
    – A nurkowie?
    – Siedzieli w wodzie ponad godzinę, ale nie wyłowili niczego, co by przypominało broń, tylko to co zwykle: butelki, filiżanki, jakiś śrubokręt, nawet lodówkę, i tyle.
    – Czy ktoś rozmawiał z Bonsuanem o pływach?
    – Jeszcze nie, panie komisarzu, bo nie wiemy, kiedy nastąpił zgon.
    – Około północy.
    Vianello zajrzał do dziennika operacyjnego, który leżał przed nim na biurku, i przesunął grubym palcem wzdłuż kolumny nazwisk.
    – Bonsuan właśnie odpływa na dworzec – rzekł. – Odwozi dwóch aresztantów na pociąg do Mediolanu. Chce pan, żebym przysłał go do pana, jak wróci?
    Brunetti skinął głową. W tym momencie wszedł Rossi. Jego meldunek potwierdził relację Vianellego: ani mieszkańcy domów, ani poranni przechodnie na placu nie widzieli i nie słyszeli nic niezwykłego.
    W innych włoskim miastach fakt ten wskazywałby na nieufność społeczeństwa wobec policji i na powszechną niechęć do udzielania pomocy jej funkcjonariuszom. Tu jednak oznaczało to, że istotnie niczego nie widzieli ani nie słyszeli, ludność bowiem była na ogół prawomyślna i policjanci przeważnie wywodzili się z Wenecji. Gdyby w sąsiedztwie handlowano narkotykami, wcześniej czy później władze by się o tym dowiedziały. Zawsze znalazłaby się jakaś dziewczyna, kuzynka czy teściowa, która podsłuchałaby rozmowę przez telefon i zawiadomiła policję, więc taka informacja dotarłaby do komisarza. Uważał, że dotychczas w tej dzielnicy handel narkotykami prawie nie istniał i że nikt tu nie przychodził, by je kupować czy ich używać, a jeśli nawet, to z pewnością nie cudzoziemcy. Wszystko to zdawało się wykluczać narkotyki jako czynnik, który by odgrywał jakąś rolę w tym morderstwie, a przynajmniej nie wskazywało na jego związek z sąsiedztwem.
    – Przyślijcie do mnie Bonsuana, kiedy wróci – powiedział Brunetti i udał się do swojego pokoju na górze.
    Przezornie skorzystał z klatki schodowej z tyłu budynku, aby ominąć gabinet Patty. Im dłużej zdoła uniknąć rozmowy z przełożonym, tym lepiej.
    Kiedy wszedł do pokoju, w końcu sobie przypomniał o telefonie do Paoli. Nie zawiadomił jej, że nie będzie na obiedzie, choć już od lat ani jej to nie zaskakiwało, ani się tym nie przejmowała. Podczas obiadu nie rozmawiała, zajęta lekturą, chyba że przychodziły dzieci. Komisarz zaczął podejrzewać, że samotne obiady z książkami pisarzy, których twórczość omawiała, wykładając na uniwersytecie, w istocie sprawiały jej przyjemność, nigdy bowiem nie narzekała, że się spóźnił czy nie przyszedł.
    Podniosła słuchawkę po trzecim dzwonku.
    – Pronto.
    – Ciao, Paola. To ja.
    – Tak też myślałam. Jak leci?
    Nigdy nie pytała o jego pracę ani dlaczego nie przyszedł na obiad. Powodem nie był brak zainteresowania, lecz przekonanie, że lepiej poczekać, aż sam się wytłumaczy. Ostatecznie i tak wszystkiego się dowiadywała.
    – Przepraszam za obiad, ale musiałem załatwić mnóstwo telefonów.
    – W porządku. Zjadłam w towarzystwie Williama Faulknera. Bardzo interesujący człowiek.
    Od lat traktowali pisarzy jak prawdziwych gości, często żartując na temat ich manier przy stole. Na przykład mówili, że doktor Johnson zachowuje się jak cham, Melville jest sprośny, a Jane Austin zdumiewająco dużo pije.
    – Ale wrócę na kolację. Muszę tylko porozmawiać z kilkoma osobami i zaczekać na telefon z Vicenzy. – Odpowiedziała milczeniem, więc dodał: – Z tamtejszej amerykańskiej bazy wojskowej.
    – A zatem to prawda?
    Wyjaśniła mu, skąd się dowiedziała o morderstwie i przypuszczalnej tożsamości ofiary. Barman powiedział listonoszowi, ten kobiecie z drugiego piętra, która zadzwoniła do swojej siostry i wkrótce, zanim wieczorne gazety opublikowały tę informację, całe miasto już wiedziało, co się wydarzyło.
    – Owszem, prawda – potwierdził.
    – Jak myślisz, kiedy będziesz w domu?
    – Przed siódmą.
    – Dobrze. Wyłączam się, bo mogą do ciebie dzwonić.
    Kochał ją za wiele rzeczy, a wcale nie najmniej istotną z nich była świadomość, że wymieniła prawdziwy powód zakończenia tej rozmowy. Słowa Paoli nie miały podtekstu i nie krył się w nich żaden sekret.
    – Dziękuję ci. Do zobaczenia około siódmej.
    – Ciao, Guido.
    Odłożywszy słuchawkę, wróciła do Williama Faulknera, zostawiając męża z poczuciem winy, że praca tak bardzo go absorbuje.
    Już zbliżała się piąta, a z amerykańskiej bazy jeszcze nie telefonowali. Przez chwilę go kusiło, by do nich zadzwonić, lecz się powstrzymał. Muszą się z nim skontaktować, jeśli zaginął im żołnierz. Mówiąc bez ogródek, to przecież on, komisarz, miał zwłoki.
    Przeszukiwał dokumenty personalne, wciąż leżące przed nim na biurku, aż znalazł te, które dotyczyły Lucianiego i Rossiego. Obydwa uzupełnił notatką, że funkcjonariusze ci z poświęceniem, przekraczającym ich obowiązki, wskoczyli do kanału i wyciągnęli zwłoki. Mogli zaczekać na łódź albo użyć żerdzi, lecz uczynili coś, do czego jemu chyba zabrakłoby hartu lub ochoty.
    Zadzwonił telefon.
    – Brunetti.
    – Tu kapitan Duncan. Sprawdziliśmy we wszystkich komisariatach. W jednym zgłoszono, że do pracy nie przyszedł dziś pewien człowiek. Odpowiada rysopisowi, który pan nam podał. W mieszkaniu też go nie ma, więc chciałbym kogoś wysłać, żeby obejrzał zwłoki.
    – Kiedy, panie kapitanie?
    – Dziś, jeśli można.
    – Oczywiście. W jaki sposób go pan przyśle?
    – Przepraszam, ale nie zrozumiałem.
    – Pragnąłbym wiedzieć, czy przyjedzie pociągiem czy samochodem, żeby ktoś po niego wyszedł.
    – Aha, rozumiem. Samochodem.
    – W takim razie wyślę kogoś na Piazzale Roma. Tuż za rogiem, po prawej stronie jest komisariat karabinierów.
    – Dobrze. Samochód przyjedzie tu za jakieś piętnaście minut, więc powinni dotrzeć na miejsce w ciągu godziny, mniej więcej za kwadrans siódma.
    – Będzie czekała motorówka. Ten ktoś musi pojechać na cmentarz, żeby w kostnicy zidentyfikować ciało. Czy on znał tego człowieka, panie kapitanie?
    Brunetti z doświadczenia wiedział, jak trudno kogoś rozpoznać jedynie na podstawie fotografii.
    – Tak. To komendant szpitala.
    – Szpitala?
    – Zaginionym człowiekiem jest sierżant Foster, inspektor sanitarny.
    – Czy może mi pan podać nazwisko osoby, która tu przyjedzie?
    – Kapitan Peters. Terry Peters. Aha, jeszcze jedno, panie komisarzu. To kobieta. – W głosie Duncana wyraźnie przebijała duma, kiedy dodał: – Kapitan Peters to także doktor Peters.
    O co mu chodzi? – zastanawiał się Brunetti. Chce mi zaimponować tym, że Amerykanie pozwalają kobietom służyć w wojsku, czy tym, że pozwalają im być również lekarzami? Postanowił zareagować jak typowy Włoch, który ulega czarowi każdej spódniczki, zwłaszcza mundurowej. Chciał też porozmawiać z dowódcą Fostera.
    – Znakomicie. Wobec tego panią kapitan Peters, panią doktor Peters zajmę się osobiście.
    Minęło kilka chwil, nim Duncan zdobył się na odpowiedź.
    – Bardzo rozsądnie, komisarzu. Powiem kapitan Peters, żeby pytała o pana.
    – Koniecznie – odparł Brunetti i położył słuchawkę, nie czekając, aż tamten się pożegna.
    Bez żalu sobie uświadomił, że mówił zbyt ostrym tonem, jakim często się odzywał, gdy sądził, że między wierszami rozmówca daje mu do zrozumienia swoją przewagę. Dawniej, zarówno podczas seminariów Interpolu z udziałem amerykańskich policjantów, jak i trzymiesięcznego szkolenia w Waszyngtonie, nierzadko się spotykał z narodowym poczuciem moralnej wyższości, tak powszechnym wśród Amerykanów, jakby wyłącznie oni mieli służyć przykładem w świecie ciemnoty. Może Duncanowi chodziło o coś innego i chciał jedynie uprzedzić komisarza, by mu oszczędzić zakłopotania. Jeśli tak, swoją reakcją Brunetti tylko potwierdził stereotyp, że Włosi są narwani i drażliwi.
    Połączył się z miastem i zadzwonił do domu. Paola odebrała telefon po trzecim sygnale.
    – Pronto.
    – Jak widzisz, dzwonię – powiedział bez żadnych wstępów.
    – Co oznacza, że się spóźnisz.
    – Muszę się spotkać z amerykańskim kapitanem na Piazzale Roma. Przyjeżdża z Vicenzy, żeby zidentyfikować denata. Nie powinienem wrócić zbyt późno… O dziewiątej z minutami. Ona ma się tu zjawić przed siódmą.
    – Ona?
    – Tak, to kobieta. Ja zareagowałem identycznie. Jest również lekarzem.
    – Ho, ho! Żyjemy w świecie pełnym cudów. Kapitan i lekarz. W obu dziedzinach musi być bardzo dobra, bo przez nią tracisz mamałygę z wątróbką.
    Prawdopodobnie zrobiła to jedno z jego ulubionych dań, ponieważ nie był na obiedzie.
    – Zjem, jak wrócę.
    – Dobrze. Nakarmię dzieci, a sama zaczekam na ciebie.
    – Dziękuję ci, Paolo. Tym razem się nie spóźnię.
    – Będę czekała – rzekła i położyła słuchawkę.
    Kiedy linia się zwolniła, komisarz zadzwonił na drugie piętro i spytał, czy Bonsuan już wrócił. Pilot akurat wchodził, więc Brunetti poprosił, by przysłano go na górę.
    Po kilku minutach Danilo Bonsuan znalazł się w pokoju przełożonego. Zwalisty, krzepki, wyglądał jak człowiek, który jest zżyty z wodą, ale jej nie pije. Komisarz wskazał mu krzesło stojące przed biurkiem. Pilot usiadł trochę niezgrabnie, miał bowiem zesztywniałe stawy wskutek wielu dziesiątków lat spędzonych przy łodziach i na wodzie. Brunetti doskonale wiedział, że Bonsuan z własnej woli nic mu nie powie, co wcale nie wynikało z jego niechęci do udzielania informacji; stary wodniak po prostu nie miał zwyczaju się odzywać bez praktycznego celu.
    – Danilo, tamta kobieta zobaczyła go około wpół do szóstej, podczas najniższego odpływu. Dottor Rizzardi twierdzi, że on był w wodzie pięć do sześciu godzin, a więc tyle czasu nie żył. – Brunetti zrobił przerwę, by pilot zdążył sobie wyobrazić szlaki wodne w pobliżu szpitala. – W kanale, z którego wyciągnęliśmy denata, nie znaleziono żadnej broni.
    Bonsuan nawet tego nie skomentował. Przecież nikt by nie wyrzucił dobrego noża. Jakby te słowa zostały wypowiedziane, komisarz dodał:
    – Pewnie go zamordowano w innym miejscu.
    – Chyba tak – odparł Bonsuan, wreszcie przerywając milczenie.
    – Gdzie?
    – Pięć do sześciu godzin? – spytał pilot.
    Kiedy komisarz skinął na potwierdzenie, tamten zamknął oczy i odchylił głowę do tyłu. Brunetti niemal widział, jak Bonsuan studiuje tabelę pływów w lagunie. Pilot przez jakiś czas trwał w tej pozycji. Raz pokręcił głową, jakby odrzucając możliwość, której komisarz nigdy nie pozna, a w końcu otworzył oczy i rzekł:
    – Są dwa miejsca, gdzie to się mogło zdarzyć. Za Santa Marina. Zna pan ślepy zaułek prowadzący do Rio Santa Marina, za tym nowym hotelem?
    Komisarz potwierdził skinieniem głowy. Spokojne miejsce.
    – No i zaułek Cocco – powiedział Bonsuan. Kiedy spostrzegł zakłopotanie zwierzchnika, wyjaśnił: – To jeden z tych ślepych zaułków odchodzących od uliczki Lunga, przy końcu Campo Santa Maria Formosa. Prowadzi do samej wody.
    Choć dzięki opisowi Bonsuana komisarz sobie przypomniał, gdzie to jest, ale nie pamiętał, czy kiedykolwiek tam był. Właściwie nikt tamtędy nie chodzi prócz mieszkańców, jak bowiem podkreślił pilot, to ślepy zaułek, kończący się nad wodą.
    – Oba idealnie by pasowały – stwierdził Bonsuan. – Nikt nigdy tam nie zagląda, przynajmniej o tej porze.
    – A co z pływami?
    – Ostatniej nocy były bardzo słabe. Prawie żadnego prądu wody. Poza tym trup zawsze się o coś zaczepia, co opóźnia dryfowanie. To mogło być w jednym z tych dwóch miejsc.
    – Nigdzie indziej?
    – Może w pozostałych zaułkach, odchodzących od Rio Santa Marina, ale te dwa najbardziej pasują, skoro trup dryfował pięć do sześciu godzin. – Wydawało się, że Bonsuan już skończył, gdy nagle dodał: – Chyba że użyto łodzi.
    – Łodzi? Niewykluczone – odparł Brunetti, choć uważał to za mało prawdopodobne, warkot silnika bowiem obudziłby mieszkańców, którzy by wyjrzeli sprawdzić, kto tak hałasuje po nocy. – Dziękuję, Danilo. Przekażesz nurkom, żeby się rozejrzeli w tych dwóch miejscach? Mogą z tym zaczekać do rana. I niech Vianello wyśle ludzi, by sprawdzili, czy nie ma tam jakichś śladów.
    Bonsuan z wysiłkiem się podniósł. Było słychać, jak trzeszczą mu stawy. Skinął komisarzowi głową.
    – Kto dziś ma dyżur? – spytał Brunetti. – Chciałbym, żeby mnie podrzucił na Piazzale Roma, a potem na cmentarz.
    – Monetti – odparł Bonsuan, wymieniając nazwisko innego pilota.
    – Możesz mu powiedzieć, że zejdę za jakieś dziesięć minut?
    Bonsuan kiwnął głową.
    – Rozkaz – mruknął i wyszedł.
    Brunetti nagle zdał sobie sprawę, że jest głodny. Od rana nie miał w ustach nic prócz tamtych trzech kanapek, a właściwie dwóch, bo jedną zjadł Orso. Otworzył dolną szufladę biurka w nadziei, że coś znajdzie, choćby torebkę buranei, esowatych ciasteczek, które bardzo lubił i zwykle walczył o nie z dziećmi, albo jakiś stary balonik, cokolwiek. Szuflada jednak okazała się pusta, tak samo jak wówczas, gdy zaglądał do niej ostatnim razem.
    Pozostawało tylko napić się kawy, lecz to by oznaczało, że musiałby kazać Monettiemu czekać w łodzi. Miarą głodu komisarza była irytacja, którą wywołała ta prosta sprawa. W końcu Brunetti postanowił iść do wydziału zagranicznego, gdzie urzędniczki zwykle go częstowały, gdy prosił o coś do jedzenia.
    Dotarł na parter klatką schodową od podwórka, przeszedł kilkoro dużych podwójnych drzwi i znalazł się w pokoju, gdzie pracowały dwie kobiety. Drobna, ciemnowłosa Sylvia i wysoka Anita, oszałamiająca blondynka, siedziały przy biurkach naprzeciwko siebie, przeglądając dokumenty, których nigdy nie ubywało.
    – Buona sera – powiedziały obie, kiedy wszedł, a później znowu pochyliły się nad zielonymi teczkami, rozłożonymi na blatach biurek.
    – Nie macie czegoś do jedzenia? – zapytał tonem wskazującym, że nie udaje głodnego.
    Sylvia się uśmiechnęła i bez słowa pokręciła głową. Wiedziała, że przychodził do nich tylko po to, by prosić o jedzenie albo zawiadomić, że jedna z osób, starających się o pozwolenie na pracę lub pobyt, została aresztowana, więc można usunąć ją z rejestru.
    – Nie karmią pana w domu? – skomentowała Anita, lecz równocześnie otworzyła szufladę biurka i wyciągnęła z niej papierową torebkę, z której po kolei wyjęła trzy dojrzałe gruszki. Położyła owoce na biurku, w zasięgu ręki komisarza.
    Przed trzema laty pewien Algierczyk, któremu odmówiono zezwolenia na pobyt stały, wpadł w szał, gdy Anita mu o tym powiedziała, chwycił ją przez biurko za ramiona. Kiedy histerycznie wrzeszczał jej w twarz coś po arabsku, przyszedł Brunetti zapytać o jakieś akta i natychmiast go obezwładnił. Przerażona Anita z łkaniem opadła na blat. Później nikt nie wspominał o tym incydencie, ale komisarz wiedział, że w jej biurku zawsze się znajdzie dla niego coś do jedzenia.
    – Grazie, Anita – powiedział.
    Wziął jedną gruszkę, urwał ogonek i wgryzł się w smakowity miąższ. Łapczywie ją zjadł i sięgnął po następną. Była nieco mniej dojrzała, lecz mimo to słodka i miękka. Żonglując lewą ręką dwoma wilgotnymi ogryzkami, chwycił trzecią gruszkę, jeszcze raz podziękował i wyszedł z pokoju. Wzmocniony, mógł teraz jechać na Piazzale Roma i spotkać się z doktor Peters. Z panią kapitan Peters.

Rozdział 4

    Do komisariatu karabinierów na Piazzale Roma dotarł za dwadzieścia siódma, zostawiwszy Monettiego, któremu kazał czekać na swój powrót z panią doktor. Choć zdawał sobie sprawę, że to świadczy o jego uprzedzeniach, wolał jej nie nazywać kapitanem. Zawczasu telefonował do karabinierów, tak więc wiedzieli o jego wizycie. Funkcjonariusze, w większości pochodzący z południa Włoch, jak zwykle siedzieli w zadymionych pomieszczeniach, sprawiając wrażenie, że nigdy nie opuszczają komisariatu. Brunetti uważał tę placówkę za bezużyteczną. Karabinierzy nie zajmują się ruchem kołowym, a kierowanie nim stanowi najważniejszą rzecz na Piazzale Roma, gdzie parkują samochody osobowe, karawaningi, taksówki i, zwłaszcza latem, niezliczone autokary, z których wysiadają tłumy turystów. Tego roku dołączył nowy rodzaj pojazdów: dymiące autobusy, napędzane ropą, telepiące się całą noc z nowo wyzwolonych krajów Europy Wschodniej i przywożące dziesiątki tysięcy ludzi, zmęczonych podróżą i brakiem snu, bardzo grzecznych, bardzo biednych i bardzo przysadzistych. Spędziwszy w Wenecji jeden dzień, wyjeżdżają oszołomieni urodą miasta, obejrzanego w tak krótkim czasie. Tu pierwszy raz posmakowali triumfującego kapitalizmu, lecz zbyt przejęci, nie zdają sobie sprawy, że tym, co wzbudza ich zachwyt, są na ogół maski z papier mache, pochodzące z Tajwanu, i koronki zrobione w Korei.
    Brunetti wszedł do komisariatu i przywitał się z dwoma dyżurującymi funkcjonariuszami.
    – Pani kapitan jeszcze nie ma – odezwał się jeden z nich, pogardliwie chichocząc na myśl, że kobieta może być oficerem.
    Usłyszawszy ten śmiech, komisarz postanowił zwracać się do niej, wymieniając jej stopień, przynajmniej w obecności karabinierów, i okazywać szacunek należny tej randze. Nie po raz pierwszy jego własne uprzedzenia, manifestowane przez innych ludzi, napawały go niesmakiem.
    Wymienił z karabinierami kilka uwag o rozmaitych sprawach: czy w tym tygodniu Napoli zwycięży, czy zagra Maradona i czy upadnie rząd. Stojąc, patrzył przez szklane drzwi i obserwował ruch uliczny na Piazzale Roma. Przechodnie tanecznym krokiem przemykali między samochodami i autokarami. Nikt nie zwracał najmniejszej uwagi na przejścia dla pieszych ani na białe linie rozdzielające pasma jezdni, lecz mimo to wszystko odbywało się szybko i bez zakłóceń.
    W pewnej chwili jasnozielony sedan przeciął pasmo dla autobusów i zatrzymał się za dwoma granatowo-białymi samochodami karabinierów. Był niemal anonimowy – nie miał migającego światła na dachu, tylko przy tablicy rejestracyjnej trzy litery AFI oznaczające Siły Amerykańskie we Włoszech. Wyskoczył umundurowany kierowca i otworzył drzwi młodej kobiecie w ciemnozielonym uniformie. Kiedy wysiadła, włożyła na głowę mundurową czapkę i rozejrzała się dokoła, a później skierowała wzrok na komisariat karabinierów. Brunetti wyszedł bez pożegnania i ruszył w stronę samochodu.
    – Pani doktor Peters? – zapytał podchodząc.
    Usłyszawszy swoje nazwisko, kobieta popatrzyła na komisarza, wyciągnęła rękę i wymieniła z nim krótki uścisk dłoni.
    – Terry Peters – przedstawiła się.
    Zbliżała się do trzydziestki, miała ciemnorude kędzierzawe włosy, sprężynujące pod ciężarem czapki, piwne oczy i skórę opaloną na brąz. Gdyby się uśmiechnęła, jej oczy byłyby ładniejsze, ale tylko spojrzała na niego, zaciskając wargi, które utworzyły cienką prostą linię, i spytała:
    – To pan jest tym inspektorem policji?
    – Komisarz Brunetti. Mam tu łódź. Zawiozę panią na San Michele. – Widząc jej zakłopotanie, wyjaśnił: – To wyspa cmentarna i właśnie tam jest ciało.
    Nie czekając na odpowiedź, wskazał w stronę, gdzie cumowały łodzie, i ruszył przez jezdnię. Terry Peters zatrzymała się na chwilę, by powiedzieć coś kierowcy, i poszła za komisarzem. Kiedy znaleźli się nad wodą, podszedł do granatowo-białej motorówki przycumowanej do nabrzeża.
    – Proszę tędy, pani doktor – rzekł wchodząc na pokład.
    Szła tuż za komisarzem i chętnie skorzystała z jego pomocy przy wsiadaniu. Choć spódnica munduru zasłaniała jej kolana, Brunetti spostrzegł, że Amerykanka ma ładne muskularne nogi, szczupłe w kostkach i opalone. Bez wahania chwyciła jego wyciągniętą rękę i pozwoliła wprowadzić się do łodzi. Jak tylko weszli do kabiny i usiedli, Monetti odbił od brzegu i popłynął Canale Grande. Migając niebieskim światłem, szybko minęli dworzec kolejowy i skręcili w lewo, na Canale delia Misericordia, na którego końcu leżała cmentarna wyspa.
    Wioząc policyjną motorówką osoby nie znające Wenecji, Brunetti zazwyczaj pokazywał im po drodze widoki i co ciekawsze budowle. Tym razem jednak zaczął rozmowę bardziej oficjalnie.
    – Mam nadzieję, że nie miała pani żadnych kłopotów z dojazdem.
    Ze wzrokiem wbitym w zieloną wykładzinę dywanową, pokrywającą dno łodzi między nimi, mruknęła coś, co zabrzmiało jak przeczenie, ale więcej nic nie powiedziała. Komisarz zauważył, że od czasu do czasu brała głęboki oddech, by się uspokoić – dziwna reakcja u lekarza.
    Jakby czytając jego myśli, spojrzała nań, bardzo ładnie się uśmiechnęła i rzekła:
    – To zupełnie inaczej, gdy się zna tę osobę. Na studiach miałam do czynienia z obcymi, więc łatwo było utrzymać zawodowy dystans. – Przez dłuższą chwilę milczała. – Poza tym ludzie w moim wieku zazwyczaj nie umierają.
    Komisarz w duchu przyznał jej rację i spytał:
    – Długo państwo razem pracowali?
    Skinęła głową i już otwierała usta, by odpowiedzieć, gdy nagle łodzią gwałtownie szarpnęło. Amerykanka kurczowo przytrzymała się fotela i rzuciła Brunettiemu przerażone spojrzenie.
    – Wypłynęliśmy na lagunę, na otwarte wody. Proszę się nie obawiać, nie ma czego.
    – Nie jestem dobrym żeglarzem. Urodziłam się w Dakocie Północnej, a tam nie ma zbyt dużo wody. Nawet nie nauczyłam się pływać – odparła i znowu się uśmiechnęła, choć niepewnie.
    – Czy długo pani pracowała z panem Fosterem?
    – Z sierżantem Fosterem – poprawiła go machinalnie. – Tak, od czasu gdy przyjechałam do Vicenzy, jakiś rok temu. Właściwie on wszystko prowadził. Po prostu był im potrzebny oficer, który by tym kierował. I podpisywał dokumenty.
    – A także brał na siebie winę? – wtrącił z uśmiechem.
    – Owszem, można to tak nazwać, ale nigdy nie doszło do żadnej wpadki. Nie z sierżantem Fosterem.
    Powiedziała to ciepłym tonem. Komisarz się zastanawiał, czy chciała Fostera pochwalić, czy też coś do niego czuła.
    Silnik motorówki zwolnił obroty i wkrótce łódź dobiła do nabrzeża przy cmentarzu. Komisarz wstał, wyszedł na pokład po wąskich schodkach i przytrzymał jedno skrzydło wahadłowych drzwi, by przepuścić Amerykankę. Monetti zakładał cumy rufowe na jeden z drewnianych pali, pod dziwnym kątem wystających z wody laguny.
    Brunetti zszedł na ląd. Odwróciwszy się, wyciągnął rękę do Amerykanki, która oparła na niej dłoń i przeskoczyła na brzeg. Komisarz spostrzegł, że nie miała ze sobą ani torebki, ani teczki. Być może, zostawiła ją w samochodzie albo w łodzi.
    Cmentarz zamykano o czwartej, więc Brunetti musiał nacisnąć dzwonek obok dużej drewnianej bramy. Po kilku chwilach jej prawe skrzydło otworzył jakiś mężczyzna w granatowym uniformie, a wtedy komisarz podał swoje nazwisko. Mężczyzna ich wpuścił i zamknął drzwi. Podeszli do okienka strażnika, któremu Brunetti wręczył upoważnienie. Strażnik wskazał im arkady po prawej stronie. Komisarz skinął głową. Znał drogę.
    Kiedy weszli do budynku, w którym znajdowała się kostnica, poczuł nagły spadek temperatury. Doktor Peters chyba także, bo się skuliła. Na końcu długiego korytarza, przy zwykłym drewnianym biurku siedział pracownik ubrany na biało. Spostrzegłszy, że się zbliżają, ostrożnie położył na blacie otwartą książkę grzbietem do góry.
    – Commissario Brunetti? – spytał.
    Komisarz potwierdził kiwnięciem głowy.
    – A to jest ten lekarz z amerykańskiej bazy – rzekł, wskazując doktor Peters, stojącą obok.
    Dla osoby, która tak często styka się ze śmiercią, widok młodej kobiety w wojskowym mundurze nie zasługiwał na uwagę, więc pracownik szybko ich ominął i otworzył drzwi po swojej lewej stronie.
    – Uprzedzili mnie, że się zjawicie, i już go wyciągnąłem – oznajmił, prowadząc ich do wysokiego metalowego wózka, który stał pod ścianą.
    Wszyscy troje doskonale wiedzieli, co się znajduje pod białym prześcieradłem. Zatrzymawszy się przy zwłokach, młody pracownik rzucił doktor Peters pytające spojrzenie. Kiedy skinęła głową, odsłonił ciało, a wtedy popatrzyła na denata. Brunetti ją obserwował. Początkowo miała minę całkowicie bez wyrazu, lecz później przymknęła oczy i zagryzła górną wargę. Jeśli próbowała powstrzymać łzy, to jej się nie udało, bo wzbierały w jej oczach i spływały na policzki.
    – Mick, Mick – szepnęła i gwałtownie się odwróciła.
    Brunetti skinął na pracownika, który zasłonił twarz denata.
    Komisarz poczuł na ramieniu dłoń, zaciskającą się nadspodziewanie mocno.
    – Jak zginął? – spytała Amerykanka.
    Próbował się obrócić, by ją wyprowadzić, ona jednak wzmocniła chwyt, z uporem powtarzając:
    – Jak zginął?
    Brunetti położył rękę na jej dłoni.
    – Wyjdźmy – zaproponował.
    Nim się zorientował, Amerykanka nagle przepchnęła się między nimi, chwyciła prześcieradło i gwałtownym ruchem odsłoniła zwłoki do pasa. Długie cięcie, dokonane w czasie sekcji, biegnące od pępka do szyi, było zszyte grubymi ściegami. W porównaniu z nim pozioma, nie zaszyta rana – przyczyna śmierci Fostera – wydawała się całkiem nieszkodliwa.
    – Mick, Mick! – cicho jęknęła Amerykanka głosem, który przeszedł w dojmujący skowyt.
    Stała przy zwłokach, dziwnie prosto i sztywno, zanosząc się od płaczu. Kiedy pracownik kostnicy ponownie przykrył ciało, odwróciła się do Brunettiego. Zobaczył w jej oczach łzy, a także wprost zwierzęcy strach.
    – Dobrze się pani czuje? – ostrożnie zapytał, starając się niczym jej nie urazić.
    Odpowiedziała skinieniem głowy i wtedy strach w jej spojrzeniu zniknął. Nagle rzuciła się do drzwi, ale na kilka kroków przed nimi raptownie zmieniła kierunek i podbiegła do zlewu w głębi sali. Wstrząsana gwałtownymi torsjami, kilkakrotnie zwymiotowała, ściskając rękami brzuch. W końcu się wyprostowała, ciężko dysząc.
    Wówczas podszedł do niej pracownik kostnicy i podał biały bawełniany ręcznik. Podziękowawszy kiwnięciem głowy, otarła sobie twarz, a wtedy ujął ją delikatnie pod ramię i zaprowadził do innego zlewu, kilka metrów dalej na tej samej ścianie, puścił wodę z obu kranów, sprawdził jej temperaturę i wziął ręcznik od doktor Peters, która obmyła twarz i przepłukała usta, nabierając wodę dłonią. Kiedy skończyła, znowu podał jej ręcznik, zakręcił krany i wyszedł.
    Złożywszy ręcznik, powiesiła go na brzegu zlewu. Wracając do komisarza, starała się nie patrzeć w lewo, gdzie na wózku wciąż jeszcze leżały zwłoki przykryte prześcieradłem.
    Gdy się zbliżyła, Brunetti ruszył do drzwi, otworzył je i przytrzymał, by ją przepuścić.
    – Przepraszam – odezwała się, kiedy szli długim podcieniem. – Nie wiem, co mi się stało. Przecież sama robiłam sekcje.
    Kilkakrotnie pokręciła głową. Prawie tego nie zauważył, bo był od niej wyższy.
    – Czy to sierżant Foster? – spytał jakby dla dopełnienia formalności.
    – Tak, on – odparła bez wahania.
    Komisarz jednak odniósł wrażenie, że Amerykanka z trudem zachowuje spokój w głosie. Nawet krok miała sztywniejszy niż przedtem. Zdawało się, że to mundur powstrzymuje ją przed okazywaniem emocji.
    Kiedy wyszli z cmentarza, Brunetti zaprowadził ją do przycumowanej łodzi. Monetti siedział w kabinie, czytając gazetę. Zobaczywszy ich, przeszedł na rufę i przyciągnął motorówkę do nabrzeża, by ułatwić im wejście na pokład.
    Amerykanka, gdy tylko znalazła się w motorówce, natychmiast zeszła po schodkach do kabiny. Komisarz zszedł za nią, zatrzymawszy się tylko na chwilę, by szepnąć Monettiemu:
    – Z powrotem proszę płynąć jak najwolniej.
    Tym razem usiadła bliżej dziobu i odwróciła twarz w stronę przedniej szyby. Słońce już się schowało za horyzontem, a łuna świeciła zbyt słabo, żeby dostrzec kontury miasta na tle nieba. Zajmując miejsce naprzeciwko Amerykanki, Brunetti zauważył, że siedziała prosto i sztywno.
    – Będzie mnóstwo formalności, ale myślę, że jutro przekażemy wam ciało.
    Odpowiedziała skinieniem głowy.
    – Co zrobi wojsko? – zapytał komisarz.
    – Słucham?
    – Co w tym wypadku zrobi wojsko?
    – Wyślemy zwłoki rodzinie w kraju.
    – Nie chodzi mi o zwłoki, lecz o śledztwo.
    Odwróciwszy głowę, popatrzyła Brunettiemu prosto w oczy. Sądził, że udaje zdziwioną.
    – Nie rozumiem. Jakie śledztwo?
    – Żeby ustalić, dlaczego został zabity.
    – Myślałam, że to był rabunek.
    – Może i był, ale wątpię.
    Kiedy to powiedział, przeniosła wzrok na okno, lecz panoramę miasta skrywał mrok i Amerykanka widziała jedynie swoje odbicie.
    – Nic mi o tym nie wiadomo – rzekła z naciskiem.
    Brunetti odniósł wrażenie, jakby uważała, że jej słowa zabrzmią wiarygodnie, skoro tylko często będzie je powtarzać z dostatecznym przekonaniem.
    – Jaki on był? – spytał.
    Odpowiedź, której mu udzieliła dopiero po kilku chwilach, uznał za osobliwą.
    – Zacny. To był człowiek zacny.
    Dziwne, że w ten sposób określiła tak młodego mężczyznę.
    Komisarz czekał, by się przekonać, czy Amerykanka coś doda, a ponieważ tego nie zrobiła, spytał:
    – Dobrze go pani znała?
    Nie patrzył na nią bezpośrednio, lecz na jej odbicie w oknie. Już nie płakała, ale na jej twarzy pozostał smutek. Wzięła głęboki oddech.
    – Znałam go bardzo dobrze – odparła, wyraźnie poruszona, zaraz jednak jej głos się zmienił i oznajmiła obojętnym tonem: – Pracowaliśmy razem przez rok.
    Nic więcej nie powiedziała.
    – Czym się zajmował? Kapitan Duncan wspomniał, że pełnił obowiązki inspektora sanitarnego, ale ja nie bardzo wiem, na czym ta funkcja polega.
    Zauważywszy, że komisarz patrzy na jej odbicie w szybie, Amerykanka odwróciła się i spojrzała nań bezpośrednio.
    – Dokonywał inspekcji naszych kwater, to znaczy lokali, w których mieszkają Amerykanie. Jeśli właściciele skarżyli się na lokatorów, przeprowadzał dochodzenie.
    – I to wszystko?
    – Poza tym musiał jeździć do ambasad w Kairze, Warszawie i Belgradzie, obsługiwanych przez nasz szpital. Sprawdzał tam, czy w kuchniach panuje czystość.
    – A zatem wiele podróżował?
    – Owszem, dość dużo.
    – Lubił swoją pracę?
    – O tak – odparła bez wahania. – Uważał ją za bardzo ważną.
    – I służbowo podlegał pani?
    Uśmiechnęła się nieznacznie.
    – Można by to tak określić. W istocie jestem pediatrą, ale przyjęli mnie do pracy na tym stanowisku, bo potrzebowali oficera, a zarazem lekarza, do podpisywania dokumentów. Właściwie jednak wszystkim całkowicie zajmował się on. Od czasu do czasu dawał mi coś do podpisania albo prosił, bym wysłała zapotrzebowanie. Wszystko załatwiają szybciej, gdy to robi oficer.
    – Czy kiedykolwiek w którąś z tych podróży do ambasad wybraliście się razem?
    Jeśli nawet uznała to za dziwne pytanie, w żaden sposób nie mógł tego stwierdzić, bo znów odwróciła twarz i patrzyła w okno.
    – Nie. Sierżant Foster zawsze jeździł sam. – Nagle wstała i podeszła do schodków. – Czy ten pański kierowca, albo jak on tam się zwie, na pewno zna drogę? Wydaje się, że to strasznie długo trwa.
    Otworzywszy jedno skrzydło drzwi, uważnie popatrzyła w lewo i w prawo, lecz budynki nad kanałem pozostawały dla niej anonimowe.
    – Istotnie, powrót zabiera więcej czasu – bez trudu skłamał Brunetti. – Na wielu kanałach ruch jest jednokierunkowy, więc żeby się dostać na Piazzale Roma, musimy okrążyć dworzec.
    Zobaczył, że wpływają na Canale di Canareggio. Za jakieś pięć minut powinni dotrzeć na miejsce.
    Amerykanka wyszła i stanęła na pokładzie. Gwałtowny podmuch wiatru omal nie zerwał jej czapki. Przytrzymała ją ręką, a potem zdjęła i wsadziła sobie pod pachę. Z gołą głową wyglądała na kobietę bardziej niż ładną.
    Również komisarz wyszedł na pokład i stanął obok niej. Właśnie skręcali w prawo, na Canale Grande.
    – Piękny widok – zachwyciła się, a potem, już innym tonem, spytała: – Skąd pan tak dobrze zna angielski?
    – Uczyłem się w szkole i na uniwersytecie. Byłem też jakiś czas w Stanach.
    – Świetnie pan mówi.
    – Dziękuję. A pani zna włoski?
    – Un poco – odparła, ale zaraz uśmiechnęła się i dodała: – Molto poco. Bardzo słabo.
    Zbliżali się do miejsca cumowania przy Piazzale Roma. Brunetti wysunął się przed Amerykankę, wziął cumę i trzymał ją w pogotowiu. Kiedy łódź dobiła, zarzucił linę na pachołek i fachowo zrobił węzeł. Monetti wyłączył silnik. Przeskoczywszy na nabrzeże, komisarz podał Amerykance rękę, którą ufnie chwyciła gestem świadczącym o pewnej zażyłości i puściła, gdy wysiadła. Ruszyli do samochodu zaparkowanego przed komisariatem karabinierów.
    Kierowca zobaczył, że nadchodzi jego pasażerka, wygramolił się z samochodu i otworzył jej drzwi. Podciągnąwszy spódnicę munduru, wślizgnęła się na tylne siedzenie. Brunetti przytrzymał drzwi, gdy kierowca chciał je zamknąć.
    – Dziękuję pani doktor za fatygę – powiedział z ukłonem, opierając rękę na dachu samochodu.
    – Bardzo proszę – odparła, ale mu nie podziękowała za przejażdżkę na San Michele.
    – Liczę, że spotkamy się w Vicenzy – rzekł obserwując Amerykankę, ciekaw jak zareaguje.
    Nagle w jej oczach pojawił się ten sam strach, który widział po raz pierwszy, gdy patrzyła na śmiertelną ranę Fostera.
    – W jakim celu?
    Uśmiechnął się nieznacznie.
    – Być może, coś znajdę i ustalę, dlaczego sierżant zginął.
    Wyciągnęła rękę do klamki. Nie miał innego wyjścia, jak tylko się cofnąć. Zatrzasnęła drzwi, pochyliła się do przodu i szepnęła coś kierowcy, który natychmiast ruszył. Brunetti stał i patrzył, jak samochód włącza się do strumienia pojazdów wypływającego z Piazzale Roma i sunie drogą wznoszącą się ku grobli. W końcu zniknął mu z oczu, niczym anonimowy jasnozielony sedan wracający z wycieczki do Wenecji.

Rozdział 5

    Brunetti nawet nie spojrzał na komisariat, by sprawdzić, czy karabinierzy widzieli, że wrócił z Amerykanką, i ruszył do motorówki. Monetti czytał gazetę. Przed laty jakiś cudzoziemiec zauważył, że Włosi bardzo wolno czytają. Komisarz już go nie pamiętał, ale od tamtego czasu zawsze przypominał sobie jego słowa, ilekroć ktoś zajmował się lekturą jednej gazety przez całą drogę z Wenecji do Mediolanu. Zapewne Monetti miał dość czasu, ale wyglądało na to, że jeszcze nie przebrnął przez pierwsze strony. Może jednak nuda zmusiła go do czytania wszystkiego od nowa.
    – Dziękuję – powiedział Brunetti, wchodząc na pokład.
    Młody policjant z uśmiechem podniósł głowę.
    – Starałem się płynąć jak najwolniej, panie komisarzu, ale dostawałem szału, kiedy ci wariaci za bardzo zbliżali się do rufy.
    Brunetti podzielał tę opinię o włoskich sternikach i kierowcach. Dopiero po trzydziestce nauczył się prowadzić samochód, zmuszony do tego, gdy na trzy lata przeniesiono go do Neapolu. Jeździł źle i z duszą na ramieniu, a przy tym wolno z powodu ostrożności, często się więc wściekał przez takich samych wariatów.
    – Nie podrzucilibyście mnie na San Silvestro? – zapytał.
    – Nawet do samego końca zaułka, jeśli tylko pan sobie życzy.
    – Owszem. Dziękuję, Monetti.
    Komisarz zdjął cumę z pachołka, starannie ją zwinął i powiesił na relingu. Podszedł do sternika i stanął obok niego, gdy motorówka ruszała w górę Canale Grande. Komisarza nie interesowało to, co teraz mógł dostrzec w tej części miasta. Minęli budynek dworca, zdumiewający ponurym wyglądem.
    Jak wielu wenecjan, Brunetti zawsze czuł się bardzo związany ze swoim miastem. Często, w najmniej spodziewanej chwili, dostrzegał jakieś okno, na które przedtem nigdy nie zwrócił uwagi, czy też łukowate sklepienie bramy w blasku słońca, a wtedy doznawał wzruszeń znacznie bardziej złożonych niż daje samo piękno. Zastanawiając się na tym uznał, że to chyba ma coś wspólnego z wenecką gwarą, z faktem, że mieszka tu niespełna osiemdziesiąt tysięcy ludzi, i być może z tym, że w dzieciństwie chodził do przedszkola mieszczącego się w piętnastowiecznym pałacu. Kiedy wyjeżdżał z miasta, tęsknił za nim niemal jak za Paolą, i tylko wówczas czuł się dobrze i niczego mu nie brakowało, gdy był w Wenecji. Dowodził tego wszystkiego sposób, w jaki się rozglądał, pędząc motorówką kanałem. Nigdy z nikim na ten temat nie rozmawiał – obcy by nie zrozumiał, każdy wenecjanin zaś uznałby słowa za zbyteczne.
    Przemknęli pod mostem Rialto i wkrótce Monetti skręcił w prawo. Przy końcu długiego zaułka, prowadzącego do domu komisarza, wrzucił jałowy bieg i łódź siłą inercji sunęła do nabrzeża, gdzie przez chwilę się kołysała. Brunetti przeskoczył z pokładu na chodnik, ale nim zdążył się odwrócić, by podziękować, Monetti już odpłynął do domu na kolację, błyskając niebieskim światłem.
    Komisarz ruszył w głąb zaułka. Ponieważ często skakał z nabrzeża na pokład łodzi i odwrotnie, bolały go nogi. Miał wrażenie, jakby to robił przez cały dzień od chwili, gdy ponad dwanaście godzin temu pierwsza motorówka zabrała go spod domu. Otworzył ogromne drzwi, wszedł i cicho zamknął je za sobą. Wąska klatka schodowa stanowiła doskonałe pudło rezonansowe, więc nawet na czwartym piętrze słyszało się ich każde trzaśniecie. Perspektywa wspinaczki na czwarte piętro budziła niewesołe myśli.
    Zanim dotarł na ostatnie półpiętro, poczuł woń cebuli, dzięki czemu pod koniec łatwiej mu się szło. Wkładając klucz do zamka, spojrzał na zegarek. Wpół do dziesiątej. Chiara jeszcze nie śpi, a zatem przynajmniej pocałuje ją na dobranoc i spyta, czy odrobiła lekcje. W wypadku Raffaelego pierwsze byłoby ryzykowne, a drugie bezskuteczne.
    – Ciao, papa! – zawołała Chiara z salonu.
    Brunetti powiesił płaszcz w szafie i poszedł przywitać się z córką. Chiara siedziała w leniwcu. Usłyszawszy kroki ojca, podniosła głowę znad książki, którą trzymała na kolanach.
    Wchodząc do salonu, machinalnie zapalił światło.
    – Chcesz popsuć sobie oczy? – spytał, co robił już setki razy.
    – Oj, tato, przecież jeszcze widno.
    Schylił się i pocałował ją w nadstawiony policzek.
    – Co czytasz, aniołku?
    – Książkę, którą dała mi mama. O takiej guwernantce, co zaczęła pracować u jednego pana i się w sobie zakochali, ale on ma żonę wariatkę, zamkniętą na strychu, i nie może się z nią ożenić, chociaż naprawdę ją kocha. Akurat doczytałam do miejsca, gdzie wybucha pożar. Mam nadzieję, że ona się spali.
    – Kto, Chiaro, guwernantka czy żona?
    – Niemądry. Żona.
    – Dlaczego?
    – Żeby Jane Eyre mogła wziąć ślub z panem Rochesterem – odparła konfidencjonalnym tonem.
    Już chciał zadać następne pytanie, ale córka wróciła do pożaru, więc przeszedł do kuchni, gdzie zobaczył żonę pochyloną nad otwartą pralką.
    – Ciao, Guido! – przywitała go Paola, prostując się. – Kolacja za dziesięć minut.
    Pocałowała męża i odwróciła się do kuchenki gazowej, gdzie na oliwie brązowiała cebula.
    – Przed chwilą dyskutowałem z naszą córką o pewnej książce. Wyjaśniła mi, na czym polega akcja wiekopomnego dzieła klasyka literatury angielskiej. Myślę, że byłoby lepiej, gdybyśmy kazali jej oglądać w telewizji brazylijską operę mydlaną. Teraz tam siedzi i nie może się doczekać, aż żona Rochestera zginie w pożarze.
    – Oj, daj spokój, Guido, wszyscy tego pragną, kiedy czytają „Jane Eyre”. – Mieszając cebulę, dodała: – Cóż, przynajmniej wówczas, gdy to czytają pierwszy raz. Dopiero potem sobie uświadamiają, że Jane Eyre jest w istocie podłą i obłudną spryciarą.
    – Czy właśnie takie rzeczy opowiadasz swoim studentom? – zapytał otwierając szafkę, z której wyjął butelkę Pinot Noir.
    Na blacie obok kuchenki leżał talerz z pokrajaną wątróbką. Paola wsunęła pod nią ażurową łopatkę, wrzuciła połowę na patelnię i cofnęła się przed pryskającą oliwą. Wzruszyła ramionami. Akurat rozpoczęły się zajęcia na uniwersytecie i w wolnym czasie najwyraźniej nie miała ochoty myśleć studentach.
    – Jaka była pani doktor kapitan? – odezwała się po chwili, mieszając wątróbkę.
    Wyjął dwa kieliszki, napełnił je winem. Oparł się o bufet, podał jeden kieliszek żonie, napił się ze swojego i dopiero wtedy odpowiedział:
    – Bardzo młoda i bardzo zdenerwowana. – Widząc, że Paola nie przerywa mieszania, dodał: – I bardzo ładna.
    Usłyszawszy to, umoczyła usta w winie i na niego spojrzała.
    – Zdenerwowana? Czym? – Wypiła jeszcze jeden niewielki łyk, uniosła kieliszek, popatrzyła na wino pod światło i rzekła: – Jest gorsze od tego, które dostaliśmy od Maria, prawda?
    – Owszem – przyznał. – Ale twój kuzyn Mario jest zbyt zajęty wyrabianiem sobie nazwiska w międzynarodowym handlu winem i nie ma czasu myśleć o takich drobiazgach jak nasze zamówienia.
    – Miałby, gdybyśmy zapłacili mu w terminie – odcięła się Paola.
    – Ojej, dajże spokój. Przecież to było pół roku temu.
    – I pół roku czekał na pieniądze.
    – Przykro mi, Paolo. Chciałem mu zapłacić, ale całkiem wyleciało mi to z głowy. W każdym razie go przeprosiłem.
    Odstawiła kieliszek i dźgnęła wątróbkę.
    – Paolo, chodziło tylko o dwieście tysięcy lirów. Z powodu takiej sumy twój kuzyn Mario nie zbiednieje.
    – Dlaczego zawsze nazywasz go moim kuzynem Mariem?
    Chciał odpowiedzieć, że przecież Mario jest jej kuzynem i właśnie tak ma na imię, ale zamiast tego postawił kieliszek na bufecie i objął żonę. Dłuższy czas się opierała, lecz obejmował ją coraz mocniej. Wreszcie uległa i przytuliła głowę do jego piersi.
    Trwali tak, aż trąciła go w żebra łopatką i powiedziała:
    – Wątróbka się przypala.
    Puścił żonę i znowu sięgnął po kieliszek.
    – Nie wiem, dlaczego ta Amerykanka była zdenerwowana, ale widok trupa wytrącił ją z równowagi.
    – Czyż nie każdego widok trupa wytrąca z równowagi? Zwłaszcza gdy ma się do czynienia z trupem osoby, którą się znało.
    – Nie, tu chodziło o inne rzeczy. Na pewno między nimi coś było.
    – Na przykład co?
    – Jak zwykle.
    – Hm, mówiłeś, że jest ładna.
    Uśmiechnął się.
    – Bardzo ładna.
    Teraz ona się uśmiechnęła.
    – I bardzo… – dodał, lecz urwał, jakby szukał właściwego słowa. – I bardzo przerażona.
    – Dlaczego tak uważasz? – spytała Paola, niosąc patelnię do stołu i kładąc ją na ceramicznej podstawce. – Bała się, że będzie podejrzewana o to morderstwo?
    Z blatu obok kuchenki wziął dużą deskę do krajania. Położywszy ją na stole, zdjął z niej serwetę, przykrywającą pół kręgu złocistej mamałygi, jeszcze ciepłej, ale już skawalonej. Paola przyniosła sałatkę oraz butelkę wina. Zanim usiadła, nalała mężowi i sobie.
    – Nie, nie sądzę – odpowiedział, łyżką nakładając na talerz wątróbkę z cebulą. Dodał sporą trójkątną porcję mamałygi, wbił widelec w kawałek wątróbki, końcem noża nasunął nań trochę cebuli i zaczął jeść. Swoim zwyczajem milczał do chwili opróżnienia talerza. Skończywszy wątróbkę, zebrał sos tym, co pozostało z dokładki mamałygi, i rzekł: – Myślę, że ona wiedziała lub się domyślała, kto go zabił. Albo dlaczego został zamordowany.
    – Skąd ci to przyszło do głowy?
    – Szkoda, że nie widziałaś, jak zareagowała, kiedy go zobaczyła. Nie, nie w momencie gdy poznała, że to Foster, ale dopiero na widok rany, od której zginął. Niemal wpadła w panikę. Dostała torsji.
    – Torsji?
    – Wymiotowała.
    – Tam?
    – Mhm. Dziwne, prawda?
    Paola chwilę się zastanawiała. Dopiła wino, nalała sobie jeszcze pół kieliszka.
    – To rzeczywiście dziwna reakcja – odparła. – I ona jest lekarzem?
    Skinął głową.
    – Brak w tym sensu. Co ją tak przeraziło?
    – Przygotowałaś jakiś deser?
    – Figi.
    – Uwielbiam cię.
    – Chyba raczej uwielbiasz figi – powiedziała z uśmiechem.
    Było ich sześć, dojrzałych i wilgotnych. Wziął nóż i zaczął jedną obierać. Nie zważając na sok, który spływał mu na ręce, przepołowił owoc i większą część podał żonie.
    Drugi kawałek wepchnął sobie do ust i otarł sok ściekający po brodzie. Zjadł owoc, potem jeszcze dwa, wytarł dłonie w serwetkę i rzekł:
    – Gdybyś mi dała kieliszek porto, umarłbym ze szczęścia.
    – Czego ona mogła się bać? – zapytała Paola wstając.
    – Jak sama zauważyłaś, mogła się obawiać podejrzeń o to, że ma z tym coś wspólnego, albo rzeczywiście maczała w tym palce.
    Paola wyjęła pękatą butelkę porto, ale nim nalała wina do dwóch niewielkich kieliszków, sprzątnęła talerze ze stołu i włożyła je do zlewozmywaka. Napełniwszy kieliszki, przeniosła je na stół.
    – Myślę jednak, że ani jedno, ani drugie – powiedział Brunetti, delektując się winem, które świetnie smakowało po figach.
    – Dlaczego?
    Wzruszył ramionami.
    – Ona mi nie wygląda na morderczynię.
    – Bo jest ładna? – spytała Paola i łyknęła nieco porto.
    Już zamierzał odpowiedzieć, że Amerykanka jest lekarzem, lecz w ostatniej chwili sobie przypomniał, jak Rizzardi, mówiąc o mordercy, wskazywał na jego fachowe posługiwanie się nożem. Lekarz też by zadał cios fachowo.
    – Może – bąknął, a potem zmienił temat: – Jest Raffi?
    Spojrzał na zegarek. Minęła dziesiąta, a syn jako uczeń powinien wracać do domu przed dziesiątą.
    – Nie, chyba że nie zauważyłam, jak przyszedł w czasie, gdyśmy jedli.
    – Nie, nie przyszedł – zaprzeczył, pewien swojej odpowiedzi, choć nie wiedział, skąd ta pewność.
    Było późno, wypili butelkę wina, doskonałe figi spłukali znakomitym porto, więc żadne nie miało ochoty rozmawiać o synu. W końcu przyjdzie i pozostanie w domu do rana.
    – Mam pozmywać? – retorycznie spytał Brunetti.
    – Nie, sama to zrobię. Ty idź i każ Chiarze się położyć.
    Zmywanie sprawiało mniej kłopotów.
    – Pożar ugasili? – rzucił wchodząc do salonu.
    Nie usłyszała. Myślami była gdzie indziej. Z wyciągniętymi nogami, w niedbałej pozie siedziała w fotelu. Na oparciu leżały dwa ogryzki jabłek, a obok, na podłodze, torebka z ciasteczkami.
    – Chiaro – odezwał się i zaraz powtórzył głośniej: – Chiaro!
    Uniosła głowę znad książki, popatrzyła nań niewidzącym wzrokiem i dopiero po chwili zarejestrowała obecność ojca. Natychmiast jednak wróciła do czytania, całkiem o nim zapominając.
    – Chiaro, pora spać.
    Odwróciła kartkę.
    – Nie słyszałaś? Do łóżka!
    Nie przerywając lektury, podparła się jedną ręką i wstała. Doczytawszy do końca strony, założyła ją palcem, pocałowała ojca i wyszła. Nie miał odwagi powiedzieć, by zostawiła książkę. Ha, trudno, wstanie w nocy i zgasi światło w pokoju córki.
    Do salonu weszła Paola. Schyliła się, wyłączyła lampę koło fotela, podniosła ogryzki i torebkę z ciasteczkami, po czym wróciła do kuchni.
    Zgasiwszy światło, Brunetti ruszył do sypialni.

Rozdział 6

    Nazajutrz przyszedł do komendy o ósmej rano, zatrzymawszy się po drodze, by kupić gazety. „Corriere” poświęciło morderstwu Amerykanina tylko dwa akapity na jedenastej stronie, „La Repubblica” w ogóle o nim nie napisała, co było dostatecznie zrozumiałe w rocznicę najbardziej krwawego zamachu terrorystycznego w latach sześćdziesiątych, ale „Il Gazzettino” przeznaczyło połowę tytułowej strony drugiego działu, obok informacji zaopatrzonej w zdjęcie, przedstawiającej wypadek trzech młodych ludzi, którzy zginęli, gdy ich samochód uderzył w drzewo na drodze między Dolo a Mestre.
    W artykule napisano, że zamordowany młody mężczyzna, niejaki Michele Fooster, jest prawdopodobnie ofiarą rozboju. Autor podejrzewał, że zabójstwo ma związek z narkotykami, ale zwyczajem „Gazzettino” nie podał żadnych konkretów. Brunetti czasami żałował, że Włochy, przystępując do Wspólnoty Europejskiej, nie musiały spełniać wymagań dotyczących odpowiedzialności prasy.
    W głównym hallu, jak zwykle, wiła się kolejka źle ubranych i biednie obutych emigrantów z Afryki Północnej i z nowo wyzwolonych krajów Europy Wschodniej. Patrząc na nich, Brunetti zawsze odczuwał ironię historii: trzy pokolenia jego przodków uciekły z Włoch, by szukać szczęścia w Australii i Argentynie, a teraz, w rezultacie niedawnych zmian, jakie zaszły w Europie, Włochy stały się eldoradem dla nowej fali emigrantów, jeszcze biedniejszych i o ciemniejszej skórze. Wielu znajomych komisarza mówiło o nich z pogardą, obrzydzeniem, a nawet złością, on sam jednak od razu wyobrażał sobie swoich przodków, stojących w takich samych kolejkach, źle ubranych, marnie obutych, kaleczących miejscowy język i, tak samo jak ci biedacy tutaj, pragnących sprzątać mieszkania i wychowywać dzieci tych, którzy zechcą im za to płacić.
    Wchodził po schodach na czwarte piętro, jednych pozdrawiając, innym odpowiadając skinieniem głowy. Kiedy dotarł do swojego pokoju, natychmiast sprawdził, czy na biurku są nowe dokumenty. Jeszcze nic nie nadeszło, więc uznał, że może robić to, co uważa za stosowne. Podniósłszy słuchawkę, kazał się połączyć z komisariatem karabinierów przy bazie amerykańskiej w Vicenzy.
    Tym razem znalezienie numeru okazało się dużo łatwiejsze niż wówczas, gdy telefonista szukał numeru bazy, i już po kilku minutach komisarz rozmawiał z majorem Ambrogianim, który oznajmił, że właśnie on kieruje włoskim śledztwem w sprawie zamordowania Fostera. Śpiewny ton głębokiego głosu nieomylnie wskazywał, że major pochodzi z Veneto, ale nie z Wenecji.
    – Włoskim? – zdziwił się Brunetti.
    – No cóż, w odróżnieniu od dochodzenia prowadzonego przez Amerykanów.
    – Czy to oznacza, że będą kłopoty z jurysdykcją?
    – Nie, nie sądzę – odparł major. – Śledztwo w Wenecji jest w gestii policji weneckiej i w tym mieście prowadzicie je wy. Trzeba jednak uzyskać zezwolenie lub pomoc Amerykanów, gdybyście chcieli cokolwiek robić tutaj.
    – W Vicenzy?
    Ambrogiani się roześmiał.
    – Nie, nie chciałbym sprawiać takiego wrażenia. Tylko tu, na terenie bazy. W Vicenzy miasto podlega jurysdykcji karabinierów, czyli naszej, ale w bazie rządzą Amerykanie, więc tam ich należy prosić o pomoc.
    – W pańskich ustach brzmi to tak, jakby pan miał wątpliwości, majorze.
    – Nie, skądże. Nie mam żadnych wątpliwości.
    – A zatem mi się zdawało – oświadczył komisarz, choć uważał, że wcale nie. – Chciałbym się tam wybrać i porozmawiać z ludźmi, którzy znali Fostera i z nim pracowali.
    – To są przeważnie Amerykanie – odpowiedział Ambrogiani tonem sugerującym, że Brunetti napotka trudności językowe.
    – Mówię po angielsku.
    – W takim razie łatwo pan się z nimi dogada.
    – Kiedy mógłbym przyjechać?
    – Teraz? Po południu? W każdej dogodnej chwili, commissario.
    Z dolnej szuflady Brunetti wyjął kolejowy rozkład jazdy i odnalazł linię Wenecja-Mediolan. Najbliższy pociąg miał za godzinę.
    – Przyjadę tym o dziewiątej dwadzieścia pięć.
    – Świetnie. Wyślę na dworzec samochód.
    – Dziękuję panu, majorze.
    – Cała przyjemność po mojej stronie, commissario. Miło mi będzie pana poznać.
    Odłożywszy słuchawkę, Brunetti podszedł do szafy stojącej przy ścianie, w głębi pokoju. Otworzył ją i zaczął przetrząsać bezładną stertę na jej dnie. Leżała tam para butów, trzy żarówki w pudełkach, przedłużacz, kilka starych czasopism oraz brązowa skórzana aktówka. Wyciągnąwszy ją, otrzepał z kurzu, po czym wrócił do biurka, gdzie zapakował do niej gazety i kilka tekturowych teczek z dokumentami, które miał przeczytać.
    Na koniec wrzucił podniszczony egzemplarz dzieł Herodota, wyjęty z środkowej szuflady.
    Jechał znajomą trasą do Mediolanu, przez szachownicę pól spalonych letnią suszą. W pociągu siedział po prawej stronie, żeby uniknąć promieni słońca, które wciąż jeszcze przypiekało, choć był wrzesień i najbardziej upalny okres lata już minął. W Padwie, na drugiej stacji, wysiadły tłumy studentów, niosących nowe podręczniki niczym talizmany zapewniające im pewniejszą, lepszą przyszłość. Pamiętał to uczucie, ów przypływ optymizmu na początku każdego roku akademickiego, gdy sam uczęszczał na uniwersytet i dziewicze podręczniki zdawały się obiecywać lepsze czasy, jaśniejszy los.
    Kiedy wysiadł w Vicenzy, rozejrzał się po peronie, ale nie zauważył nikogo w mundurze. Zszedł do tunelu pod torami, którym dotarł na dworzec. Przed głównym wejściem zobaczył granatowy samochód z napisem Carabinieri, bezczelnie zaparkowany pod kątem, tak że niepotrzebnie zajmował dużo miejsca. Kierowca palił papierosa i przewracał różowe strony „Gazzettino dello Sport”.
    Brunetti zastukał w tylną szybę. Kierowca leniwie odwrócił głowę, zgasił papierosa, sięgnął ręką za oparcie i otworzył drzwi. Wsiadając, Brunetti pomyślał, że w północnych Włoszech jest inaczej. Na południu każdy karabinier, słysząc nieoczekiwane pukanie w okno, natychmiast by się znalazł na podłodze samochodu albo przykucnął na chodniku obok i być może, już by strzelał. Jednakże tutaj, w sennej Vicenzy, wpuścił obcego do samochodu.
    – Inspektor Bonnini? – spytał kierowca.
    – Komisarz Brunetti.
    – Z Wenecji?
    – Tak.
    – Dzień dobry. Mam pana zawieźć do bazy.
    – Czy to daleko?
    – Pięć minut.
    Na siedzeniu obok kierowca położył gazetę, opisującą wielbicielom piłki ostatni triumf Schilacciego, i wrzucił bieg. Nawet nie zerknąwszy ani w lewo, ani w prawo, ruszył z kopyta i włączył się do ruchu. Jechał skrajem miasta, zawróciwszy na wschód, w kierunku, z którego przybył komisarz.
    Brunetti nie widział Vicenzy co najmniej od dziesięciu lat, ale pamiętał ją jako jedno z najpiękniejszych miast we Włoszech, z centrum pełnym wąskich, krętych ulic, zabudowanych mnóstwem renesansowych i barokowych palazzi, chaotycznie wymieszanych bez oglądania się na harmonię, chronologię czy jakiekolwiek plany. Jednakże zamiast nich mijali ogromny betonowy stadion piłkarski, pędząc wiaduktem nad torami, a potem jedną z licznych nowych autostrad, jakie pokryły całe Włochy na potwierdzenie ostatecznego triumfu samochodu.
    Nie włączywszy kierunkowskazu, kierowca nagle skręcił w lewo na wąską drogę, biegnącą przy betonowym murze z drutem kolczastym na szczycie. Za murem Brunetti dostrzegł antenę telekomunikacyjną w kształcie wielkiego talerza. Samochód pokonał łagodny zakręt w prawo i komisarz zobaczył otwartą bramę, pilnowaną przez uzbrojonych strażników. Stali tam dwaj karabinierzy z pistoletami maszynowymi u boku oraz amerykański żołnierz w mundurze polowym. Kierowca zwolnił i kiwnął Włochom ręką w nijakim geście. W odpowiedzi machnęli pistoletami i opuściwszy lufy, wzrokiem odprowadzili pojazd wjeżdżający do bazy. Brunetti zauważył, że Amerykanin obserwował samochód, ale go nie zatrzymał. Kierowca skręcił w prawo, potem jeszcze raz i zahamował przed niskim betonowym budynkiem.
    – To nasza komendantura – rzekł. – Tutaj urzęduje major Ambrogiani. Czwarte drzwi po prawej.
    Komisarz podziękował i wszedł do budynku. Betonowa podłoga, na ścianach tablice ogłoszeniowe z informacjami i komunikatami zarówno w języku włoskim, jak i angielskim. Z lewej strony widniał napis „Komenda żandarmerii”. Nieco dalej Brunetti zauważył drzwi, a obok nich wizytówkę z wydrukowanym jednym słowem: Ambrogiani. Samo nazwisko, bez żadnego stopnia. Zapukał i usłyszawszy gromkie Avanti! – wszedł. Biurko, dwa okna, jakaś roślina, rozpaczliwie potrzebująca wody, kalendarz. Za biurkiem siedział potężny mężczyzna o byczym karku; miał za ciasny kołnierzyk, a mundur z dystynkcjami majora, opinający szerokie ramiona i muskularne ręce, wydawał się pękać. Ambrogiani zerknął na zegarek i spytał:
    – Commissario Brunetti?
    – Tak.
    Twarz oficera karabinierów rozjaśnił uśmiech szczery i ciepły, niemal anielski. Mój Boże, pomyślał komisarz, ten człowiek ma dołki!
    – Cieszę się, że mógł pan przyjechać w tej sprawie aż z Wenecji – powiedział major, ze zdumiewającym wdziękiem obchodząc biurko, i podsunął komisarzowi krzesło. – Niech pan spocznie. Napije się pan kawy? Proszę położyć teczkę na blacie.
    Czekał na odpowiedź.
    – Owszem. Kawa dobrze mi zrobi.
    Major podszedł do drzwi, otworzył je i zawołał:
    – Pino, dwie kawy i butelkę wody mineralnej!
    Wróciwszy usiadł za biurkiem.
    – Przykro mi, że nie mogliśmy wysłać po pana samochodu do Wenecji, ale obecnie trudno zdobyć zezwolenie na wyjazd poza teren okręgu. Mam jednak nadzieję, że podróżował pan wygodnie.
    Z długoletniego doświadczenia Brunetti wiedział, że takie rzeczy są potrzebne, że należy poświęcić trochę czasu na wybadanie świeżo poznanej osoby, a najlepszy sposób to rozmowa o drobiazgach i uprzejmość.
    – Z pociągiem nie miałem najmniejszych kłopotów. Przyjechał punktualnie. W Padwie wysiadło mnóstwo studentów.
    – Mój syn tam studiuje – oznajmił Ambrogiani.
    – Naprawdę? Co, jeśli można wiedzieć?
    – Medycynę – odparł major i pokręcił głową.
    – Czyżby to nie był dobry fakultet? – spytał Brunetti, szczerze zdziwiony, zawsze bowiem mu mówiono, że Uniwersytet Padewski ma najlepszy wydział medyczny w kraju.
    – Nie o to chodzi – odpowiedział major z uśmiechem. – Nie jestem zadowolony, że wybrał karierę lekarza.
    – Co? – spytał zaskoczony komisarz, bo przecież niemal każdy włoski policjant tylko marzy, by jego syn studiował medycynę. – Dlaczego?
    – Chciałem, żeby został malarzem – wyjaśnił Ambrogiani. Znowu ze smutkiem pokręcił głową. – On jednak woli zawód lekarza.
    – Malarzem?
    – Tak – potwierdził major i jeszcze raz zademonstrował uśmiech z dołkami. – Ale nie malarzem pokojowym.
    Wskazał za siebie, a wtedy Brunetti skorzystał z okazji, by się lepiej przyjrzeć niedużym obrazkom wiszącym na ścianach. Były to głównie morskie pejzaże, kilka przedstawiało ruiny zamków, a wszystkie namalowano w delikatnym stylu, imitującym dziewiętnastowieczną szkołę wenecką.
    – To pańskiego syna?
    – Nie. Jego jest tamten.
    Na lewo od drzwi Brunetti zobaczył portret starej kobiety, która śmiało patrzyła mu prosto w oczy, trzymając w rękach częściowo obrane jabłko. Obrazowi brakowało delikatności pozostałych, choć w pewnym sensie był całkiem niezły i mógł się podobać osobie o tradycyjnych gustach.
    Gdyby syn Ambrogianiego namalował owe pejzaże, komisarz rozumiałby żal majora. Wszystko jednak wskazywało, że chłopak dokonał właściwego wyboru.
    – To bardzo dobre – skłamał Brunetti. – A kto jest autorem tamtych?
    – Aa, ja je namalowałem, ale wiele lat temu, jeszcze za czasów szkolnych.
    Najpierw dołki w policzkach, a teraz te spokojne, delikatne obrazy. Widocznie amerykańska baza jest pełna niespodzianek.
    Ktoś lekko zapukał do drzwi i natychmiast otworzył, nim Ambrogiani zdążył zareagować. Wszedł jakiś kapral, który niósł na tacy dwie kawy, szklanki i butelkę wody mineralnej. Postawił tacę na biurku i wyszedł.
    – Wciąż taki upał jak latem – odezwał się major. – Lepiej pić dużo płynów.
    Podał Brunettiemu jedną filiżankę, drugą postawił przed sobą. Kiedy już wypili kawę i sięgnęli po szklanki z wodą, komisarz uznał, że można zacząć rozmowę.
    – Czy coś wiadomo o tym Amerykaninie, sierżancie Fosterze?
    Ambrogiani popukał palcem w cienką teczkę leżącą na blacie biurka. Prawdopodobnie zawierała dokumenty w sprawie zabitego Amerykanina.
    – Nic. Przynajmniej my nic nie wiemy. Amerykanie, oczywiście, nie chcą przekazać nam żadnych akt – odparł i szybko się poprawił: – To znaczy, jeśli w ogóle coś mają w tej kwestii.
    – Dlaczego?
    – To długa historia – rzekł major z pewnym wahaniem, jednoznacznie wskazującym, że pragnął, by komisarz ciągnął go za język.
    – A mógłbym ją poznać? – spytał Brunetti, który zawsze lubił dogadzać innym.
    Ambrogiani chwilę wiercił się w fotelu, wyraźnie dlań za ciasnym. Popukał w teczkę, wypił niewielki łyk wody, odstawił szklankę i znowu popukał w teczkę.
    – Widzi pan, Amerykanie są tutaj od zakończenia wojny. Siedzą w tej bazie, a ona stale się rozrasta. Obecnie jest ich wiele tysięcy, wraz z rodzinami.
    Komisarz się zastanawiał, o co chodzi w tym przydługim wstępie.
    – Ponieważ są tu od dawna – ciągnął major – i być może dlatego, że jest ich tak dużo, uważają bazę za swoją własność, choć traktat jasno określa, że to w dalszym ciągu terytorium włoskie.
    Znowu zaczął się wiercić.
    – Macie z nimi jakieś kłopoty? – spytał Brunetti.
    – Nie – odpowiedział Ambrogiani po dłuższym milczeniu. – W gruncie rzeczy nie sprawiają żadnych kłopotów, ale pan wie, jacy są Amerykanie.
    Komisarz słyszał to już wiele razy o Niemcach, Słowianach, Anglikach. Wszyscy uważali, że obcokrajowcy są „jacyś”, lecz w istocie nikt nie potrafił tego określić. Brunetti pytająco uniósł głowę.
    – Właściwie to nie jest arogancja. Moim zdaniem są tylko zbyt pewni siebie, a nie aroganccy jak Niemcy. Tu bardziej chodzi o ich poczucie własności, jakby wszystko, łącznie z całym naszym krajem, w pewnym sensie do nich należało. Jakby uważali ten kraj za swój, skoro zapewniają mu bezpieczeństwo.
    – Czy rzeczywiście zapewniają mu bezpieczeństwo? – wtrącił Brunetti.
    Ambrogiani się roześmiał.
    – Przypuszczam, że zapewniali je po wojnie i chyba w latach sześćdziesiątych. Nie jestem jednak pewien, czy przy obecnym stanie techniki na świecie kilka tysięcy spadochroniarzy w północnych Włoszech sprawi wielką różnicę.
    – Takie są odczucia ludzi? – zapytał komisarz. – To znaczy wojskowych, karabinierów?
    – Owszem. Myślę, że tak. Ale powinien pan zrozumieć, jak wszystko widzą Amerykanie.
    Dla Brunettiego słowa majora stanowiły odkrycie. W kraju, w którym większość instytucji publicznych nie zasługuje na szacunek, jedynie karabinierzy zdołali zachować twarz i wciąż na ogół cieszą się opinią nie skorumpowanych. Niemniej w powszechnym przekonaniu ci sami karabinierzy to bufoni, którzy nigdy niczego nie rozumieją i swoją legendarną głupotą rozbawiają cały naród. Tymczasem tu jeden z nich stara się wyjaśnić czyjś punkt widzenia i najwyraźniej go rozumie. Niesłychane.
    – A my jakim wojskiem dysponujemy? – odezwał się Ambrogiani, zadając to pytanie najoczywiściej retorycznie. – My, karabinierzy, wszyscy jesteśmy ochotnikami, ale całe wojsko to poborowi, z wyjątkiem tych nielicznych żołnierzy zawodowych. Reszta to dzieciaki, osiemnasto- i dziewiętnastolatki, a im tak się chce być żołnierzami… – przerwał, by stosownie się uśmiechnąć -…jak zmywać naczynia i słać swoje łóżka, co w okresie służby wojskowej muszą robić, prawdopodobnie pierwszy raz w życiu. Tak tylko tracą półtora roku, a przecież w tym czasie mogliby się uczyć lub pracować. Przechodzą głupie, brutalne ćwiczenia, ubrani w brudne mundury, i otrzymują tak mały żołd, że nie wystarcza im na papierosy.
    Brunetti wszystko to znał z doświadczenia. Odsłużył swoje osiemnaście miesięcy.
    Ambrogiani natychmiast wyczuł słabnące zainteresowanie komisarza.
    – Mówię to, żeby wyjaśnić, jak tu na nas patrzą Amerykanie. Przypuszczam, że ich chłopcy… i dziewczęta są ochotnikami. To dla nich kariera. Lubią ją. Dostają żołd, który pozwala im żyć. Wielu jest dumnych z tego, że są żołnierzami. A tutaj co widzą? Chłopców, którzy woleliby grać w piłkę albo iść do kina, ale muszą robić to, czym gardzą, a w rezultacie robią to źle. Amerykanie zatem sądzą, że wszyscy jesteśmy leniwi.
    – A więc? – spytał Brunetti chcąc, by major się skracał.
    – A więc – powtórzył Ambrogiani – nie rozumieją nas i źle o nas myślą dlatego, że my ich nie rozumiemy.
    – Pan powinien ich rozumieć. W końcu jest pan wojskowym.
    Major wzruszył ramionami, jakby pragnął zaznaczyć, że przede wszystkim jest Włochem.
    – Czy to rzecz niezwykła, że nie chcą pokazać wam akt, jeśli je mają?
    – Nie. Oni nie są skłonni pomagać nam w takich sprawach.
    – Nie bardzo wiem, co pan ma na myśli, mówiąc „w takich sprawach”, panie majorze.
    – Chodzi mi o przestępstwa, w które Amerykanie są zamieszani poza terenem bazy.
    Z pewnością słowa te mogły się odnosić do Amerykanina zamordowanego w Wenecji, ale komisarza zaintrygowała liczba mnoga.
    – Często się zdarzają?
    – Nie, niezbyt. Parę lat temu kilku Amerykanów miało kłopoty z powodu morderstwa. Afrykanina. Zatłukli go na śmierć deskami. Byli pijani, a on tańczył z białą kobietą.
    – Bronią swoich kobiet? – zapytał komisarz, starając się ukryć sarkazm.
    – Nie. Oni też byli czarni.
    – Co się z nimi stało?
    – Dwóch skazano na dwanaście lat, a trzeciego uniewinniono.
    – Kto ich sądził, tamci czy nasi?
    – Mieli szczęście, bo nasi.
    – Dlaczego mieli szczęście?
    – Ponieważ proces odbywał się przed sądem cywilnym, który daje znacznie niższe wyroki. Prócz tego odpowiadali za zabójstwo. Tamten ich sprowokował, wymyślał im i walił w ich samochód, wiec sąd uznał, że reagowali na zagrożenie.
    – Ilu ich było?
    – Trzech żołnierzy i cywil.
    – Też mi zagrożenie.
    – Sąd tak to zakwalifikował i uwzględnił. Amerykanie by ich zamknęli na dwadzieścia, trzydzieści lat. Z sądem wojskowym nie ma żartów. Poza tym byli czarni.
    – Czy to jeszcze ma jakieś znaczenie?
    Major wzruszył ramionami, uniósł jedną brew i ponownie wzruszył ramionami.
    – Amerykanie powiedzieliby panu, że nie – odparł. Znowu napił się wody. – Długo pan tu zostanie?
    – Dzień, dwa. Bywają inne podobne sprawy?
    – Od czasu do czasu. Oni każde przestępstwo zwykle załatwiają w bazie, chyba że jest zbyt poważne albo narusza włoskie prawo.
    – Jak z tym kierownikiem szkoły?
    Brunetti zadał to pytanie, przypomniawszy sobie proces sprzed kilku lat, opisywany na pierwszych stronach gazet w całym kraju. Oskarżonym był kierownik amerykańskiej szkoły podstawowej, którego skazano za molestowanie dzieci, lecz szczegóły już się prawie całkiem zatarły komisarzowi w pamięci.
    – Tak, na przykład z nim. Zazwyczaj jednak wszystko załatwiają sami.
    – Nie tym razem.
    – Owszem, nie tym razem, bo Fostera zamordowano w Wenecji, więc sprawa należy do was i teraz wy się wszystkim zajmujecie. Niemniej oni będą chcieli przyłożyć do tego rękę.
    – Dlaczego?
    – Public relations – odpowiedział Ambrogiani angielskim określeniem. – Sytuacja się zmienia. Amerykanie przypuszczalnie podejrzewają, że długo tu nie zabawią, ani we Włoszech, ani w żadnym miejscu w Europie, więc woleliby uniknąć wszystkiego, co mogłoby skrócić ich pobyt. Nie chcą antyreklamy.
    – Ale to wygląda na napad rabunkowy.
    Ambrogiani przez dłuższą chwilę wymownie patrzył na komisarza.
    – Kiedy ostatni raz zamordowano kogoś w Wenecji podczas napadu rabunkowego?
    Skoro major zadał to pytanie, z pewnością znał odpowiedź.
    – Honor? – podsunął Brunetti, myśląc o motywie.
    – Jeśli ktoś kogoś zabija dla honoru, nie robi tego sto kilometrów od domu – odpowiedział Ambrogiani z uśmiechem. – Robi to w łazience czy w barze, ale nie jeździ w tym celu do Wenecji. Gdyby Fostera zamordowano tutaj, chodziłoby o seks lub pieniądze. On jednak tu nie zginął, więc powodem musi być coś innego.
    – Morderstwo w niestosownym miejscu?
    – Tak, w niestosownym miejscu – powtórzył major, któremu to określenie wyraźnie się spodobało. – A zatem jeszcze bardziej interesujące.

Rozdział 7

    Koniuszkiem grubego palca major popchnął cienką teczkę w stronę komisarza i nalał sobie wody mineralnej.
    – Oto co nam dali – rzekł. – Jest tam tłumaczenie, gdyby pan potrzebował.
    Kręcąc głową, Brunetti sięgnął po teczkę. Na wierzchu widniał czerwony drukowany napis: „Foster, Michael, ur. 28.09.62, SSN 651 34 1054”. Do wewnętrznej strony okładki była przypięta fotokopia zdjęcia. Silny kontrast nie pozwalał rozpoznać denata. Czarno-białe rysy w niczym nie przypominały żółtawej twarzy, którą komisarz widział na brzegu kanału poprzedniego dnia. W teczce znajdowały się dwie kartki maszynopisu. Pierwsza zawierała informacje o Fosterze: pracował w służbie zdrowia, raz dostał mandat za to, że się nie zatrzymał przed znakiem „Stop” na terenie bazy, przed rokiem otrzymał awans na stopień sierżanta, rodzina mieszka w Biddeford Pool, w stanie Maine.
    Na drugiej kartce było streszczenie zeznań pewnego Włocha, cywilnego pracownika amerykańskiej służby zdrowia, który oświadczył, że Foster miał dobre stosunki z kolegami, wykazywał się pracowitością, a także uprzejmie i życzliwie traktował cywilny personel włoski.
    – Niewiele tu, prawda? – odezwał się Brunetti, zwracając teczkę majorowi. – Ideał żołnierza. Pracowity. Zdyscyplinowany. Życzliwy.
    – Ale ktoś wsadził mu nóż pod żebra.
    Komisarz przypomniał sobie doktor Peters i spytał:
    – Żadnych kobiet?
    – Nam nic o tym nie wiadomo, co jednak nie oznacza, że się z nimi nie spotykał. Był młody, dostatecznie znał język włoski, więc bardzo możliwe. – Ambrogiani umilkł, ale po chwili dodał: – Chyba że korzystał z tego, co się oferuje przed dworcem kolejowym.
    – To one tam działają?
    Major skinął głową.
    – A w Wenecji? – spytał.
    – Jest ich tylko kilka, ale odkąd rząd zamknął domy publiczne, pracują w hotelach i nie sprawiają nam żadnych kłopotów.
    – Tu mamy je przed dworcem, tylko że dla niektórych nastały ciężkie czasy, bo zbyt wiele dzisiejszych kobiet chętnie robi to za darmo… Z miłości.
    Brunetti wolał nie myśleć o tym, co z miłości młode kobiety robią za darmo. Jego córka akurat skończyła trzynaście lat.
    – Czy mógłbym porozmawiać z Amerykanami? – spytał.
    – Sądzę, że tak – odparł Ambrogiani i sięgnął po słuchawkę. – Powiemy im, że jest pan szefem policji weneckiej. To stanowisko im się spodoba i chętniej będą z panem rozmawiali.
    Nakręcił dobrze mu znany numer. Czekając na połączenie, przysunął do siebie teczkę, pedantycznie uporządkował w niej kartki, a następnie położył ją przed sobą, dokładnie pod kątem prostym do krawędzi biurka.
    Nagle odezwał się do słuchawki po angielsku. Mówił z wyraźnym obcym akcentem, ale poprawnie.
    – Dzień dobry, Tiffany. Tu Ambrogiani. Jest pan major? Co? Tak, zaczekam. – Zakrył mikrofon dłonią i odsunął słuchawkę od ucha. – Jest na konferencji. Amerykanie chyba żyją konferencjami.
    – Być może… – zaczął Brunetti, ale urwał, gdyż Ambrogiani zdjął dłoń z mikrofonu.
    – Tak, dziękuję. Pan major Butterworth? – W ustach karabiniera nazwisko to zabrzmiało jak „Budderword”. – Dzień dobry. Tak, panie majorze. Jest tu u mnie szef policji weneckiej. Przyleciał helikopterem na jeden dzień. – Dłuższą chwilę się nie odzywał. – Nie, będzie tu tylko dziś. – Spojrzał na zegarek. – Za dwadzieścia minut? Tak, przyjdzie. Niestety, panie majorze. Przykro mi, ale mam konferencję. Tak, dziękuję. – Skończywszy rozmowę, elegancko położył ołówek na teczce, dokładnie wzdłuż przekątnej, i rzekł: – Przyjmie pana za dwadzieścia minut.
    – A pan nie idzie?
    Major lekceważąco machnął ręką.
    – Szkoda czasu. Jeśli coś wiedzą, i tak nie zechcą tego powiedzieć, a jeżeli nie wiedzą, niczego nie przekażą. Zmieniając temat, spytał: – Jak pan sobie radzi z angielskim?
    – Nie najgorzej.
    – Świetnie, to znacznie ułatwi sprawę.
    – Kim on jest, ten major?
    Ambrogiani powtórzył jego nazwisko, upraszczając spółgłoski trudniejsze w wymowie.
    – To ich oficer łącznikowy, a więc, jak oni powiadają, zapewnia łączność między nimi a nami, czyli between them and us – odparł cytując Amerykanów.
    Obaj szerokim uśmiechem skwitowali fakt, że w języku angielskim pewne rzeczy łatwiej wyrazić niż we włoskim.
    – A na czym polega owa łączność?
    – On do nas przychodzi, kiedy my mamy jakieś kłopoty, albo odwrotnie, gdy oni je mają.
    – Na przykład jakie?
    – Jeśli ktoś próbuje bez dokumentów wjechać na teren bazy albo jeśli my naruszamy ich przepisy ruchu, albo gdy jakiś karabinier kupuje w ich supermarkecie dziesięć kilogramów wołowiny. Mniej więcej coś w tym guście.
    – To oni mają tu supermarket? – zdziwił się Brunetti.
    – Owszem, mają. Poza tym kręgielnie, kino, a nawet bar „Burger King”.
    Ostatnie dwa słowa major wymówił bez śladu obcego akcentu. Zafascynowany Brunetti powtórzył je takim tonem, jakim odpowiada dziecko, kiedy mu się obiecuje, że dostanie w prezencie kucyka. Ambrogiani zareagował na to śmiechem.
    – Nadzwyczajne, prawda? Jest tu ich własny mały świat, który nie ma nic wspólnego z naszym krajem – rzekł, wskazując ręką za okno. – Tam jest Ameryka, commissario. Chyba wkrótce my też się nią staniemy. – Umilkł, ale zaraz powtórzył: – Ameryka.
    Kwadrans później komisarz zobaczył dokładnie to, czego się spodziewał. Kiedy otworzył drzwi dowództwa NATO i pokonał trzy stopnie prowadzące do hallu, ujrzał ściany zawieszone plakatami przedstawiającymi miasta bez nazw, ale drapacze chmur świadczyły, że to na pewno Ameryka. Dowodziły tego również liczne napisy zakazujące palenia oraz komunikaty na tablicach informacyjnych. Jedyny element włoski stanowiła marmurowa posadzka. Tak jak go skierowano, Brunetti ruszył schodami na wprost, na ich szczycie skręcił w prawo i wszedł w drugie drzwi po lewej stronie. Salę, w której się znalazł, podzielono przepierzeniami wysokości człowieka. Na ścianach, podobnie jak piętro niżej, wisiały napisy i tablice informacyjne. Pod jednym przepierzeniem stały dwa fotele, obite czymś, co się okazało grubym szarym plastikiem. Za biurkiem, usytuowanym z prawej strony, tuż przy drzwiach, siedziała młoda kobieta, z pewnością Amerykanka. Miała włosy blond, z przodu krótko przycięte nad zielonymi oczami, ale z tyłu sięgające niemal do pasa, piegi na nosie i uzębienie w idealnym stanie, jakie się spotyka u większości Amerykanów i bogatych Włochów. Z promiennym uśmiechem spojrzała na Brunettiego, unosząc kąciki ust, lecz jej wzrok pozostał dziwnie pusty, bez wyrazu.
    – Dzień dobry – powiedział komisarz, także z uśmiechem. – Nazywam się Brunetti. Pan major mnie oczekuje.
    Wyszła zza biurka, demonstrując figurę równie idealną jak zęby, i zniknęła za przepierzeniem, choć bez trudu mogła się z szefem skontaktować telefonicznie lub po prostu go zawołać. Brunetti słyszał, że coś mówiła. Odpowiadał jej jakiś niski głos. Po kilku chwilach się pojawiła i ręką wskazała komisarzowi drogę.
    – Proszę wejść – rzekła.
    Za biurkiem siedział młody blondyn, który nie wyglądał na więcej niż dwadzieścia lat. Brunetti nań spojrzał, ale natychmiast odwrócił oczy, porażone blaskiem bijącym od tego człowieka. Znowu na niego popatrzył i wtedy zrozumiał, że to tylko młodość, zdrowie i zadbany mundur sprawiają takie wrażenie.
    – Pan komendant Brunetti? – spytał tamten wstając.
    Komisarzowi się zdawało, że Butterworth dopiero co brał prysznic lub kąpiel, jego skóra bowiem lśniła czystością, a twarz miał tak wygoloną, jakby przed chwilą odłożył brzytwę. Podając mu rękę, Brunetti zauważył, że jego jasnobłękitne oczy barwą przypominają wody laguny przed dwudziestoma laty.
    – Bardzo mi miło, że pan przybył aż z Wenecji, żeby z nami porozmawiać, panie komendancie.
    – Jestem zastępcą komendanta – odparł Brunetti.
    Awansował się w nadziei, że w ten sposób zapewni sobie lepszy dostęp do informacji. Na biurku majora Butterwortha spostrzegł dwa pudełka: jedno z korespondencją przychodzącą, drugie z wychodzącą. To pierwsze było puste.
    – Proszę spocząć – rzekł Amerykanin i dopiero wówczas, gdy komisarz siadł, usadowił się w swoim fotelu. Z szuflady biurka wyjął teczkę, tylko nieco grubszą od tej, którą miał Ambrogiani. – Przyjechał pan w sprawie sierżanta Fostera, nieprawdaż?
    – Tak.
    – Co pan chciałby wiedzieć?
    – Kto go zabił – beznamiętnie odparł Brunetti.
    Major chwilę się wahał, nie mając pojęcia, jak traktować tę odpowiedź, lecz w końcu postanowił uznać ją za żart.
    – Tak – rzekł śmiejąc się niemal bezgłośnie. – Wszyscy chcielibyśmy to wiedzieć. Jednakże nie jestem pewien, czy dysponujemy informacjami, które pomogłyby nam ustalić zabójcę.
    – A jakimi informacjami państwo dysponują?
    Butterworth przesunął teczkę w stronę komisarza.
    Choć Brunetti zdawał sobie sprawę, że są w niej materiały już mu znane, otworzył ją i przeczytał to samo, co w gabinecie Ambrogianiego. Okazało się, że teczka zawiera fotografię różniącą się od poprzedniej. Wprawdzie komisarz widział twarz denata i jego nagie zwłoki, ale dopiero teraz zobaczył, jak Foster wyglądał. Na tym zdjęciu był przystojniejszy i miał krótkie wąsy, które zgolił jakiś czas przed śmiercią.
    – Kiedy wykonano to zdjęcie?
    – Prawdopodobnie gdy wstępował do wojska.
    – Dawno?
    – Siedem lat temu.
    – Długo służył we Włoszech?
    – Cztery lata. Właśnie ponownie się zdeklarował.
    – Przepraszam, nie rozumiem.
    – Zaciągnął się. Na następne trzy lata.
    – I zostałby tutaj?
    – Tak.
    Przypomniawszy sobie coś, o czym czytał w aktach, Brunetti zapytał:
    – Jak on się nauczył włoskiego?
    – Słucham?
    – Skoro pracował tu na pełnym etacie, nie miał zbyt dużo czasu na uczenie się nowego języka – wyjaśnił komisarz.
    – Tanti di noi parliamo italiano* [Wielu z nas mówi po włosku.] – oznajmił Butterworth z wyraźnie amerykańskim akcentem, lecz zrozumiałą włoszczyzną.
    – Tak, naturalnie – rzekł odparł Brunetti z uśmiechem, domyślając się, że tak należało na to zareagować. – Czy on mieszkał w bazie? Są tu koszary, prawda?
    – Owszem, są, ale sierżant Foster miał mieszkanie w Vicenzy.
    Komisarz wiedział, że w takich wypadkach zawsze przeprowadza się rewizję, więc nie pytał, czy to zrobiono.
    – Znaleźliście tam coś?
    – Nie.
    – Czy mógłbym rzucić na nie okiem?
    – Nie jestem pewien, czy to konieczne.
    – Ja też nie jestem pewien, czy to konieczne – przyznał Brunetti, lekko się uśmiechając. – Chciałbym jednak zobaczyć, gdzie mieszkał.
    – Byłoby to niezbyt zgodne z przepisami.
    – Nie zdawałem sobie sprawy, że macie takie przepisy.
    Komisarz wiedział, że w komendzie policji lub karabinierów w Vicenzy łatwo by uzyskał zezwolenie, ale przynajmniej w tej fazie śledztwa wolał mieć jak najlepsze stosunki ze wszystkimi zainteresowanymi władzami.
    – Przypuszczam, że dałoby się to załatwić – ustąpił Butterworth. – Kiedy chciałby się pan tam wybrać?
    – Nie ma pośpiechu. Dziś po południu… Jutro…
    – Nie wiedziałem, że zamierza pan wracać jutro, panie komendancie.
    – Tylko wówczas, gdybym się ze wszystkim nie uwinął dzisiaj, panie majorze.
    – Co jeszcze pragnie pan zrobić?
    – Chciałbym porozmawiać z kilkoma osobami, które go znały, które z nim pracowały. – Przeglądając dokumenty, Brunetti zauważył, że Foster uczęszczał na zajęcia uniwersyteckie w bazie. Podobnie jak starożytni Rzymianie, ci budowniczowie nowego imperium zabierali ze sobą szkoły. – Być może także z jego kolegami z uczelni.
    – Sądzę, że da się coś zrobić, choć muszę przyznać, że nie widzę powodu, dla którego pragnie pan z nimi rozmawiać. My się zajmiemy tą częścią dochodzenia. – Major umilkł, jakby czekając na reakcję Brunettiego, ale ponieważ ten się nie odzywał, zapytał: – Kiedy pan chciałby obejrzeć to mieszkanie?
    Komisarz zerknął na zegarek; zbliżała się dwunasta.
    – Chyba najlepiej będzie po południu. Gdyby pan mi powiedział, gdzie to jest, mój kierowca mógłby mnie tam zawieźć w powrotnej drodze na dworzec.
    – Życzy pan sobie, żebym panu towarzyszył, panie komendancie?
    – Bardzo miło z pańskiej strony, ale to raczej zbyteczne, panie majorze. Wystarczy, że poda mi pan adres.
    Butterworth wyrwał kartkę z notesu, napisał na niej adres, nie zaglądając do otwartych akt, i wręczył ją Brunettiemu.
    – To niedaleko stąd. Jestem pewien, że pański kierowca łatwo tam trafi.
    – Dziękuję panu, majorze – powiedział komisarz i wstał. – Czy miałby pan coś przeciwko temu, gdybym jeszcze przez pewien czas pozostał na terenie bazy?
    – Placówki – natychmiast poprawił go Butterworth.
    – Słucham?
    – Tu jest placówka. Lotnictwo ma bazy. My, wojska lądowe, mamy placówki.
    – Aha, rozumiem. Po włosku i jedno, i drugie nazywa się bazą. Czy mógłbym chwilę tu zabawić?
    Butterworth przez moment się wahał.
    – Nie widzę żadnych problemów.
    – A wracając do mieszkania, panie majorze, jak do niego wejdę?
    Amerykanin wstał i wyszedł zza biurka.
    – Jest tam dwóch naszych ludzi. Zadzwonię do nich i każę im pana wpuścić.
    – Bardzo dziękuję, panie majorze – powiedział Brunetti, wyciągając do niego rękę.
    – Nie ma za co. Cieszę się, że w ten sposób mogę panu pomóc.
    Butterworth uścisnął komisarzowi dłoń mocno i energicznie. Wychodząc, Brunetti się zastanawiał, dlaczego Amerykanin go nie spytał, co dotychczas ustalił w sprawie morderstwa.
    – Dokąd, panie komisarzu? – odezwał się kierowca, gdy Brunetti wsiadł do samochodu.
    Brunetti podał mu kartkę z adresem Fostera.
    – Chciałbym tam dziś pojechać. Wiecie, gdzie to jest?
    – Borgo Casale? Oczywiście, że wiem. Tuż za stadionem piłkarskim.
    – Przejeżdżaliśmy tamtędy?
    – Tak, panie komisarzu, w drodze z dworca. Teraz mam pana tam zawieźć?
    – Nie, jeszcze nie. Najpierw chciałbym coś przekąsić.
    – Był pan tu już kiedyś, panie komisarzu?
    – Nie, nigdy. A pan dawno tu jest?
    – Sześć lat, ale mam fart, że tu dostałem przydział, bo moja rodzina mieszka w Schio – odparł kierowca, wymieniając miejscowość położoną o pół godziny drogi od Vicenzy.
    – Bardzo dziwaczne, prawda? – rzekł Brunetti, wskazując mijane budynki.
    Kierowca kiwnął głową, ale się nie odezwał.
    – Duże to?
    – Całość ma około dwóch kilometrów kwadratowych.
    – Co tu jest poza biurami? Major Ambrogiani mówił, że supermarket.
    – Prócz tego basen pływacki, biblioteka i szkoły. To całe miasto. Nawet mają własny szpital.
    – Dużo tu tych Amerykanów?
    – Nie jestem pewien, ale chyba z pięć tysięcy, razem z żonami i dziećmi.
    – Lubicie ich?
    Kierowca wzruszył ramionami.
    – Czy można ich nie lubić? To nasi przyjaciele – odpowiedział bez szczególnego entuzjazmu. Zmieniając temat, spytał: – Co z obiadem, panie komisarzu? Zje pan tutaj czy poza bazą?
    – Bo ja wiem? A co wy byście proponowali?
    – Włoska stołówka to ich najlepszy lokal. Można tam dobrze zjeść.
    Słysząc to, Brunetti się zastanawiał, co Amerykanie podają w swoich narodowych stołówkach. Czyżby drut kolczasty?
    – Tylko że dziś nieczynna. Strajk – dodał kierowca.
    Cóż, to dowód, że stołówka rzeczywiście jest włoska, choć na terenie amerykańskiej bazy.
    – A może gdzie indziej?
    Zamiast odpowiedzi, kierowca wrzucił bieg i ruszył, a potem gwałtownie zawrócił w stronę głównej drogi, która biegła przez całą bazę. Kilkakrotnie skręcał, za innymi samochodami objeżdżając różne zabudowania, co zupełnie zdezorientowało Brunettiego, a wreszcie zahamował przed niskim betonowym budynkiem.
    Obejrzawszy się, komisarz zobaczył przez tylne okno, że stoją blisko miejsca, gdzie pod kątem prostym łączą się dwa skrzydła centrum handlowego. Nad jednym z oszklonych wejść widniał napis: PASAŻ GASTRONOMICZNY. Inny napis brzmiał: BASKIN-ROBBINS*. [Nazwa sieci popularnych lodziarni w USA.]
    – Gdzie można wypić kawę? – spytał Brunetti, całkiem zniechęcony.
    Kierowca wskazał wejście niecierpliwym ruchem głowy, jakby mu się śpieszyło. Ledwie komisarz wysiadł, karabinier sięgnął ręką nad oparciem i zatrzasnął drzwi.
    – Wrócę za dziesięć minut – powiedział i natychmiast odjechał.
    Stojąc samotnie na krawężniku, Brunetti czuł się dziwnie obco. Dopiero teraz spostrzegł szyld BAR CAPUCINO, najwyraźniej dzieło Amerykanina. Wszedł i poprosił barmankę o kawę, a potem, spodziewając się, że nie będzie miał obiadu, zamówił drożdżówkę. To, co dostał, przypominało ją wyglądem, ale smakiem tekturę. Położył na kontuarze trzy tysiące lirów w banknotach. Kobieta spojrzała na banknoty, później na niego, a wreszcie je wzięła i wydała resztę takimi samymi monetami, jakie znalazł w kieszeni denata. Brunetti przez moment się zastanawiał, czy to nie jest specjalny znak, ale jej mina świadczyła, że barmanka zachowuje się normalnie.
    Wyszedł na ulicę i przystanął zadowolony, że może się trochę rozejrzeć, czekając na kierowcę. Usiadł na jednej z ławek przed sklepami i zaczął obserwować przechodniów. Kilka osób nań zerknęło, kiedy tak siedział, ubrany w garnitur i krawat, co wśród nich wyglądało nie na miejscu. Mijający go ludzie, zarówno mężczyźni, jak i kobiety, przeważnie mieli na sobie mundury, większość pozostałych zaś szorty i tenisówki, a sporo kobiet, choć przeważnie tych, które nie powinny, chodziło w stanikach od opalaczy. Sprawiali wrażenie, jakby szli albo na wojnę, albo na plażę. Mężczyźni byli na ogół wysportowani i silni; kobiety najczęściej przerażająco tłuste.
    Samochody jeździły powoli, bo kierowcy szukali wolnego miejsca do parkowania. Owe duże japońskie limuzyny, wszystkie z tablicami rejestracyjnymi AFI, przeważnie miały pozamykane okna, a z klimatyzowanych wnętrz dochodziła muzyka rockowa o rozmaitym stopniu głośności.
    Przechodnie wymieniali pozdrowienia i grzeczności, czując się w tym amerykańskim miasteczku we Włoszech zupełnie jak w domu.
    Dziesięć minut później kierowca zatrzymał samochód przed komisarzem. Brunetti zajął miejsce na tylnym siedzeniu.
    – Czy teraz chce pan jechać pod tamten adres, panie komisarzu?
    – Tak – odparł Brunetti, nieco znużony Ameryką.
    Jadąc szybciej od innych samochodów, dotarli do głównej bramy, a za nią skręcili w prawo, w stronę miasta. W drodze powrotnej znowu przejechali wiadukt nad linią kolejową, skręcili w lewo, następnie w prawo i w końcu się zatrzymali przed pięciopiętrowym budynkiem, kilka metrów odsuniętym od ulicy. Przy bramie stał ciemnozielony dżip, w którym siedziało dwóch żołnierzy w amerykańskich mundurach. Jeden z nich wysiadł, zobaczywszy, że Brunetti się zbliża.
    – Komisarz Brunetti z weneckiej policji – przedstawił się, wracając do swojej prawdziwej rangi. – Przysłał mnie tu major Butterworth, żebym obejrzał mieszkanie Fostera.
    Choć to nie była prawda, cel się zgadzał.
    Żołnierz machnął ręką, co od biedy można by uznać za salut, sięgnął do kieszeni i podał Brunettiemu komplet kluczy.
    – Ten czerwony jest od głównego wejścia, panie komisarzu. Mieszkanie 3B na trzecim piętrze. Winda po prawej stronie.
    Wszedłszy do budynku, Brunetti wsiadł do niewygodnej, ciasnej windy. Mieszkanie pod numerem 3B znajdowało się naprzeciwko niej. Komisarz łatwo otworzył zamek.
    Pchnął drzwi i natychmiast spostrzegł niezwykłą marmurową posadzkę. Z lewej strony centralnego korytarza była niewielka kuchnia, z prawej łazienka. Oba pomieszczenia okazały się czyste i panował w nich porządek. W kuchni stała ogromna lodówka, wielka czteropalnikowa kuchenka oraz także przesadnie duża pralka. Komisarz zauważył, że urządzenia elektryczne są podłączone do transformatora, zmieniającego włoski prąd dwustudwudziestowoltowy na amerykański studziesięcio woltowy. Czyżby przywieźli ten sprzęt aż z Ameryki?
    W kuchni pozostało niewiele miejsca na maleńki kwadratowy stolik i jedynie dwa krzesła. Na ścianie wisiał piecyk gazowy, który wydawał się służyć do podgrzewania wody również w kaloryferach.
    Dalej znajdowały się dwie sypialnie. W jednej stało podwójne łóżko i duża szafa, drugą zamieniono na gabinet. Było w nim biurko z komputerem i regał z książkami oraz sprzętem stereofonicznym, pod którym widniał równy rządek płyt kompaktowych. Książki w większości okazały się podręcznikami, a reszta to podróżnicze i, o dziwo, religijne. Komisarz wyjął kilka z nich i zaczął je przeglądać. „Życie chrześcijańskie w erze zwątpienia”, „Wyższość życia duchowego” i „Jezus: wzór życia”. Autorem tej ostatniej był pastor Michael Foster. Ojciec denata?
    Brunetti włączył odtwarzacz i nacisnął guzik „open”. Niczym pacjent pokazujący lekarzowi język, urządzenie wysunęło szufladkę na płyty, ale pustą. Zamknął szufladkę, wyłączył odtwarzacz, a potem włączył wzmacniacz i magnetofon kasetowy. Światełka wskazywały, że oba urządzenia działają. Wyłączył je. Tak samo sprawdził komputer.
    Ubrania nie okazały się bardziej pomocne. W szafie zobaczył trzy mundury, wciąż jeszcze w plastikowych torbach z pralni. Wisiało tam również kilka par dżinsów, trzy albo cztery koszule i ciemnoniebieski garnitur z jakiegoś sztucznego włókna. Brunetti prawie machinalnie przeszukał kieszenie – żadnych luźnych monet, kartek ani grzebienia. Albo Foster był młodzieńcem bardzo starannym, albo Amerykanie zdążyli już coś zabrać.
    Komisarz wrócił do łazienki, zdjął pokrywę z rezerwuaru nad miską klozetową. Niestety niczego nie znalazł. Odłożywszy pokrywę na miejsce, zajrzał do apteczki o ściankach z matowego szkła, otworzył parę fiolek z lekarstwami.
    Przeszedł do kuchni, gdzie sprawdził, co jest w zamrażarce. Lód. Nic więcej. W niższej części lodówki było kilka jabłek, otwarta butelka białego wina i przeterminowany ser w plastikowym opakowaniu. W piekarniku znalazł jedynie trzy rondle; pralka okazała się pusta. Komisarz wolno rozejrzał się po kuchni. Z najwyższej szuflady kredensu wyjął nóż, przesunął krzesło od stołu pod piecyk do podgrzewania wody. Stanąwszy na krześle, nożem zaczął odkręcać śrubki przedniej ścianki obudowy piecyka i kolejno wsadzał je do kieszeni marynarki. Kiedy odkręcił ostatnią, wetknął nóż do kieszeni, a potem zdjął obudowę. Postawił ją na krześle i oparł o kolana.
    Na wewnętrznej stronie zobaczył dwie plastikowe torebki, przymocowane taśmą. Zawierały około kilograma drobnego białego proszku. Brunetti wyjął z kieszeni chusteczkę, owinął nią sobie dłoń i oderwał torebki. Chcąc potwierdzić swoje domysły, otworzył jedną torebkę, poślinił koniuszek wskazującego palca i dotknął nim proszku. Kiedy go spróbował, na języku poczuł wyraźny, lekko metaliczny smak kokainy.
    Schyliwszy się, położył torebki na kredensie. Następnie podniósł ściankę obudowy, dopasował otwory i z powrotem przymocował ją do piecyka czterema śrubkami, powoli je wkręcając. Rowki dwóch górnych śrubek ustawił idealnie poziomo, dwóch dolnych zaś z równą precyzją w pionie.
    Spojrzał na zegarek. Stwierdził, że spędził w mieszkaniu piętnaście minut. Amerykanie mieli cały dzień na przeszukanie lokalu i tyle samo włoska policja, ale to on, Brunetti, znalazł torebki w niespełna kwadrans.
    Otworzył jedną z szafek w ścianie, lecz tam było tylko kilka talerzy. Zajrzał pod zlewozmywak i zobaczył to, czego szukał: dwie reklamówki. W dalszym ciągu używając chusteczki, zapakował do nich po jednej torebce z kokainą i schował je do wewnętrznych kieszeni marynarki. Dokładnie wytarł rękawem nóż, po czym odłożył go do szuflady. Na koniec za pomocą chusteczki usunął wszelkie odciski palców z piecyka.
    Opuściwszy mieszkanie, zamknął drzwi na klucz. Kiedy wyszedł z budynku, z uśmiechem zadowolenia ruszył do żołnierzy w dżipie.
    – Dziękuję – powiedział, wręczając klucz temu, który mu go dał.
    – No i co? – spytał Amerykanin.
    – Nic. Po prostu chciałem zobaczyć, jak on mieszkał.
    Gdyby żołnierza zaskoczyła odpowiedź Brunettiego, z pewnością by to okazał.
    Komisarz wrócił do samochodu, wsiadł i kazał kierowcy zawieźć się na dworzec. Zdążył na pociąg dalekobieżny z Mediolanu do Wenecji, odchodzący o trzeciej piętnaście. Wiedział, że w drodze powrotnej, tak samo jak wówczas, gdy jechał do Vicenzy, będzie patrzył przez okno, zastanawiając się, dlaczego pewien młody amerykański żołnierz został zamordowany. Teraz jednak miał dodatkowy temat rozmyślań: w jakim celu po śmierci denata do jego mieszkania podrzucono narkotyki? I kto to zrobił?

Rozdział 8

    Kiedy pociąg odjechał z dworca w Vicenzy, Brunetti ruszył na poszukiwanie pustego przedziału w wagonie pierwszej klasy. W wewnętrznych kieszeniach marynarki ciążyły mu plastikowe torebki, żeby więc to ukryć, idąc pochylał się do przodu. Wreszcie w pierwszym wagonie za lokomotywą znalazł pusty przedział i usiadł przy oknie, ale po chwili wstał, by zamknąć przesuwane drzwi. Położywszy teczkę na sąsiednim miejscu, siedział i się zastanawiał, czy nie przepakować do niej torebek, gdy nagle drzwi przedziału otworzył jakiś mężczyzna w mundurze. W pierwszej chwili zaskoczony komisarz ujrzał swoją karierę w gruzach, a siebie w więzieniu, lecz mężczyzna go wybawił, prosząc o pokazanie biletu.
    Po wyjściu konduktora Brunetti skoncentrował się na tym, by nie sięgać do kieszeni i nie sprawdzać, czy torebki jeszcze tam są. W pracy rzadko miał do czynienia z narkotykami, ale wiedział o nich wystarczająco dużo, aby zdawać sobie sprawę, że wiezie w kieszeniach co najmniej kilkaset milionów lirów: w jednej równowartość nowego mieszkania, a w drugiej wcześniejszej emerytury. Mimo to ta myśl wcale go nie pociągała.
    Chętnie oddałby obie torebki za informację, kto je podrzucił do mieszkania denata. Choć komisarz nie miał pojęcia, kto to zrobił, wiedział jednak, że owa osoba kierowała się oczywistym powodem: czyż można znaleźć lepszy motyw zabójstwa niż narkotyki i handel nimi albo lepszy dowód niż ich obecność w domu zamordowanego? Czyż nie zaplanowano tego tak, by trafiły w ręce policjanta z Wenecji, którego – choćby tylko ze względów geograficznych – w żaden sposób nie mogło nic łączyć z tym przestępstwem ani z denatem? I w co był zamieszany ów młody żołnierz, skoro użyto kilograma kokainy, by odwrócić od tego uwagę? Brunetti wyjął z teczki książkę, ale gdy próbował ją czytać, okazało się, że nawet ulubiony historyk nie zdołał odciągnąć jego myśli od tych pytań.
    W Padwie do przedziału weszła starsza kobieta i od razu zaczęła czytać jakieś czasopismo, nie odzywając się do komisarza. Nawet na niego nie spojrzawszy, wysiadła w Mestre. Kiedy pociąg zatrzymał się w Wenecji, Brunetti włożył książkę do teczki i wysiadł. Idąc peronem, szukał wzrokiem osób, które wsiadły do tego samego pociągu w Vicenzy. Po wyjściu z dworca ruszył w prawo, w kierunku linii tramwaju wodnego numer jeden, dotarł aż do przystani, gdzie się zatrzymał. Obejrzał się za siebie udając, że patrzy na zegar. Nagle zmienił kierunek i ruszył przez plac przed dworcem, w stronę przystani vaporetto numer dwa. Nikt go nie śledził.
    Tramwaj przypłynął po kilku minutach. Brunetti okazał się jedyną osobą, która wsiadła. O wpół do piątej z tramwaju wodnego korzystało tylko kilku pasażerów. Komisarz przeszedł przez kabinę na pokład rufowy. Był tam sam. Tramwaj odbił od brzegu, przepłynął pod mostem Scalzi i ruszył Canale Grande w stronę Rialto, gdzie kończyła się jego trasa.
    Przez szklane drzwi do kabiny Brunetti widział, że wszyscy pasażerowie siedzą z nosami w gazetach. Położył teczkę na sąsiednim fotelu, otworzył ją, tak aby go częściowo zasłaniała, sięgnął do kieszeni i wyjął jedną torebkę. Ostrożnie trzymając ją za róg, odwrócił się bokiem, żeby lepiej widzieć fasadę Muzeum Przyrodniczego, wysunął rękę za reling i wsypał biały proszek do kanału. Ukradkiem włożył pustą torebkę do teczki i w ten sam sposób opróżnił drugą. W złotym wieku Najjaśniejszej Rzeczpospolitej, podczas wspaniałej corocznej ceremonii, doża uroczyście wrzucał do wody złoty pierścień na dowód zaślubin miasta z morzem, które dało Wenecji życie, bogactwo i potęgę. Nigdy jednak, pomyślał Brunetti, nikt z rozmysłem nie wrzucił do wody tak wielkiego majątku.

    Z Rialto udał się do komendy i od razu poszedł do laboratorium. Bocchese ostrzył tam nożyczki za pomocą jednej z licznych maszyn, którymi chyba wyłącznie on umiał się posługiwać. Zobaczywszy Brunettiego, wyłączył ją i odłożył nożyczki na kontuar.
    Komisarz postawił teczkę obok nożyczek, a następnie ją otworzył i ostrożnie, dotykając jedynie rogów, wyjął dwie plastikowe torebki. Kładąc je na kontuarze, spytał:
    – Mógłbyś sprawdzić, czy są na nich odciski tamtego Amerykanina?
    Bocchese skinął głową.
    – W takim razie później zejdę i wtedy mi to powiesz, zgoda?
    Technik znowu skinął głową i mruknął:
    – A więc to takie buty, hę?
    – Właśnie.
    – Czy później, kiedy już zdejmę odciski, mam się postarać, żeby te torebki zginęły?
    – Jakie torebki?
    Bocchese sięgnął po nożyczki.
    – Tylko to skończę – rzekł.
    Nacisnął przełącznik i koło maszyny ponownie zaczęło się obracać. Podziękowania komisarza zagłuszył przenikliwy zgrzyt metalu, kiedy technik wrócił do ostrzenia nożyczek.
    Brunetti uznał, że lepiej z własnej inicjatywy iść do Patty, niż czekać na jego wezwanie. Ruszył na górę frontowymi schodami. Stanął pod drzwiami zwierzchnika, zapukał i usłyszawszy jakiś szmer, wszedł. Dopiero wtedy sobie uświadomił, że to, co słyszał, nie było zaproszeniem.
    Ujrzał scenę stanowiącą połączenie dowcipu rysunkowego z najgorszym koszmarem każdego biurokraty: Anita z wydziału zagranicznego stała przy oknie i miała rozpięte dwa górne guziki bluzki, a o krok obok cofał się zastępca komendanta z pąsową twarzą. Brunetti spostrzegł to wszystko w ułamku sekundy i natychmiast upuścił teczkę, chcąc dać Anicie czas na odwrócenie się i zapięcie bluzki. Kiedy to robiła, komisarz ukląkł, by pozbierać dokumenty, które wypadły z teczki, a Patta wrócił na swoje miejsce za biurkiem. Anita skończyła zapinać bluzkę, gdy Brunetti podnosił ostatni dokument.
    Gdy już wszystko było jak należy, Patta odezwał się oficjalnym tonem:
    – Dziękuję, signorina. Każę odesłać wam te dokumenty, jak tylko je podpiszę.
    Anita skinęła głową i ruszyła do drzwi. Mijając komisarza, uśmiechnęła się i puściła do niego oko, na co nie zareagował. Kiedy wyszła, podszedł do biurka.
    – Właśnie wróciłem z bazy amerykańskiej w Vicenzy, panie komendancie.
    – Tak? No i coś ustalił?
    Na twarzy Patty pozostały resztki rumieńca. Brunetti udawał, że tego nie widzi.
    – Niewiele. Obejrzałem jego mieszkanie.
    – Znalazłeś coś?
    – Nie, panie komendancie, nic. Jutro chciałbym tam wrócić.
    – Po co?
    – Żeby porozmawiać z kilkoma osobami, które go znały.
    – Czy to coś da? Sprawa jest prosta. Przecież to zwykły napad rabunkowy, a tylko sprawca posunął się za daleko. Kogo obchodzi, kto znał ofiarę i co powiedzą o niej znajomi?
    Brunetti dostrzegał rosnącą irytację przełożonego. Jeśli tak dalej pójdzie, Patta zabroni mu kontynuować śledztwo w Vicenzy. Ponieważ zwykły napad rabunkowy był najdogodniejszym wyjaśnieniem, Patta chętnie każe prowadzić dochodzenie w tym kierunku.
    – Zapewne ma pan rację, panie komendancie. Pomyślałem tylko, że dopóki nie ustalimy, kto to zrobił, nie zaszkodzi, jeśli będziemy sprawiali wrażenie, że źródło tego zabójstwa znajduje się poza Wenecją. Wiadomo, jacy są turyści. Najdrobniejsze rzeczy ich odstraszają.
    Po tych słowach rumieniec na twarzy zastępcy komendanta wyraźnie zbladł, albo komisarzowi tak się wydawało.
    – Miło mi, że się ze mną zgadzasz, commissario – rzekł Patta i po dłuższym milczeniu, z pewnością wymownym, dodał: – Przynajmniej raz. – Wypielęgnowaną dłonią poprawił skoroszyt na środku biurka. – Sądzisz, że to morderstwo ma jakiś związek z Vicenzą?
    Ucieszony, że zwierzchnik pozwala mu decydować, Brunetti udał zastanowienie i odpowiedział dopiero po chwili.
    – Nie wiem, panie komendancie, ale chyba nam nie zaszkodzi, jeśli będziemy sprawiali takie wrażenie.
    Patta zareagował wręcz artystycznie demonstrując, że choć zawsze się waha, gdy śledztwo przebiega nietypowo, ale równocześnie pragnie, by w poszukiwaniu prawdy niczego nie przeoczono. Z wewnętrznej kieszeni marynarki wyciągnął eleganckie wieczne pióro, otworzył skoroszyt i podpisał trzy znajdujące się tam dokumenty. Każdy kolejny autograf udało mu się złożyć z większym namysłem i w sposób bardziej rozstrzygający niż poprzedni.
    – No dobrze, Brunetti. Skoro uważasz, że to najlepsza metoda prowadzenia sprawy, jedź do tej Vicenzy. Przecież nie możemy pozwolić, żeby ludzie bali się zwiedzać Wenecję, prawda?
    – Właśnie, panie komendancie, nie wolno nam do tego dopuścić – odparł komisarz, starając się, by jego głos brzmiał szczerze, a potem z taką samą szczerością zapytał: – Ma pan do mnie jeszcze jakąś sprawę?
    – Nie, to wszystko, Brunetti. Przekażesz mi szczegółowy raport z tego, co tam ustalisz.
    – Oczywiście, panie komendancie – powiedział komisarz i ruszył do drzwi, zastanawiając się, jaki banał usłyszy na odchodnym.
    – Doprowadzimy mordercę przed oblicze sprawiedliwości – rzekł Patta.
    – Z całą pewnością doprowadzimy, panie komendancie – skwapliwie potwierdził Brunetti zadowolony, że zwierzchnik użył liczby mnogiej, bardzo mu bowiem na tym zależało i sam podstępnie go do tego nakłaniał.
    Poszedł do swojego pokoju, gdzie przejrzał dokumenty, które wyjął z teczki. Uznał, że na sprawdzenie odcisków Bocchesemu wystarczy pół godziny, więc kiedy ten czas minął, udał się do laboratorium. Tym razem technik zajmował się nożem do pieczywa. Zobaczywszy komisarza, wyłączył maszynę i kciukiem sprawdził, czy nóż jest ostry.
    – Macie jakąś robotę na boku? – spytał Brunetti.
    – Nie, tylko żona mnie prosi, żebym raz na parę miesięcy coś jej naostrzył, a tu robi się to najlepiej. Gdyby pańska małżonka potrzebowała cokolwiek naostrzyć, może na mnie liczyć.
    Komisarz podziękował skinieniem głowy.
    – Znalazłeś coś? – spytał.
    – Owszem. Na jednej torebce jest komplet niezłych odcisków.
    – Jego?
    – Tak.
    – Żadnych innych?
    – Jeden czy dwa, prawdopodobnie jakiejś kobiety.
    – A na drugiej torebce?
    – Nic. Zupełnie nic. Wytarta do czysta. Dotykano jej w rękawiczkach.
    Bocchese wziął kartkę papieru i nożem do pieczywa odciął wąski pasek. Zadowolony, położył nóż na biurku i odwrócił się do Brunettiego.
    – Myślę, że w pierwszej torebce było coś innego, zanim… – technik urwał, nie wiedząc, jak to określić, po chwili jednak dokończył: -…zanim do niej wsypano tę drugą substancję.
    – A co było w niej przedtem?
    – Nie jestem pewien, ale mógłby to być na przykład ser. Wewnątrz został ślad jakiegoś tłuszczu. Poza tym ktoś brał ją do ręki wyraźnie częściej niż tamtą, jest bardziej zmięta, więc powiedziałbym, że używano jej do czegoś innego, a dopiero później wsypano ten… ee… proszek.
    Ponieważ komisarz się nie odezwał, Bocchese spytał:
    – Nie jest pan zaskoczony?
    – Nie, nie jestem.
    Z papierowej torby, która leżała obok maszyny, technik wyjął kuchenny nóż z drewnianą rączką i kciukiem przeciągnął po ostrzu.
    – No cóż, jeśli jeszcze do czegoś będę panu potrzebny, wystarczy mnie zawiadomić. I proszę powiedzieć żonie o nożach.
    – Naturalnie, że powiem. Dziękuję, Bocchese – rzekł Brunetti i zapytał: – Coś zrobił z tymi torebkami?
    Technik włączył maszynę i z uniesioną ręką, w której trzymał nóż, spojrzał na komisarza.
    – Z jakimi torebkami?

Rozdział 9

    Brunetti uznał, że nie ma sensu dłużej siedzieć w biurze, skoro szansę uzyskania tam jakichkolwiek nowych informacji są znikome, póki znowu nie wyjedzie do Vicenzy, włożył więc teczkę do szafy i wyszedł. Rozejrzawszy się przed głównym wejściem do komendy, by sprawdzić, czy gdzieś nie widać jakiejś podejrzanej osoby, ruszył w lewo, w stronę Campo Santa Maria Formosa i Rialto. Szedł wąskimi bocznymi uliczkami, co mu pozwoliło jednocześnie uniknąć tych, którzy chcieliby go śledzić, i ominąć tłumy podnieconych turystów, niezmiennie wypełniających obszar wokół placu Świętego Marka. Z każdym rokiem coraz bardziej tracił do nich cierpliwość. Drażniło go to ich ciągłe przystawanie i chodzenie trójkami nawet w wąskich zaułkach. Chwilami miał ochotę im nawymyślać albo zepchnąć ich na bok, lecz się zadowalał wyładowywaniem swojej agresji w ten sposób, że stanowczo odmawiał, gdy robiąc zdjęcia, prosili go, by się zatrzymał lub zmienił kierunek. Był pewien, że wskutek tego jego postać, w całości albo fragmentarycznie, figuruje na setkach fotografii i filmów wideo. Niekiedy sobie wyobrażał rozczarowanych Niemców, kiedy podczas sztormu na Morzu Północnym oglądają filmy zrobione latem i widzą, jak pewien Włoch w ciemnym ubraniu z rozmysłem defiluje przed ciotką Gerdą czy wujem Fritzem, co najmniej na moment tworząc smugę na widoku opalonych krzepkich ud w skórzanych tyrolskich spodenkach na moście Rialto, na tle portalu bazyliki Świętego Marka albo przy niezwykle uroczym kocie. Komisarz uważał, że skoro on tu mieszka, to turyści, u licha, mogliby poczekać z tymi swoimi głupimi zdjęciami, aż przejdzie, albo sfotografować prawdziwego wenecjanina, co by świadczyło o jakimś istotnym kontakcie z tym miastem, kontakcie, jakiego najpewniej żaden z nich nie miał.
    Brunetti zadawał też sobie pytanie, czyż nie jest szczęśliwy, że wraca do domu, do Paoli. O tak. Zwłaszcza w pierwszych tygodniach jej uniwersyteckich zajęć.
    Chcąc tego uniknąć, zatrzymał się w swoim ulubionym barze „Do Mori”, kilka kroków od Rialto. Pozdrowił Roberta, siwowłosego właściciela, zamienił z nim kilka słów i poprosił o kieliszek caberneta, bo właśnie na to wino miał ochotę. Zjadł przy okazji parę smażonych krewetek, których tam nigdy nie zabrakło, a później kanapkę pokrytą grubą warstwą szynki i karczochów. Zamówił następny kieliszek wina i dopiero wtedy poczuł się jak człowiek, pierwszy raz tego dnia. Paola zawsze mu wyrzucała, że staje się drażliwy, kiedy przez dłuższy czas ma pusty żołądek. Zapłaciwszy, wyszedł, cofnął się do Rughetty i pomaszerował do domu.
    Po drodze zatrzymał się przed sklepem Biancata, by obejrzeć kwiaty na wystawie. Signor Biancat zobaczył go przez ogromną szybę, uśmiechnął się i skinieniem zaprosił do środka. Brunetti wszedł, po czym kupił dziesięć irysów. Zawijając je, Biancat opowiadał o Tajlandii, skąd niedawno wrócił po tygodniowej konferencji hodowców storczyków. Komisarzowi wydało się dziwne, że to trwało aż tydzień, ale zaraz się zreflektował, bo kiedyś sam uczestniczył w policyjnych seminariach w Dallas i Los Angeles. Za kogo się ma, by twierdzić, że dziwniejsze są tygodniowe rozmowy o storczykach niż o częstotliwości występowania sodomii wśród seryjnych morderców czy o przedmiotach używanych do gwałcenia kobiet?
    No cóż, pewnie wino i jedzenie jeszcze nie całkiem poprawiło mu nastrój.
    Schody prowadzące do mieszkania na ogół służyły za dokładny wskaźnik stanu komisarza. Kiedy Brunetti czuł się dobrze, prawie ich nie zauważał, ale gdy był zmęczony, liczył każdy z dziewięćdziesięciu czterech stopni. Tego wieczoru miał wrażenie, jakby ktoś dobudował piętro albo dwa.
    Otwierając drzwi, spodziewał się zapachu jedzenia i tego wszystkiego, co zawsze mu się kojarzyło z własnym mieszkaniem, a tymczasem poczuł świeżo parzoną kawę, której raczej nie pragnie człowiek po całodziennej pracy, tak, tak, w Ameryce.
    – Paola?! – zawołał w stronę kuchni.
    Żona odezwała się z innego kierunku, z łazienki, i dopiero wtedy komisarz poczuł słodkawą woń soli do kąpieli, unoszącą się w wilgotnym, ciepłym powietrzu. Ósma wieczorem, a Paola się kąpie?
    Podszedł do uchylonych drzwi łazienki.
    – Ty tutaj? – rzekł.
    W tym momencie uświadomił sobie niedorzeczność tego pytania. Było tak głupie, że żona nie udzieliła na nie odpowiedzi, tylko zapytała:
    – Włożysz szary garnitur?
    – Szary garnitur? – powtórzył, wchodząc do łazienki wypełnionej parą.
    Zobaczył głowę owiniętą ręcznikiem; wyglądała, jakby ktoś odciął ją od ciała i umieścił tam w kłębach piany.
    – Szary garnitur? – powtórzył jeszcze raz.
    Wyobraził sobie, że będą tworzyli dziwną parę: on w szarym garniturze, ona w pianie.
    Otworzywszy oczy, Paola zwróciła do niego twarz. Zawsze potrafiła sprawić, że się zastanawiał, czy ona, przeszywając go spojrzeniem na wylot, patrzy tam, gdzie w walizce na strychu leży jego szary garnitur, i oblicza, ile czasu zajmie jej przygotowanie go do włożenia. To wystarczyło. Owym spojrzeniem mu przypomniała, że tego dnia wieczorem mieli iść do kasyna, zaproszeni tam, wraz z teściami, przez starego przyjaciela jej rodziny. Oznaczało to późną kolację, w dodatku bardzo kosztowną, a najgorzej, czy może najlepiej – nigdy nie potrafił tego rozstrzygnąć – że przyjaciel rodziny za wszystko płacił kartą kredytową, chyba złotą, choć mogła być platynowa. Potem zawsze spędzali około godziny na hazardzie lub, co gorsza, obserwując innych graczy.
    Brunetti, który dwukrotnie prowadził tam dochodzenie, gdy personel kasyna przyłapano na rozmaitych machlojkach, i za każdym razem kogoś aresztował, nie znosił uniżoności, z jaką traktowała go obsługa i dyrektor kasyna. Kiedy grał i wygrywał, zastanawiał się, czy to nie było ukartowane, a jeśli przegrywał, brał pod uwagę możliwość zemsty z ich strony. W obu wypadkach łamał sobie głowę nad źródłem szczęścia albo pecha.
    – Myślałem, że włożę ciemnoniebieski – powiedział wyciągając rękę z kwiatami i schylając się nad wanną. – To dla ciebie.
    Przeszywające spojrzenie zmieniło się w tak dobrze znany uśmiech, który czasami sprawiał, że Brunettiemu miękły nogi w kolanach, choć przeżył z Paolą dwadzieścia lat. Z wody wyłoniła się ręka i dotknęła jego nadgarstka, zostawiając ciepły, wilgotny ślad, a potem znów znikła w pianie.
    – Wyjdę za pięć minut – oznajmiła Paola i spojrzała mężowi w oczy. – Gdybyś wcześniej wrócił, też mógłbyś się wykąpać.
    Roześmiał się, czym popsuł nastrój.
    – Ale wtedy byśmy się spóźnili na kolację – odparł.
    Rzeczywiście tak by się stało, teraz jednak przeklinał czas stracony w barze. Po wyjściu z łazienki ruszył długim korytarzem do kuchni, gdzie włożył kwiaty do zlewozmywaka, zatkał go gumowym korkiem i napuścił tyle wody, żeby przykryła łodygi.
    W sypialni zobaczył długą czerwoną suknię leżącą w poprzek łóżka. Nie przypominał jej sobie, lecz wolał o tym nie mówić żonie, bo nigdy nie pamiętał jej ubrań. Gdyby okazała się nowa i on by to skomentował, zabrzmiałoby to tak, jakby uważał, że Paola kupuje zbyt dużo sukienek, a jeśli już ją nosiła, wyglądałby na męża, który nie zwraca uwagi, w co ubiera się żona. Westchnąwszy nad odwieczną nierównością w małżeństwie, otworzył szafę i stwierdził, że mimo wszystko szary garnitur będzie lepszy. Zdjął marynarkę, spodnie i krawat. Popatrzył w lustro, by dokładnie obejrzeć koszulę, zastanawiając się, czy jeszcze może ją nosić tego wieczoru. Zdecydował jednak, że nie, ale nie byłby Włochem, gdyby nie wziął pod uwagę takiej możliwości. Zdjął koszulę, powiesił na oparciu krzesła, a potem zaczął się ubierać od nowa, co robił prawie bez przymusu.
    Kilka minut później w sypialni zjawiła się Paola z rozpuszczonymi włosami, owinięta w ręcznik; podeszła do komody, gdzie trzymała swoją bieliznę oraz swetry. Nie zważając na męża, obojętnie rzuciła ręcznik na łóżko i się pochyliła, by otworzyć szufladę. Wiążąc nowy krawat, Brunetti widział, jak Paola wciąga na siebie czarne majtki, a potem zapina biustonosz. Chcąc oderwać od niej uwagę, zaczął myśleć o fizyce, którą studiował na uniwersytecie. Miał wątpliwości, czy kiedykolwiek zrozumie dynamikę damskiej bielizny i siły powodujące w niej naprężenia, bo występuje tam zbyt wiele czynników. Skończywszy wiązać krawat, wyjął z szafy marynarkę. Nim ją na siebie włożył, Paola już zapinała zamek błyskawiczny z boku sukienki i wsuwała nogi w czarne pantofle. Znajomi komisarza często narzekali, że muszą czekać całe wieki, nim ich żony się ubiorą i umalują. Paola zawsze pierwsza stała gotowa przy drzwiach.
    Sięgnęła do swojej części szafy i wyjęła z niej płaszcz, który sięgał do ziemi i wyglądał, jakby był zrobiony z rybich łusek. Brunetti spostrzegł, jak przez moment patrzyła na futro z norek, wiszące na samym końcu rządka okryć, ale po chwili wahania zamknęła szafę. Norki dostała kiedyś od swojego ojca na Gwiazdkę, ale od dwóch lat ich nie nosiła. Komisarz nie wiedział, czy przyczyną jest to, że już są niemodne – sądził, że futra nigdy nie wychodzą z mody, w przeciwieństwie do wszystkich innych rzeczy, które nosiła jego żona i córka – czy też coraz powszechniejsza opinia potępiająca naturalne futra, wyrażana zarówno w prasie, jak i przy jego własnym stole w czasie kolacji.
    Przed dwoma miesiącami, w czasie spokojnego rodzinnego posiłku, doszło do ostrej wymiany poglądów na temat praw zwierząt. Dzieci z uporem twierdziły, że nie powinno się nosić futer, bo zwierzęta mają takie same prawa jak ludzie, i że ci, co mają inne zdanie, są zwolennikami „gatunkocentryzmu”. Brunetti był pewien, że wymyśliły to określenie doraźnie, by użyć go przeciwko niemu. Dziesięć minut przysłuchiwał się ich kłótni z matką: one domagały się równych praw dla wszystkich gatunków żyjących na ziemi, ona próbowała dzielić zwierzęta na rozumne i niezdolne do myślenia. W końcu stracił cierpliwość, gdy Paola starała się racjonalnie obalić argument, który uważał za idiotyczny, sięgnął ręką przez stół i dźgnął widelcem w kurze kości, leżące na brzegu talerza córki.
    – Więc możemy jeść ich mięso, a nie wolno nam nosić ich futer, hę? – zapytał i wyszedł, by w salonie poczytać gazetę i napić się grappy.
    W każdym razie norki zostały w szafie, a państwo Brunetti udali się do kasyna.
    Wysiedli z vaporetto przy San Marcuola, skąd wąskimi uliczkami i po łukowatym moście dotarli do żelaznej bramy kasyna, już szeroko otwartej, jakby zapraszała wszystkich chętnych. Na ścianie kasyna, wychodzącej na Canale Grande, widniał napis: NON NOBIS, „Nie dla nas”, który w czasach Rzeczpospolitej zakazywał wstępu wenecjanom. Oskubywano tam jedynie cudzoziemców; mieszkańcy Wenecji mieli rozsądnie inwestować swoje pieniądze, a nie trwonić je na grze w kości czy karty. Wobec perspektywy nudnego wieczoru, ciągnącego się w nieskończoność, komisarz marzył, by zasady Rzeczpospolitej wciąż jeszcze obowiązywały i go uwolniły od najbliższych kilku godzin.
    Weszli do hallu z marmurową posadzką i natychmiast pojawił się przy nich zastępca dyrektora, ubrany w smoking.
    – Dottore Brunetti, signora, to dla nas wielki zaszczyt – przywitał ich z głębokim ukłonem. – Oczekują państwa w restauracji – oznajmił i gestem, równie wdzięcznym jak ukłon, wskazał niewielką windę z otwartymi drzwiami. – Tędy, proszę. Zawiozę państwa.
    Paola chwyciła męża za rękę i mocno ją ścisnęła, by go nie odesłał mówiąc, że znają drogę. Stłoczeni w ciasnej klatce, wymieniając uprzejme uśmiechy, powoli jechali na ostatnie piętro budynku.
    Winda zatrzymała się z trzaskiem. Zastępca dyrektora otworzył podwójne drzwi, usłużnie je przytrzymał, a kiedy Brunetti i jego żona wysiedli, zaprowadził ich do jasno oświetlonej restauracji. Wchodząc na salę, komisarz się rozejrzał, by sprawdzić, gdzie jest najbliższe wyjście i czy wśród gości nikt nie wygląda podejrzanie, co zawsze robił automatycznie, bez udziału świadomości, gdy się znalazł w jakimś publicznym lokalu. W kącie, przy oknie wychodzącym na Canale Grande, zobaczył teściów z ich przyjaciółmi, państwem Pastore, starszym małżeństwem z Mediolanu. Jako rodziców chrzestnych Paoli, a jednocześnie największych przyjaciół jej rodziny, nie należało ich krytykować ani robić im żadnych uwag.
    Kiedy Brunetti z żoną podeszli do okrągłego stolika, obaj starsi panowie wstali. Byli ubrani w ciemne garnitury, równie drogie i eleganckie, choć różniące się kolorem. Ojciec Paoli pocałował ją w policzek i uścisnął rękę komisarzowi, doktor Pastore zaś złożył pocałunek na dłoni Paoli, a potem, objąwszy komisarza, ucałował go z dubeltówki. Brunetti nigdy nie czuł się swobodnie w jego towarzystwie, taka demonstracja zażyłości bowiem zawsze działała nań deprymująco.
    Do rzeczy psujących owe kolacje należał coroczny rytuał, któremu komisarz musiał się podporządkować od dnia ślubu z Paolą: menu niezmiennie ustalał doktor Pastore. Oczywiście dbał o to, by wyrazić nadzieję, że chyba nikt nie ma nic przeciwko temu, że on dokonał wyboru. Przy okazji napomykał, że akurat jest na coś sezon – trufle są teraz najlepsze, właśnie pokazały się pierwsze grzyby. Zawsze miał rację i zawsze potrawy były wyśmienite, ale Brunettiemu się nie podobało, że sam niczego nie może zamówić, nawet gdyby to, co chciał zjeść, miało się okazać mniej smaczne od dań, które w końcu jedli. Co roku wyrzucał sobie głupotę i upór, ale za każdym razem, gdy przychodził i stwierdzał, że bez porozumienia z nim wszystko już wybrano, nie potrafił zapobiec rumieńcowi irytacji. Męska ambicja? Z pewnością nic innego. Sprawy podniebienia i kuchni nie odgrywały tu absolutnie żadnej roli.
    Jak zwykle, najpierw komplementy, a potem kwestia, kto i gdzie powinien usiąść. Skończyło się na tym, że Brunetti siedział tyłem do okna, mając naprzeciwko teścia, z lewej strony zaś doktora Pastore.
    – Jak miło znów cię widzieć, Guido – powiedział przyjaciel rodziny. – Właśnie przed chwilą rozmawiałem o tobie z Oraziem.
    – Przypuszczam, że nie zostawiliście na nim suchej nitki – odezwała się Paola ze śmiechem.
    W tym momencie spostrzegła, jak matka przebiera palcami po sukience, co świadczyło, że to nowa kreacja. Signora Pastore, siedząca obok Paoli, w dalszym ciągu trzymała jej dłoń obiema rękami.
    Doktor rzucił Brunettiemu życzliwe, pytające spojrzenie.
    – Rozmawialiśmy o tym Amerykaninie. Ty się tym zajmujesz, nieprawdaż?
    – Owszem, dottore, ja.
    – Dlaczego ktoś chciałby zabić jakiegoś amerykańskiego żołnierza? Przecież on był żołnierzem, czyż nie? Rabunek? Narkotyki? Zazdrość?
    Włochowi nic innego nie przyszłoby do głowy.
    – Możliwe – lakonicznie skwitował Brunetti owe pięć pytań.
    Przy stoliku zapadło milczenie, kiedy zjawili się dwaj kelnerzy z dużymi półmiskami owoców morza i kolejno każdemu je podsuwali. Pastore, bardziej zainteresowany morderstwem niż jedzeniem, spokojnie odczekał, aż wszyscy zostali obsłużeni i pochwalili zakąskę, a potem wrócił do tematu.
    – Masz już coś?
    – Nic konkretnego – odpowiedział komisarz i zjadł krewetkę.
    – Narkotyki? – zapytał ojciec Paoli, wykazując lepszą orientację niż jego przyjaciel.
    Brunetti powtórzył swoje „możliwe” i zjadł kilka następnych krewetek, zachwycony ich świeżością i smakiem.
    Na dźwięk słowa „narkotyki” matka Paoli odwróciła się do nich i spytała, o czym rozmawiają.
    – O ostatnim morderstwie Guida – wyjaśnił jej mąż, jakby Brunetti je popełnił. – Jestem pewien, że okaże się zwykłym napadem rabunkowym. Jak to nazywają w Ameryce? Mugging?
    Zdumiewająco przypominał Pattę.
    Ponieważ signora Pastore o tym morderstwie w ogóle nie słyszała, mąż zrelacjonował jej całą sprawę, od czasu do czasu pytając komisarza o szczegóły albo prosząc go o potwierdzenie faktów. Brunettiemu to nie przeszkadzało, bo dzięki temu kolacja mijała szybciej niż zwykle.
    I tak przy rozmowie o morderstwach i napadach przebrnął przez risotto, ryby z rusztu, bukiet z czterech jarzyn, sałatkę, tiramisu* [Rodzaj deseru.] i kawę.
    W czasie, gdy panowie sączyli grappę, doktor Pastore, jak co roku, zapytał panie, czy nie miałyby ochoty zejść z nim do kasyna. Kiedy się zgodziły, z corocznie odnawianym zadowoleniem sięgnął do wewnętrznej kieszeni marynarki i wyjął z niej trzy nieduże zamszowe woreczki.
    – Oj, wujku, nie powinieneś – zaprotestowała Paola.
    Mówiąc to, jak zawsze przy tej okazji, otworzyła woreczek i wyjęła żetony, które się w nim znajdowały. Brunetti oglądał taką scenę rok w rok i wiedział, że każda z kobiet otrzymała równowartość dwustu tysięcy lirów, co wystarczało na to, by się mogły trochę zabawić, gdy doktor Pastore grał w oczko przez godzinę lub dwie i zazwyczaj wygrywał o wiele więcej, niż przeznaczył na rozrywkę dam.
    Panowie się podnieśli, przytrzymali krzesła paniom i cała szóstka ruszyła do sal gier na dole.
    Jako że nie wszyscy zmieścili się do windy, pojechały nią kobiety, a mężczyźni postanowili zejść klatką schodową, prowadzącą do głównej sali. Komisarz znalazł się obok hrabiego Orazia, swojego teścia, i próbował zabawić go rozmową.
    – Wiesz, że tutaj umarł Ryszard Wagner? – spytał, ale nie pamiętał, jak i gdzie się o tym dowiedział, bo Wagner nie należał do jego ulubionych kompozytorów.
    – Tak. Tylko że zrobił to zbyt późno.
    Na szczęście już dotarli do głównej sali, gdzie hrabia, z miłym uśmiechem i czymś, co przypominało ukłon, zostawił zięcia samego, by popatrzeć, jak żona gra w ruletkę.
    Brunetti pierwszy raz w życiu poszedł do kasyna nie w swojej rodzinnej Wenecji, gdzie rzadko kto tam zagląda prócz nałogowych hazardzistów i zawodowych graczy, lecz w Las Vegas, gdy przed wieloma laty zatrzymał się w tym mieście, jeżdżąc samochodem po Ameryce. Jako że właśnie tam poznał, co to jest kasyno, zawsze mu się ono kojarzyło z rzęsistym światłem, hałaśliwą muzyką i głośnymi okrzykami tych, co wygrali lub przegrali. Pamiętał występy na estradzie, baloniki wypełnione helem, uderzające w sufit, oraz ludzi ubranych w podkoszulki i dżinsy lub krótkie spodenki. W rezultacie, choć regularnie raz do roku bywał w kasynie, dziwiło go, że panuje tu atmosfera muzeum połączonego, co gorsza, z kościołem. Jedynie kilka osób się uśmiechało, wszyscy mówili szeptem i sprawiali wrażenie, jakby nikt się nie bawił. W tej dostojnej atmosferze brakowało mu spontanicznych reakcji graczy, okrzyków radości, gdy komuś się poszczęściło.
    Tutaj w ogóle nic tych rzeczy. Kobiety i mężczyźni, porządnie ubrani, stali kręgiem przy ruletce, w milczeniu rozkładając żetony na zielonym suknie. Cisza. Po chwili krupier zamaszyście puścił w ruch koło i wrzucił kulkę. Wszystkie oczy wpatrzone w wir kolorów i metalu, a kulka kręci się coraz wolniej i wreszcie wpada do przegródki. Grabki krupiera niczym wąż przemykają po całym stole, zgarniając przegrane żetony i podsuwając kilka szczęściarzom. Potem znów te same ruchy i ten sam wzrok utkwiony w wirującym kole. Brunettiego zastanawiało, dlaczego większość tych ludzi nosi obrączki na małym palcu.
    Z ciekawości zajrzał do sąsiedniej sali, prawie nie zdając sobie sprawy, że się oddala od towarzystwa. W następnym pomieszczeniu zobaczył stoły do gry w oczko, a przy jednym z nich już siedział Pastore z żetonami, skrzętnie ułożonymi w spore słupki. Komisarz się przyglądał, jak doktor prosi o kartę, dostaje szóstkę, odczekuje chwilę, aż dobiorą inni gracze, a potem nagle jednym ruchem pokazuje, że ma jeszcze siódemkę i ósemkę. Brunetti odwrócił głowę.
    Zdawało się, że wszyscy palą. Pewien gracz przy stole do bakarata miał dwa zapalone papierosy w popielniczce, która przed nim leżała, a trzeci zwisał mu z dolnej wargi. Wszędzie pełno dymu. Wciskał się do oczu, we włosy i ubranie, unosząc się tak gęstą chmurą, że można było ją krajać. Znudzony przyglądaniem się grze, komisarz podszedł do baru i zamówił grappę, choć w istocie nie miał na nią ochoty.
    Siadł na pluszowej kanapie, skąd obserwował graczy, sącząc alkohol. W końcu zaniknął oczy i tak trwał przez kilka minut. W pewnym momencie poczuł, że ktoś siada obok. Nie otworzył oczu, nie poruszył głową i nie zdjął ręki z oparcia sofy; wiedział, że to Paola. Wzięła jego kieliszek, umoczyła usta w grappie, a potem go zwróciła.
    – Zmęczony? – spytała.
    Tylko skinął głową, bo nagle ogarnęło go takie znużenie, że nie miał siły się odezwać.
    – No, to chodź, zagramy jeszcze raz w ruletkę i pójdziemy do domu.
    Odwrócił głowę, otworzył oczy.
    – Uwielbiam cię, Paolo – rzekł, uśmiechając się do niej.
    Napiwszy się grappy, spojrzał na żonę, jakby zawstydzony. Z szerokim uśmiechem pochyliła się ku niemu i pocałowała go w usta.
    – Idziemy – rozkazała i wstając, pociągnęła go za sobą. – Straćmy te pieniądze, a potem do domu.
    Miała pięć żetonów po pięćdziesiąt tysięcy lirów, co oznaczało, że wygrała. Wręczyła mu dwa, resztę zostawiła sobie.
    Wrócili do głównej sali, lecz upłynęło kilka minut, zanim udało im się przecisnąć w pobliże ruletki, a kiedy już byli przy stole, Brunetti odczekał dwie kolejki, gdy całkiem bez powodu uznał, że właśnie teraz należy zagrać. Na chybił trafił położył obydwa żetony i dopiero wtedy spojrzał. Zobaczył, że leżą na numerze dwudziestym ósmym, który nie miał dlań absolutnie żadnego znaczenia. Paola postawiła swoje na czerwone.
    Koło zaczęło się kręcić. Komisarz patrzył i czekał. Tak jak przewidywał, kulka stanęła na numerze dwudziestym ósmym. Wygrał ponad trzy miliony lirów, prawie swoją miesięczną pensję. Starczy na letnie wakacje i komputer dla Chiary. Obserwował, jak grabki przesuwają po suknie stertę żetonów. Kiedy się przed nim zatrzymały, zgarnął wygraną, uśmiechnął się do Paoli i głosem, jakiego nikt nie słyszał w kasynie od lat, z całych sił wykrzyknął angielskie przekleństwo:
    – Hot damn!

Rozdział 10

    Nazajutrz rano uważał, że nie ma sensu iść do komendy, i siedział w domu, póki nie nadeszła pora wyjazdu do Vicenzy. Zadzwonił do majora Ambrogianiego, by go poprosić o przysłanie samochodu na dworzec.
    Kiedy pociąg zjechał z grobli i znalazł się daleko poza miastem, komisarz spojrzał przez okno na odległe góry, obecnie rzadko widoczne, jeszcze bez białych czap, choć Brunetti miał nadzieję, że wkrótce śnieg tam spadnie. To już trzeci suchy rok, z odrobiną deszczu wiosną, latem ani kropli, a w rezultacie marne jesienne zbiory. W tym roku rolnicy bardzo liczyli na śnieg. Brunetti przypomniał sobie powiedzenie mieszkańców Friuli, zawziętych, ciężko pracujących chłopów: Sotto la neve, pane, sotto la piaggia, fame. Tak, zimowe śniegi dałyby chleb, z nich bowiem powoli spływa woda w okresie wegetacji, deszcze zaś są krótkotrwałe i przynoszą jedynie głód.
    Komisarz nie wziął ze sobą teczki; to nieprawdopodobne, żeby dwa dni z rzędu znajdował torebki z kokainą. Na dworcu kupił gazetę, którą czytał, gdy pociąg jechał przez równinę. Nie było żadnej wzmianki o zabitym Amerykaninie, rozpisywano się natomiast o pewnym morderstwie w afekcie: w Modenie jakiś dentysta udusił kobietę, bo nie chciała za niego wyjść, a potem się zastrzelił. Resztę podróży spędził na lekturze wiadomości politycznych, lecz wysiadając w Vicenzy, nie wiedział więcej niż wówczas, gdy wyjeżdżał z Wenecji.
    Przed dworcem czekał na niego ten sam kierowca, ale tym razem wyskoczył z samochodu, by otworzyć mu drzwi. Później zatrzymał się przy bramie bazy i czekał, choć Brunetti go o to nie prosił, póki karabinierzy nie wypisali przepustki.
    – Dokąd mam jechać, panie komisarzu?
    – Gdzie jest Inspektorat Zdrowia?
    – W szpitalu.
    – No, to jedźmy do szpitala.
    Kierowca wiózł Brunettiego główną ulicą bazy, długą aleją wysadzaną piniami. Komisarz miał wrażenie, że jest w obcym kraju. Samochód mijał mężczyzn i kobiety w szortach, jeżdżących na rowerach lub pchających wózki z małymi dziećmi. Kilka osób biegało. Brunetti zauważył nawet basen, jeszcze pełen wody, ale nigdzie nie widział chętnych do pływania.
    Samochód zwolnił przed jeszcze jednym betonowym budynkiem, którego przeznaczenie trudno byłoby rozpoznać, gdyby nie napis: „Szpital Polowy w Vincenzy”.
    – To tu, panie komisarzu – powiedział kierowca, wjeżdżając na miejsce do parkowania dla inwalidów, i wyłączył silnik.
    Jak tylko Brunetti wszedł, zobaczył przed sobą niskie, rzeźbione biurko. Siedząca za nim młoda kobieta podniosła głowę, uśmiechnęła się i rzekła:
    – Słucham pana.
    – Szukam Inspektoratu Zdrowia.
    – Proszę iść korytarzem za moimi plecami, skręcić w prawo, trzecie drzwi po lewej stronie – odparła, a potem zajęła się ciężarną kobietą w mundurze, która weszła i stanęła obok komisarza.
    Brunetti ruszył we wskazanym kierunku dumny, że się nie obejrzał i nie gapił na kobietę w ciąży, służącą w wojsku. Stanął pod trzecimi drzwiami, przeczytał napis „Inspektorat Zdrowia” i zapukał. Cisza. Zapukał jeszcze raz. Znowu cisza, więc pokręciwszy gałką, otworzył drzwi i wszedł. W niewielkim pomieszczeniu zobaczył trzy metalowe biurka, każde z krzesłem wsuniętym od przodu, oraz dwie szafki biurowe, na których stały jakieś wyciągnięte, przywiędłe rośliny, spragnione wody i wymagające odkurzenia. Oczywiście, na ścianie wisiała tablica ogłoszeniowa, pełna komunikatów i wykresów. Na dwóch biurkach leżały typowe przedmioty: dokumenty, formularze, teczki, pióra i ołówki, na trzecim zaś tkwił komputer, ale poza tym niczego nie było. Brunetti usiadł na jednym z krzeseł, wyraźnie przeznaczonych dla interesantów. Odezwał się któryś telefon – każde biurko miało oddzielny aparat – i po siedmiu dzwonkach ucichł. Komisarz odczekał kilka minut, a wreszcie wstał i wyszedł na korytarz. Zapytał przechodzącą pielęgniarkę, czy nie wie, gdzie są pracownicy biura.
    – Zaraz wrócą, proszę pana.
    Powiedziała to w sposób, w jaki na całym świecie kryje się przed obcymi kolegów, którzy powinni być w pracy, ale ich nie ma. Komisarz znowu wszedł do pokoju i zamknął drzwi.
    Jak w każdym biurze, na tablicy wisiały dowcipy rysunkowe, widokówki i prywatne ogłoszenia, przemieszane z oficjalnymi komunikatami. Tematem dowcipów byli przeważnie żołnierze lub lekarze; widokówki przedstawiały głównie minarety albo wykopaliska archeologiczne. Brunetti odpiął jedną pocztówkę i przeczytał na odwrocie, że jakiś Bob przesyła pozdrowienia z Błękitnego Meczetu. Druga świadczyła, że Bobowi podobało się Koloseum, ale trzecia, z wielbłądem na tle piramid, zawierała znacznie bardziej interesujące informacje, a mianowicie, że M i T skończyli inspekcję kuchen i wrócą we wtorek. Komisarz przypiął widokówki i odszedł od tablicy.
    – Słucham pana – odezwał się jakiś głos za jego plecami.
    Od razu go rozpoznał; odwróciwszy się, ujrzał doktor Peters.
    – Pan Brunetti? Co pan tu robi? – spytała zaskoczona.
    – Dzień dobry, pani doktor. Mówiłem, że przyjadę i zobaczę, czy nie uda mi się dowiedzieć o Fosterze czegoś więcej. Poinformowano mnie, że tu jest Inspektorat Zdrowia, no więc się zjawiłem w nadziei, że spotkam kogoś, kto z sierżantem pracował, ale jak pani widzi, nikogo nie ma – rzekł zataczając ręką po pustym pokoju i jeszcze bardziej oddalając się od tablicy.
    – Wszyscy są na zebraniu – wyjaśniła Amerykanka. – Próbują znaleźć jakiś sposób, żeby się podzielić obowiązkami w pracy, dopóki nie otrzymamy zastępstwa.
    – A pani nie na zebraniu?
    W odpowiedzi wyjęła z kieszeni fartucha stetoskop i rzekła:
    – Proszę pamiętać, że jestem również pediatrą.
    – Rozumiem.
    – Lada chwila powinni wrócić – dodała nie pytana. – Z kim pragnąłby pan rozmawiać?
    – Bo ja wiem? Z jego najbliższym współpracownikiem.
    – Już panu mówiłam, że przeważnie sam się wszystkim zajmował.
    – Sądzi pani, że taka rozmowa nic nie da?
    – Trudno mi odpowiedzieć, bo nie wiem, co pan chce ustalić.
    Brunetti przypisał jej irytację drażliwości tematu, więc go zmienił.
    – Czy sierżant Foster pił? – spytał.
    – Jak to, czy pił?
    – Mam na myśli alkohol.
    – Bardzo niewiele.
    – Używał narkotyków?
    – Nie – odparła stanowczym tonem, z całkowitym przekonaniem.
    – Jest pani pewna?
    – Jestem, bo go znałam, bo byłam jego dowódcą, bo mam dostęp do jego karty zdrowia.
    – Czy takie rzeczy odnotowuje się w karcie zdrowia?
    Skinęła głową.
    – W każdej chwili można to wykryć za pomocą specjalnych prób na obecność narkotyków. Raz do roku większość z nas oddaje mocz do badania.
    – Nawet oficerowie?
    – Nawet oficerowie.
    – Nawet lekarze?
    – Nawet lekarze.
    – I pani widziała jego wyniki?
    – Tak.
    – A ostatnim razem kiedy?
    – Nie pamiętam. Chyba tego lata. – Przełożyła jakieś teczki z jednej ręki do drugiej. – Nie wiem, po co pan o to wszystko pyta. On nigdy nie brał narkotyków, wręcz przeciwnie, był ich śmiertelnym przeciwnikiem. Staleśmy się o to spierali.
    – Tak? Dlaczego?
    – Według mnie narkotyki nie stanowią żadnego problemu. Sama się nimi nie interesuję, ale skoro ludzie chcą ich używać, moim zdaniem należałoby im na to pozwolić.
    Brunetti milczał.
    – Widzi pan, moim obowiązkiem jest opieka lekarska nad małymi dziećmi, ale ze względu na brak personelu leczę również sporo ich matek, które często mnie proszą, żebym znowu im zapisała valium czy librium. Gdybym odmówiła uważając, że przyjmują za dużo tych leków, odczekają dzień lub dwa i pójdą do innego lekarza. Wcześniej czy później ktoś im w końcu zapisze to, czego chcą. Wiele spośród nich znacznie lepiej by się czuło, gdyby od czasu do czasu mogły zapalić skręta.
    Komisarz pomyślał, że pewnie władze, zarówno cywilne, jak i wojskowe, akceptują taki stan rzeczy, ale wolą zachować to dla siebie. Przecież go nie interesowało, co doktor Peters sądzi o używaniu narkotyków, lecz to, czy sierżant Foster je brał, a także, i to wcale nie bezpodstawnie, dlaczego skłamała mówiąc, że nigdy nie jeździła z nim w podróże służbowe.
    Za jej plecami otworzyły się drzwi i wszedł jakiś żołnierz w średnim wieku. Wydawał się zaskoczony obecnością Brunettiego, ale najwyraźniej znał panią doktor.
    – Ron, czy zebranie już się skończyło? – spytała.
    – Tak – odparł. Spojrzał na komisarza i nie wiedząc, z kim ma do czynienia, natychmiast dodał: -…Pani kapitan.
    – To starszy sierżant Wolf – powiedziała do Brunettiego. – Sierżancie, to jest pan komisarz Brunetti z weneckiej policji. Przyjechał zadać kilka pytań w sprawie sierżanta Fostera.
    Kiedy uścisnęli sobie dłonie i wymienili grzeczności, rzekła:
    – Być może, sierżant Wolf lepiej panu wyjaśni, co robił Foster, panie komisarzu. Do jego obowiązków należą zewnętrzne kontakty szpitala. Zostawiam panów i wracam do moich pacjentów.
    Brunetti skinął głową, ale doktor Peters jakby tego nie zauważyła, odwróciła się i pośpiesznie wyszła.
    – Czego pan chciałby się dowiedzieć, commissario? – odezwał się Wolf, a później dodał mniej oficjalnie: – Może przejdziemy do mojego pokoju?
    – To pan tu nie pracuje?
    – Nie, jestem pracownikiem administracji szpitala i nasze biuro znajduje się po drugiej stronie budynku.
    – A kto pracuje tutaj?
    – To jest biurko Mike’a – odparł sierżant i natychmiast się poprawił: – To było biurko Mike’a. Drugie zajmuje sierżant Dostie, który teraz jest w Warszawie. – Wskazał trzecie biurko. – Wspólnie korzystali z tego komputera.
    Jak szeroko rozpościera skrzydła amerykański orzeł, pomyślał Brunetti i spytał:
    – Kiedy wraca sierżant Dostie?
    – Chyba w przyszłym tygodniu.
    – Od dawna go nie ma?
    Komisarz uważał, że tak będzie lepiej, niż gdyby zapytał wprost: kiedy wyjechał?
    – Od kilku dni. To się stało w czasie jego nieobecności – odpowiedział Wolf, skutecznie usuwając sierżanta Dostiego z kręgu podejrzanych. – Zapraszam do mojego pokoju.
    Komisarz ruszył za sierżantem, starając się zapamiętać drogę. Szli szpitalnymi korytarzami po nieskazitelnie czystej posadzce. Dwukrotnie przechodzili przez podwójne wahadłowe drzwi, aż wreszcie Wolf się zatrzymał przed jakimś otwartym pokojem.
    – Nie jest zbyt imponujący, ale tu czuję się jak w domu – powiedział dziwnie ciepło. Wpuszczając przed sobą Brunettiego i zamykając drzwi, wyjaśnił z uśmiechem: – Nie chcę, żeby nam przeszkadzali.
    Wszedł za biurko i usiadł na obrotowym fotelu, obitym imitacją skóry. Prawie całą powierzchnię blatu zajmował ogromny kalendarz, na którym leżały segregatory oraz pudełka z korespondencją wychodzącą i przychodzącą. Stał tam również telefon i zdjęcie w mosiężnej ramce, przedstawiające kobietę o orientalnej urodzie, a także troje dzieci, najwyraźniej tego mieszanego małżeństwa.
    – Pańska żona? – odezwał się komisarz, siadając na krześle przed biurkiem.
    – Tak. Piękna, prawda?
    – Owszem, bardzo.
    – A to trójka naszych dzieci. Joshua ma dziesięć lat, Melissa pięć, a Aurora zaledwie rok.
    – Bardzo urodziwa rodzina.
    – Tak, w rzeczy samej. Nie wiem, co bym bez nich zrobił. Często mówiłem Mike’owi, że powinien się ożenić i ustatkować.
    – A czy naprawdę powinien się ustatkować? – zapytał Brunetti, którego intrygowało, dlaczego żonaci mężczyźni zawsze udzielają takiej rady kawalerom.
    – No cóż, właściwie nie wiem – odparł Wolf, opierając łokcie na biurku. – Ale przecież stuknęła mu trzydziestka. Najwyższy czas założyć rodzinę.
    – Przede wszystkim potrzebna jest do tego dziewczyna – skomentował komisarz pół żartem, pół serio. – Miał jakąś?
    Sierżant spojrzał na Brunettiego, a potem przeniósł wzrok na blat biurka.
    – O ile mi wiadomo, nie.
    – Interesował się kobietami?
    Jeśli Wolf zrozumiał, że to pytanie mogło dotyczyć również zainteresowania mężczyznami, niczym tego nie zdradził.
    – Przypuszczam, że tak. W gruncie rzeczy zbyt dobrze go nie znałem. Tylko z pracy.
    – Czy jest tu ktoś, z kim się przyjaźnił? – zapytał komisarz, a gdy sierżant pokręcił głową, dodał: – Widok zwłok bardzo poruszył doktor Peters.
    – Cóż, pracowali razem przez rok albo coś koło tego. Nie sądzi pan, że jej reakcja była normalna?
    – Owszem, myślę, że tak – odpowiedział Brunetti, niczego nie wyjaśniając. – Kto jeszcze?
    – Nikt inny nie przychodzi mi do głowy.
    – Kiedy wróci pan Dostie, może jego powinienem o to zapytać?
    – Sierżant Dostie – odruchowo skorygował Wolf.
    – Czy on dobrze znał sierżanta Fostera?
    – Naprawdę nie mam pojęcia, commissario.
    Brunetti odniósł wrażenie, że Wolf w ogóle wie niewiele, zwłaszcza o człowieku, który z nim pracował przez…
    – Jak długo z panem pracował sierżant Foster?
    Wolf odchylił się do tyłu, spojrzał na zdjęcie, jakby żona mogła mu podpowiedzieć, i w końcu odparł:
    – Cztery lata, przez cały czas od chwili, gdy tu przyjechał.
    – Aha, rozumiem. A jak długo jest tutaj sierżant Dostie?
    – Około czterech lat.
    – Panie sierżancie, jakim człowiekiem był Foster?
    Tym razem przed odpowiedzią Wolf zerknął na dzieci.
    – Był doskonałym żołnierzem, o czym świadczą jego wyniki. Miał skłonność do trzymania się na uboczu, ale pewnie dlatego, że studiował, a naukę traktował bardzo poważnie. – Sierżant na moment umilkł, jakby się zastanawiał, czy nie powinien dodać czegoś głębszego. – Był osobą bardzo lubianą. Wy, Włosi, nazywacie to simpatico.
    – Mhm – mruknął Brunetti. – A pan go lubił? Pytanie to najwyraźniej zaskoczyło Wolfa.
    – No cóż… Właściwie… Chyba tak… Lubić lubiłem, co nie znaczy, żebyśmy się przyjaźnili czy coś w tym rodzaju, ale to był sympatyczny facet.
    – A dokładnie na czym polegały jego obowiązki? – zapytał komisarz, wyjmując z kieszeni notes.
    – Hm. – Sierżant splótł dłonie na potylicy i wygodniej rozsiadł się w fotelu. – Sprawdzał warunki mieszkaniowe i czy właściciele domów zapewniają odpowiedni standard. No, wie pan, czy jest gorąca woda, czy mieszkania są dostatecznie ogrzewane zimą. Dbał również o to, żeby lokatorzy nie dewastowali mieszkań ani domów. Jeśli jakiś właściciel domu dzwoni do nas i mówi, że jego lokatorzy stwarzają jakieś zagrożenie dla stanu sanitarnego, jedziemy tam i sprawdzamy.
    – O jakie zagrożenia chodzi? – spytał Brunetti, szczerze zaciekawiony.
    – Oj, o mnóstwo rzeczy. Nieusuwanie śmieci albo wyrzucanie odpadków zbyt blisko domu. Poza tym niesprzątanie po zwierzętach. Jest tego cała fura.
    – I co wówczas robicie?
    – Wolno nam, a właściwie nie, mamy prawo wejść do takich domów.
    – Wbrew woli lokatorów?
    – Zwłaszcza gdy protestują – rzekł Wolf, swobodnie się śmiejąc. – To nieomylny znak, że zastaniemy bałagan.
    – A wtedy co robicie?
    – Przeprowadzamy inspekcję, by stwierdzić, czy istnieje zagrożenie dla stanu sanitarnego.
    – Często takie rzeczy się zdarzają?
    Wolf już otwierał usta, ale się wstrzymał z odpowiedzią. Brunetti zrozumiał, że sierżant się zastanawia, ile może powiedzieć Włochowi i jak Włoch zareaguje na takie historie o Amerykanach.
    – Mamy nieliczne przypadki – odparł Wolf wymijająco.
    – Co potem?
    – Każemy im posprzątać i meldujemy o tym ich dowódcy. Oczywiście wyznaczamy jakiś czas na sprzątanie.
    – A jeśli nie sprzątną?
    – Dostają paragraf piętnasty.
    Brunetti nieznacznie się uśmiechnął.
    – Paragraf piętnasty?
    – To rodzaj oficjalnej nagany. Jest odnotowywana w aktach personalnych i może sprawić wiele kłopotów.
    – Na przykład jakich?
    – Potrącenie z pensji, degradację, a czasem nawet wyrzucenie z wojska.
    – Za brudy w domu? – zdziwił się Brunetti.
    – Panie komisarzu, gdyby pan zobaczył te domy, chętnie by ich pan wydalił z Włoch. – Wolf na chwilę umilkł, a potem zmienił temat. – Sierżant Foster dokonywał także inspekcji kuchni w ambasadach, szczególnie gdy ktoś się rozchorował albo, co gorsza, gdy większa liczba osób zaczęła chorować. W zeszłym roku w Belgradzie mieliśmy zapalenie wątroby, więc musiał tam pojechać i przeprowadzić kontrolę.
    – Co poza tym?
    – Nic ważnego.
    Komisarz się uśmiechnął.
    – Panie sierżancie, w tym momencie sam jeszcze nie wiem, co jest ważne, a co nie, ale chciałbym mieć jasny obraz jego obowiązków.
    Wolf także się uśmiechnął.
    – Doskonale rozumiem. Otóż sprawdzał również, czy wszystkie dzieci w szkole zostały należycie szczepione. No, wie pan, przeciwko takim chorobom jak odrą i ospa. Prócz tego musiał dopilnować usuwania zdjęć rentgenowskich i innych rzeczy, których nie wolno nam się pozbywać normalną drogą. I jeszcze zajmował się zbieraniem pewnych informacji na temat zdrowia publicznego.
    – Usuwacie zdjęcia rentgenowskie?
    – Tak, z gabinetu dentystycznego, a nawet z tutejszego szpitala. Należy się ich pozbywać w szczególny sposób. Nie wolno wyrzucać ich na śmietnik.
    – Więc jak to robicie?
    – Oj, mamy umowę z pewnym włoskim przedsiębiorcą, który przyjeżdża raz na miesiąc i je wywozi. Mike sprawdzał, czy on wszystko zabierał. – Wolf się uśmiechnął. – To chyba tyle.
    Brunetti odpowiedział mu uśmiechem i wstał.
    – Dziękuję, sierżancie. Bardzo mi pan pomógł.
    – Cóż, mam nadzieję, że to się przyda. Tutaj wszyscy lubiliśmy Mike’a i pragniemy, żeby pan złapał mordercę.
    – Zapewne – rzekł komisarz, wyciągając rękę. – Nie będę dłużej odrywał pana od pracy, sierżancie.
    Amerykanin wstał, by podać Brunettiemu dłoń. Miał mocny, pewny uścisk.
    – Cieszę się, że mogłem się na coś przydać, panie komisarzu. Gdyby pan miał jeszcze jakieś pytania, proszę się do mnie zwrócić.
    – Dziękuję, sierżancie. Nie omieszkam.
    Kiedy Brunetti znalazł się na korytarzu, wrócił do biura Inspektoratu Zdrowia i ponownie zapukał w te same drzwi. Odczekał kilka sekund. Upewniwszy się, że w pokoju panuje cisza, pozwolił sobie wejść. Jak przewidywał, pocztówki z Błękitnym Meczetem i Koloseum dalej wisiały na tablicy. Ta z piramidami zniknęła.

Rozdział 11

    Wrócił do hallu i spytał pierwszą napotkaną osobę, młodą Murzynkę w stroju pielęgniarki, gdzie mógłby znaleźć doktor Peters. Odpowiedziała, że chętnie go zaprowadzi, bo akurat idzie do Oddziału B, a właśnie tam pracuje pani doktor. Tym razem komisarz skręcił w drugą stronę, przeszedł przez takie same wahadłowe drzwi, ale tutaj wszystkie osoby, kręcące się po korytarzu, były ubrane na biało lub jasnozielone, a nie w wojskowe mundury. Minęli salę z napisem „Oddział położniczy” i wtedy usłyszał kwilenie noworodków. Pytająco spojrzał na pielęgniarkę, która pokiwała głową i rzekła:
    – Ta trójka urodziła się w tym tygodniu.
    Brunetti pomyślał, że dzieci nie powinny się rodzić w bazie wojskowej, w otoczeniu broni i mundurów, czyli w atmosferze związanej z zabijaniem. Przypomniał sobie jednak, że w tej samej bazie widział już bibliotekę, kościół, basen pływacki i lodziarnię Baskin-Robinsa, więc trudno się dziwić, że dzieci przychodzą tu na świat. W istocie niewiele z tego, co dotychczas zdążył tutaj zobaczyć, kojarzyło się z wojną, zabijaniem lub wojskiem. Zastanawiał się, czy Amerykanie zdają sobie sprawę, na co idą ich pieniądze. Czy mają świadomość, że są wydawane tak rozrzutnie? Jako Włoch uważał, że rządzący szastają publicznymi pieniędzmi, głównie z korzyścią dla swoich przyjaciół i znajomych, lecz nie przyszło mu do głowy, że rząd amerykański zdradza podobne skłonności.
    – Oto gabinet doktor Peters, proszę pana. Chyba w tej chwili zajmuje się pacjentami, ale wkrótce powinna wrócić.
    Pielęgniarka się uśmiechnęła i zostawiła tam komisarza, nawet nie pytając, kim jest i czego sobie życzy.
    Gabinet wyglądał podobnie jak wszystkie gabinety lekarskie znane Brunettiemu. Przy jednej ścianie regał pełen grubych książek o długich tytułach; w kącie waga z prętem do mierzenia wzrostu. Komisarz stanął na niej i tak długo przesuwał ruchomy ciężarek, aż ten zaskoczył na 197. Brunetti podzielił to w pamięci przez 2,2 i uzyskany wynik skwitował westchnieniem. Zmierzył sobie wzrost: pięć stóp dziesięć cali, nigdy jednak bez papieru i ołówka nie zdołałby tego przeliczyć na centymetry. Poza tym uważał, że wzrost nie sprawi mu takiego zawodu jak waga.
    Wisiało tam również kilka plakatów: jeden przedstawiał migawki z karnawału w Wenecji, zapewne zrobił je Fulvio Rotter, na drugim widniały zdjęcia mozaik z San Vitale w Rawennie, a na trzecim była powiększona fotografia gór, zróżnicowaną rzeźbą przypominających Dolomity. Ścianę z prawej strony, jak w licznych gabinetach lekarskich, pokrywały dyplomy oprawione w ramki, jakby medycy się obawiali, że nikt nie uwierzy w ich kwalifikacje, póki na widocznym miejscu nie zobaczy wyraźnego dowodu. „Emory University”. Nazwa ta nic komisarzowi nie mówiła. „Phi Beta Kappa”* [Amerykańskie stowarzyszenie zrzeszające najlepszych studentów i wybitnych absolwentów amerykańskich uczelni.]. Ta również nie. „Summa Cum Laude”* [Tu: (dyplom) z wyróżnieniem.]. No, to z pewnością tak.
    Na biurku leżało jakieś czasopismo, „Family Practice Journal”*. [W swobodnym przekładzie „Miesięcznik Lekarza Rodzinnego”.] Kartkując je, natknął się na artykuł z kolorowymi zdjęciami ludzkich stóp, zniekształconych nie do poznania. Palce były powykręcane we wszystkie strony; niektóre podwinięte pod podeszwę, inne wywinięte na podbicie. Komisarz przez chwilę oglądał zdjęcia, a potem zabrał się do czytania. Nagle usłyszał jakiś szmer. Kiedy podniósł oczy, w drzwiach ujrzał doktor Peters. Bez żadnych wstępów wyrwała mu pismo, z trzaskiem je zamknęła i położyła na biurku.
    – Co pan tu robi?! – warknęła, nie ukrywając ani zaskoczenia, ani gniewu.
    Brunetti wstał.
    – Przepraszam, że pozwoliłem sobie dotykać pani rzeczy. Przyszedłem z panią porozmawiać, jeśli ma pani czas. Czekając, zobaczyłem to pismo i zacząłem je przeglądać. Sądziłem, że pani nie będzie miała nic przeciwko temu.
    Amerykanka najwyraźniej sobie uświadomiła, że niepotrzebnie zareagowała zbyt ostro. Komisarz widział, jak stara się opanować. Wreszcie usiadła na krześle stojącym przed biurkiem i próbowała się uśmiechnąć.
    – Lepiej, że pan przeglądał to niż moją korespondencję. – Teraz wydawała się uśmiechać szczerze. Wskazując zamknięte pismo, dodała: – Takie rzeczy zdarzają się zniedołężniałym starcom, którzy nie mogą się schylić i obciąć sobie paznokci, a one dalej rosną i w rezultacie, jak pan sam widział, dochodzi do strasznych zniekształceń stóp.
    – Pediatria jest przyjemniejsza – skomentował.
    Amerykanka znowu się uśmiechnęła.
    – Tak, znacznie przyjemniejsza. Według mnie lepiej poświęcać czas dzieciom. – Położyła stetoskop na czasopiśmie. – Myślę jednak, że nie przyszedł pan tutaj po to, by rozmawiać o moich sprawach zawodowych, commissario. Jaki zatem jest cel pańskiej wizyty?
    – Chciałbym wiedzieć, dlaczego pani skłamała, nie wspominając o wyjeździe z sierżantem Fosterem do Kairu.
    Spostrzegł, że nie jest zaskoczona, jakby się tego spodziewała. Założyła nogę na nogę; jej mundurowa spódnica, noszona pod białym fartuchem, zasłaniała prawie całe kolana.
    – A jednak czytał pan moją pocztę.
    Brunetti nie odezwał się ani słowem.
    – Nie chciałam, żeby ktoś tutaj o tym się dowiedział.
    – Pani doktor, przysyła pani do biura widokówkę, na której są wasze imiona, a właściwie inicjały. Trudno więc oczekiwać, by wasz wspólny wyjazd utrzymał się w sekrecie.
    – Błagam – powiedziała znużonym głosem. – Przecież pan wie, co miałam na myśli. Nie chcę, żeby ktoś się dowiedział o wydarzeniach w kostnicy. Był pan tam ze mną, kiedy zobaczyłam zwłoki.
    – Czego się pani obawia? Jest pani mężatką?
    – Nie – odparła, z ubolewaniem kręcąc głową nad jego brakiem domyślności. – Byłoby dobrze, gdyby tylko o to chodziło. Ja jestem oficerem, a Mike był podoficerem. – Widząc zdziwienie komisarza, wyjaśniła: – Uznano by, że się spoufalałam z podwładnym, a to jedna z rzeczy, których nam robić nie wolno. – Po dłuższej chwili dodała: – Jedna z licznych rzeczy.
    – Co by się z wami stało, gdyby to wykryli?
    Wzruszyła ramionami.
    – Nie mam pojęcia. Jedno z nas wezwano by na rozmowę. Potem, być może, kara dyscyplinarna lub nawet przeniesienie do innej jednostki. – Spojrzała mu w oczy. – Ale chyba już nie ma o czym mówić, prawda?
    – Racja, niestety. Czy jednak ta sprawa nie zaszkodzi pani karierze?
    – Panie Brunetti, za pół roku odchodzę z wojska. Teraz nie zawracaliby sobie nią głowy, a gdyby nawet, nie sądzę, żebym się tym bardzo przejęła. Nie marzę o karierze, w każdym razie nie w wojsku, ale mimo wszystko nie chcę, żeby się o tym dowiedzieli. Pragnę stąd odejść i wrócić do własnego życia. – Na chwilę przerwała i rzuciła mu badawcze spojrzenie. – Wojsko wysłało mnie na medycynę. Ani mnie, ani mojej rodziny nigdy by nie było na to stać. Dali mi cztery lata studiów w zamian za cztery lata pracy. To razem osiem lat, proszę pana, osiem lat. Tak więc chyba nawet nie muszę mówić, jak bardzo pragnę żyć własnym życiem. Chcę mieć własne życie.
    – I co zamierza pani zrobić? Ma się rozumieć z tym życiem.
    Ściągnęła wargi i uniosła brwi.
    – Bo ja wiem? Złożyłam podania w kilku szpitalach, a zawsze pozostaje prywatna praktyka. Może wrócę na uczelnię? Na razie niewiele o tym myślę.
    – Z powodu śmierci sierżanta Fostera?
    Amerykanka prztyknęła w stetoskop, spojrzała na Brunettiego, a potem znów wpatrywała się w swoją dłoń.
    – Pani doktor – zaczął niepewnie w obawie, że jego słowa źle zabrzmią po angielsku. – Nie bardzo wiem, co się tutaj dzieje, ale wiem, że sierżant Foster nie zginął przypadkowo i że nie był to napad rabunkowy. Został zamordowany, a ten, kto go zamordował, musi mieć coś wspólnego z amerykańskim wojskiem albo włoską policją. Przypuszczam, że pani coś wie o powodach tego morderstwa. Chciałbym, żeby mi pani powiedziała, co pani wie lub podejrzewa. Albo czego się pani boi.
    W uszach komisarza słowa te brzmiały pusto i sztucznie.
    Amerykanka nań spojrzała, a wtedy dostrzegł w jej oczach to samo przerażenie, które widział tamtego wieczoru na San Michele. Otworzyła usta, jakby chciała coś powiedzieć, lecz zrezygnowała i znów popatrzyła na stetoskop. Wreszcie pokręciła głową i rzekła:
    – Sądzę, że pan przesadnie liczy na moją odpowiedź, panie komisarzu. Nie wiem, co pan miał na myśli mówiąc, że się czegoś boję. – Ton jej głosu wskazywał, że próbowała przekonać i Brunettiego, i siebie. – W ogóle nie mam pojęcia ani dlaczego zamordowano Mike’a, ani kto mógłby pragnąć jego śmierci.
    Zauważył, że doktor Peters złożyła rurkę stetoskopu we dwoje i tak mocno ścisnęła ją palcami, aż czarna guma zbielała w miejscu zgięcia. Kiedy Amerykanka spostrzegła, że komisarz przygląda się jej dłoni, powoli rozluźniła palce; gumowa rurka się wyprostowała i zbielałe miejsce odzyskało czerń.
    – A teraz pan wybaczy, mam jeszcze kilku pacjentów.
    – Oczywiście, pani doktor – odparł wiedząc, że przegrał. – Gdyby jednak przyszło pani do głowy coś, o czym chciałaby mi pani powiedzieć, albo gdyby pani pragnęła ze mną porozmawiać, można się ze mną skontaktować w komendzie weneckiej policji.
    – Dziękuję panu – odrzekła, podniosła się z krzesła i ruszyła do drzwi. – Nie ma pan ochoty doczytać artykułu?
    Zaprzeczył, niespiesznie wstał i podszedł do drzwi. Wyciągając do Amerykanki rękę, powtórzył:
    – Gdyby jednak przyszło pani coś do głowy…
    Ściskając mu dłoń, uśmiechnęła się, ale nic nie powiedziała. Patrzył za nią, gdy odchodziła korytarzem. Zniknęła w drzwiach sąsiedniej sali, skąd dochodził przyciszony śpiewny głos kobiety, która prawdopodobnie uspokajała chore dziecko.
    Kierowca czekał w samochodzie na parkingu pod budynkiem, czytając jakiś magazyn. Spojrzał na Brunettiego, kiedy ten otworzył drzwi i wsiadł.
    – Teraz dokąd, panie komisarzu?
    – Czy dziś tamta włoska stołówka jest czynna? – zapytał, poczuł się bowiem bardzo głodny, uświadomiwszy sobie, że minęła pierwsza.
    – Tak. Strajk już się skończył.
    – Kto strajkował?
    – CGL – odpowiedział kierowca skrótem największego z komunistycznych związków zawodowych.
    – CGL w amerykańskiej bazie? – zdziwił się Brunetti.
    – A i owszem, panie komisarzu – ze śmiechem odparł kierowca. – Po wojnie zatrudniali osoby, które trochę mówiły po angielsku, i pozwolili zakładać związki zawodowe, nie zwracając na nie uwagi. Dopiero gdy się zorientowali, że to komuniści, przestali przyjmować członków CGL. Nie mogą się jednak pozbyć tych, co już są. Sporo ich pracuje w stołówce. Dają dobrze zjeść.
    – W porządku. A więc jedźmy tam. Czy to daleko?
    – Jakieś dwie minuty – odpowiedział kierowca, gwałtownie zawracając na ulicy, co do której komisarz miał pewność, że jest jednokierunkowa.
    Minęli dwa posągi nadnaturalnej wielkości. Brunetti przedtem ich nie zauważył.
    – Kogo one przedstawiają? – spytał.
    – Nie wiem, kim jest ten anioł z mieczem, ale ta druga figura to święta Barbara.
    – Święta Barbara? Co ona tu robi?
    – Jest patronką artylerii, panie komisarzu. Nie pamięta pan, że kiedy ojciec chciał jej obciąć głowę, raził go piorun?
    Wprawdzie Brunettiego wychowano na katolika, nigdy jednak nie zdradzał wielkiego zainteresowania religią i z trudem rozróżniał świętych. Uważał, że podobne kłopoty musiało nastręczać poganom zapamiętywanie, który bóg jest od czego. Ponadto zawsze mu się wydawało, że święci stale tracili części ciała: oczy, piersi, ręce albo, jak w wypadku świętej Barbary, głowę.
    – Nie znam tej legendy. Co to za historia?
    Kierowca zlekceważył znak „Stop”, skręcił w przecznicę, odwrócił się do komisarza i zaczął opowiadać.
    – Jej ojciec był poganinem, a ona chrześcijanką. Ojciec chciał ją wydać za poganina, ale ona pragnęła pozostać dziewicą. Głupia – mruknął pod nosem i znowu spojrzał na jezdnię. W ostatnim momencie zdążył gwałtownie zahamować, by nie wpaść na ciężarówkę. – Więc ojciec postanowił za karę obciąć jej głowę. Uniósł miecz i jeszcze raz ją spytał, czy będzie mu posłuszna, a tu nagle buch! i zabił go piorun.
    – Co się potem z nią działo?
    – O, nigdzie nie wspominają o dalszej części jej życiorysu. W każdym razie ze względu na ten grom została patronką artylerii. – Zatrzymał samochód przed kolejnym niskim budynkiem. – Jesteśmy na miejscu, panie komisarzu – oznajmił. Zaintrygowany, nie wytrzymał i po chwili dodał: – Dziwi mnie, że pan nie znał legendy o świętej Barbarze.
    – Nie ja prowadziłem śledztwo w tej sprawie.

    Po obiedzie kazał się zawieźć do mieszkania Fostera. Przed domem siedzieli w dżipie ci sami dwaj żołnierze. Zobaczywszy Brunettiego, wysiedli i czekali, aż się do nich zbliży.
    – Dzień dobry – powiedział z przymilnym uśmiechem. – Chciałbym jeszcze raz zajrzeć do tego mieszkania, jeśli wolno.
    – Czy rozmawiał pan o tym z majorem Butterworthem, panie komisarzu? – spytał ten z większą liczbą pasków na rękawie.
    – Nie, dziś nie, ale wczoraj mi pozwolił.
    – Mógłbym wiedzieć, po co pan chce tam wejść?
    – Chodzi o mój notes. Wczoraj spisywałem tytuły książek denata i pewnie położyłem notes na regale. Dopiero w pociągu spostrzegłem, że go nie mam, a chyba tylko tutaj mogłem go zostawić. – Zorientował się, że żołnierz zamierza mu odmówić, więc dodał: – A może wejdzie pan ze mną? Chcę tylko wziąć notes, jeśli tam jest. Nie sądzę, żeby to, co zapisałem w mieszkaniu, mogło mi się przydać, ale w notesie mam inne rzeczy, które są dla mnie bardzo ważne.
    Uświadomił sobie, że za dużo gada.
    Amerykanie wymienili spojrzenia i widocznie jeden z nich uznał, że należy się zgodzić. Ten, z którym Brunetti rozmawiał, oddał swoją broń koledze i powiedział:
    – Pan pozwoli ze mną, panie komisarzu. Zaraz pana wpuszczę.
    Uśmiechając się z wdzięcznością, wszedł za nim do budynku, a potem do windy. Żaden się nie odezwał ani podczas krótkiej jazdy na trzecie piętro, ani gdy żołnierz otwierał mieszkanie. Później się cofnął, przepuścił Brunettiego, wszedł i zamknął za sobą drzwi.
    Znalazłszy się w salonie, komisarz podszedł do regału. Znakomicie odegrał scenę poszukiwania notesu, który miał w kieszeni marynarki. Nawet się schylił, by zajrzeć pod krzesło stojące przy regale.
    – Dziwne. Jestem pewien, że tu był – mruknął. Wyciągnął kilka książek i za nie zajrzał. Nic. Udawał, że się zastanawia, gdzie mógł położyć notes.
    – Poszedłem do kuchni, żeby napić się wody – powiedział do żołnierza. – Pewnie tam go zostawiłem. – Następnie, jakby dopiero na to wpadł, spytał: – A może ktoś tu wchodził i go zabrał?
    – Nie, panie komisarzu. Od pańskiego wyjścia nikogo nie wpuszczałem.
    – To dobrze, bo wobec tego gdzieś tutaj musi być – skomentował Brunetti z najżyczliwszym ze swoich uśmiechów.
    Zaprowadził Amerykanina do kuchni. Zbliżył się do kredensu, stojącego przy zlewozmywaku, popatrzył dookoła i zajrzał pod stół. Niby przypadkiem znalazł się naprzeciwko piecyka do podgrzewania wody. Nacięcia śrubek na przedniej ściance obudowy, które tak pieczołowicie ustawił poprzedniego dnia, teraz nieco się odchylały od pionu i poziomu. A więc ktoś sprawdzał, czy torebki jeszcze tam są.
    – Wygląda na to, że tu chyba go nie ma, panie komisarzu.
    – Rzeczywiście – przyznał Brunetti, nadając swojemu głosowi odpowiedni ton, świadczący o zakłopotaniu. – Bardzo dziwne. Jestem pewien, że go miałem, kiedy byłem tu wczoraj.
    – A może wypadł panu w samochodzie? – podsunął żołnierz.
    – Kierowca by mi powiedział. Oczywiście, gdyby go znalazł.
    – Najlepiej sprawdzić w samochodzie, panie komisarzu.
    Razem opuścili mieszkanie, które żołnierz dokładnie zamknął na klucz. Zjeżdżając windą, Brunetti pomyślał, że gdyby znalazł notes na tylnym siedzeniu samochodu, byłby to niezwykły przypadek. Kiedy wyszli z budynku, podziękował Amerykaninowi i wrócił do samochodu.
    Nie mając pewności, czy żołnierz może go usłyszeć i czy zna włoski, zapytał kierowcę o notes. Kierowca oczywiście powiedział, że go nie znalazł. Brunetti otworzył drzwi i ostentacyjnie przeszukał tylne siedzenie, rzecz jasna bez skutku. Odwrócił się w stronę dżipa, rozkładając ręce w jednoznacznym geście, a potem wsiadł i kazał się zawieźć na dworzec.

Rozdział 12

    O tej porze do Wenecji odchodził tylko pociąg osobowy, a jako że pośpieszny z Mediolanu miał przyjechać dopiero za czterdzieści minut, Brunetti wybrał ten pierwszy, choć nie znosił zatrzymywania się na każdej stacji, nieustannej zmiany pasażerów ani tłumów studentów wysiadających i wsiadających w Padwie.
    Z włoskiej stołówki wziął gazetę w języku angielskim, zostawioną przez kogoś na stoliku, przy którym siedział. Teraz wyciągnął ją z kieszeni i zaczął czytać. „The Stars and Stripes” – głosiły czerwone litery tytułu. Najwyraźniej była to gazeta wydawana przez armię amerykańską w Europie. Na pierwszej stronie opisywano spustoszenia, jakich dokonał huragan, który przeszedł nad Biloxi. Komisarz myślał, że to miasto leży w Bangladeszu. Nie, w Ameryce, ale skąd tam taka nazwa? Duże zdjęcie przedstawiało zniszczone domy, wywrócone samochody i powyrywane drzewa. Na drugiej stronie przeczytał, że w Detroit, które na pewno jest miastem amerykańskim, jakiś pies odgryzł rękę śpiącemu dziecku. Tę informację opublikowano bez zdjęcia. Obok sekretarz obrony zapewniał Kongres, że dostawcy, którzy oszukali rząd, zostaną osądzeni z całą surowością prawa. Brunettiego zastanawiało zdumiewające podobieństwo retoryki polityków amerykańskich i włoskich. Nie wątpił, że w obu krajach takie obietnice mają naturę iluzoryczną.
    W gazecie były trzy strony dowcipów rysunkowych, lecz żadnego z nich ani trochę nie rozumiał, a także sześć zapełnionych wiadomościami sportowymi, które okazały się nawet jeszcze bardziej niezrozumiałe. Jeden z dowcipów przedstawiał jaskiniowca wywijającego jakąś pałką, zupełnie tak samo jak facet w koszulce w paski, którego zdjęcie widniało w dziale sportowym. Po prostu czarna magia. Na ostatniej stronie znalazł dokończenie informacji o huraganie, ale zrezygnował z czytania, bo pociąg się zatrzymał na dworcu w Wenecji. Brunetti zostawił gazetę na sąsiednim miejscu; być może, ktoś inny bardziej z niej skorzysta.
    Choć już minęła siódma, niebo jeszcze było jasne. Komisarz pomyślał, że w końcu tygodnia to się zmieni, kiedy zegarki zostaną cofnięte o godzinę i wcześniej zacznie się ściemniać. A może odwrotnie, dłużej będzie jasno? Pocieszało go, że co roku większość ludzi ma podobne wątpliwości. Przeszedł po moście Scalzi i ruszył do domu plątaniną krętych ulic. Nawet o tej porze minął tylko kilka osób, mieszkańcy miasta bowiem przeważnie zmierzali na dworzec kolejowy albo płynęli tramwajami wodnymi do przystani koło Piazzale Roma. Idąc, bacznie spoglądał na okna i fasady budynków przy wąskich uliczkach w nadziei, że zobaczy coś, czego dotychczas nie zauważył. Jak wielu wenecjan, znajdował szczególną przyjemność w odkrywaniu rzeczy, których nigdy przedtem nie dostrzegał. W ciągu wielu lat opracował cały system, pozwalający mu wynagradzać się za każde takie odkrycie: za nowe okno stawiał sobie kawę, za figurę świętego, bez względu na jej wielkość, kieliszek wina, a kiedyś, bardzo dawno temu, na murze, koło którego przechodził pięć razy w tygodniu od najmłodszych lat, pierwszy raz dojrzał kamienną tablicę upamiętniającą miejsce, gdzie w XIV wieku założono wydawnictwo Aldine, najstarsze we Włoszech. Wówczas natychmiast poszedł do baru przy Campo San Luca i zamówił drogi koniak, choć była dopiero dziesiąta rano; barman rzucił komisarzowi dziwne spojrzenie, stawiając przed nim kieliszek.
    Tego wieczoru ulice jednak nie interesowały Brunettiego, myślami bowiem wrócił do Vicenzy. Wciąż miał przed oczami cztery śrubki, mocujące obudowę piecyka do podgrzewania wody w kuchni Fostera, i widział ich lekko przekrzywione nacięcia, co zadawało kłam słowom żołnierza, który zapewniał, jakoby po wizycie komisarza nikt do mieszkania nie wchodził. Z tego wynikało, że oni, kimkolwiek są, doskonale wiedzą, że narkotyki wziął Brunetti, ale nic o tym nie powiedział.
    Otworzył bramę na dole i już wkładał kluczyk do skrzynki na listy, gdy sobie przypomniał, że Paola wróciła kilka godzin wcześniej i z pewnością sprawdzała, czy jest poczta. Ruszył w górę zadowolony, że na pierwsze piętro prowadzą niskie stopnie wznoszące się łagodnie – pozostałość piętnastowiecznego pałacu. Wyżej schody raptownie skręcały w lewo i były o wiele bardziej strome. Na drugim piętrze musiał otwierać kluczem kolejne drzwi. Potem czekały go dwa biegi schodów, stromych i niebezpiecznych, oraz dwadzieścia pięć stopni wiodących do drzwi mieszkania. W końcu tam dotarł. Nareszcie w domu.
    Przywitała go rozmaitość mieszających się woni gotowanego jedzenia. Dziś odróżniał delikatny zapach dyni, co oznaczało, że Paola robi risotto con zucca, które można przyrządzić jedynie o tej porze roku, kiedy z drugiej strony laguny przywożono owe zielone, pękate dynie. Poza tym czuł jeszcze coś. Gicz cielęcą? Pieczoną z oliwkami i białym winem?
    Powiesiwszy marynarkę w szafie, udał się do kuchni. Było tam bardziej gorąco niż zwykle, co świadczyło, że Paola korzysta z piekarnika. Kiedy Brunetti uniósł pokrywkę dużej patelni stojącej na gazie, zobaczył pomarańczowe kawałki dyni, smażące się z siekaną cebulą. Z suszarki obok zlewozmywaka wziął szklankę i z lodówki wyjął butelkę ribolli. Nalał sobie nieco więcej niż łyk, spróbował, wypił do dna, a potem napełnił szklankę i z powrotem wstawił butelkę do lodówki.
    Zrobiło mu się gorąco. Rozluźniając krawat, wrócił na korytarz.
    – Paola?! – zawołał.
    – Tu jestem! – odkrzyknęła z głębi mieszkania.
    Wówczas przeszedł przez długi salon i znalazł się na tarasie. Najbardziej lubił tę porę dnia, bo mógł stamtąd oglądać zachód słońca. W pogodne dni z małego okna w kuchni widać było Dolomity, ale teraz już je przysłaniała wieczorna mgiełka. Z rękami opartymi na barierce Brunetti stał na tarasie, patrząc na dachy i wieże, których widokiem nigdy nie zdołał się nasycić. Słyszał, jak Paola wychodzi na korytarz i przesuwa garnki w kuchni, ale został na tarasie, by się rozkoszować dźwiękiem dzwonów San Polo, wybijających ósmą. Jak zwykle spóźnione o kilka sekund, odpowiedziały im donośnym głosem te z San Marco. Kiedy już wszystkie ucichły, komisarz wrócił do salonu, zamknąwszy balkonowe drzwi, by coraz chłodniejsze wieczorne powietrze nie wpadało do mieszkania.
    W kuchni Paola mieszała risotto, co pewien czas dolewając odrobinę gorącego bulionu.
    – Masz ochotę na szklaneczkę wina?
    Paola zaprzeczyła ruchem głowy, nie przerywając mieszania. Brunetti zbliżył się do żony, pocałował ją w kark i znowu napełnił sobie szklankę.
    – Jak tam w Vicenzy?
    – Lepiej byś spytała, jak tam w Ameryce.
    – Tak, wiem. Aż nie chce się wierzyć, prawda?
    – Czy kiedykolwiek tam byłaś?
    – Owszem, przed laty. Z Alvisami. – Widząc jego zdziwioną minę, wyjaśniła: – Pułkownik stacjonował wtedy w Padwie. W klubie oficerskim urządzali przyjęcie dla włoskich i amerykańskich oficerów. Jakieś dziesięć lat temu.
    – Nie pamiętam.
    – Pewnie że nie, bo musiałeś wyjechać, chyba do Neapolu. Baza wygląda tak samo?
    – Zależy od tego, jak wyglądała poprzednio – odparł z uśmiechem.
    – Nie zgrywaj się przede mną, Guido. Jak tam jest?
    – Bardzo czysto i wszyscy stale się uśmiechają.
    – To dobrze – powiedziała, wciąż mieszając. – W takim razie nic się nie zmieniło.
    – Zastanawia mnie, dlaczego oni bez przerwy się uśmiechają.
    Stwierdzał to podczas każdej swojej wizyty w Ameryce.
    Odwróciwszy się od risotta, Paola spojrzała na męża.
    – A niby dlaczego nie mieliby się uśmiechać? Tylko pomyśl, Guido. Są najbogatszym narodem na świecie. W polityce każdy musi im ustępować i są przekonani, że celem wszystkiego, co kiedykolwiek zrobili w swojej krótkiej historii, jest powszechne dobro ludzkości. Jasne więc, że się uśmiechają.
    Znowu zajęła się risottem. Kiedy poczuła, że ryż przywarł do dna rondla, mruknęła coś pod nosem, natychmiast dolała bulionu i przez chwilę pośpiesznie mieszała.
    – Czy to zebranie partyjne? – ironicznie spytał Brunetti.
    Jeśli chodzi o politykę, na ogół się ze sobą zgadzali, ale on zawsze głosował na socjalistów, podczas gdy Paola zawzięcie popierała komunistów. Teraz jednak, w związku z upadkiem komunizmu i śmiercią partii, próbował wybadać, czy poglądy żony się nie zmieniły.
    Nawet nie raczyła mu odpowiedzieć.
    Zaczął wyjmować talerze, by nakryć stół.
    – Gdzie dzieci?
    – Poszły gdzieś z kolegami – odparła. Uprzedzając jego następne pytanie, wyjaśniła: – Oboje telefonowali i prosili o pozwolenie.
    Zakręciła gaz pod risottem, dodała spory kawałek masła z pojemnika stojącego na kredensie i posypała drobno startym parmezanem. Kiedy wszystko dokładnie wymieszała, przełożyła całość na półmisek, który postawiła na stole. Odsunąwszy krzesło, usiadła i wskazując łyżkę do nabierania, rzekła:
    – Mangia, ti fa bene*. [Jedz, to ci dobrze zrobi.]
    Słowa te zawsze napawały go otuchą, jak tylko sięgał pamięcią. Wziął sobie sporą porcję. Przez cały dzień ciężko pracował w obcym kraju, więc nikogo nie powinno obchodzić, ile zje. Widelcem rozłożył risotto po całym talerzu, żeby szybciej stygło, dwukrotnie trochę spróbował, z uznaniem pokiwał głową i zaczął jeść.
    Kiedy Paola zauważyła, że już nasycił głód i jadł dla samej przyjemności, rzekła:
    – Jeszcze mi nie powiedziałeś, jak ci się udała podróż do Ameryki.
    – Mam mieszane uczucia – odparł z ustami pełnymi risotta. – Amerykanie są bardzo uprzejmi i mówią, że chcą pomóc, ale każdy z nich wydaje się nie wiedzieć niczego, co mogłoby mi się przydać.
    – A pani doktor?
    – Ta ładna? – spytał przekornie, szeroko się uśmiechając.
    – Owszem, Guido, ta ładna.
    Widząc, że nie zmieni tematu, odpowiedział wprost:
    – W dalszym ciągu twierdzę, że jest osobą, która wie to, czego ja pragnę się dowiedzieć, ale nic nie mówi. Za pół roku odchodzi z wojska, potem wraca do Ameryki i wszystko będzie miała z głowy.
    Paola żachnęła się na znak, że nie wierzy, by doktor Peters nie chciała pomóc, gdyby mogła.
    – A on był jej kochankiem? – zapytała.
    – Na to wygląda.
    – Wobec tego wcale nie jestem pewna, że ona się spakuje i ot tak po prostu o nim zapomni.
    – Może jest coś, czego nie chce wiedzieć.
    – Na przykład co?
    – Właściwie nie mam pojęcia.
    Nie wspomniał o plastikowych torebkach, które znalazł w mieszkaniu Fostera. Nie chciał, by ktokolwiek o nich wiedział, prócz osoby, która zaglądała do piecyka i stwierdziła, że zniknęły. Sięgnął do półmiska z risottem.
    – Mogę to skończyć? – spytał, choć nie musiał być detektywem, żeby się domyślić odpowiedzi.
    – Proszę bardzo. Nie lubię, jak coś zostaje. Ty zresztą też.
    W czasie gdy on dojadał risotto, Paola wzięła półmisek i włożyła go do zlewozmywaka. Brunetti przesunął trzcinowe maty po stole, by zrobić miejsce dla pieczeni, którą żona wyjęła z piekarnika.
    – Co teraz zamierzasz?
    – Bo ja wiem? Zobaczę, co zrobi Patta – powiedział.
    Odkroiwszy kawałek cielęcej giczy, przełożył go na talerz Paoli. Ręką dała znak, że jej wystarczy. Dla siebie odciął dwie spore porcje, sięgnął po pieczywo i znowu zaczął jeść.
    – Jaką różnicę sprawia ci to, co on zrobi?
    – O święta naiwności! – zażartował. – Jeżeli spróbuje odsunąć mnie od tej sprawy, będę pewien, że ktoś chce ją zatuszować. Ponieważ nasz szanowny zastępca komendanta reaguje tylko na głosy z wysokich stanowisk, a im wyższe, tym szybciej działa, zorientuję się, że kimkolwiek jest ten, kto chce to zatuszować, dysponuje niejaką władzą.
    – Na przykład kto?
    Wziął jeszcze kawałek chleba i wytarł nim z talerza sos.
    – Oboje możemy tylko zgadywać, ale gdy pomyślę, kto to mógłby być, czuję się bardzo nieswojo.
    – A kto przychodzi ci do głowy?
    – Trudno powiedzieć. Dokładnie nie wiem, ale skoro jest w to zamieszane amerykańskie wojsko, można być pewnym, że to sprawa polityczna, co wskazuje na rząd. Ich rząd. A to oznacza, że nasz również.
    – Stąd telefon do Patty?
    – Tak.
    – I stąd kłopot?
    Brunetti nie lubił udzielać oczywistych odpowiedzi.
    – A jeżeli Patta nie będzie próbował cię powstrzymać?
    Wzruszył ramionami, dając do zrozumienia, że poczeka i zobaczy.
    Paola zebrała talerze.
    – Masz ochotę na deser?
    Pokręcił głową.
    – Kiedy dzieci wrócą do domu? – spytał.
    – Chiara będzie przed dziewiątą – odparła krzątając się po kuchni. – Raffaelemu powiedziałam, żeby przyszedł przed dziesiątą.
    Różnica w sposobie wyrażania jednoznacznie określała sytuację.
    – Rozmawiałaś z jego nauczycielami?
    – Nie. Przecież to dopiero początek roku.
    – Kiedy się odbędzie pierwsze zebranie rodziców?
    – Nie wiem. Mam tu gdzieś list ze szkoły. Ale sądzę, że w październiku.
    – A co u niego?
    Liczył, że żona po prostu odpowie, nie pytając, o co mu chodzi, bo sam nie wiedział, co ma na myśli.
    – Nie wiem, Guido. On nigdy ze mną nie rozmawia. Ani o szkole, ani o kolegach, ani o tym, co robi. Ty też byłeś taki w jego wieku?
    Sięgnął pamięcią do czasów, gdy miał szesnaście lat.
    – Czy ja wiem? Przypuszczam, że tak, ale wtedy odkryłem dziewczyny i całkiem zapomniałem o swoim zagubieniu i drażliwości, w ogóle o tym, jaki przedtem byłem. Najzwyczajniej chciałem im się podobać. Wówczas tylko to miało dla mnie znaczenie.
    – Dużo ich było?
    Wzruszył ramionami.
    – I co, podobałeś się?
    Odpowiedział szerokim uśmiechem.
    – Oj, Guido, wynocha. Idź i znajdź sobie coś innego do roboty. Pooglądaj telewizję.
    – Nie znoszę telewizji.
    – Więc pomóż mi zmywać.
    – Uwielbiam telewizję.
    – Guido – powtórzyła, jeszcze nie zirytowana, ale prawie. – Po prostu wyjdź i zostaw mnie w spokoju.
    Oboje usłyszeli, że ktoś przekręca klucz w zamku. Wróciła Chiara. Hałaśliwie otworzywszy drzwi, weszła do mieszkania, gubiąc jakąś książkę, i od razu ruszyła do kuchni. Pocałowała oboje rodziców, a później stanęła przy ojcu i położyła mu dłoń na ramieniu.
    – Mamma, czy jest coś do jedzenia? – spytała.
    – To mama Luizy cię nie nakarmiła?
    – Tak, ale już dawno. Umieram z głodu.
    Brunetti chwycił córkę wpół i posadził ją sobie na kolanach. Udając bezwzględnego policjanta, zagrzmiał groźnym głosem:
    – No, mam cię. A teraz się przyznaj, gdzie ukryłaś to, co ci tam dali?
    – Oj, papa, przestań – odparła, piszcząc z zadowolenia. Po prostu wszystko zjadłam i teraz znowu jestem głodna. A ty byś nie był?
    – Twój ojciec, Chiaro, zwykle jest głodny najwcześniej po godzinie – rzekła Paola, lecz zaraz spytała nieco łagodniejszym tonem: – Owoce? Kanapkę?
    – I to, i to.
    Nim Chiara zjadła ogromną kanapkę z szynką, pomidorami i majonezem, a następnie dwa jabłka, nadeszła pora snu. Raffaele nie wrócił do wpół do jedenastej, lecz kiedy Brunetti obudził się w nocy, słyszał otwieranie drzwi i kroki syna w korytarzu. Dopiero potem zasnął głęboko.

Rozdział 13

    W soboty na ogół nie chodził do komendy, ale tego ranka to zrobił, bardziej żeby zobaczyć, kto tam jest, niż z jakiegoś innego powodu. Nie zależało mu na punktualności. Spacerowym krokiem przeciął Campo San Luca i wypił cappuccino w barze „Rosa Salva”, gdzie zdaniem Paoli podawali najlepszą kawę w Wenecji.
    Potem ruszył do komendy skrajem placu Świętego Marka. Kiedy dotarł na miejsce, wszedł na drugie piętro. Rossi rozmawiał z Riverrem. Brunetti sądził, że Riverre ma zwolnienie lekarskie. Kiedy Rossi go spostrzegł, dał mu znak, żeby się zbliżył.
    – Cieszę się, że pan jest, panie komisarzu. Mamy coś nowego.
    – A konkretnie?
    – Włamanie. Nad Canale Grande. Do tego dużego pałacu, który właśnie odnowiono, przy San Stae.
    – Własność tego mediolańczyka?
    – Tak, panie komisarzu. Kiedy wczoraj wieczorem wrócił do domu, zastał dwóch czy trzech ludzi, nie jest pewien.
    – No i co?
    – Vianello teraz rozmawia z nim w szpitalu. Wiem tylko to, co mi mówili funkcjonariusze, którzy tam pojechali i zawieźli go do szpitala.
    – Co powiedzieli?
    – Że próbował uciec, ale włamywacze go złapali i pobili. Trzeba było go zawieźć do szpitala, lecz jest w nie najgorszym stanie. Skaleczenia i siniaki.
    – A co z tamtymi dwoma czy trzema?
    – Zniknęli. Funkcjonariusz, który odebrał telefon, później się tam udał. Wygląda na to, że ukradli parę obrazów i trochę biżuterii żony.
    – Mamy rysopisy?
    – Niezbyt dobrze ich widział, więc niewiele mógł powiedzieć, prócz tego, że jeden był bardzo wysoki i że chyba któryś z nich miał brodę. – Rossi podniósł wzrok, uśmiechnął się i dodał: – Ale na brzegu kanału siedziała para turystów i oboje widzieli trzech mężczyzn wychodzących z pałacu. Jeden niósł walizkę. Te dzieciaki jeszcze tam siedziały, kiedy nasi ludzie przyjechali, i podały im rysopisy. – Tu na chwilę umilkł i znowu się uśmiechnął, jakby wiedział, że tym, co zaraz powie, ucieszy przełożonego. – Jeden z tamtych wygląda na Ruffola.
    – Myślałem, że on siedzi.
    – Siedział, panie komisarzu, ale dwa tygodnie temu wyszedł.
    – Pokazywaliście zdjęcia tej parze?
    – Tak jest. Twierdzą, że to on. Zwrócili uwagę na jego duże uszy.
    – A pokazaliście jego zdjęcie właścicielowi pałacu?
    – Jeszcze nie, panie komisarzu. Dopiero co wróciłem po rozmowie z tą parą młodych Belgów. Według mnie to Ruffolo.
    – Co z pozostałymi dwoma? Czy ich rysopisy, podane przez młodych Belgów, są równie dokładne jak jego?
    – Było ciemno, panie komisarzu, i za bardzo im się nie przyglądali.
    – Ale…?
    – Ale są prawie pewni, że żaden z nich nie miał brody.
    Brunetti przez chwilę się na tym zastanawiał, a w końcu rzekł:
    – Pojedź z tym zdjęciem do szpitala i sprawdź, czy mediolańczyk go rozpozna. Może mówić?
    – O tak, panie komisarzu. Właściwie nic mu się nie stało. Parę siniaków, podbite oko. Poza tym wszystko w porządku. Pałac jest całkowicie ubezpieczony.
    – Jeżeli potwierdzi tożsamość Ruffola, daj mi znać, a wtedy pójdę do jego matki i spróbuję się od niej dowiedzieć, gdzie on jest.
    Rossi pogardliwie prychnął.
    – Wiem, wiem – rzekł Brunetti. – Okłamałaby nawet papieża dla ratowania swojego Peppina. Ale czy można ją za to winić? Przecież to jej jedyny syn. Niezależnie od wszystkiego chciałbym znowu zobaczyć tę wojowniczą staruszkę. Widziałem ją najwyżej dwa razy od czasu, gdy go aresztowałem.
    – Pamięta pan, jak się na pana rzuciła z nożyczkami? – spytał Rossi.
    – Ha, cóż, ale na szczęście Peppino ją powstrzymał. – Komisarz szeroko się uśmiechnął na wspomnienie tego zdarzenia, które należało do najkomiczniejszych w jego karierze. – W dodatku to były nożyczki ząbkowane.
    – Signora Concetta to niezły model.
    – Rzeczywiście – przyznał Brunetti. – Aha, i trzymajcie na oku tę jego dziewczynę. Jak ona się nazywa?
    – Ivana jakaś tam.
    – Tak, ją.
    – Czy mamy z nią porozmawiać, panie komisarzu?
    – Nie, bo i tak powie, że go nie widziała. Porozmawiajcie z ludźmi, którzy pod nią mieszkają. Ostatnim razem właśnie oni go zadenuncjowali. Może pozwolą, żeby któryś z naszych u nich zaczekał, dopóki Ruffolo się nie zjawi. Spytajcie ich.
    – Według rozkazu.
    – Masz coś więcej?
    – Nie, nic.
    – Będę u siebie przez jakąś godzinę. Zawiadom mnie, czy ten facet w szpitalu rozpoznał Ruffola.
    Brunetti ruszył do drzwi, a wtedy Rossi wykrzyknął:
    – Jeszcze jedno, panie komisarzu! Wczoraj wieczorem ktoś do pana dzwonił.
    – Kto?
    – Nie wiem. Telefonista z centrali powiedział, że to było około jedenastej. Jakaś kobieta. Wymieniła pańskie nazwisko, ale w ogóle nie znała włoskiego albo bardzo słabo. On jeszcze coś mówił, tylko nie pamiętam co.
    – Po drodze do niego wstąpię – odparł Brunetti i wyszedł.
    Zamiast na klatkę schodową, pomaszerował do końca korytarza, gdzie w niewielkim pomieszczeniu siedział telefonista. Ten nowo zatrudniony policjant o chłopięcej twarzy miał chyba wszystkiego osiemnaście lat. Brunetti nie pamiętał jego nazwiska.
    Kiedy telefonista go zobaczył, zerwał się na równe nogi, pociągając za sobą przewód łączący słuchawki z pulpitem.
    – Dzień dobry, panie komisarzu.
    – Dzień dobry. Proszę usiąść.
    Młody człowiek nerwowo przycupnął na krawędzi krzesła.
    – Rossi mi powiedział, że wczoraj był do mnie jakiś telefon.
    – Tak jest, panie komisarzu – potwierdził nowicjusz, walcząc z odruchem, który nakazywał mu wstać, kiedy się zwraca do przełożonego.
    – Pan przyjął ten telefon?
    – Tak jest, panie komisarzu – odparł młodzieniec, a potem, by uprzedzić pytanie, dlaczego po dwunastu godzinach ciągle jest w centrali, wyjaśnił: – Na tej zmianie zastępuję Monika, bo się rozchorował.
    Brunettiego to nie obchodziło.
    – Co ona powiedziała?
    – Wymieniła pańskie nazwisko, panie komisarzu, ale słabo mówiła po włosku.
    – Czy mógłby pan dokładnie powtórzyć jej słowa?
    – Tak, panie komisarzu. – Telefonista zaczął grzebać w papierach leżących na biurku przed łącznicą. Gdzieś tu wszystko zapisałem. – Wreszcie znalazł jakąś kartkę i zerkając na nią, przystąpił do relacjonowania: – Zapytała o pana, ale nie podała swojego nazwiska ani nic. Wtedy poprosiłem ją o nazwisko. Nie chciała powiedzieć albo nie zrozumiała. Poinformowałem ją, że pana tu nie ma, a wtedy znowu zapytała o pana.
    – Czy mówiła coś po angielsku?
    – Chyba tak, panie komisarzu, ale tylko parę słów i jej nie rozumiałem. Poprosiłem, żeby mówiła po włosku.
    – Nic więcej nie powiedziała?
    – Coś jakby „basta” czy „pasta”, a może „posta”.
    – To wszystko?
    – Tak, panie komisarzu, tylko to. „Basta” lub „pasta”. Potem się wyłączyła.
    – A jaki miała głos?
    – Głos, panie komisarzu?
    – Tak. Wesoły? Smutny? Nerwowy?
    Młody człowiek chwilę się zastanawiał, a w końcu rzekł:
    – Nie zauważyłem nic szczególnego. Powiedziałbym tylko, że wydawała się rozczarowana z powodu pana nieobecności.
    – W porządku. Jeśli znowu zadzwoni, proszę ją łączyć ze mną albo z Rossim. On zna angielski.
    – Tak jest!
    Młody telefonista już dłużej nie potrafił opanować odruchu i zerwał się na równe nogi, salutując plecom wychodzącego komisarza.
    Kobieta, która słabo zna włoski, pomyślał Brunetti. Wówczas sobie przypomniał, jak doktor Peters, mówiąc o swojej słabej znajomości włoskiego, powiedziała Molto poco. Przypomniał sobie również to, co jego ojciec powiedział o wędkowaniu, kiedy jeszcze w lagunie dało się łowić ryby, a mianowicie, żeby nie szarpać przynętą, bo ryba może się spłoszyć. Postanowił więc spokojnie czekać. Amerykanka miała wyjechać dopiero za pół roku, on zaś nigdzie się nie wybierał. Jeżeli ona nie zadzwoni, sam połączy się ze szpitalem i poprosi ją do telefonu.
    Teraz w dodatku ta sprawa recydywy Ruffola, drobnego złodziejaszka i włamywacza. W ciągu ostatnich dziesięciu lat niemal bez przerwy siedział w więzieniu; ledwie wychodził, wkrótce do niego wracał. Dwukrotnie wsadził go tam Brunetti. Przed wieloma laty ten kryminalista sprowadził się tu z Neapolu wraz z rodzicami. Jego ojciec zapił się na śmierć, ale zdążył zaszczepić synowi przekonanie, że Ruffolowie nie są stworzeni do pracy, nie mówiąc już o nauce. Jako nieodrodny syn swojego ojca Giuseppe nigdy nie pracował. Jedynym jego zajęciem była kradzież, a jeśli idzie o naukę, to ograniczała się do tego, jak najlepiej otwierać zamki lub włamywać się do mieszkań. Skoro po zwolnieniu tak szybko wrócił do złodziejstwa, widocznie w ciągu dwóch lat więzienia nie tracił czasu.
    Brunetti jednak na swój sposób lubił zarówno Peppina, jak i jego starą matkę. Ruffolo zdawał się nie żywić do niego urazy za to, że go aresztował, a signora Concetta, kiedy incydent z nożyczkami poszedł w niepamięć, była komisarzowi wdzięczna, bo w czasie procesu zeznał, że w chwili popełniania przestępstwa jej syn ani nie stosował przemocy, ani nie groził jej użyciem. Prawdopodobnie owe zeznania sprawiły, że wyrok za włamanie ograniczył się tylko do dwóch lat.
    Komisarz nie musiał nikogo wysyłać po akta Ruffola. Prędzej czy później Giuseppe uda się do matki lub Ivany i znowu wróci do więzienia, by się dalej wprawiać w przestępczym rzemiośle, przypieczętowując swój los.
    Jak tylko Brunetti dotarł do swojego pokoju, zaczął szukać wyników sekcji zwłok młodego Amerykanina, przeprowadzonej przed Rizzardiego. Kiedy z nim rozmawiał, patolog nie wspomniał, czy we krwi denata wykrył narkotyki, ale z drugiej strony komisarz go o to nie pytał. Wreszcie znalazł kopertę, otworzył ją i przejrzał wyniki. Tak jak uprzedzał lekarz, istotnie były napisane hermetycznym językiem. Na drugiej stronie Brunetti zobaczył fragment, który chyba dotyczył interesującej go sprawy, ale wskutek skomplikowanych łacińskich zwrotów i pokrętnej składni nie mógł tego stwierdzić z całą pewnością. Dopiero po trzykrotnym czytaniu zdołał się zorientować, że we krwi nie wykryto żadnych śladów narkotyków. Byłby bardzo zdziwiony, gdyby sekcja wykazała co innego.
    Odezwał się telefon wewnętrzny. Brunetti natychmiast podniósł słuchawkę.
    – Tak, panie komendancie.
    Fakt, że Patta nawet nie spytał, skąd jego podwładny wiedział, kto dzwoni, wyraźnie świadczył, że sprawa jest ważna.
    – Proszę do mojego gabinetu, commissario.
    To, że zwrócił się do niego w ten sposób, a nie po nazwisku, podkreślało doniosłość tego telefonu.
    Brunetti ugryzł się w język, by nie powiedzieć, że przecież już rozmawiają, i odparł, że niezwłocznie zejdzie do gabinetu zastępcy komendanta. Patta należał do ludzi o znikomej liczbie nastrojów, w dodatku bardzo czytelnych, więc komisarz nie musiał się trudzić z rozszyfrowywaniem humoru pryncypała.
    Kiedy wszedł do gabinetu, Patta siedział za pustym biurkiem, trzymając na blacie złożone dłonie. Zastępca komendanta zwykle starał się sprawiać wrażenie, że pilnie pracuje, i miał na biurku przed sobą choćby pusty skoroszyt. Tym razem nic, tylko złożone dłonie i ta poważna, niemal uroczysta mina. Patta roztaczał wokół siebie ostrą woń jakiejś wody kolońskiej, używanej zarówno przez mężczyzn, jak i kobiety, a jego twarz bardziej wyglądała na naoliwioną, niż ogoloną. Brunetti podszedł do biurka i stanął, próbując odgadnąć, kiedy Patta się odezwie, często bowiem długo milczał, by podkreślić ważność tego, co zamierzał powiedzieć. Wreszcie rzekł:
    – Proszę siadać, commissario.
    Ponowne użycie tego słowa wskazywało, że Brunetti usłyszy coś w pewnym sensie nieprzyjemnego i że Patta to wie.
    – Chciałbym porozmawiać o tym napadzie – zaczął bez żadnych wstępów.
    Brunetti przypuszczał, że jego przełożonemu nie chodzi o ostatnie włamanie nad Canale Grande, chociaż ofiarą był przemysłowiec z Mediolanu. Jakakolwiek napaść na osobę tak ważną zwykle wystarczała, by pryncypał pozwalał sobie na każde odstępstwo od zasady udawania pilności.
    – Słucham, panie komendancie.
    – Dzisiaj się dowiedziałem, że znowu pojechałeś do Vicenzy.
    – Owszem, panie komendancie.
    – Czy to było niezbędne? Nie masz dosyć pracy tutaj, w Wenecji?
    – Chciałem porozmawiać z kilkoma osobami, które go znały, panie komendancie.
    – Nie robiłeś tego poprzednim razem?
    – Nie, panie komendancie, zabrakło czasu.
    – Po powrocie nie wspomniałeś o tym tamtego popołudnia. – Nie otrzymawszy odpowiedzi, Patta spytał: – Dlaczego tego nie zrobiłeś pierwszego dnia?
    – Zabrakło czasu, panie komendancie.
    – Wróciłeś tu przed szóstą. Gdybyś tam został dłużej, byłoby mnóstwo czasu na doprowadzenie wszystkiego do końca w ciągu jednego dnia.
    Brunetti ledwie się opanował, by nie okazać zdumienia, że Patta zapomniał o takim drobiazgu jak czas powrotnej podróży do Wenecji. Jednakże trudno się dziwić człowiekowi, który pamiętał nazwiska tylko dwóch-trzech mundurowych policjantów.
    – Nie przyszło mi to do głowy, panie komendancie.
    – Co tam robiłeś za drugim razem?
    – Rozmawiałem z dowódcą denata i jednym z jego kolegów z pracy.
    – No i czegoś się dowiedział?
    – Niczego istotnego, panie komendancie.
    Patta rzucił komisarzowi gniewne spojrzenie.
    – To znaczy?
    – Nie udało mi się ustalić, dlaczego ktoś chciał go zabić.
    Zirytowany Patta wyrzucił ręce w górę i głęboko westchnął.
    – Właśnie, Brunetti. Nikt nie miał powodu go zabijać i dlatego nie zdołałeś niczego ustalić. Mógłbym jeszcze dodać, że nigdy tego nie ustalisz. A wiesz dlaczego? Bo po prostu nic takiego nie istnieje. Ktoś go zabił dla jego pieniędzy, a dowodem jest to, że nie znaleziono przy nim portfela.
    Komisarz pomyślał, że nie znaleziono również jednego buta. Czy to oznacza, że Foster został zamordowany dla reeboka numer jedenaście?
    – Uważam, że straciłeś zbyt dużo czasu na te wyjazdy do Vicenzy, Brunetti – powiedział Patta, otwierając górną szufladę biurka i wyciągając z niej jakieś papiery. – Nie podoba mi się to, że zawracasz głowę Amerykanom. Zbrodnię popełniono tutaj i tu znajdziemy mordercę – oznajmił stanowczo, po czym spojrzał na dokument, który trzymał w ręku. – Chciałbym, żebyś od tej chwili lepiej wykorzystywał czas.
    – Jak mógłbym tego dokonać, panie komendancie?
    Pryncypał nań popatrzył, jakby się czegoś doszukiwał w tonie, którym komisarz zadał to pytanie, a następnie przeniósł wzrok z powrotem na dokument.
    – Zajmiesz się dochodzeniem w sprawie tego włamania nad Canale Grande.
    Brunetti miał pewność, że to przestępstwo, ze względu na miejsce, gdzie je popełniono, w dodatku wskazujące na zamożność ofiary, rzeczywiście wydawało się Patcie o wiele ważniejsze niż zwykłe morderstwo, zwłaszcza że denat nie był oficerem.
    – A co z tym Amerykaninem, panie komendancie?
    – Załatwimy to normalnym trybem. Zobaczymy, czy o tym się nie mówi w kręgach przestępczych i czy niektórzy kryminaliści nie wydają się mieć więcej pieniędzy niż powinni.
    – A jeśli się okaże, że nie?
    – Amerykanie też prowadzą dochodzenie – powiedział Patta, jak gdyby zakończył sprawę.
    – Proszę mi wybaczyć, panie komendancie, ale jak Amerykanie mogą prowadzić śledztwo tu, w Wenecji?
    Patta zmrużył oczy i starał się zrobić minę osoby wszechwiedzącej, lecz osiągnął jedynie to, że wyglądał na krótkowidza.
    – Mają swoje sposoby, Brunetti. Mają swoje sposoby.
    Komisarz się z tym zgadzał, ale wątpił, by owe sposoby miały na celu wykrycie mordercy.
    – Wolałbym dalej prowadzić tę sprawę, panie komendancie. Nie wierzę, że to był zwykły napad rabunkowy.
    – Ja uznałem, że tak, commissario, i tak będziemy to traktowali.
    – Co to oznacza, panie komendancie?
    Patta udał zdziwionego.
    – To oznacza, commissario, a pragnę, byś się do tego zastosował, oznacza to dokładnie to, co powiedziałem, czyli że będziemy tę sprawę traktowali jak zwykłe przypadkowe morderstwo podczas napadu rabunkowego.
    – Oficjalnie?
    – Oficjalnie – potwierdził Patta i natychmiast z naciskiem dodał: – i nieoficjalnie.
    Brunetti już nie musiał pytać, co to oznacza.
    – Amerykanie, oczywiście, docenią twoje zainteresowanie i twój entuzjazm – łaskawie oznajmił Patta, zadowolony ze swego zwycięstwa.
    Komisarz pomyślał, że byłoby lepiej, gdyby sprawa zakończyła się powodzeniem, ale nie mógł tego powiedzieć w momencie szczytowego kabotyństwa Patty, gdy należało z nim postępować nadzwyczaj delikatnie.
    – Cóż, w dalszym ciągu nie jestem przekonany, panie komendancie – rzekł tonem wyrażającym powątpiewanie, a zarazem rezygnację. – Przypuszczam jednak, że to możliwe. W końcu nie znalazłem niczego, co mogłoby wskazywać na inny powód.
    Nie mówiąc o kokainie wartości kilkuset milionów. Patta łaskawie oszczędził sobie triumfowania, ale nie mógł powstrzymać wylewności.
    – Cieszę się, że w ten sposób na to patrzysz, Brunetti. Wykazujesz coraz bardziej realistyczne podejście do pracy policji. – Spojrzał na papiery leżące na biurku. – Zabrali Guardiego.
    Pomijając łatwość, z którą jego zwierzchnik przeskakiwał z tematu na temat, komisarz zapytał:
    – Jakiego?
    Patta ściągnął usta na dowód wrodzonego filisterstwa oficerów niższej rangi.
    – Guardiego, commissario. Francesca Guardiego. Sądziłem, że znasz przynajmniej jego nazwisko. Przecież to jeden z najsłynniejszych malarzy weneckich.
    – Ach, przepraszam, panie komendancie. Myślałem, że chodziło o jakąś niemiecką stację telewizyjną.
    – Nie – zaprzeczył Patta stanowczo i z dezaprobatą, nim się w końcu połapał, a wówczas zakaszlał i ponownie spojrzał na papiery. – Mam tu spis od signora Viscardiego. Jeden Guardi, jeden Monet i jeden Gauguin.
    Z wyraźnym trudem powstrzymał się od wyjaśnienia, że dwaj ostatni to również malarze, chociaż nie weneccy.
    – Czy ten signor Viscardi jeszcze leży w szpitalu? – zainteresował się Brunetti.
    – Tak. Chyba tak. A dlaczego pytasz?
    – Wydaje się całkiem pewien, jakie obrazy zginęły, mimo że nie widział ludzi, którzy je ukradli.
    – Co sugerujesz?
    – Niczego nie sugeruję, panie komendancie. Być może, miał wszystkiego trzy obrazy – odparł komisarz i pomyślał, że w takim wypadku Viscardi by je zapamiętał. Gdyby jednak sprawa dotyczyła tylko trzech obrazów, Patta nie potraktowałby jej priorytetowo. – Jeśli wolno zapytać, czym signor Viscardi zajmuje się w Mediolanie?
    – Zarządza fabrykami.
    – Zarządza czy jest także ich właścicielem?
    Patta nawet nie próbował ukryć irytacji.
    – Nie widzę, co to ma wspólnego ze sprawą, Brunetti. On jest ważnym obywatelem i wydał ogromne sumy na restaurację tego palazzo. Taki człowiek jest cennym nabytkiem dla miasta i powinniśmy dbać o to, by zapewnić mu tutaj przynajmniej bezpieczeństwo.
    – Jemu i jego majątkowi – ozięble dodał Brunetti.
    – Tak, i jego majątkowi – powtórzył Patta, ale innym tonem. – Chciałbym, żebyś się tym zajął, commissario, i oczekuję, że podczas śledztwa signor Viscardi będzie traktowany z należytym szacunkiem.
    – Oczywiście, panie komendancie – odparł komisarz i wstał, zbierając się do wyjścia. – Czy pan przypadkiem nie wie, co produkują fabryki, którymi on zarządzał
    – Zdaje się, że broń.
    – Dziękuję, panie komendancie.
    – I sobie nie życzę, abyś dalej zawracał Amerykanom głowę. Czy to jasne?
    – Tak jest, panie komendancie.
    To było jasne, ale powód nie.
    – Doskonale, a więc bierz się do tego włamania. Chciałbym, żebyśmy jak najszybciej to wszystko rozwikłali.
    Brunetti się uśmiechnął i wyszedł z gabinetu, zastanawiając się, kto tu pociąga za sznurki. Jeśli idzie o Viscardiego, komisarz łatwo się domyślił, że produkując broń, jest wystarczająco bogaty, by kupić i odrestaurować palazzo nad Canale Grande – każde zdanie zastępcy komendanta pachniało pieniędzmi i władzą. Co do powiązań z Amerykanami, sprawa nie przedstawiała się tak łatwo, niemniej wyraźnie się czuło, że również oni maczali w tym palce. Było jasne, że ktoś coś Patcie szepnął, skoro kazał traktować śmierć Amerykanina wyłącznie jako rezultat napadu rabunkowego. Ale na czyje polecenie? Kto tym kieruje?
    Zamiast udać się do swojego pokoju, Brunetti zszedł na piętro, gdzie urzędowali policjanci mundurowi. Vianello już wrócił ze szpitala i siedział za swoim biurkiem, trzymając przy uchu słuchawkę telefonu. Zobaczywszy przełożonego, szybko zakończył rozmowę.
    – Słucham, panie komisarzu – rzekł.
    Brunetti oparł się na blacie biurka.
    – Jak się zachowywał ten Viscardi, kiedy z nim rozmawiałeś?
    – Był wściekły. Całą noc leżał na ogólnej sali i dopiero niedawno załatwił sobie separatkę.
    – Jak mu się to udało? – wtrącił Brunetti.
    Vianello wzruszył ramionami. Kasyno, choć tylko na nim widniał napis NON NOBIS, nie jest w mieście jedyną instytucją dostępną nie dla wszystkich. W szpitalu najwyraźniej również obowiązuje ta zasada.
    – Widzi pan, to typowy mediolańczyk. Nie wymawia „r” – odparł, doskonale naśladując afektowany sposób mówienia mieszkańców Mediolanu, tak popularny wśród polityków-karierowiczów i aktorów kabaretowych, którzy ich wyśmiewają. – Najpierw mi opowiedział, jak niesłychanie cenne są te obrazy, co według mnie miało znaczyć, że on sam jest bardzo ważny. Potem narzekał, że całą noc musiał leżeć na ogólnej sali. Chyba się bał, że od pospólstwa złapie jakąś chorobę.
    – Opisał tych włamywaczy?
    – Powiedział, że jeden był bardzo wysoki, wyższy ode mnie, a drugi brodaty.
    Vianello należał do policjantów odznaczających się słusznym wzrostem.
    – Ilu ich było, dwóch czy trzech?
    – Nie miał pewności. Chwycili go, kiedy wszedł. Był tak zaskoczony, że im się nie przyjrzał, albo nie pamięta.
    – Odniósł poważne obrażenia?
    – Nie, jak na separatkę – odparł Vianello, nie ukrywając dezaprobaty.
    – Mógłbyś mi podać więcej szczegółów? – zapytał Brunetti z uśmiechem.
    – Ma podbite oko. Wkrótce będzie wyglądało jeszcze gorzej. Ktoś naprawdę nieźle mu tam przyłożył. Poza tym rozcięta warga i kilka siniaków na rękach.
    – To wszystko?
    – Tak, panie komisarzu.
    – Muszę przyznać, że to nie kwalifikuje do otrzymania separatki, a nawet do hospitalizacji.
    Vianello natychmiast zareagował na ton Brunettiego.
    – Czy pan myśli to samo co ja, panie komisarzu?
    – Patta wie, jakie obrazy zginęły.
    Vianello odsunął mankiet rękawa mundurowej kurtki i spojrzał na zegarek. Potrząsnąwszy nim, by się upewnić, że chodzi, spojrzał jeszcze raz.
    – Prawie południe, panie komisarzu. Czas coś zjeść.
    – O której zadzwonił Viscardi?
    – Tuż po północy, panie komisarzu.
    Teraz Brunetti spojrzał na zegarek.
    – Dwanaście godzin, a już mamy meldunek, że zginęły obrazy Guardiego, Moneta i Gauguina.
    – Przykro mi, panie komisarzu, ale nie znam się na malarstwie. Czy te nazwiska oznaczają pieniądze?
    Brunetti zdecydowanie skinął głową.
    – Rossi wspomniał, że ten lokal jest ubezpieczony. Skąd on to wie?
    – Około dziesiątej zadzwonił do nas agent i spytał, czy może wejść do palazzo i go obejrzeć.
    Wszystko to w ciągu niespełna dwunastu godzin, pomyślał komisarz. Interesujące.
    Vianello wyjął z biurka paczkę papierosów i jednego zapalił.
    – Rossi mi mówił, że ta para młodych Belgów rozpoznała Ruffola.
    Brunetti potwierdził kiwnięciem głowy.
    – Ruffolo, jak na faceta, to mikrus. Prawda, panie komisarzu? Nigdy bym nie powiedział, że jest wysoki.
    Wypuścił z ust chmurę dymu i rozwiał ją machnięciem dłoni.
    – I na pewno nie zapuścił sobie brody, kiedy siedział w więzieniu – rzekł Brunetti. – W każdym razie jej nie miał, gdy odwiedzała go matka.
    – A więc to znaczy, że żaden z ludzi, których podobno widział Viscardi, nie może być Ruffolem. No nie, panie komisarzu?
    – Z pewnością w tym wypadku na to wygląda. Prosiłem Rossiego, że pojechał do szpitala i sprawdził, czy Viscardi rozpozna Ruffola ze zdjęcia.
    – Prawdopodobnie nie – lakonicznie skomentował Vianello.
    Brunetti odepchnął się od biurka.
    – Chyba już pójdę i załatwię parę telefonów. Jeśli mi wybaczysz, sierżancie.
    – Naturalnie, panie komisarzu – odparł Vianello i podał mu numer kierunkowy do Mediolanu: – Zero, dwa.

Rozdział 14

    Kiedy Brunetti znalazł się w swoim pokoju, wyjął z biurka kołobrulion i zaczął go kartkować. Przez wiele lat najpierw sobie mówił, później obiecywał, a w końcu przysięgał, że uporządkuje nazwiska i numery telefonów, zapisane w tym brulionie. Przysięgę ponawiał za każdym razem, gdy doń zaglądał tak jak teraz, by odszukać numer, pod który od dawna nie dzwonił. Takie poszukiwania przypominały w pewnym sensie spacer po znajomym muzeum, kolejne nazwiska bowiem wywoływały w pamięci obrazy z przeszłości. Wreszcie komisarz trafił na domowy numer Fosca, redaktora działu finansowego w jednym z największych tygodników.
    Do niedawna Riccardo Fosco, jako gwiazda dziennikarstwa, ujawniał skandale finansowe w najbardziej niewiarygodnych miejscach. To właśnie on pierwszy zaczął się dopytywać o Banco Ambrosiano. Jego pokój w redakcji stał się ośrodkiem zbierającym informacje o rzeczywistym charakterze biznesu we Włoszech, a jego dział w tygodniku miejscem, w którym czytelnicy szukali pierwszych wzmianek o tym, że coś jest nie w porządku z jakąś firmą albo z przejęciem czy wykupieniem jakiegoś przedsiębiorstwa. Przed dwoma laty, gdy o piątej po południu wychodził z redakcji, by w gronie przyjaciół wypić drinka, ktoś w zaparkowanym samochodzie dokładnie wycelował dziennikarzowi w kolana i obydwa strzaskał serią z pistoletu maszynowego. Od tego czasu Fosco mieszkał w redakcji, bo mógł chodzić tylko za pomocą dwóch lasek – jedno kolano miał całkiem sztywne, a drugie zginało się pod kątem zaledwie trzydziestu stopni. Sprawcy nigdy nie wykryto.
    – Fosco – powiedział jak zwykle, gdy odbierał telefon.
    – Ciao, Riccardo. Tu Guido Brunetti.
    – Ciao, Guido. Coś długo się nie odzywałeś. Wciąż próbujesz odnaleźć pieniądze, które miały uratować Wenecję?
    To był ich stary żart. Chodziło o miliony dolarów zebranych przez UNESCO na ocalenie Wenecji. Nikt nie znał dokładnej sumy. W każdym razie pieniądze te zniknęły w różnych instytucjach oraz przepaścistych kieszeniach autorów licznych planów i programów po wielkiej powodzi w 1966 roku. Powstała fundacja z ogromnym personelem i archiwa pełne projektów, a nawet organizowano imprezy i bale, żeby zdobyć fundusze, lecz pieniądze się skończyły i kolejne powodzie bez przeszkód zalewały miasto. Wszystkie ślady w tej sprawie prowadziły do ONZ i EWG, ale rozmaite instytucje rządowe i finansowe okazały się zbyt skomplikowane nawet dla Fosca, który nigdy nie napisał na ten temat ani słowa w obawie, że czytelnicy go posądzą o fantazjowanie. Brunetti zaś uznał, że skoro ludzie zamieszani w to przedsięwzięcie byli przeważnie wenecjanami, pieniądze w istocie poszły na ratowanie miasta, choć w inny sposób, niż początkowo zakładano.
    – Nie, Riccardo, chodzi mi o jednego z twoich ziomków. Jest mediolańczykiem i nazywa się Viscardi. Nawet nie znam jego imienia, ale wiem, że produkuje broń i właśnie za ciężkie pieniądze odrestaurował jeden z tutejszych pałaców.
    – Augusto – natychmiast odparł Fosco i powtórzył całość, jakby dla jej melodyjnego brzmienia: – Augusto Viscardi.
    – Szybko sobie przypomniałeś – zauważył Brunetti.
    – Owszem, bo często słyszę nazwisko signora Viscardiego.
    – A oprócz tego co słyszysz?
    – Jego fabryki amunicji są w Monzy. Cztery. Mówi się, że miał ogromne kontrakty z Irakiem, choć w rzeczywistości chodziło o kilka krajów na Bliskim Wschodzie. Nawet w czasie wojny udało mu się kontynuować dostawy, chyba przez Jemen. – Na moment umilkł, a potem dodał: – Słyszałem jednak, że podczas wojny miał kłopoty.
    – Jakie?
    – Cóż, z pewnością nie takie, żeby mu poważnie zaszkodziły, a przynajmniej ja nic więcej nie słyszałem. W czasie działań wojennych żadnej z tych fabryk nie zamknięto. Wręcz przeciwnie. Z tego co wiem, cały sektor pracował pełną parą. Zawsze się znajdzie kupiec na ich wyroby.
    – Ale dokładnie na czym polegały te kłopoty?
    – Nie jestem pewien. Musiałbym wykonać parę telefonów. Krążą jednak plotki, że otrzymał potężny cios. Producenci broni przeważnie zabezpieczają się w ten sposób, że przed dostawą odbierają zapłatę w jakimś bezpiecznym kraju, na przykład w Panamie czy Liechtensteinie, ale Viscardi od dawna załatwiał takie interesy z odbiorcami, a nawet sądzę, że kilkakrotnie u nich był i rozmawiał z samym szefem, więc na to nie nalegał, z pewnością nie bez korzyści.
    – A oni mu nie zapłacili?
    – Właśnie tak się stało. Mnóstwo towaru po drodze zniknęło i nie dotarło na miejsce. Myślę, że cały ładunek porwali piraci w Zatoce Perskiej. Pozwolisz, Guido, że załatwię te telefony i wkrótce oddzwonię, w ciągu godziny.
    – A może to jakieś osobiste rozgrywki?
    – Nic na ten temat nie słyszałem, ale popytam.
    – Dziękuję, Riccardo.
    – Możesz mi powiedzieć, co to za sprawa?
    Brunetti nie widział powodu, żeby to ukrywać.
    – Ostatniej nocy okradzione jego dom. Kiedy wszedł, natknął się na włamywaczy. Nie potrafił ich rozpoznać, ale wiedział, które obrazy zabrali.
    – Cały Viscardi – skomentował Fosco.
    – Czy jest aż tak głupi?
    – Nie, on wcale nie jest głupi, lecz arogancki i lubi ryzykować. Dzięki temu zrobił takie ogromne pieniądze. – Głos Fosca się zmienił. – Przepraszam, Guido, mam telefon z drugiego aparatu. Później do ciebie zadzwonię, dobra?
    – Dziękuję, Riccardo – odparł komisarz i dodał: – Jestem ci bardzo wdzięczny.
    Ostatniego zdania Fosco nie usłyszał, bo już się wyłączył.
    Brunetti wiedział, że o sukcesie policji nie decyduje błyskotliwa dedukcja ani zręczne manipulowanie podejrzanymi, lecz najzwyczajniej praca oparta na założeniu, że wszyscy ludzie mają skłonność do uważania się za bardzo inteligentnych. Dlatego też głupich szybko się łapie, bo to, co w ich mniemaniu jest sprytne, okazuje się tak żałośnie prymitywne, że czyni z nich łatwy łup. Ta sama zasada, niestety, utrudniała komisarzowi pracę, gdy miał do czynienia z przestępcami obdarzonymi inteligencją lub odwagą.
    W ciągu następnej godziny Brunetti połączył się z Rossim i wziął od niego nazwisko agenta ubezpieczeniowego, który prosił o zgodę na obejrzenie miejsca przestępstwa. Kiedy komisarz wreszcie się dodzwonił do jego biura, agent zapewnił, że obrazy są oryginałami i wszystkie trzy zniknęły podczas włamania. Powiedział, że świadectwa ich autentyczności ma przed sobą na biurku. Na pytanie o wartość obrazów oznajmił, że w sumie ubezpieczył je na pięć miliardów lirów, ale ich aktualna cena rynkowa prawdopodobnie wzrosła w ciągu ostatniego roku wskutek zwiększonego popytu na impresjonistów. Nie, przedtem nie było tam żadnego włamania. Brakuje też części biżuterii, ale jej wartość to drobiazg w porównaniu z obrazami – zaledwie kilkaset milionów lirów. Ach, jaki słodki jest świat, w którym kilkaset milionów lirów uważa się za drobiazg, pomyślał Brunetti.
    Kiedy skończył rozmowę z agentem, Rossi wrócił ze szpitala i powiedział, że signor Viscardi był bardzo zaskoczony, widząc fotografię Ruffola, lecz szybko się opanował i stwierdził, że człowiek na zdjęciu w niczym nie przypomina żadnego z dwóch mężczyzn, których widział. Teraz miał pewność, że było ich tylko dwóch.
    – Co o tym sądzisz? – zapytał komisarz.
    – Kłamie. Nie wiem, czy powiedział prawdę, jeśli chodzi o inne rzeczy, ale na pewno łgał mówiąc, że nie zna Ruffola. Nie okazałby większego zaskoczenia, gdybym mu pokazał zdjęcie jego własnej rodzicielki.
    – To chyba oznacza, że muszę porozmawiać z matką Ruffola.
    – Mam iść do magazynu i przynieść panu kamizelkę kuloodporną? – ze śmiechem spytał Rossi.
    – Nie trzeba. Teraz jesteśmy w najlepszej komitywie. Po tym, jak w czasie procesu złożyłem zeznania korzystne dla jej syna, wdowa postanowił mi wybaczyć i o wszystkim zapomnieć. Nawet się do mnie uśmiecha, kiedy ją spotykam na ulicy.
    Nie wspomniał, że w ciągu ostatnich dwóch lat kilkakrotnie odwiedzał ją w domu, chyba jako jedyna osoba w mieście.
    – Szczęściarz z pana. A może w dodatku się odzywa?
    – Tak.
    – Po sycylijsku?
    – Nie sądzę, by potrafiła mówić inaczej.
    – Dużo pan rozumie?
    – Mniej więcej połowę – odparł Brunetti zgodnie z prawdą. – A i to tylko wówczas, gdy mówi bardzo, ale to bardzo wolno.
    Chociaż nie można powiedzieć, że signora Ruffolo przystosowała się do życia w Wenecji, na swój sposób przeszła do policyjnej legendy jako ta, która w obronie własnego syna zaatakowała komisarza.
    Wkrótce po wyjściu Rossiego zadzwonił Fosco.
    – Guido, rozmawiałem z paroma osobami. Twierdzą, że w zatoce stracił kupę forsy. Zniknął statek z całą dostawą, ale nikt nie wie, co znajdowało się w ładowniach. Prawdopodobnie porwany przez piratów. Ze względu na bojkot Viscardi nie mógł załatwić ubezpieczenia.
    – A więc wszystko stracił?
    – Tak.
    – Wiadomo ile?
    – Nikt nie jest pewien. Szacunki wahają się od pięciu do piętnastu miliardów, ale nikt nie umie mi podać dokładnej sumy. W każdym razie przez pewien czas jakoś sobie radził, lecz teraz wpadł w poważne kłopoty z gotówką. Jeden z moich kumpli z „Corriere” powiedział, że w gruncie rzeczy Viscardi nie musi się niczym przejmować, bo ma jakiś kontrakt rządowy, a także posiadłości w innych krajach, jednak mój informator nie wie gdzie. Chcesz, żebym spróbował znaleźć coś więcej?
    Signor Viscardi rysował się Brunettiemu jako jeden z przedstawicieli nowego pokolenia biznesmenów, którzy ciężką pracę zastąpili zuchwalstwem, a uczciwość koneksjami.
    – Nie, Riccardo, nie trzeba. Pragnąłem się tylko zorientować, czy on czegoś nie kombinuje.
    – No i…?
    – Cóż, wygląda na to, że tak, nieprawdaż?
    Choć komisarz o to nie prosił, Fosco podał mu jeszcze trochę dodatkowych informacji.
    – Mówi się, że on jest bardzo ustosunkowany, choć osoba, z którą rozmawiałem, nie zna szczegółów. Może jednak popytam?
    – Czy to nie pachnie mafią?
    – Owszem. – Fosco zaśmiał się z rezygnacją. – Ale czy kiedykolwiek nie pachniało? Niemniej wydaje się, że on ma także powiązania z rządem.
    Brunettiego korciło, by zapytać, czy kiedykolwiek nie miał, jednakże się powstrzymał.
    – Jak wygląda jego życie osobiste?
    – W Mediolanie ma żonę i dwoje dzieci. Ona jest kimś w rodzaju bajecznej matki chrzestnej dla kawalerów maltańskich. No wiesz, organizuje bale dobroczynne i odwiedza chorych w szpitalach. To pani Werony, a przynajmniej tak mi się wydaje. W każdym razie wysokie sfery.
    – Wspomniałeś, że on jest arogancki.
    – Tak. Kilka osób, z którymi rozmawiałem, twierdzi nawet, że to za mało powiedziane.
    – A co miały namyśli?
    – Dwie uważały, że może być niebezpieczny.
    – Osobiście?
    – Chodzi ci o to, czy rzuciłby się na kogoś z nożem? – śmiejąc się, spytał Fosco.
    – Coś w tym rodzaju.
    – Nie, odniosłem wrażenie, że nic podobnego by nie zrobił. W każdym razie nie osobiście. Lubi jednak ryzykować. Przynajmniej tutaj zdobył sobie taką opinię. Poza tym, jak wspomniałem, ma niezłe plecy i bez wahania poprosiłby swoich przyjaciół o pomoc. – Fosco umilkł, ale po chwili dodał: – Jedna z osób, z którymi rozmawiałem, mówiła gorsze rzeczy, lecz nie zdradziła mi szczegółów. Powiedziała tylko, że ktokolwiek ma do czynienia z Viscardim, powinien być bardzo ostrożny.
    Brunetti postanowił zlekceważyć tę przestrogę.
    – Nie boję się noży.
    Fosco natychmiast zareagował.
    – Ja też się nie bałem pistoletów maszynowych – odparł, a potem, zakłopotany swoim komentarzem, dodał: – Mówię serio, Guido, uważaj z nim.
    – W porządku. Będę uważał. I bardzo ci dziękuje. W twojej sprawie jeszcze nic do mnie nie dotarło, ale kiedy coś usłyszę, dam ci znać.
    Prawie wszyscy policjanci, którzy znali Fosca, rozpuścili wieści, że są zainteresowani informacjami o tym, kto do niego strzelał i kto nasłał zamachowca. Kimkolwiek byli sprawcy, widocznie musieli wiedzieć, jak bardzo Fosco jest lubiany w kręgach policyjnych, okazali się bowiem nadzwyczaj ostrożni. Komisarz uważał ich wykrycie za sprawę beznadziejną, niemniej przy każdej okazji wciąż próbował się czegoś dowiedzieć, tu i ówdzie robił aluzje i dawał podejrzanym do zrozumienia, że mogliby coś zyskać w zamian za informacje, których szuka. Jednakże przez tyle lat nawet na krok się nie zbliżył do rozwikłania tej zagadki.
    – Doceniam twoje starania, Guido, ale to już nie jest dla mnie aż tak ważne.
    Rozsądek czy rezygnacja?
    – Dlaczego?
    – Żenię się.
    Więc miłość. Znacznie lepszy powód niż tamte.
    – Gratuluję, Riccardo. A mogę wiedzieć z kim?
    – Chyba jej nie znasz. Pracuje w tygodniku, ale zaledwie od jakiegoś roku.
    – Kiedy ślub?
    – W przyszłym miesiącu.
    Komisarz nie chciał nieszczerze obiecywać, że przyjedzie, lecz jego słowa płynęły z głębi serca, gdy powiedział:
    – Obojgu wam życzę szczęścia.
    – Dziękuję, Guido. Słuchaj, jeśli jeszcze się czegoś dowiem o tym facecie, zadzwonię.
    – Dzięki. Będę ci bardzo wdzięczny.
    Po kolejnych życzeniach Brunetti się pożegnał i odłożył słuchawkę. Czy to może być aż tak proste, że wskutek strat w interesach Viscardi pochopnie sfingował włamanie? W Wenecji tylko ktoś obcy wybrałby do tego Ruffola, młodego człowieka, który w ogóle nie nadawał się do roli przestępcy. Prawdopodobnie fakt, że niedawno wyszedł z więzienia, posłużył jako dostateczna rekomendacja.
    Tego dnia komisarz już nic nie mógł zrobić. Patta pierwszy podniósłby krzyk o brutalności policji, gdyby w ciągu jednej doby milionera przesłuchało kolejno trzech funkcjonariuszy, zwłaszcza w szpitalu. Nie było sensu jechać do Vicenzy w sobotę, gdy amerykańskie biura są zamknięte, choć może łatwiej udałoby się ominąć rozkaz Patty, załatwiając tę sprawę w czasie wolnym od pracy. Nie, lepiej z tym poczekać do przyszłego tygodnia i dopiero wtedy znów delikatnie poruszyć przynętą na doktor Peters, a teraz zarzucić wędkę w Wenecji i poszukać innej zdobyczy.
    Podczas krótkich przerw między kolejnymi odsiadkami Giuseppe Ruffolo mieszkał z matką w dwupokojowym lokalu blisko Campo San Boldo, w rejonie sąsiadującym z surową wieżą tego kościoła i pozbawionym dogodnego przystanku tramwajów wodnych, a jeśli rozszerzyć definicję sąsiedztwa, niedaleko od kościoła San Simone Piccolo, gdzie niedzielne msze w dalszym ciągu odprawiano po łacinie, jawnie drwiąc z takich pojęć jak nowoczesność czy praktyczność. Właścicielem mieszkania wdowy była społeczna fundacja IRE, która wynajmuje liczne lokale osobom żyjącym w niedostatku. Zwykle takie mieszkania przyznawano wenecjanom i pozostanie tajemnicą, w jaki sposób signorze Ruffolo udało się to załatwić, choć dla nikogo nie stanowiło tajemnicy, dlaczego żyła w niedostatku.
    Brunetti przeszedł most Rialto, minął San Cassiano, skręcił w lewo i wzrokiem odnalazł przysadzistą wieżę San Boldo po swojej prawej stronie. Ruszył wąską uliczką i wkrótce zatrzymał się przed niskim budynkiem. Obok dzwonka widniało nazwisko Ruffolo, wyryte cienkimi literami na metalowej tabliczce. Litery, tabliczkę i tynk wokół niej, odpadający od ściany, pokrywała rdza. Komisarz nacisnął dzwonek, odczekał chwilę, znowu zadzwonił i po jakimś czasie nacisnął dzwonek trzeci raz.
    Dopiero po dwóch pełnych minutach od ostatniego dzwonka, odezwał się z wnętrza jakiś głos.
    – Si, chi e?
    – To ja, signora Concetta. Brunetti.
    Kiedy otworzyła drzwi, jak zawsze odniósł wrażenie, że to nie kobieta, lecz beczka. Przed czterdziestu laty signora Concetta była najpiękniejszą dziewczyną w Caltanisetcie. Podobno chłopcy godzinami wyczekiwali pod jej domem w nadziei, że choć na mgnienie oka ujrzą prześliczną Concettę. Mogła przebierać w nich jak w ulęgałkach, od syna burmistrza po młodszego brata miejscowego lekarza, ale się zdecydowała na trzeciego syna rodziny, która żelazną ręką rządziła niegdyś całą prowincją. Już jako pani Ruffolo, wraz z mężem musiała opuścić Sycylię wskutek jego długów i się przenieść do tego zimnego i niegościnnego miasta, w którym czuła się obco. Wkrótce została wdową, utrzymującą się z państwowej renty i tego, co z łaski dawała jej rodzina męża, a w końcu, gdy Giuseppe jeszcze chodził do szkoły, matką przestępcy.
    Od dnia śmierci męża ubierała się całkiem na czarno. Ilekroć wychodziła z domu, miała na sobie czarną sukienkę, czarne pantofle, czarne pończochy, a nawet czarną chustkę. Choć z upływem lat robiła się coraz grubsza, a na jej twarzy przybywało zmarszczek z powodu trybu życia syna, jedna rzecz pozostała niezmienna: ów czarny strój, który będzie nosiła do grobu, a może i dłużej.
    – Buon giorno, signora Concetta – powiedział Brunetti, uśmiechając się i wyciągając do niej dłoń.
    Zerknąwszy na twarz gospodyni, odczytał jej minę tak szybko jak dziecko, które odwraca stronę komiksu.
    Natychmiast rozpoznał instynktowną niechęć do tego, co reprezentował, a potem dostrzegł, że kobieta sobie przypomniała, jak życzliwie potraktował jej syna, a wtedy na jej ustach pojawił się serdeczny uśmiech.
    – Ach, jak miło, dottore, że znowu przyszedł pan mnie odwiedzić. Bardzo mi przyjemnie, ale powinien pan przedtem zatelefonować, żebym zrobiła w domu porządne sprzątanie i upiekła dla pana świeże ciasteczka.
    Z tych wszystkich słów zrozumiał jedynie „zatelefonować”, „dom”, „sprzątanie” i „ciasteczka” – reszty się domyślił.
    – Signora, filiżanka pani doskonałej kawy przekroczyłaby moje najśmielsze oczekiwania.
    – Ależ proszę, proszę, niech pan wejdzie – odparła i chwyciła go pod rękę.
    Cofając się, dalej trzymała go za łokieć, jakby w obawie, że komisarz jej ucieknie. Zamknąwszy drzwi jedną ręką, drugą pociągnęła go za sobą. Mieszkanie było tak małe, że nikt by się w nim nie zgubił, a mimo to signora Concetta wciąż prowadziła Brunettiego pod rękę, kiedy weszli do niewielkiego pokoju.
    – Niech pan usiądzie tutaj, dottore – rzekła ciągnąc go do nadmiernie wypchanego fotela, obitego połyskliwą różową tkaniną, gdzie wreszcie go puściła. Spostrzegłszy, że komisarz się waha, zaczęła nalegać: – Ależ proszę, niech pan siada. Już parzę nam kawę.
    Zrobił, co kazała, i zapadł się tak głęboko, że kolanami niemal dotykał brody. Gospodyni zapaliła lampę obok fotela – Ruffolowie mieszkali w nieustannym półmroku, typowym dla parterowych wilgotnych mieszkań.
    – Niech pan się stamtąd nie rusza – rozkazała wdowa, przeszła na drugą stronę pokoju i odsunęła kwiecistą zasłonkę, za którą była kuchenka i zlewozmywak.
    Nawet z daleka komisarz widział krany, aż lśniące od czystości, tak samo jak biała kuchenka. Signora Ruffolo otworzyła szafkę i wyjęła zwykły cylindryczny ekspres, jaki nie wiadomo dlaczego zawsze kojarzył się Brunettiemu z południem Włoch. Wdowa rozkręciła ekspres, dwa razy dokładnie opłukała, nalała doń wody i sięgnęła po słoik z kawą. Sprawnymi ruchami, wyrobionymi w ciągu dziesiątków lat powtarzania, napełniła zbiornik kawą, skręciła ekspres i postawiła go na gazie.
    Pokój nic się nie zmienił od czasu ostatniej wizyty. Te same żółte plastikowe kwiaty przed gipsową figurką Matki Boskiej, wszędzie owalne, prostokątne i okrągłe koronkowe serwetki, na których stały szeregi rodzinnych zdjęć syna: Peppino w ubranku marynarskim, Peppino w dniu pierwszej komunii, Peppino przytrzymywany na osiołku, uśmiechający się z niepewną miną. Na wszystkich fotografiach widać było jego ogromne uszy, które sprawiały, że wyglądał niemal jak bohater dowcipów rysunkowych. W jednym kącie znajdowało się to, czego komisarz nie potrafił nazwać inaczej jak tylko kapliczką ku czci zmarłego męża gospodyni. Było tam ich zdjęcie ślubne, na którym Brunetti mógł podziwiać jej dawno przebrzmiałą urodę; w samym kącie stała mężowska laska – gałka z kości słoniowej połyskiwała nawet w półmroku – a także lupara, której śmiercionośne krótkie lufy polerowano i oliwiono przeszło dziesięć lat od śmierci właściciela, jakby nawet zgon nie uwolnił go od stereotypu Sycylijczyka, zawsze gotowego używać strzelby w obronie honoru, zarówno własnego, jak i rodziny.
    Komisarz w dalszym ciągu obserwował, jak gospodyni, na pozór nie zwracając nań uwagi, wyjmowała tacę, talerze i z innej szafki metalową puszkę, którą otworzyła nożem. Na jeden talerz wyłożyła z niej ciasteczka, a potem jeszcze trochę. Z innej puszki wyjęła cukierki, pozawijane we wściekle kolorowy celofan, i usypała z nich stos na drugim talerzu. Kawa zaczęła się gotować, a wtedy kobieta szybko chwyciła ekspres, zręcznie obróciła go do góry dnem jednym sprawnym ruchem i zaniosła tacę na duży stół, zajmujący prawie całą jedną stronę pokoju.
    Niczym krupier rozdający karty porozkładała talerze, talerzyki, filiżanki i łyżeczki na plastikowym obrusie, a potem ruszyła do kuchenki po kawę. Kiedy już wszystko przygotowała, odwróciła się do komisarza i szerokim gestem wskazała stół.
    Brunetti z trudem wstał z głębokiego fotela i podszedł do stołu. Wówczas gospodyni podsunęła mu krzesło, a gdy usiadł, zajęła miejsce naprzeciwko. Talerzyki miały na krawędziach drobne, promieniste pęknięcia, które komisarzowi przypominały zmarszczki na twarzy jego babci. Obok błyszczącej łyżeczki przy jego talerzyku leżała lniana serwetka do ust, zaprasowana w prostokąt.
    Napełniwszy kawą filiżanki, signora Ruffolo postawiła jedną przed Brunettim i podała mu srebrną cukiernicę. Za pomocą srebrnych szczypiec położyła na jego talerzyku sześć ciasteczek wielkości moreli, a następnie, tymi samymi szczypcami, cztery cukierki zawinięte w celofan.
    Brunetti osłodził sobie kawę i wypił niewielki łyk.
    – Signora, to najlepsza kawa w całej Wenecji. Wciąż nie chce mi pani zdradzić tajemnicy, jak pani ją robi?
    Uśmiechnęła się i wtedy zobaczył, że straciła kolejny ząb z przodu. Komisarz spróbował ciasteczka i słodycz wypełniła mu usta. Poczuł mielone migdały, cukier, najwspanialsze ciasto i znowu cukier. Następne zawierało mielone orzeszki pistacjowe. Trzecie było czekoladowe, a czwarte napełnione słodkim kremem. Zjadł połowę piątego i resztę odłożył na talerzyk.
    – Proszę jeść. Jest pan za chudy. Niech pan je. Cukier dodaje energii i dobrze robi na krew.
    – Ciasteczka są doskonałe, signora Concetta, ale dopiero co byłem na obiedzie i jeśli zjem ich zbyt wiele, nie tknę kolacji, a wtedy moja żona się na mnie wścieknie.
    Skinęła głową. Rozumiała gniew żon.
    Komisarz dopił kawę i postawił filiżankę na spodeczku. W ciągu niespełna trzech sekund gospodyni zerwała się od stołu, przebiegła przez pokój i wróciła, niosąc rżniętą szklaną karafkę oraz dwa kieliszki nie większe od oliwek.
    – Marsala. Domowa – oznajmiła, nalewając mu pełen naparstek.
    Brunetti wziął od niej kieliszek i poczekał, aż nalała sobie kilka kropli. Kiedy trącili się kieliszkami, wysączył swoją marsalę. Smakowała słońcem, morzem i piosenkami o miłości i śmierci.
    Odstawiwszy kieliszek, spojrzał przez stół na gospodynię.
    – Signora Concetta, chyba pani wie, po co tu przyszedłem.
    Potwierdziła skinieniem głowy.
    – Peppino?
    – Tak, proszę pani.
    Wyciągnęła ku niemu otwartą dłoń, jakby chciała zagrodzić drogę jego słowom albo, być może, osłonić się przed malocchio, złym spojrzeniem.
    – Signora, myślę, że Peppino jest zamieszany w coś bardzo niedobrego.
    – Ale tym razem… – zaczęła, lecz urwała, przypomniawszy sobie, kim jest Brunetti. Powiedziała tylko: – On nie jest złym chłopcem.
    Komisarz odczekał chwilę, by się upewnić, że ona już skończyła mówić.
    – Signora, rozmawiałem dziś ze swoim znajomym. On twierdzi, że osoba, z którą Peppino, według mnie, może być powiązany, jest bardzo nieuczciwym człowiekiem. Czy cokolwiek pani wie o tym, co robi syn albo z kim się kontaktuje od chwili, gdy… – nie miał pewności, jak to ująć. – Od chwili gdy wrócił do domu?
    Zastanawiała się dłuższy czas, nim udzieliła odpowiedzi.
    – W tamtym miejscu Peppino przebywał z bardzo złymi ludźmi. – Nawet po tylu latach słowo „więzienie” jakoś nie przechodziło jej przez usta. – Wspominał mi o tym.
    – A co o nich mówił?
    – Że są bardzo ważni i że teraz jego los się zmieni.
    Brunetti sobie przypomniał, że zawsze słyszał o zmianie jego losu.
    – Czy poza tym jeszcze coś mówił?
    Pokręciła głową, lecz komisarz nie miał pewności, czego dotyczyło to przeczenie. Dotychczas nigdy nie był pewien, ile signora Concetta naprawdę wie o tym, co robi jej syn. Przypuszczał, że znacznie więcej, niż okazywała, ale prawdopodobnie nawet przed sobą starała się to ukryć.
    – Poznała pani któregoś z nich?
    Gwałtownie pokręciła głową.
    – Nigdy mi ich nie będzie tu sprowadzał. Nie do mojego domu.
    Bez wątpienia powiedziała prawdę.
    – Signora, właśnie poszukujemy Peppina.
    Zamknęła oczy i pochyliła czoło. Wyszedł zaledwie przed dwoma tygodniami, a policja już go szuka.
    – Co on przeskrobał, dottore!
    – Nie jesteśmy pewni, signora. Chcielibyśmy z nim porozmawiać. Kilka osób twierdzi, że go widziało w miejscu, gdzie popełniono przestępstwo. Osoby te poznały go na zdjęciu.
    – A może to wcale nie był mój syn?
    – Trudno powiedzieć, proszę pani. Właśnie dlatego pragniemy z nim porozmawiać. Wie pani, gdzie on jest?
    Zaprzeczyła ruchem głowy, lecz Brunetti znowu nie miał pewności, czy ona rzeczywiście nie wie, czy tylko udaje.
    – Signora, jeśli pani będzie rozmawiała z synem, mogłaby mu pani coś ode mnie powiedzieć?
    – Tak, dottore.
    – Proszę mu powiedzieć, że koniecznie chcemy z nim porozmawiać i że ludzie, z którymi się zadaje, są nieuczciwi i mogą być niebezpieczni.
    – Jest pan moim gościem, dottore, i chyba nie wypada mi pana pytać.
    – O co?
    – Czy to prawda, czy oszukaństwo?
    – Signora, jeśli pani sobie życzy, mogę przysiąc, że to prawda.
    Odparła bez wahania:
    – A przysiągłby pan na serce swojej matki?
    – Signora, przysięgam na serce mojej matki, że mówiłem prawdę. Peppino powinien się zgłosić i z nami porozmawiać. Powinien również być bardzo ostrożny z tamtymi ludźmi.
    Odstawiła kieliszek, nawet nie umoczywszy ust w marsali.
    – Spróbuję z nim pogadać, ale może tym razem wszystko faktycznie się zmieni?
    W jej głosie wyraźnie przebijała nadzieja. Brunetti zdał sobie sprawę, że Peppino musiał wiele opowiadać swojej matce o tych ważnych znajomych i o jego szansie, która sprawi, że wszystko się zmieni i wreszcie będą bogaci.
    – Przykro mi, signora, lecz nie sądzę – odparł i wstał od stołu. – Dziękuję za kawę, a także za ciasteczka. Nikt w Wenecji nie potrafi robić ani takiej kawy, ani takich ciasteczek jak pani.
    Z trudem się podniosła. Chwyciwszy garść cukierków, włożyła mu je do kieszeni marynarki.
    – To dla pańskich dzieci. One teraz dorastają. Cukier dobrze im zrobi.
    – Bardzo pani uprzejma – rzekł Brunetti, aż do bólu świadomy, że one rzeczywiście dorastają.
    Signora Ruffolo ruszyła razem z nim do drzwi, znowu prowadząc go pod rękę, jakby był ociemniały albo nie umiał trafić do wyjścia. Na progu ceremonialnie uścisnęła mu dłoń, a potem stała w otwartych drzwiach i patrzyła, jak odchodził.

Rozdział 15

    Nazajutrz była niedziela. Paolę przerażały niedziele, bo wówczas budziła się z obcym mężczyzną. W ciągu wielu lat małżeństwa przywykła do tego, że w dni powszednie budziła się obok męża, ponurego i wstrętnego faceta, pozbawionego wszelkich manier. Co najmniej przez godzinę od chwili, gdy wstawali z łóżka, mogła się po nim spodziewać wyłącznie mruknięć i złych spojrzeń. Wprawdzie wtedy nie był najwspanialszym partnerem, ale przynajmniej nie zwracał na nią uwagi i pozwalał jej spać. Jednakże w niedziele jego miejsce zajmował człowiek w doskonałym humorze, czego nie cierpiała. Wolny od pracy i obowiązków stawał się życzliwy, skłonny do żartów, a często do amorów. Takiego Guida Paola nienawidziła.
    Tej niedzieli otworzył oczy o siódmej i zaczął przemyśliwać, co zrobi z pieniędzmi, które wygrał w kasynie. Mógł uprzedzić teścia z kupnem komputera dla Chiary, a także sprawić sobie nowe palto. Dzięki wygranej cała rodzina mogłaby w styczniu pojechać na tydzień w góry. Leżał pół godziny, przeznaczając pieniądze na coraz to inne cele, aż wreszcie wyciągnęła go z łóżka ochota na kawę.
    Nucąc pod nosem, ruszył do kuchni. Wyjął największy ekspres, przygotował go, postawił na gazie, a obok, na drugim palniku, rondel z mlekiem, i poszedł do łazienki. Gdy wrócił, kawa już bulgotała, wypełniając dom swoim aromatem. Komisarz nalał jej do dwóch dużych filiżanek, osłodził, dodał mleka i zaniósł do sypialni. Tam postawił je na nocnym stoliku, wślizgnął się pod kołdrę, póki nie znalazł pozycji umożliwiającej picie kawy. Hałaśliwie siorbiąc, wypił jeden łyk i ponownie zaczął się wiercić, by znaleźć jeszcze wygodniejszą pozycję.
    – Paola – powiedział cicho.
    Żona nie odpowiedziała.
    – Paola – powtórzył nieco głośniej.
    Cisza.
    – Mniam, mniam! Co za wspaniała kawa! Chyba znowu się napiję.
    Co powiedział, to zrobił, umyślnie siorbiąc. Wtedy spod kołdry wysunęła się dłoń zwinięta w pięść i rąbnęła go w ramię.
    – Jaka doskonała, cudowna kawa! Trzeba się jeszcze napić.
    Usłyszawszy groźne mruknięcie, zignorował je i dalej głośno siorbał. Wiedząc, co zaraz będzie, po chwili odstawił filiżankę na nocny stolik, żeby kawa się nie rozlała. Nagle Paola, niczym jakaś wielka ryba, gwałtownie obróciła się na plecy i wyciągnęła do męża rękę z otwartą dłonią. Wówczas sięgnął po drugą filiżankę, którą na niej postawił, lecz zaraz na moment wziął ją z powrotem, by Paola mogła się usadowić.
    Do pierwszej takiej sceny doszło w drugą niedzielę ich małżeństwa, jeszcze podczas miodowego miesiąca, kiedy komisarz pochylił się nad wciąż śpiącą żoną i wargami zaczął muskać jej ucho.
    – Jeśli nie przestaniesz, wyrwę ci wątrobę i zjem – powiedziała szorstkim tonem, co jednoznacznie świadczyło, że miodowy miesiąc się skończył.
    Od tamtego czasu, jakkolwiek Brunetti się starał, choć raczej nie za bardzo, nie potrafił zrozumieć takiej reakcji na to, co zdecydowanie uważał za swoje prawdziwe ego. Wyłącznie w niedzielę nie musiał się bezpośrednio zajmować morderstwami ani katastrofami, twierdził więc, że owa osoba, która tego dnia budzi się rano, jest prawdziwym Guidem, a o tamtej, w żaden sposób nie reprezentatywnej dla jego ducha, może zapomnieć. Paola miała dosyć i jednej, i drugiej.
    Kiedy ona małymi łykami piła kawę, zmagając się z opadającymi powiekami, on włączył radio i słuchał porannych wiadomości wiedząc, że to prawdopodobnie zepsuje mu humor, który zacznie przypominać nastrój żony. W Kalabrii znowu zamordowano trzy osoby. Ofiarami byli członkowie mafii, w tym poszukiwany zabójca (punkt dla nas, pomyślał Brunetti); gadanina o grożącym upadku rządu (czy kiedykolwiek to nie groziło?); do Genui zawinął statek wyładowany trującymi odpadami, zawrócony z Afryki (a niby dlaczego mieli go nie zawrócić?); ośmioma strzałami w głowę zabito księdza w jego własnym ogrodzie (czyżby na spowiedzi zadawał zbyt ciężką pokutę?). Brunetti wyłączył radio, póki mógł uratować dzień.
    – Obudziłaś się? – spytał.
    Potwierdziła skinieniem głowy, jeszcze niezdolna wymówić słowa.
    – Co zrobimy z tymi pieniędzmi?
    Lekko pokręciła głową, trzymając nos nad parującą kawą.
    – A może ty byś coś chciała?
    Skończyła kawę, bez słowa oddała mu filiżankę i opadła na poduszkę. Patrząc na żonę, nie wiedział, czy dać jej następną kawę, czy zrobić sztuczne oddychanie.
    – Dzieciaki niczego nie potrzebują?
    Nie otwierając oczu, znowu pokręciła głową.
    – Ty na pewno nic nie chcesz?
    – Zostaw mnie na godzinę, a potem przynieś mi drożdżówkę i jeszcze jedną kawę – wykrztusiła z siebie nadludzkim wysiłkiem.
    Powiedziawszy to, odwróciła się na brzuch i zasnęła, nim Guido wyszedł z pokoju.
    Ogolił się, nie żałując sobie gorącej wody, i długo stał pod prysznicem, zadowolony z tego, że nie musi wysłuchiwać najrozmaitszych komentarzy pozostałych domowników, przewrażliwionych na punkcie ekologii i zawsze gotowych podnieść krzyk, gdy trwoni się wodę lub zanieczyszcza środowisko. Podejrzewał swoją rodzinę, że stale entuzjazmuje się sprawami, które bezpośrednio się przyczyniają do jego niewygody. Miał pewność, że dzieci innych ojców martwią się o rzeczy bardziej odległe: lasy deszczowe, próby nuklearne, ciężką sytuację Kurdów. Jemu zaś, miejskiemu funkcjonariuszowi, którego niegdyś pochwaliła nawet prasa, członkowie własnej rodziny zakazują kupowania wody mineralnej w plastikowych butelkach i w rezultacie musi dźwigać szklane butelki w tę i we w tę po dziewięćdziesięciu czterech stopniach schodów. Jeśli spędzał pod prysznicem więcej czasu niż tyle, ile normalnemu człowiekowi ledwie starcza na umycie rąk, narażał się na nieustanne uwagi o bezmyślności zachodniej cywilizacji, pożerającej zasoby naturalne świata. Komisarz pamiętał z dzieciństwa, że marnotrawstwo potępiano, bo byli biedni, a teraz robi się to samo z powodu bogactwa. W tym momencie przestał się nad sobą użalać i zakończył kąpiel pod prysznicem.
    Kiedy dwadzieścia minut później wyszedł z domu, poczuł nieokreśloną błogość. Choć jeszcze wiało porannym chłodem, zapowiadał się ciepły dzień, jeden z tych wspaniałych słonecznych dni, jakimi Wenecja cieszy się jesienią. Powietrze było tak suche, aż się nie chciało wierzyć, że miasto zbudowano na wodzie, aczkolwiek chcąc się o tym przekonać, wystarczyło zerknąć w prawo, w jedną z bocznych uliczek, które mijał, idąc w stronę mostu Rialto.
    Skręcił w lewo, w główną przecznicę, i pomaszerował w kierunku targu rybnego, wprawdzie w niedzielę zamkniętego, lecz nieustannie rozsiewającego charakterystyczną woń ryb, sprzedawanych tam od setek lat. Komisarz przeszedł po moście na drugi brzeg kanału, gdzie była cukiernia, w której kupił kilkanaście ciastek. Nawet jeśli wszystkich nie zjedzą na śniadanie, Chiara na pewno poradzi sobie z nimi do końca dnia, a przypuszczalnie jeszcze przed obiadem. Balansując prostokątną paczką na wyciągniętej dłoni, ruszył w powrotną drogę do San Polo. Koło San Aponal zatrzymał się przy stoisku z prasą, gdzie kupił dwie gazety: „Corriere” i „Il Manifesto” sądząc, że właśnie je Paola zechce przeczytać w niedzielę. Kiedy dotarł do domu, miał wrażenie, jakby schodów prawie nie było.
    Paolę zastał w kuchni, gdzie już parzyła sobie kawę. Z głębi korytarza dochodził głos Raffaelego, który przez drzwi łazienki wołał do Chiary:
    – No, wyłaź! Siedzisz tam od świtu!
    Aha, policja wodna już znowu działa.
    Komisarz położył paczkę na stole i rozdarł papier. Góra ciastek bieliła się cukrem pudrem, którego trochę spadło na ciemne drewno blatu. Brunetti wyjął kawałek rolady jabłkowej i ugryzł jeden kęs.
    – Skąd to? – zapytała Paola, nalewając sobie kawę.
    – Z tej cukierni przy Carampane.
    – Zrobiłeś taki szmat drogi?
    – Jest piękny dzień, Paolo. Chodźmy na spacer po śniadaniu. Moglibyśmy zjeść obiad na Burano. Idealny dzień na przejażdżkę.
    Sama myśl o wycieczce statkiem na tę wyspę z niezwykle kolorowymi domkami, zalanymi słońcem, wprawiła Brunettiego w jeszcze lepszy humor.
    – Dobry pomysł – przyznała. – A co z dziećmi?
    – Spytaj je. Chiara pewnie będzie chciała jechać z nami.
    – Dobrze. Może i Raffi zechce.
    Może.
    Przesunąwszy „Il Manifesto” w stronę męża, Paola sięgnęła po „Corriere”. Nic się nie da zrobić, żeby skorzystać z tego pięknego dnia, dopóki ona nie wypije co najmniej dwóch kaw i nie przeczyta gazet. Komisarz jedną ręką wziął gazetę, a drugą swoją filiżankę i przez salon wyszedł na taras. Wrócił po krzesło, które ustawił w odpowiedniej odległości od balustrady. Usiadł, a potem oparł nogi na balustradzie, razem z krzesłem odchylił się do tym, chwycił gazetę i zaczął czytać.
    Promienie słońca obficie padały mu na twarz, biły kościelne dzwony i wówczas Brunettiego na chwilę ogarnął błogostan.
    W wejściu na taras stanęła Paola.
    – Guido, jak się nazywała ta lekarka?
    – Ta bardzo ładna? – zapytał, nie odrywając wzroku od gazety, w istocie nie zwróciwszy uwagi na ton głosu żony.
    – No, Guido, jak ona się nazywała?
    Opuścił gazetę i się obejrzał. Kiedy zobaczył minę Paoli, zdjął nogi z balustrady i usiadł normalnie.
    – Peters – odpowiedział.
    Paola na moment zamknęła oczy, nim wręczyła mężowi „Corriere”, otwarte na jednej z środkowych stron.
    AMERYKAŃSKA LEKARKA ZMARŁA Z PRZEDAWKOWANIA, przeczytał tytuł krótkiej notatki. A łatwo było ją przeoczyć, bo składała się jedynie z kilku wierszy. Zwłoki kapitan Terry Peters, pediatry armii amerykańskiej, znaleziono w mieszkaniu ofiary w Due Ville, w prowincji Vicenza. Ciało doktor Peters, zatrudnionej w wojskowym szpitalu w Caserme Ederle, odkrył jej kolega, który przyszedł sprawdzić, dlaczego rano nie zjawiła się w pracy. Przy zwłokach leżała zużyta strzykawka. Jeszcze inne ślady wskazywały, że lekarka brała narkotyki, a także piła alkohol. Śledztwo prowadzą karabinierzy i amerykańska żandarmeria wojskowa.
    Brunetti jeszcze dwukrotnie czytał notatkę. Na koniec przejrzał swoją gazetę, lecz „Il Manifesto” nigdzie nie pisało na ten temat.
    – Guido, czy to możliwe?
    Pokręcił głową. Nie, przedawkowanie z pewnością nie, ale Amerykanka nie żyje, o czym świadczyła informacja w gazecie.
    – Co teraz zrobisz?
    Spojrzał na dzwonnicę San Polo, najbliższego kościoła, co oznaczało, że nie ma pojęcia. Patta uznałby, że ta sprawa nie jest związana z morderstwem młodego Amerykanina, a jeśli nawet, uważałby ją za nieszczęśliwy wypadek albo, co gorsza, samobójstwo. Ponieważ tylko Brunetti wiedział, że doktor Peters zniszczyła pocztówkę z Kairu, i jedynie on widział, jak zareagowała, ujrzawszy zwłoki swojego kochanka, nie istniało nic, co by wskazywało, że łączyło ich coś więcej niż koleżeństwo, to zaś na pewno nie mogło być powodem samobójstwa. Wystarczyły narkotyki, alkohol i kobieta mieszkająca samotnie, by prasa wiedziała, jak to traktować, chyba że… Chyba że redakcje gazet otrzymały takie same telefony jak Patta, a Brunetti był tego pewien. W takim razie sprawie tej, niczym wielu podobnym, równie szybko ukręci się łeb, jak załatwiono doktor Peters.
    W końcu odpowiedział na pytanie żony:
    – Nie wiem. Patta mnie uprzedził, żebym na własną rękę nie prowadził śledztwa i już więcej nie jeździł do Vicenzy.
    – Ale przecież śmierć Amerykanki wszystko zmienia.
    – Nie dla Patty. On to uzna za przedawkowanie. Sprawą zajmie się policja w Vicenzy. Zrobią sekcję, a następnie wyślą ciało do Ameryki.
    – Jak tamto – skomentowała Paola. – Dlaczego zamordowano ich oboje?
    – Nie mam pojęcia – odparł kręcąc głową.
    Wiedział jednak, że doktor Peters uciszono. Nie kłamała, kiedy napomknęła, że narkotyki jej nie interesują. Sugestia o przedawkowaniu jest śmieszna. Amerykankę zamordowano, ponieważ wiedziała coś o Fosterze i właśnie to wywołało jej reakcję na widok zwłok kochanka. Zabito ją narkotykami. Brunetti się zastanawiał, czy jej śmierć nie miała być dla niego przestrogą, ale odrzucił tę myśl jako chełpliwą. Ktokolwiek zabił doktor Peters, miał dość czasu, by zaaranżować wypadek, drugie morderstwo bowiem rzucałoby się w oczy, a tajemnicze samobójstwo wzbudziłoby podejrzenia. Zatem najlepsze wyjście to przedawkowanie: sama się tak urządziła i niczego nie trzeba szukać gdzie indziej. Znowu ślepa uliczka. Brunetti nawet nie wiedział, czy Amerykanka była tą osobą, która dzwoniła do komendy i powiedziała basta.
    Paola położyła mu na ramieniu dłoń.
    – Tak mi przykro, Guido. Żal mi tej Amerykanki.
    – Chyba jeszcze nie skończyła trzydziestki. Tyle lat nauki, tyle pracy… – Ta śmierć wydawałaby mu się bardziej sprawiedliwa, gdyby doktor Peters zdążyła skorzystać z życia. – Mam nadzieję, że jej rodzina nie uwierzy w te bajki.
    Paola głośno myślała:
    – Ludzie wierzą policji i wojsku, a jestem pewna, że to brzmi bardzo wiarygodnie, bardzo przekonywająco.
    – Biedaczyska.
    – Czy mógłbyś… – zaczęła, lecz urwała, przypomniawszy sobie, że Patta kazał mu się trzymać od tej sprawy z daleka.
    – Gdybym tylko mógł. Niestety, doktor Peters nie żyje. Oni jednak nie muszą uwierzyć.
    – Gdyby się dowiedzieli, że została zamordowana, niewiele by się zmieniło.
    – Przynajmniej to, że nie przedawkowała.
    Oboje zostali na tarasie w pełnym słońcu, myśląc o rodzicach i o tym, że sami są rodzicami, a także o tym, co rodzice chcą i powinni wiedzieć o swoich dzieciach. Brunetti nie miał pojęcia, co lepsze. Jeśli człowiek wie, że jego dziecko zamordowano, przynajmniej może się łudzić ponurą nadzieją, że kiedyś zabije mordercę, chociaż to żadna pociecha.
    – Powinienem był do niej zadzwonić.
    – Guido, nie opowiadaj takich rzeczy – odparła Paola z rosnącą irytacją. – Musiałbyś czytać w cudzych myślach, a ty tego nie potrafisz. Więc daj sobie z tym spokój.
    Zaskoczony prawdziwym gniewem w jej głosie, Brunetti jedną ręką objął żonę i przyciągnął ją do siebie. Trwali tak w milczeniu, póki dzwony San Marco nie wybiły dziesiątej.
    – Co zamierzasz zrobić? Pojedziesz do Vicenzy?
    – Nie, jeszcze nie. Poczekam, aż ktoś się do mnie zgłosi.
    – Nie rozumiem.
    – Cokolwiek wiedzieli, wiedzieli to dlatego, że pracowali w jednym miejscu. Tam był ich punkt kontaktowy. To, co oni wiedzieli, muszą znać lub podejrzewać jacyś inni ludzie, którzy nawet mogą mieć do tego dostęp. Więc na nich poczekam.
    – Guido, teraz z kolei liczysz, że ktoś odczyta twoje myśli. Skąd oni się dowiedzą, że mają do ciebie przyjść?
    – Pojadę tam, ale dopiero za jakiś tydzień, i wtedy zacznę zwracać na siebie uwagę. Porozmawiam z majorem, z sierżantem, który z nimi pracował, z innymi lekarzami. To niewielkie środowisko. Ludzie będą o tym mówili. W końcu tamci się dowiedzą.
    I do licha z Pattą.
    – Guido, darujmy sobie Burano, dobrze?
    Skinął głową i wstał.
    – Chyba pójdę na spacer. Wrócę na obiad. – Lekko ścisnął jej rękę. – Po prostu muszę się przejść.
    Spojrzał w dal nad dachami domów. O dziwo, dzień wciąż był przepiękny. Wróble harcowały i bawiły się w berka niemal w zasięgu ręki, ćwierkając z radości, jaką sprawia fruwanie. W oddali anioł na szczycie dzwonnicy San Marco połyskiwał w słońcu złotymi skrzydłami, jakby błogosławił całe miasto.

Rozdział 16

    W poniedziałek rano Brunetti przyszedł do pracy o normalnej porze i ponad godzinę stał przy oknie, spoglądając na fasadę kościoła San Lorenzo. Przez cały ten czas nic się nie działo ani na rusztowaniach, ani na dachu, pokrytym równymi rzędami terakotowych dachówek. Komisarz dwukrotnie słyszał, że jakieś osoby na moment wchodziły do pokoju, lecz nie powiedziały ani słowa, więc nie zadawał sobie trudu, by się odwrócić, a one pewnie zostawiały coś na biurku i wychodziły.
    O wpół do jedenastej odszedł od okna, ponieważ odezwał się telefon.
    – Dzień dobry, commissario, tu maggiore Ambrogiani.
    – Dzień dobry, maggiore. Cieszę się, że pan dzwoni. W istocie sam miałem zamiar telefonować do pana po południu.
    – Zrobili to dziś rano – oznajmił major bez żadnych wstępów.
    – No i co? – spytał Brunetti wiedząc, o czym mowa.
    – Przedawkowanie heroiny. Wystarczyłoby tego do zabicia dwóch takich osób.
    – Kto robił sekcję?
    – Doktor Francesco Urbani. Nasz.
    – Był przy tym jakiś Amerykanin?
    – Przysłali jednego ze swoich lekarzy. Pułkownika. Aż z Niemiec.
    – Asystował czy tylko się przyglądał?
    – Po prostu obserwował sekcję.
    – Kto to jest ten Urbani?
    – Nasz anatomopatolog.
    – Czy na nim można polegać?
    – Zdecydowanie.
    Świadomy potencjalnej dwuznaczności ostatniego pytania, Brunetti je zmodyfikował.
    – Czy jest wiarygodny?
    – Owszem.
    – A więc to rzeczywiście było przedawkowanie?
    – Obawiam się, że tak
    – Co on jeszcze ustalił?
    – Urbani?
    – Tak.
    – W mieszkaniu nie wykryto śladów przemocy. Nie znaleziono też śladów świadczących, że denatka poprzednio używała narkotyków, ale miała siniak nad prawym łokciem oraz na lewym nadgarstku. Doktorowi Urbaniemu sugerowano, że te siniaki są skutkiem upadku.
    – Kto sugerował?
    Chwilowa cisza w słuchawce prawdopodobnie oznaczała naganę za to, że Brunettiemu przyszło do głowy takie pytanie.
    – Amerykański lekarz. Ten pułkownik.
    – A jaka była opinia doktora Urbaniego?
    – Że tych siniaków nie spowodował upadek.
    – Czy znaleziono jakieś inne ślady po nakłuciach?
    – Nie, żadnych.
    – Więc ona przedawkowała, biorąc narkotyki pierwszy raz?
    – Dziwny zbieg okoliczności, prawda? – zauważył Ambrogiani.
    – Znał ją pan?
    – Nie, nie znałem, ale jeden z moich ludzi, który pracuje z amerykańskimi żandarmami, leczył u niej swojego syna i powiedział, że była bardzo dobrym lekarzem. W zeszłym roku ten malec złamał sobie rękę i na początku źle się do tego zabrano. Lekarze i pielęgniarki zbyt pochopnie i za dużo mówili dzieciakowi, co mu będą robić, wie pan, jak to oni, no i mały zaczął się bać lekarzy, bo myślał, że znowu sprawią mu ból. Ona była dla niego bardzo miła, poświęcała mu mnóstwo czasu. Zdaje się, że każdorazowo zapisywała go na dwie wizyty, żeby chłopaka nie ponaglać.
    – Co nie oznacza, że nie brała narkotyków, maggiore – rzekł Brunetti takim tonem, jakby w to wierzył.
    – Rzeczywiście nie oznacza – skwapliwie potwierdził Ambrogiani.
    – O czym jeszcze mówi się w raporcie?
    – Nie wiem. Ja go nie widziałem.
    – W takim razie skąd pan wie to wszystko, co mi pan powiedział?
    – Dzwoniłem do Urbaniego.
    – Po co?
    – Panie komisarzu. W Wenecji zamordowano amerykańskiego żołnierza. Niespełna tydzień później, w tajemniczych okolicznościach ginie jego przełożona. Byłbym głupcem, nie podejrzewając, że między tymi dwoma zdarzeniami istnieje jakiś związek.
    – Kiedy pan dostanie wyniki sekcji?
    – Prawdopodobnie dziś po południu. Mam do pana zadzwonić?
    – Będę bardzo wdzięczny, maggiore.
    – Czy jest coś, o czym pańskim zdaniem powinienem wiedzieć?
    Brunetti uznał, że dobrze na tym wyjdzie, jeśli udzieli nieco informacji Ambrogianiemu, który ma stałe kontakty z Amerykanami.
    – Oni się kochali i ona bardzo się przeraziła na widok jego zwłok.
    – Widziała jego zwłoki?
    – Tak. Przysłano ją, żeby je zidentyfikowała.
    Milczenie Ambrogianiego wskazywało, że również on uważa ten wybór za niezwykle dziwny zbieg okoliczności.
    – Czy potem pan z nią rozmawiał? – spytał w końcu.
    – I tak, i nie. Wracałem z nią motorówką do miasta, ale o tamtym nie chciała ze mną rozmawiać. Odniosłem wrażenie, że się czegoś boi. Później, kiedy się z nią widziałem, zauważyłem u niej tę samą reakcję co w kostnicy.
    – Wówczas, gdy pan tu przyjechał?
    – Tak, w piątek.
    – Czy nie domyśla się pan, czego ona się bała?
    – Nie, absolutnie. Chyba próbowała się ze mną skontaktować w piątek wieczorem. Do komendy dzwoniła jakaś kobieta, nie znająca włoskiego. Telefonista nie mówi po angielsku i zrozumiał tylko jedno słowo: basta.
    – Sądzi pan, że to była ona?
    – Możliwe, choć właściwie nie mam pojęcia. Jednakże wiadomość, którą dla mnie zostawiła, jest bez sensu. – Przypomniawszy sobie rozkaz Patty, komisarz spytał: – Co się dzieje w Vicenzy?
    – Amerykańska żandarmeria próbuje ustalić, gdzie doktor Peters dostała heroinę. W jej mieszkaniu znaleziono jeszcze inne ślady, świadczące o tym, że brała narkotyki: niedopałki skrętów z marihuaną, trochę haszyszu. Poza tym sekcja wykazała, że ona przed śmiercią piła.
    – Zapewne te ślady nie budziły żadnych wątpliwości, prawda?
    – Nic nie wskazywało, że zastrzyk zrobiono jej siłą.
    – A te siniaki? – podsunął Brunetti.
    – Upadła.
    – Więc wygląda na to, że przedawkowała?
    – Tak.
    Przez chwilę obaj milczeli, a wreszcie Ambrogiani spytał:
    – Zamierza pan tutaj przyjechać?
    – Otrzymałem rozkaz, żebym Amerykanom nie zawracał głowy.
    – Od kogo?
    – Od zastępcy komendanta weneckiej policji. Poczekam kilka dni, jakiś tydzień, a później chciałbym pojechać do Vicenzy i z panem porozmawiać. Czy pańscy ludzie mają dobre kontakty z Amerykanami?
    – Luźne. I oni, i my trzymamy się swoich. Zobaczę jednak, może mi się uda czegoś o niej dowiedzieć.
    – Pracowali z nimi jacyś Włosi?
    – Nie sądzę. A dlaczego pan pyta?
    – Właściwie nie jestem pewien, ale oboje często jeździli służbowo do różnych krajów, na przykład do Egiptu, zwłaszcza Foster.
    – Narkotyki?
    – Może. Albo coś innego.
    – Co?
    – Bo ja wiem? Narkotyki jakoś mi nie pasują.
    – A co panu pasuje?
    – Nie wiem. – Podniósł wzrok i zobaczył, że w drzwiach stoi Vianello. – Maggiore, akurat ktoś do mnie wchodzi. Zadzwonię do pana w najbliższych dniach i wówczas uzgodnimy, kiedy przyjadę.
    – W porządku. Ja tymczasem zobaczę, co zdołam ustalić tutaj.
    Brunetti się wyłączył i gestem zaprosił Vianellego do środka.
    – W sprawie Ruffola? – spytał.
    – Tak, panie komisarzu. Ludzie, którzy mieszkają piętro niżej, pod lokalem jego przyjaciółki, powiedzieli, że był u niej w zeszłym tygodniu. Kilka razy widzieli go na schodach, ale od czterech dni się nie pokazuje. Mam z nią porozmawiać, panie komisarzu?
    – Owszem. Tak będzie lepiej. Powiedz jej, że tym razem sytuacja jest inna niż przedtem. Viscardi został napadnięty, a to wszystko zmienia, szczególnie dla Ivany, jeśli ukrywa Peppina albo wie, gdzie on jest.
    – Myśli pan, że to podziała?
    – Na nią? – sarkastycznie zapytał Brunetti.
    – Cóż… chyba nie. Sądzę, że nie – przyznał Vianello. – W każdym razie spróbuję. Poza tym wolę rozmawiać z nią niż z jego matką. Przynajmniej rozumiem, co do mnie mówi, chociaż każde jej słowo to kłamstwo.
    Kiedy Vianello udał się do Ivany, Brunetti znowu podszedł do okna, lecz po kilku minutach niezadowolony wrócił na swoje miejsce za biurkiem. Ignorując skoroszyty, które od rana kładziono mu na blacie, siedział i rozważał różne możliwości. Pierwszą – przedawkowanie – natychmiast odrzucił. Samobójstwo też było wykluczone. W przeszłości widywał zdesperowane osoby, które nie wyobrażały sobie życia bez ukochanej czy ukochanego, ale doktor Peters do nich nie należała. Wobec tego pozostawało tylko morderstwo.
    Popełnienie go wymagało jednak planowania – w takich sprawach nie liczy się na szczęśliwy przypadek. Komisarz ani przez chwilę nie wierzył, że siniaki były skutkiem upadku. Pewnie ktoś ją przytrzymał, żeby zrobić jej zastrzyk. Sekcja wykazała, że przed śmiercią Amerykanka piła. Ile trzeba wypić, żeby tak głęboko zasnąć, by nie poczuć ukłucia, albo żeby tak się zamroczyć, by nie stawiać oporu? A co ważniejsze, z kim mogłaby się tak swobodnie czuć, żeby tyle wypić? Na pewno nie z ukochanym, bo jego niedawno zamordowano. Wobec tego z jakimś przyjacielem, a z kim się przyjaźnią Amerykanie za granicą, jak nie z innymi Amerykanami? Komu najbardziej ufają, jak nie innym Amerykanom? Wszystko to zatem wskazuje na jej miejsce pracy i bazę wojskową. Odpowiedź, jakakolwiek by była, znajduje się tam.

Rozdział 17

    Minęły trzy dni, w ciągu których Brunetti prawie nic nie robił. W komendzie wykonywał swoje normalne obowiązki: przeglądał i podpisywał dokumenty, a także uzupełniał plan zatrudnienia na przyszły rok, nawet nie myśląc o tym, że tą sprawą powinien się zajmować Patta. W domu rozmawiał z Paolą i dziećmi, ale oni nie spostrzegli, jaki jest roztargniony, byli bowiem zbyt zaabsorbowani początkiem roku szkolnego i akademickiego. Komisarza niewiele obchodziło nawet szukanie Ruffola – miał pewność, że ktoś tak głupawy i narwany wkrótce popełni błąd i znowu wpadnie w ręce policji.
    Nie dzwonił do Ambrogianiego, a podczas spotkań z Pattą nie wspominał ani o tamtych morderstwach – o pierwszym prasa szybko zapomniała, drugiego nawet nie nazwała morderstwem – ani o bazie w Vicenzy. Tak często wspominał młodą lekarkę, że niemal stało się to jego obsesją. Z pamięci wydobywał obrazy Amerykanki wysiadającej z motorówki i podającej mu dłoń, opartej rękami o zlew w kostnicy i wstrząsanej torsjami, z uśmiechem mówiącej, że niedługo zacznie żyć własnym życiem.
    Charakter pracy w policji sprawiał, że Brunetti nigdy nie znał ofiar morderstw, które dokładnie badał, prowadząc śledztwo, chociaż dużo wiedział o życiu osobistym tych osób, o tym, co robiły w pracy, w łóżku i w chwili śmierci. Znając doktor Peters, czuł się dziwnie z nią związany i wykrycie jej zabójcy uważał za swój szczególny obowiązek.
    W czwartek rano, po przyjściu do komendy sprawdził, czy Vianello i Rossi znaleźli Ruffola, ale się okazało, że jeszcze nie trafili na jego ślad. Viscardi wrócił do Mediolanu, jak tylko na piśmie przekazał policji i agencji ubezpieczeniowej rysopisy dwóch mężczyzn: jednego bardzo wysokiego, a drugiego z brodą. Wyglądało na to, że się włamali do palazzo, zamki w drzwiach bocznego wejścia otworzono bowiem wytrychem, a kłódkę, zamykającą metalową kratę, przepiłowano. Choć Brunetti sam nie rozmawiał z Viscardim, wystarczyły relacje Vianella i Fosca, by komisarz nabrał przekonania, że to nie było włamanie, lecz próba zagarnięcia pieniędzy agencji ubezpieczeniowej.
    Tuż po dziesiątej któraś sekretarka z dołu, roznosząc pocztę na najwyższym piętrze, położyła na biurku komisarza kilka listów i dużą brunatną kopertę.
    W listach, jak zwykle, znajdowały się zaproszenia na konferencje, materiały reklamowe, namawiające do ubezpieczania się na życie, oraz odpowiedzi na pisma, które wysłał do placówek policji w innych rejonach kraju. Kiedy je przeczytał, sięgnął po brunatną kopertę i zaczął ją uważnie oglądać. U góry miała naklejony wąski pasek chyba dwudziestu znaczków. Wszystkie takie same. Na każdym widniała amerykańska flaga i nominał: dwadzieścia dziewięć centów. Komisarz zobaczył swoje nazwisko, a pod nim niepełny adres: Komenda Policji, Wenecja, Włochy. Brakowało adresu nadawcy. Brunetti nie przypominał sobie nikogo, kto mógłby doń pisać z Ameryki.
    Otworzył kopertę i wyjął z niej jakiś periodyk. Spojrzawszy na okładkę, rozpoznał czasopismo medyczne, które doktor Peters wyrwała mu z rąk, kiedy go zastała w swoim gabinecie. Zaczął przewracać strony, na moment się zatrzymał przy fotografiach zniekształconych stóp, a potem dalej przeglądał periodyk. Pod koniec natknął się na trzy kartki papieru, wsunięte między strony. Najwyraźniej była to fotokopia jakiegoś dokumentu. Wyjął ją i położył przed sobą na biurku.
    U góry zobaczył napis „Karta informacyjna”, a pod nim rubryki na imię, nazwisko, wiek i stopień wojskowy pacjenta. W tym wypadku pacjentem był niejaki Daniel Kayman, urodzony w 1984 roku. Dalej znajdowały się informacje o jego przypadłościach: odra w 1989, kilkakrotnie rozbity nos zimą 1990, złamany palec w 1991, a na ostatnich dwóch stronach opis serii wizyt, które z powodu wysypki na lewej ręce zaczęły się przed dwoma miesiącami. W miarę upływu czasu wysypka się pogłębiała i rozprzestrzeniała, wprawiając w coraz większe zakłopotanie trzech kolejnych lekarzy, którzy usiłowali z nią sobie poradzić.
    Ósmego lipca doktor Peters zobaczyła pacjenta pierwszy raz. Ładnymi, pochyłymi literami napisała, że wysypka o nieznanym pochodzeniu wystąpiła, gdy chłopiec z rodzicami wrócił z pikniku. Ciemnopurpurowe wykwity obejmowały wewnętrzną stronę przedramienia, od nadgarstka po łokieć, ale nie swędziały. Zaordynowała smarowanie maścią.
    Po trzech dniach chłopiec wrócił z jeszcze gorszą wysypką, tym razem bolesną. Pojawił się żółty wysięk i dziecko miało wysoką gorączkę. Doktor Peters zaleciła konsultację z dermatologiem w miejscowym szpitalu w Vicenzy, lecz rodzice odmówili pokazania chłopca włoskiemu lekarzowi. Wobec tego przepisała inną maść, zawierającą kortyzon oraz antybiotyk na obniżenie gorączki.
    Ledwie minęły dwa dni, chłopca ponownie przywieziono do szpitala, gdzie go zbadał inny lekarz, doktor Girrard, który napisał w karcie, że dziecko się skarży na silny ból. Teraz wysypka przypominała oparzenie, pokrywała całą rękę i zaczęła obejmować ramię. Kończyna spuchła i bolała. Gorączka nie spadła.
    Niejaki doktor Grancheck, widocznie dermatolog, obejrzał chłopca i zalecił, by go natychmiast przewieziono do szpitala wojskowego w Landstuhl w Niemczech.
    Nazajutrz dziecko wysłano do Niemiec samolotem sanitarnym. Dalej nie było już nic więcej, prócz notatki doktor Peters, która na marginesie, obok miejsca, gdzie figurowała uwaga o tym, że wysypka przypomina oparzenie, dopisała ołówkiem: „PCB, FPJ, marzec”.
    Nim komisarz sprawdził datę, już wiedział, że chodzi o marcowe wydanie „Family Practice Journal”. Otworzył czasopismo i zaczął czytać. Zauważył, że zespół redakcyjny składał się niemal wyłącznie z mężczyzn, że mężczyźni napisali większość artykułów i że artykuły wymienione w spisie treści obejmowały rozległą tematykę: od zniekształconych stóp, które zrobiły na nim takie wrażenie, po wzrost zachorowań na gruźlicę w wyniku epidemii AIDS. Był nawet artykuł o pasożytach przenoszących się ze zwierząt domowych na dzieci.
    Nie znajdując pomocy w spisie treści, Brunetti zaczął czytać wszystko od pierwszej strony, łącznie z ogłoszeniami i listami do redakcji. Na stronie 62 opisywano przypadek małego dziecka, sześcioletniej dziewczynki z Newark w stanie New Jersey. Bawiąc się na pustej parceli, wdepnęła w kałużę czegoś, co uważała za olej, który wyciekł z porzuconego samochodu. Ów płyn wlał się jej do buta i nasiąkła nim skarpetka. Następnego dnia na stopie dziewczynki pojawiła się wysypka. Wkrótce wysypka ta się zmieniła i pod każdym względem przypominała oparzenie, które stopniowo objęło nogę aż po kolano. Dziecko miało wysoką temperaturę. Wszelkie leczenie okazało się bezskuteczne do czasu, gdy jeden z pracowników służby zdrowia udał się na pustą parcelę i pobrał próbkę tego płynu. Z dokonanej analizy wynikało, że płyn zawierał znaczną ilość PCB, wielochloropochodnych bifenylu, które wyciekły ze stojących tam beczek, pełnych trujących odpadów. Choć oparzenia w końcu się zagoiły, lekarze dziewczynki wyrażali obawy o jej przyszłość, ponieważ eksperymenty na zwierzętach dowiodły, że substancje, zawierające wielochloropochodne bifenylu, często wywołują szkodliwe zmiany neurologiczne i genetyczne.
    Komisarz odłożył miesięcznik i po raz drugi przeczytał kartę informacyjną. Objawy były identyczne, choć nie podano, jak i gdzie chłopiec się zetknął z substancjami, które spowodowały wysypkę. W karcie napisano jedynie: „w czasie pikniku z rodzicami”. Nie było tam również ani słowa o leczeniu dziecka w Niemczech.
    Brunetti wziął kopertę i znowu dokładnie ją obejrzał. Znaczki ostemplowano owalną pieczęcią z napisem „Poczta wojskowa” i piątkową datą. A więc doktor Peters nadała tę przesyłkę w zeszłym tygodniu i potem zadzwoniła do komendy. Nie powiedziała basta ani pasta, lecz posta, by go uprzedzić, że otrzyma od niej pocztę. Co się wydarzyło, że Amerykanka mu to wysłała?
    Przypomniał sobie, jak Wolf powiedział, że do obowiązków Fostera należało pilnowanie, by ze szpitala wywożono zużyte zdjęcia rentgenowskie. Wspomniał też o innych rzeczach i jakichś substancjach, lecz nie mówił, dokąd się je wywozi. Amerykanie na pewno wiedzą.
    Brunetti zrozumiał, że to musi mieć coś wspólnego z tymi dwoma morderstwami, bo inaczej doktor Peters nie przysłałaby mu tej koperty i nie próbowała się do niego dodzwonić. Leczyła chłopca, ale potem odebrano jej tego pacjenta i wysłano do Niemiec. Na tym kończy się zapis w karcie informacyjnej. Komisarz znał nazwisko chłopca, Ambrogiani zaś z pewnością dysponuje wykazem wszystkich Amerykanów przebywających w bazie, więc ustalenie, czy rodzice dziecka jeszcze tam są, nie powinno sprawić kłopotu. A jeśli już ich nie ma?
    Podniósł słuchawkę i poprosił telefonistę, by go połączył z majorem Ambrogianim z amerykańskiej bazy w Vicenzy. Czekając na połączenie, zastanawiał się, jak skojarzyć fakty, by go zaprowadziły do tego, kto wbił igłę strzykawki w rękę doktor Peters.
    Odbierając telefon, Ambrogiani podał swoje nazwisko. Nie okazał zdziwienia, gdy Brunetti się przedstawił, tylko po prostu wyczekująco milczał.
    – Są jakieś postępy? – spytał komisarz.
    – Zdaje się, że wprowadzili całą serię nowych testów do wykrywania narkotyków. Każdy musi się im poddać, nawet komendant szpitala. Podobno gdy wszedł do męskiej toalety, by oddać mocz do badania, pod drzwiami cały czas stał jeden z lekarzy. Wygląda na to, że w tym tygodniu pobrali już przeszło setkę próbek.
    – Z jakim wynikiem?
    – O, na razie z żadnym. Wszystkie próbki wysyła się do Niemiec, gdzie mają być zbadane w tamtejszych szpitalach. Wyniki nadejdą za jakiś miesiąc.
    – A będą rzetelne? – spytał Brunetti zdziwiony, że można mieć zaufanie do wyników, które przechodzą przez tyle rąk i w tak długim czasie.
    – Oni chyba w to wierzą. Jeśli u kogoś próba wypadnie pozytywnie, po prostu go wywalą.
    – Kogo sprawdzają?
    – Nie mają żadnego planu. Zostawiają w spokoju tylko wracających z Bliskiego Wschodu.
    – Dlatego że są bohaterami?
    – Nie, bo się obawiają, że zbyt wielu z nich miałoby wynik pozytywny. W tym rejonie świata równie łatwo zdobyć narkotyki jak w Wietnamie, więc widocznie się boją, że sprawa nabrałaby nieprzyjemnego rozgłosu, gdyby wszyscy bohaterowie wracali z taką pamiątką we krwi.
    – Ciągle rozpowiadają, że to było przedawkowanie?
    – Naturalnie. Jeden z moich ludzi mi mówił, że nawet jej rodzina nie chciała przylecieć, by towarzyszyć zwłokom w drodze do Ameryki.
    – No i co?
    – Odesłali je. Same.
    Brunetti uznał, że przecież w tym wypadku nic się nie stało. Zmarli takimi rzeczami się nie przejmują; im nie sprawia różnicy, jak się ich traktuje i co o nich myślą żywi. Jednakże sam w to nie wierzył.
    – Chciałbym, żeby pan spróbował zdobyć dla mnie pewne informacje, maggiore.
    – Chętnie, jeśli tylko mi się uda.
    – Pragnąłbym wiedzieć, czy w bazie przebywa niejaki Kayman. – Komisarz przeliterował jego nazwisko. – Jest ojcem małego chłopca, który był pacjentem doktor Peters. Malca wysłano do Niemiec, do jakiegoś szpitala w Landstuhl. Chciałbym się dowiedzieć, czyjego rodzice jeszcze są w bazie, a jeśli tak, czy mógłbym z nimi porozmawiać.
    – Wszystko nieoficjalnie?
    – Oczywiście.
    – Może mi pan powiedzieć, o co chodzi?
    – Sam nie bardzo wiem. Doktor Peters przysłała mi kopię karty informacyjnej chłopca i artykuł o wielochloropochodnych bifenylu.
    – O czym?
    – To takie trujące chemikalia. Nie znam ich składu ani nie wiem, do czego służą, ale wiem, że trudno się ich pozbyć. I są żrące. To dziecko dostało na ręku wysypki. Prawdopodobnie się z nimi zetknęło.
    – A co to ma wspólnego z Amerykanami?
    – Nie wiem. Właśnie dlatego chcę porozmawiać z rodzicami chłopca.
    – W porządku. Natychmiast się tym zajmę i dziś po południu oddzwonię.
    – Mógłby pan ich szukać w taki sposób, żeby Amerykanie o tym nie wiedzieli?
    – Chyba tak – odparł Ambrogiani. – Dysponujemy wykazem numerów rejestracyjnych pojazdów, a tutaj prawie wszyscy mają samochody, więc to ustalę bez konieczności zadawania pytań.
    – Świetnie. Najlepiej będzie, jeżeli ta sprawa zostanie między nami.
    – Doskonale. Zadzwonię do pana, gdy tylko to załatwię.
    – Dzięki, maggiore.
    – Giancarlo – powiedział karabinier. – Myślę, że możemy mówić sobie po imieniu, skoro mamy robić takie rzeczy.
    – Słusznie – odparł Brunetti, ucieszony znalezieniem sojusznika. – Guido.
    Wyłączywszy się żałował, że nie jest w Ameryce. Jedną z największych rewelacji były tam dla niego biblioteki publiczne – człowiek może po prostu wejść i zadawać pytania, przeczytać każdą książkę, łatwo znaleźć katalog czasopism. Tutaj, we Włoszech, książki trzeba kupować albo ich szukać w bibliotece Uniwersyteckiej, a nawet tam trudno do nich dotrzeć bez odpowiedniej karty, pozwolenia czy legitymacji. Jakże więc miał się dowiedzieć, co to są wielochloropochodne bifenylu, skąd się biorą i jak działają na ciało człowieka w wypadku kontaktu?
    Spojrzał na zegarek. Stwierdził, że jeśli się pośpieszy, jeszcze zdąży do księgarni przy San Luca, gdzie prawdopodobnie mają potrzebne mu książki.
    Dotarł tam kwadrans przed zamknięciem i wyjaśnił, o co mu chodzi. Sprzedawca odparł, że ma dwie elementarne książki na temat trujących związków i skażeń, choć jedna z nich dotyczy głównie zanieczyszczeń atmosfery. Była jeszcze trzecia, coś w rodzaju ogólnego wprowadzenia do chemii, przeznaczonego dla laików. Przejrzawszy je, Brunetti kupił pierwszą i ostatnią, a na dodatek raczej krzykliwą publikację „Globalne samobójstwo”, wydaną przez Partię Zielonych. Miał nadzieję, że treść okaże się poważniejsza, niż wskazywałby tytuł i okładka.
    Komisarz zjadł w restauracji porządny obiad, a potem wrócił do komendy i otworzył pierwszą książkę. Po trzygodzinnej lekturze, z rosnącym przerażeniem i coraz bardziej zaszokowany, dostrzegł skalę problemu, który człowiek ery przemysłu stworzył na tej planecie nie tylko sobie, co gorsza bowiem także przyszłym pokoleniom.
    Okazało się, że współczesnemu człowiekowi owe związki chemiczne są niezbędne, między innymi jako czynnik chłodzący w lodówkach i urządzeniach klimatyzacyjnych. Wielochloropochodne bifenylu wchodzą również w skład elektrolitu do akumulatorów, ale nie są jedynym kwiatkiem w śmiercionośnym bukiecie, jaki ludzkość otrzymała od przemysłu. Brunetti z trudem odczytywał nazwy chemiczne, wzorów zaś nie rozumiał. Pozostawały mu jeszcze liczby dotyczące okresu półrozpadu poszczególnych związków. Sądził, że jest to czas, w jakim te związki stają się o połowę mniej groźne. W niektórych wypadkach owe liczby sięgały setek lat, w innych nawet tysięcy – właśnie takie chemikalia w ogromnych ilościach wytwarza świat przemysłowy, pędząc ku przyszłości.
    Przez dziesiątki lat Trzeci Świat był dla krajów uprzemysłowionych wysypiskiem przyjmującym transporty substancji toksycznych, które się rozrzucało po sawannach, pampasach i płaskowyżach dla doraźnych zysków, nie bacząc na cenę, jaką przyjdzie zapłacić następnym pokoleniom. Teraz, gdy Trzeci Świat odmówił Pierwszemu służenia jako wysypisko, kraje uprzemysłowione muszą opracować metody pozbywania się odpadów, co często jest bardzo kosztowne, wręcz rujnujące. W rezultacie po całym Półwyspie Apenińskim krążą ciężarówki widma ze sfałszowanymi listami przewozowymi, szukające miejsc, gdzie mogłyby wyrzucić swój śmiercionośny ładunek, i w końcu je znajdujące. Albo też z Genui czy Taranto wypływają statki, wiozące beczki pełne rozpuszczalników i Bóg wie jakich chemikaliów, lecz docierają do portów przeznaczenia już bez tych beczek na pokładzie, jakby po drodze ładunek wyparował. Czasami takie beczki znajduje się na brzegach Afryki Północnej czy Kalabrii, ale oczywiście nikt nie ma pojęcia, skąd się tam wzięły, i nie zwraca uwagi na to, że fale z powrotem zabierają je z plaż.
    Ton książki opublikowanej przez Partię Zielonych zirytował komisarza, fakty zaś przeraziły. Wymieniano tam kapitanów owych statków i firmy, które im płaciły, oraz zamieszczano zdjęcia nielegalnych wysypisk. Retoryka książki była oskarżycielska; autorzy widzieli jedynego winowajcę w całym włoskim rządzie, idącym na rękę producentom, których prawo nie zmusza do odpowiedzialności za usuwanie trujących odpadów. Ostatnie rozdziały poświęcono Wietnamowi oraz obecnym skutkom tysięcy ton dioksyny zrzuconej na ten kraj podczas wojny ze Stanami Zjednoczonymi. Opisy zdeformowanych noworodków, rosnąca liczba poronień oraz utrzymująca się obecność dioksyny w rybach, wodzie i glebie były wstrząsające, nawet jeśli się wzięło poprawkę na nieuchronną przesadę autorów. Twierdzili oni, że te same związki codziennie się wyrzuca na nielegalne wysypiska w całych Włoszech, traktując to jako rzecz normalną.
    Kiedy Brunetti skończył lekturę książek, zdał sobie sprawę, że nim manipulowano, że są w nich błędy w rozumowaniu, że szuka się winnych tam, gdzie ich nie ma, albo wskazuje na rzekome koneksje nie do udowodnienia. Jednakże równocześnie miał świadomość, że wszystkie te książki pod pewnym względem mówią prawdę: naruszanie przepisów jest nagminne i bezkarne oraz że niechęć władz do uchwalenia surowszych ustaw wskazuje na ścisłe związki między producentami a członkami rządu, którego rolą jest zapobieganie przestępstwom lub ściganie winnych. Czyżby wskutek wysypki na ręku dziecka dwoje niewinnych Amerykanów znalazło się w nurcie owych machinacji?

Rozdział 18

    Ambrogiani zadzwonił do Brunettiego około piątej, by mu powiedzieć, że ojciec tamtego chłopca, sierżant pracujący w kwatermistrzostwie, ciągle jest w Vicenzy, a jeśli nie on, to przynajmniej jego samochód, bo zaledwie przed dwoma tygodniami miał odnawianą rejestrację, co wymaga podpisu właściciela, więc z dużym prawdopodobieństwem można przyjąć, że również Kayman tam jest.
    – Gdzie on mieszka?
    – Nie wiem – odparł major. – Mam tylko jego adres dla korespondencji, czyli numer skrytki pocztowej w bazie.
    – A mógłbyś zdobyć jego adres domowy?
    – Tak, ale wtedy oni by wiedzieli, że się nim interesuję.
    – Wolałbym tego uniknąć, ale chciałbym zamienić z nim parę słów poza terenem bazy.
    – Daj mi jeden dzień. Wyślę jednego z moich ludzi do biura, w którym on pracuje, to go znajdzie. Na szczęście oni wszyscy noszą na mundurach tabliczki z nazwiskami. Potem będzie go śledził i zobaczy, gdzie mieszka. To nie powinno być trudne. Zadzwonię do ciebie jutro i wtedy pomyślisz, jak się z nim spotkać. Właściwie oni przeważnie mieszkają w bazie i na pewno również on, skoro ma dzieci. Jutro zadzwonię i ci powiem, co mi się udało załatwić, dobrze?
    Brunetti nie widział lepszego rozwiązania, ale miał wielką ochotę natychmiast jechać do Vicenzy i porozmawiać z ojcem chłopca, by jak najszybciej się zorientować, co wysypka na ręku dziecka i uwaga, napisana ołówkiem na marginesie karty informacyjnej, mają wspólnego ze śmiercią dwojga młodych Amerykanów. Już dysponował kilkoma elementami tej układanki, a od Kaymana otrzyma następny. Uważnie je studiując i dopasowując, wcześniej czy później ujrzy obraz, który jeszcze był ukryty.
    Nie mając innego wyjścia, komisarz przyjął propozycję majora i postanowił czekać do następnego dnia na jego telefon. Znowu otworzył książkę Partii Zielonych, z biurka wyjął kartkę papieru i spisał wszystkie przedsiębiorstwa, które bez odpowiedniego zezwolenia zajmowały się lądowym i morskim transportem toksycznych odpadów, a także firmy już oficjalnie ścigane za składowanie takich odpadów na nielegalnych wysypiskach. Większość tych firm i przedsiębiorstw mieściła się na północy, głównie w Lombardii, przemysłowym sercu kraju.
    Brunetti sprawdził, kiedy książkę wydano. Okazało się, że przed rokiem, a więc lista była aktualna. Na końcu książki znajdowały się mapki poszczególnych rejonów; kropki oznaczały miejsca, w których wykryto nielegalne składowiska odpadów. Kropki takie gęsto pokrywały mapki prowincji ze stolicami w Vicenzy i Weronie, zwłaszcza na północ od obu miast aż do podnóża Alp.
    Dokładnie złożywszy mapki, komisarz zamknął książkę. Dopóki nie porozmawia z ojcem chłopca, już nic więcej nie mógł zrobić, lecz wciąż go korciło, by natychmiast pędzić na dworzec, choć wiedział, że do Vicenzy jechałby na próżno.
    Zadzwonił telefon wewnętrzny.
    – Brunetti.
    – Commissario – odezwał się Patta. – Chciałbym, żebyś natychmiast przyszedł do mojego gabinetu.
    Komisarz zszedł piętro niżej i zapukał do drzwi.
    – Proszę!
    Patta siedział za biurkiem upozowany, jakby przed chwilą pomyślnie wypadł na zdjęciach próbnych i otrzymał rolę w filmie. Kiedy Brunetti wszedł do gabinetu, zastępca komendanta pieczołowicie wkładał rosyjskiego papierosa do swojej onyksowej cygarniczki, trzymając oba przedmioty poza krawędzią renesansowego biurka, aby nawet odrobina tytoniu nie skaziła idealnie wypolerowanej powierzchni blatu. Komisarz musiał czekać, papieros bowiem okazał się oporny i minęła dłuższa chwila, zanim Patta starannie go wcisnął w złotą skuwkę cygarniczki, zapalił i kilka razy próbnie pociągnął, być może doszukując się smaku złota.
    – Brunetti – rzekł wreszcie. – Otrzymałem bardzo nieprzyjemny telefon.
    – Mam na dzieję, że nie od żony, panie komendancie – odparł komisarz, siląc się na potulny ton.
    Patta położył papierosa na krawędzi malachitowej popielniczki i natychmiast szybko go chwycił, bo cygarniczka przeważyła i opadła na blat. Znowu go położył, tym razem poziomo, tak że ustnik cygarniczki i żarzący się koniec papierosa były oparte na przeciwległych brzegach okrągłej popielniczki. Ledwie cofnął rękę, papieros się wymsknął ze złotej skuwki pod jej ciężarem i razem z cygarniczką spadł na dno – cygarniczka z efektownym brzękiem.
    Założywszy ręce na plecy, komisarz stał i patrząc w okno, kilkakrotnie oderwał obcasy od podłogi. Kiedy znów spojrzał na biurko, papieros był zgaszony, a cygarniczka zniknęła.
    – Siadaj, Brunetti.
    – Dziękuję, panie komendancie – odpowiedział bardzo grzecznie, jak zwykle zajmując miejsce w fotelu przed biurkiem.
    – Miałem telefon… – tu Patta zrobił przerwę na tyle długą, że mogłaby zachęcić komisarza do powtórzenia wcześniejszej uwagi -…z Mediolanu, od signora Viscardiego.
    Brunetti milczał.
    – Powiedział mi, że narażacie na szwank jego dobre imię.
    Komisarz się nie zerwał, by stanąć w swojej obronie, więc Patta musiał wyjaśnić:
    – Mówił, że jego agent ubezpieczeniowy otrzymał telefon, mógłbym dodać, że od ciebie, telefon z pytaniem, skąd tak szybko się dowiedział, co zginęło z palazzo. – Gdyby Patta kochał najbardziej pożądaną kobietę w świecie, jej imienia nie szeptałby z takim uwielbieniem, z jakim wymówił to ostatnie słowo. – Ponadto signor Viscardi się dowiedział, że Riccardo Fosco, znany lewicowiec, podejrzanie się wypytywał o jego sytuację finansową.
    Co to ma znaczyć w kraju, gdzie od lat przewodniczącym Izby Deputowanych jest komunista? – pomyślał Brunetti, ale dalej milczał, choć Patta przerwał, by komisarz mógł się bronić.
    – Signor Viscardi nie życzy sobie udzielania takich informacji – ciągnął zastępca komendanta. – Bardzo szczegółowo mi opowiedział, jak go traktowano w szpitalu. Podobno funkcjonariusz, który z nim rozmawiał, ten drugi, choć ja nie rozumiem, dlaczego wysłano aż dwóch, zdawał się nie dowierzać kilku jego odpowiedziom. Całkiem zrozumiałe więc, że signor Viscardi, który jest szanowanym biznesmenem i członkiem Rotary International – tutaj nie uznał jednak za stosowne wspomnieć, czym się ten członek zajmuje – uważa takie traktowanie za przykre, zwłaszcza wkrótce potem, jak został brutalnie pobity przez dwóch napastników, którzy się włamali do jego pałacu i uciekli z obrazami i biżuterią ogromnej wartości. – Nagle spytał: – Czy ty mnie słuchasz, Brunetti?
    – Ależ tak, panie komendancie.
    – No to dlaczego nic nie mówisz?
    – Czekam, aż mi pan komendant opowie o tym nieprzyjemnym telefonie.
    – Do jasnej cholery! – wrzasnął Patta, uderzając dłonią w blat biurka. – Właśnie o nim opowiadam! Signor Viscardi to bardzo ważna osobistość, zarówno tu, jak i w Mediolanie. Ma wielkie wpływy w sferach politycznych, więc nie dopuszczę do tego, żeby wenecka policja źle go traktowała.
    – Nie bardzo rozumiem, panie komendancie. Kto go źle traktował?
    – Ty nic nie rozumiesz, Brunetti – rzekł Patta i gniewnie zacisnął wargi. – Dzwonisz do jego agenta ubezpieczeniowego tego samego dnia, kiedy wystąpił o odszkodowanie, jakbyś coś podejrzewał, i dwaj policjanci kolejno idą do szpitala, żeby przesłuchiwać takiego człowieka i pokazywać mu zdjęcie osoby, która nie ma nic wspólnego z tym włamaniem.
    – Tak to panu powiedział?
    – Owszem, po krótkiej rozmowie. Zapewniłem go, że zawsze miałem do niego zaufanie.
    – A dokładnie jakich użył słów, mówiąc o tym zdjęciu?
    – Powiedział: „Ten drugi policjant pokazał mi fotografię jakiegoś kryminalisty i chyba mi nie wierzył, kiedy odparłem, że go nie znam”.
    – Skąd wiedział, że człowiek na zdjęciu jest kryminalistą?
    – Co?
    – Skąd wiedział, że na tej fotografii jest kryminalistą? Zdjęcie mogło przedstawiać każdego, na przykład syna tego policjanta. Kogokolwiek.
    – Commissario, a czyje zdjęcie by mu pokazywał, jak nie kryminalisty? – żachnął się Patta. Nie słysząc odpowiedzi, rzekł: – Jesteś śmieszny, Brunetti.
    Komisarz już otwierał usta, lecz przełożony nie dopuścił go do głosu.
    – I nie próbuj bronić swoich ludzi, skoro wiesz, że postąpili niewłaściwie.
    Kiedy Patta z naciskiem podkreślił, czyi policjanci jego zdaniem naruszyli przepisy, Brunetti wyobraził sobie, jak zastępca komendanta dzieli z żoną niepowodzenia i sukcesy dwóch synów: „Mój dostał w szkole nagrodę, a twój oblał egzamin”.
    – Nie masz nic do powiedzenia?
    – Viscardi nie potrafił opisać napastników, ale widział obrazy, które nieśli.
    Nieustępliwość komisarza znów obnażyła erudycyjne ubóstwo Patty.
    – Najwyraźniej nie jesteś przyzwyczajony do życia w otoczeniu drogocennych przedmiotów, Brunetti. Jeśli ktoś mieszka od lat wśród przedmiotów dużej wartości, a mam tu na myśli ich wartość estetyczną, nie tylko materialną…
    Ton jego głosu sprawił, że komisarz wytężył uwagę, by pojąć wywody zwierzchnika.
    – …to zawsze je poznaje, zupełnie tak samo jak członków swojej rodziny. A zatem, widząc je choćby przez ułamek sekundy, nawet w takim stresie, w jakim znajdował się signor Viscardi, poznałby te przedmioty niczym własną żonę.
    Wnosząc z tego, co mówił Fosco, Brunetti podejrzewał, że Viscardi miałby mniej kłopotów z rozpoznaniem obrazów.
    Patta pochylił się do przodu i ojcowskim tonem zapytał:
    – Czy ty cośkolwiek z tego rozumiesz?
    – Zrozumiem o wiele więcej, kiedy porozmawiamy z Ruffolem.
    – Z Ruffolem? A któż to taki?
    – Młody kryminalista na tamtym zdjęciu.
    Zastępca komendanta nie powiedział nic, prócz nazwiska komisarza, lecz tak cicho, że to wskazywało na konieczność udzielenia mu wyjaśnień.
    – Na moście siedziała para turystów i widziała trzech mężczyzn z walizką, wychodzących z pałacu. Na zdjęciu oboje rozpoznali Ruffola.
    Patta już chciał zapytać, dlaczego nie wspomina o tym raport w tej sprawie, ale zrezygnował, aczkolwiek niechętnie, bo nie zadał sobie trudu, by go przeczytać.
    – Pewnie schował się gdzieś na zewnątrz – zasugerował.
    – Całkiem możliwe – przyznał Brunetti, choć uważał za bardziej prawdopodobne, że Ruffolo był w środku i nigdzie się nie chował.
    – A co to za persona ten Fosco? Po co tak wydzwaniał?
    – O nim wiem tylko to, że jest redaktorem działu finansowego w jednym z największych tygodników w kraju. Telefonowałem do niego, żeby mi pomógł się zorientować, jak ważną osobistością jest signor Viscardi.
    Słowa te tak wiernie odzwierciedlały sposób myślenia Patty, że zastępca komendanta nie był zdolny kwestionować szczerości podwładnego. Brunetti nie uważał za konieczne tłumaczyć, że istniały uzasadnione powody, by dwóch funkcjonariuszy przesłuchało Viscardiego, więc zamiast się usprawiedliwiać, rzekł:
    – Teraz pozostaje tylko złapać tego Ruffola i wszystko będzie proste. Signor Viscardi odzyska swoje obrazy, agencja ubezpieczeniowa nam podziękuje, a „Gazzettino” na pierwszej stronie zamieści artykuł, jaki sobie mogę jedynie wyobrazić, bo przecież signor Viscardi to ważna figura. Wobec tego im szybciej sprawę załatwimy, tym lepiej dla wszystkich.
    Nagle Brunetti poczuł do siebie odrazę za to, że musi robić takie rzeczy, uciekać się do tych idiotycznych zabiegów, ilekroć rozmawia ze zwierzchnikiem. Popatrzył w dal, a potem znów na przełożonego.
    Patta uśmiechał się szeroko i szczerze. Czy to możliwe, że Brunetti w końcu nabrał trochę rozumu i zaczynał uwzględniać realia? Jeśli tak, zdaniem Patty byłoby niesprawiedliwe sądzić, że jest to zasługa wyłącznie komisarza. Ci uparci wenecjanie kurczowo się trzymają swoich własnych, przestarzałych metod, ale na ich szczęście mianowanie takiego zastępcy komendanta pokazało im, że istnieje świat szerszy i nowocześniejszy, świat przyszłości. Brunetti ma słuszność: pozostaje tylko znaleźć tego typa, Ruffola, odzyskać obrazy, a Viscardi będzie dłużnikiem komisarza.
    – Racja – rzekł energicznie, jak policjanci w amerykańskich filmach. – Zawiadom mnie, kiedy Ruffolo znajdzie się w areszcie. Nic potrzebujesz do tego więcej ludzi?
    – Nie, panie komendancie – odparł Brunetti po krótkim namyśle. – Uważam, że wystarczą ci, których mam w tej chwili. To tylko kwestia czekania, póki on nie zrobi fałszywego kroku, a z pewnością wkrótce to nastąpi.
    Patty w ogóle nie interesowało, czy coś stanowi kwestię, czy nie. Chodziło mu jedynie o aresztowanie Ruffola i odzyskanie obrazów, bo gdyby się zdecydował kandydować do rady miejskiej, miałby poparcie Viscardiego.
    – Doskonale. Daj mi znać, kiedy będziesz coś wiedział – odpowiedział pożegnalnym tonem i sięgnął po papierosa.
    Nie mając ochoty czekać i znowu oglądać tej samej ceremonii, Brunetti się odmeldował i poszedł do Vianella.
    – Są jakieś informacje o Ruffolu?
    – I tak, i nie – odparł Vianello, na moment nieco unosząc się z krzesła, by okazać szacunek przełożonemu.
    – To znaczy?
    – Słyszałem, że chce rozmawiać.
    – Od kogo?
    – Od jednej osoby, która zna kogoś, kto zna Ruffola.
    – A kto rozmawiał z tą osobą?
    – Ja. To jeden z tych szczeniaków z Burano, wie pan, tych, co w zeszłym roku ukradli łódź rybacką. Ponieważ wtedyśmy ich puścili, uznałem, że jest winien mi przysługę, więc wczoraj do niego popłynąłem. Przypomniałem sobie, że chodził z Ruffolem do szkoły. Godzinę temu zadzwonił. Bez pytania powiedział, że ta druga osoba rozmawiała z kimś, kto widział się z Ruffolem. Chce z nami rozmawiać.
    – A konkretnie z kim?
    – Przypuszczam, że nie z panem, panie komisarzu. Przecież dwa razy go pan zapuszkował.
    – Chcesz z nim pogadać, Vianello?
    Doświadczony funkcjonariusz wzruszył ramionami.
    – Czemu nie? Obawiam się tylko, że to będzie zawracanie głowy. Ostatnie dwa lata przesiedział w więzieniu i w telewizji naoglądał się amerykańskich filmów o policjantach, więc pewnie zaproponuje spotkanie o północy w łodzi na środku laguny.
    – Albo przed świtem na cmentarzu, kiedy wampiry wracają do swoich legowisk.
    – Dlaczego nie zwyczajnie w barze, gdzie moglibyśmy wygodnie usiąść przy szklaneczce wina?
    – Tak czy owak idź i się z nim spotkaj.
    – Mam go aresztować, kiedy się zjawi?
    – Nie, nawet nie próbuj. Zapytaj tylko, co pragnie nam powiedzieć i czego od nas oczekuje.
    – Czy mam kogoś wysłać, żeby go śledził?
    – Nie. Prawdopodobnie będzie się tego spodziewał i mógłby się wystraszyć. Po prostu zobacz, czego chce. Jeśli niezbyt wiele, zawrzyj z nim umowę.
    – Myśli pan, że on nam coś powie o Viscardim?
    – Nie ma żadnego innego powodu, żeby z nami rozmawiać, prawda?
    – Chyba nie.
    Kiedy Brunetti ruszył do wyjścia, Vianello zapytał:
    – A co z tą umową? Dotrzymamy jej?
    Komisarz się odwrócił i wymownie na niego spojrzał.
    – Oczywiście. Gdyby przestępcy nie polegali na nielegalnych umowach z policją, na czym mogliby polegać?

Rozdział 19

    Nazajutrz ani Brunetti nie miał wiadomości od Ambrogianiego, ani Vianellowi nie udało się skontaktować z chłopakiem z Burano. Dopiero następnego dnia, kiedy komisarz wrócił z obiadu, około piątej przyszedł Vianello, by oznajmić, że chłopak zadzwonił i że w sobotę po południu spotkają się na Piazzale Roma. Po sierżanta, który ma być ubrany po cywilnemu, przyjedzie samochód i zawiezie go na rozmowę z Ruffolem. Wyjaśniwszy to, Vianello dodał:
    – Hollywood.
    – Oznacza to, że prawdopodobnie ukradną ten samochód.
    – I chyba nie napiję się wina – z rezygnacją rzekł sierżant.
    – Szkoda, że zburzyli bar Pullmana, bo mógłbyś się napić przed odjazdem.
    – Po prostu pech. Mam czekać koło przystanku autobusu numer pięć. Podjadą i mnie zabiorą.
    – Jak cię rozpoznają?
    Czyżby Vianello się zarumienił?
    – Mam trzymać bukiet czerwonych goździków.
    Brunetti nie mógł się powstrzymać i wybuchnął śmiechem.
    – Czerwonych goździków? Ty? Mój Boże! Mam nadzieję, że nikt ze znajomych nie zobaczy cię, jak przed wyjazdem z miasta będziesz stał z bukietem czerwonych goździków.
    – Rozmawiałem o tym z żoną. W ogóle jej się to nie podoba, tym bardziej że muszę poświęcić sobotnie popołudnie. Wybieraliśmy się do restauracji na kolację i teraz żona będzie mi suszyła głowę przez parę miesięcy.
    – Vianello, zróbmy interes. Ty to załatwisz, a my zwrócimy ci pieniądze za kwiaty, ale nie zapomnij wziąć rachunku. Prócz tego tak ustawię grafik dyżurów na przyszły tydzień, że piątek i sobotę będziesz miał wolne. Zgoda?
    Brunetti uważał, że przynajmniej to powinien uczynić dla funkcjonariusza, który chce zaryzykować i oddać się w ręce znanych kryminalistów, a przy tym naraża się na gniew żony.
    – Dobrze, panie komisarzu, ale to i tak mi się nie podoba.
    – Słuchaj, nie musisz tam iść, Vianello. Prędzej czy później go złapiemy.
    – W porządku, panie komisarzu. On nigdy nie był aż tak głupi, żeby któremuś z nas coś zrobić. Pamiętam, jak się zachował ostatni razem.
    Brunetti sobie przypomniał, że Vianello ma dwoje dzieci, a trzecie w drodze.
    – Jeśli coś z tego wyjdzie, zapisze się to na twoje konto i może pomóc przy awansie.
    – O, świetnie, ale co tamten na to powie? – Sierżant wskazał wzrokiem gabinet Patty, znajdujący się piętro wyżej. – Jak on zareaguje na aresztowanie tej szychy, jego przyjaciela Viscardiego?
    – Oj, daj spokój, Vianello. Doskonale wiesz, co on zrobi. Kiedy już Viscardi znajdzie się za kratkami, a materiał dowodowy okaże się pewny, Patta zacznie opowiadać, że od samego początku go podejrzewał i przygotował dla niego pułapkę, a udawał jego przyjaciela, żeby Viscardi szybciej w nią wpadł.
    Obaj z doświadczenia wiedzieli, że to prawda.
    Dalsze rozważania przerwał telefon Vianella. Sierżant podniósł słuchawkę, wymienił swoje nazwisko, przez moment słuchał i podał ją Brunettiemu.
    – To do pana, panie komisarzu.
    – Tak – rzekł i poczuł dreszcz emocji, kiedy rozpoznał głos Ambrogianiego.
    – On w dalszym ciągu tu jest. Jeden z moich ludzi go śledził. Mieszka w Grisignano, około dwudziestu minut od bazy.
    – Tam jest stacja kolejowa, prawda? – zapytał Brunetti, już przygotowując sobie plan.
    – Tak, ale zatrzymują się na niej tylko pociągi podmiejskie. Kiedy chcesz się z nim zobaczyć?
    – Jutro rano.
    – Chwileczkę, mam tu rozkład jazdy.
    Komisarz usłyszał trzask odkładanej słuchawki, a za moment ponownie głos majora.
    – Jeden wyjeżdża z Wenecji o ósmej i w Grisignano jest o dziewiątej czterdzieści trzy.
    – Wcześniejszego nie ma?
    – O szóstej dwadzieścia cztery.
    – Mógłbyś kogoś po mnie przysłać na stację?
    – Guido, ten pociąg przyjeżdża o wpół do ósmej – odparł major niemal błagalnym tonem.
    – Chciałbym rozmawiać z tym Amerykaninem w jego domu, więc wolałbym się tam znaleźć, zanim pojedzie do pracy.
    – Guido, nie wypada wpraszać się do nikogo przed ósmą rano, nawet jeśli to są Amerykanie.
    – Daj mi jego adres. Spróbuję zdobyć tu samochód – powiedział Brunetti, choć zdawał sobie sprawę, że to niemożliwe, bo o jego prośbie musiałby się dowiedzieć Patta, co oznaczało kłopoty.
    – Ale z ciebie uparciuch – odparł Ambrogiani, lecz w jego głosie przebijało więcej uznania niż irytacji. – W porządku, sam po ciebie przyjadę na stację własnym samochodem. Dzięki temu spokojnie zaparkujemy przed jego domem i sąsiedzi nie będą się zastanawiali, co tam robimy.
    Brunettiemu, który niewiele miał do czynienia z samochodami, nawet nie przyszło do głowy, że pojazd z oznakowaniami karabinierów czy policji wzbudziłby zainteresowanie sąsiadów.
    – Dziękuję, Giancarlo. Jestem ci za to bardzo wdzięczny.
    – No pewnie. A więc w sobotę o wpół do ósmej – rzekł major, nie wierząc własnym słowom, i od razu się wyłączył.
    Komisarz już nie zdążył nic powiedzieć, ale pomyślał, że przynajmniej nie musi zabierać ze sobą bukietu czerwonych goździków.

    Nazajutrz rano zdołał dotrzeć na dworzec o tyle wcześniej, że wypił kawę przed odjazdem pociągu, więc zachował przyzwoite maniery, kiedy spotkał się z Ambrogianim na małej stacyjce w Grisignano. Major, ubrany w szare sztruksowe spodnie i gruby sweter, wyglądał zdumiewająco świeżo i rześko, jakby już dawno wstał, co Brunettiemu, w jego ówczesnym nastroju, sprawiło pewną przykrość. Zatrzymali się w barze naprzeciwko stacji. Obaj zamówili po kawie i drożdżówce. Major ruchem głowy dał znak barmanowi, by dolał mu do kawy odrobinę grappy.
    – To niedaleko stąd – rzekł. – Tylko parę kilometrów. Mieszkają w bliźniaku. Drugą połowę domu zajmuje właściciel ze swoją rodziną. – Widząc pytające spojrzenie komisarza, wyjaśnił: – Wysłałem kogoś, żeby popytał. Niewiele się dowiedział. Mają troje dzieci i mieszkają tam od ponad trzech lat. Regularnie płacą komorne i są w dobrych stosunkach z właścicielem.
    Żona tego Amerykanina jest Włoszką, co się przydaje w kontaktach z sąsiadami.
    – A chłopiec?
    – Już wrócił ze szpitala w Niemczech.
    – Jak się czuje?
    – W tym miesiącu zaczął chodzić do szkoły. Wydaje się, że nic mu nie dolega, ale jedna z sąsiadek powiedziała, że on ma na ręku szramę jak po oparzeniu.
    Brunetti dopił kawę, odstawił filiżankę i rzekł:
    – No, to ruszajmy do tego domu. Po drodze ci opowiem, co ja wiem.
    Kiedy jechali sennymi drogami, obsadzonymi drzewami, komisarz przekazał majorowi, czego się dowiedział z książek, które przeczytał, z kopii karty informacyjnej syna Kaymana oraz z artykułu w medycznym czasopiśmie.
    – Wygląda na to, że fakty te połączyła doktor Peters… albo Foster, co jednak nie wyjaśnia, dlaczego oboje zostali zamordowani.
    – Ty też uważasz, że ich zamordowano? – spytał Brunetti.
    Major oderwał wzrok od drogi i spojrzał na komisarza.
    – Nigdy nie wierzyłem, że Foster zginął podczas napadu rabunkowego, i nie wierzę w to, że ona przedawkowała, choć ktoś się postarał, żeby to tak wyglądało.
    Ambrogiani skręcił w jeszcze węższą drogę i zatrzymał samochód sto metrów przed białym betonowym domem, ogrodzonym metalowym płotem. Do wnętrza bliźniaka prowadziły dwa wejścia z ganku nad bramami dwóch garaży. Na podjeździe leżały dwa rowery, najprawdopodobniej zostawione przez dzieci.
    – Powiedz mi coś więcej o tych chemikaliach – odezwał się major, wyłączając silnik. – Wczoraj wieczorem próbowałem się czegoś o nich dowiedzieć, ale żadna z osób, które pytałem, nie wiedziała nic ponad to, że są niebezpieczne.
    – Ja też wiem niewiele więcej od tego, co przeczytałem – odparł Brunetti. – Jest ich sporo, prawdziwy koktajl śmierci. Wydaje się, że w większości fabryk potrzebne są do produkcji albo tam powstają jako produkt uboczny. Łatwo je zrobić, ale trudno się ich pozbyć. Dawniej można było je wyrzucać niemal wszędzie, lecz teraz sytuacja się zmieniła, bo zbyt wiele osób narzekało, że znajduje coś takiego koło domu.
    – Czy parę lat temu nie pisali w gazetach, że jakiś statek, chyba „Karen B”, popłynął do Afryki, ale go zawrócono do Genui?
    Pytanie to przypomniało Brunettiemu tytuły artykułów opisujących „statek z truciznami”, czyli frachtowiec, który próbował pozbyć się ładunku w jednym z afrykańskich portów, lecz nie pozwolono mu do niego zawinąć. Przez kilka tygodni statek krążył po Morzu Śródziemnym, dostarczając tematów prasie, tak samo jak ogłupiałe morświny, które co kilka lat płyną w górę Tybru. Wreszcie „Karen B” zacumował w Genui i na tym sprawa się skończyła. Statek zniknął ze stron gazet i ekranów włoskiej telewizji, jakby zatonął na morzu. Trujące substancje, którymi miał wypełnione ładownie, też całkowicie zniknęły, ale nikt nie wiedział ani nie pytał jak i gdzie.
    – Tak, tylko że nie pamiętam, co wiózł – odparł komisarz.
    – Tutaj nigdy nie mieliśmy nic takiego. – Ambrogiani nie musiał wyjaśniać, że chodzi mu o karabinierów i korzystanie z nielegalnych wysypisk. – Nawet nie wiem, czy do naszych obowiązków należy ściganie i aresztowanie sprawców.
    Obaj umilkli. Wreszcie, po jakimś czasie, odezwał się Brunetti.
    – Interesujące, prawda?
    – Że nikt nie wydaje się ponosić odpowiedzialności za egzekwowanie przepisów, jeśli takowe istnieją? – spytał Ambrogiani.
    – Owszem.
    Nim zdążyli rozwinąć ten temat, z lewej połowy bliźniaka wyszedł na ganek jakiś mężczyzna. Zbiegł po schodach i otworzył drzwi garażu, a potem się schylił, by podnieść rowery i przenieść je na trawnik obok podjazdu. Kiedy zniknął w garażu, Brunetti i Ambrogiani wysiedli i ruszyli ku domowi.
    Zbliżywszy się do ogrodzenia, zobaczyli samochód, który powoli wyjechał tyłem z garażu i zatrzymał się przy bramie. Nie wyłączając silnika, kierowca wysiadł, by ją otworzyć. Albo nie zauważył dwóch obcych, albo postanowił ich zignorować, bo otworzywszy bramę, ruszył z powrotem do samochodu.
    – Pan sierżant Kayman?! – zawołał Brunetti, przekrzykując warkot silnika.
    Usłyszawszy swoje nazwisko, mężczyzna się odwrócił i na nich spojrzał. Obaj policjanci podeszli do bramy i tam się zatrzymali, nie chcieli bowiem bez pozwolenia wchodzić na teren posesji. Mężczyzna zaprosił ich gestem, po czym się schylił, żeby wyłączyć silnik.
    Kayman był wysoki blondynem, lekko przygarbionym. Prawdopodobnie kiedyś umyślnie się garbił, aby nieco ukryć swój znaczny wzrost, i teraz weszło mu to w nawyk. Poruszał się swobodnie, w sposób typowy dla Amerykanów. Swoboda ta sprawia, że tak dobrze wyglądają w ubraniach sportowych, niezgrabnie zaś w strojach oficjalnych. Podszedł do Włochów, nie uśmiechając się, ale i bez śladu podejrzliwości na otwartej twarzy. Rzucił im pytające spojrzenie.
    – Słucham – odpowiedział po angielsku. – Panowie mnie szukają?
    – Czy pan sierżant Edward Kayman? – zapytał Ambrogiani.
    – Tak. Czym mogę panom służyć? Choć muszę przyznać, że pora jest dość wczesna, prawda?
    Komisarz postąpił krok naprzód i wyciągnął do Amerykanina rękę.
    – Dzień dobry, panie sierżancie. Nazywam się Guido Brunetti i jestem z weneckiej policji.
    Amerykanin uścisnął mu dłoń mocno i zdecydowanie.
    – Fatygował się pan aż tak daleko od domu, panie Brunetti? – spytał Amerykanin, wymawiając ostatnie spółgłoski nazwiska jak podwójne „d”.
    Powiedział to żartem, więc komisarz się uśmiechnął.
    – Owszem, ale chciałem zadać panu kilka pytań.
    Ambrogiani tylko skłonił głowę, lecz się nie przedstawił, pozostawiając Brunettiemu prowadzenie rozmowy.
    – Więc niech pan pyta – odparł Amerykanin i dodał: – Przykro mi, że nie mogę panów zaprosić na kawę, ale żona jeszcze śpi i by mnie zabiła, gdybym obudził dzieci. Jedynie w sobotę może trochę dłużej pospać.
    – Rozumiem – rzekł komisarz. – U mnie jest identycznie. Dziś rano sam musiałem się wymykać z domu jak złodziej. – Kiedy wymienili porozumiewawcze uśmiechy ofiar tyranii śpiących kobiet, powiedział: – Chciałbym zapytać o pańskiego syna.
    – Daniela?
    – Właśnie.
    – Tak myślałem.
    – Nie wygląda pan na zaskoczonego – skomentował Brunetti.
    Amerykanin cofnął się i plecami oparł o samochód. Korzystając z tego, Brunetti odwrócił się do majora, by spytać go po włosku:
    – Rozumiesz, co mówimy?
    – Tak.
    Sierżant skrzyżował nogi, z kieszeni koszuli wyjął paczkę papierosów i chciał poczęstować Włochów, ale obaj przecząco pokręcili głowami. Zapalił, osłaniając płomień zapalniczki dłonią, choć nie było wiatru, a następnie z powrotem schował papierosy i zapalniczkę do kieszeni.
    – Chodzi o tę lekarkę, prawda? – spytał, odchylając głowę do tyłu i wydmuchując smużkę dymu.
    – Dlaczego pan tak uważa?
    – Łatwo się domyślić, no nie? To przecież ona leczyła Daniela i bardzo się zaniepokoiła, kiedy z jego ręką było tak źle. Bez przerwy go pytała, co się stało, a potem ten jej facet, który zginął w Wenecji, zaczął mnie wypytywać.
    – Wiedział pan, że oni ze sobą chodzili? – zdziwił się Brunetti.
    – Dopiero po jego śmierci ludzi zaczęli o tym przebąkiwać, ale podejrzewam, że sporo osób musiało wiedzieć wcześniej. Ja nie, bośmy razem nie pracowali. W końcu jest nas tylko parę tysięcy, wszyscy mieszkamy i pracujemy obok siebie, więc trudno cokolwiek utrzymać w tajemnicy, przynajmniej na dłuższą metę.
    – A o co on pana pytał?
    – O to, gdzie Danny chodził tamtego dnia i czy myśmy czegoś nie zauważyli. O rzeczy w tym rodzaju.
    – Co pan odpowiedział?
    – Że nie wiem.
    – Nie wiedział pan?
    – No cóż, właściwie nie. Tamtego dnia byliśmy powyżej Aviano, nad jeziorem Barcis, ale w drodze powrotnej z gór zatrzymaliśmy się na piknik. Danny na chwilę poszedł sam do lasu i później nie mógł sobie przypomnieć, gdzie upadł. Próbowałem opisać Fosterowi to miejsce, tylko że niezbyt dobrze pamiętałem, gdzie postawiłem samochód. Na takie rzeczy człowiek nie zwraca uwagi, kiedy ma trójkę dzieci i psa.
    – Co Foster zrobił, kiedy mu pan powiedział, że nie pamięta tego miejsca?
    – Cholera, chciał, żebyśmy w którąś sobotę razem pojechali go szukać.
    – Pojechał pan?
    – Nigdy w życiu. Mam trójkę dzieciaków, żonę i mogę mówić o szczęściu, jeśli raz w tygodniu dostanę wolny dzień, więc nie zamierzałem go marnować na jeżdżenie po górach i szukanie miejsca, gdzie kiedyś zrobiliśmy sobie piknik. A jeszcze w tym czasie Danny leżał w szpitalu i nie chciałem zostawiać żony samej na cały dzień tylko dlatego, żeby prowadzić beznadziejne poszukiwania.
    – Jak on zareagował, kiedy pan mu to powiedział?
    – Cóż, był najwyraźniej zły, ale mu wytłumaczyłem, że nie mogę tego zrobić, więc jakby się uspokoił. Przestał nalegać, żebym z nim pojechał, ale chyba wybrał się tam sam, choć być może z doktor Peters.
    – Skąd te przypuszczenia?
    – Widzi pan, mam kolegę, który jest technikiem i obsługuje aparaturę rentgenowską w przychodni dentystycznej. Powiedział mi, że kiedyś Foster przyszedł do niego do laboratorium w piątek po południu i poprosił, żeby na weekend pożyczył mu swoją płytkę.
    – Płytkę?
    – Wie pan, wszystkie osoby, pracujące w rentgenie, noszą takie niewielkie płytki, które zmieniają kolor, kiedy promieniowanie wzrasta ponad normę. Nie wiem, jak się je fachowo nazywa.
    Brunetti kiwnął głową na znak, że wie, o co chodzi.
    – No więc mój kolega mu ją pożyczył – ciągnął Amerykanin. – Foster zwrócił płytkę w poniedziałek rano, przed pracą. Dotrzymał słowa.
    – A co z tym czujnikiem?
    – W ogóle się nie zmienił. Miał ten sam kolor co przedtem.
    – Dlaczego pan twierdzi, że Foster pożyczał go właśnie w tym celu?
    – Pan go nie znał, prawda? – zapytał sierżant komisarza, który pokręcił głową. – To był dziwny facet, taki bardzo serio. Poważnie traktował swoją pracę i właściwie do wszystkiego tak podchodził. Chyba był też bardzo religijny, ale nie jak ci świeżo nawróceni. Kiedy uważał, że coś należy zrobić, nic go nie powstrzymało, a właśnie wtedy myślał… – Amerykanin na chwilę przerwał. – Nie jestem pewien, co myślał, ale chciał odnaleźć to, co spowodowało uczulenie Danny’ego.
    – Więc to było uczulenie?
    – Tak mi powiedzieli, kiedy wrócił z Niemiec. Jego ręka wyglądała bardzo brzydko, ale tutejsi lekarze twierdzili, że się zagoi i wszystko będzie w porządku, że to może potrwać około roku, ale blizna zniknie, a przynajmniej się zmniejszy.
    Po raz pierwszy odezwał się Ambrogiani.
    – Czy mówili panu, co wywołało uczulenie?
    – Nie, nie umieli tego ustalić. Powiedzieli, że to prawdopodobnie sok jakiegoś drzewa rosnącego w górach. Zrobili chłopakowi całą masę testów. – W tym momencie twarz mu złagodniała, a w oczach zabłysła duma. – Nigdy się nie poskarżył, ani razu. Wszystko dzielnie znosił, jak prawdziwy mężczyzna. Z takiego syna można być tylko dumnym.
    – Ale niczego konkretnego nie powiedzieli? – nalegał karabinier.
    – Nie, a potem te gnojki zgubiły kartę informacyjną Danny’ego, a przynajmniej część dotyczącą leczenia w Niemczech.
    Brunetti wymienił z Ambrogianim znaczące spojrzenia.
    – Nie wie pan, czy Foster odnalazł to miejsce? – zapytał komisarz.
    – Trudno powiedzieć. Zginął dwa tygodnie po tym, jak pożyczył ten czujnik, a ja nie miałem okazji, by znowu z nim porozmawiać, więc nic nie wiem. Szkoda, że spotkał go taki los. To był bardzo porządny facet. Szkoda mi też tej lekarki, jego przyjaciółki, która tak się tym przejęła. Nie miałem pojęcia, że oni byli aż tak… – urwał, nie mogąc znaleźć odpowiedniego słowa.
    – Czy ludzie uważają, że doktor Peters przedawkowała z powodu Fostera?
    Pytanie to zdziwiło sierżanta.
    – A czyż mogła to zrobić z innego powodu? Przecież była lekarzem, no nie? Sama najlepiej wiedziała, ile trzeba tego wstrzyknąć.
    – Owszem. Sądzę, że tak – przyznał Brunetti, choć równocześnie pomyślał, że postępuję nielojalnie.
    – Niemniej to wszystko jest bardzo interesujące – ciągnął Amerykanin. – Gdybym nie był tak zaabsorbowany zdrowiem Danny’ego, pewnie zdołałbym przypomnieć sobie coś, co pomogłoby Fosterowi znaleźć miejsce, którego szukał.
    – Na przykład? – spytał komisarz, starając się zachować obojętność.
    – Kiedy byliśmy w górach, widziałem dwie ciężarówki, które zjechały na polną drogę, biegnącą zboczem w pewnej odległości od nas. Po prostu o tym nie pamiętałem, rozmawiając z Fosterem. Szkoda, że mu tego nie powiedziałem, bo może bym mu oszczędził mnóstwa kłopotów. Wystarczyłoby zapytać pana Gamberetta, dokąd tamtego dnia jeździły jego ciężarówki, i Foster znalazłby to miejsce.
    – Pana Gamberetta? – uprzejmie zapytał Brunetti.
    – Tak. Właśnie on ma umowę na wywóz śmieci z bazy. Dwa razy na tydzień jego ciężarówki zabierają odpady, których usuwanie podlega szczególnym ograniczeniom. No, wie pan, odpady ze szpitala i przychodni dentystycznej. On chyba też usuwa odpady ze stacji obsługi pojazdów, na przykład stary olej silnikowy czy zużyty elektrolit z akumulatorów. Na ciężarówkach Gamberetta nie ma jego nazwiska ani żadnych napisów, ale z boku na burtach mają czerwony pas i właśnie takie ciężarówki widziałem tamtego dnia nad jeziorem Barcis. -Przez chwilę milczał, a potem snuł refleksje: – Nie wiem, dlaczego o tym nie pomyślałem, kiedy Foster mnie pytał, ale chyba nie miałem do tego głowy, bo akurat Danny’ego zabrali do Niemiec.
    – Pracuje pan w kwatermistrzostwie, nieprawdaż, sierżancie? – odezwał się major.
    Jeśli Amerykanina zdziwiło, że Ambrogiani to wie, nie dał tego po sobie poznać.
    – Owszem, tam pracuję.
    – Czy kiedykolwiek zdarzyło się panu rozmawiać z Gamberettem?
    – Nie. Nigdy go nie widziałem, ale znam umowę, która jest w biurze.
    – Nie przyjechał jej podpisać? – zapytał Ambrogiani
    – Nie, jeden z oficerów jeździ do jego biura. Zdaje się, że Gamberetto zaprasza go na obiad. Później ten oficer wraca z podpisaną umową i przekazuje ją nam.
    Brunetti nie musiał patrzeć na majora, by wiedzieć, że jego zdaniem ktoś dostaje od Gamberetta coś więcej niż tylko darmowy obiad.
    – Czy to jedyna umowa, jaką zawarł z wami Gamberetto?
    – Nie, proszę pana. Ma jeszcze kontrakt na budowę nowego szpitala. Niedawno miał ją rozpocząć, ale akurat zaczęła się wojna w Zatoce Perskiej i wstrzymano wszystkie prace budowlane. Wygląda na to, że jednak ruszą z robotą na wiosnę, jak tylko odmarznie grunt.
    – Czy to duży kontrakt? – wtrącił Brunetti. – Zapewne tak, bo przecież chodzi o szpital.
    – Nie pamiętam dokładnych danych, ponieważ załatwialiśmy to już dawno, ale sądzę, że w grę wchodzi suma około dziesięciu milionów dolarów. Umowę podpisano trzy lata temu, więc przypuszczam, że od tego czasu koszty znacznie wzrosły.
    – Tak, z całą pewnością – rzekł komisarz.
    Nagle wszyscy trzej odwrócili się w stronę domu, gdzie rozległo się gwałtowne szczekanie. Uchyliły się drzwi i wypadł z nich duży czarny pies. Ciągle ujadając, podbiegł do Kaymana, zaczął podskakiwać i lizać go po twarzy. Później obwąchał komisarza i majora, odszedł kilka metrów, by na chwilę przysiąść na trawie, a w końcu wrócił do Kaymana i znów zaczął na niego skakać.
    – Leżeć, Kity Kat! – bez przekonania rozkazał sierżant.
    Pies podskoczył i nosem dotknął jego twarzy.
    – Leżeć! Dość tego!
    Zwierzę zignorowało rozkaz, odbiegło kawałek, by nabrać rozpędu, a potem znowu skoczyło na Amerykanina. Zrobiło to kilkakrotnie.
    – Niegrzeczna suka – powiedział Kayman łagodnym tonem, chwytając ją za kudły na szyi i przytrzymując przy ziemi, a potem zaczął mocno przeczesywać palcami sierść. – Przepraszam. Chciałem odjechać bez niej. Kiedy widzi, że wsiadam do wozu i jej nie zabieram, zaczyna szaleć. Uwielbia jazdę samochodem.
    – Nie będę pana dłużej zatrzymywał, sierżancie. Okazał mi pan wielką pomoc – rzekł Brunetti, wyciągając do niego dłoń.
    Pies, z wywieszonym językiem, powiódł za nią oczami. Kayman podał rękę komisarzowi, a potem majorowi, ale zrobił to niezgrabnie, wciąż bowiem stał pochylony i drugą ręką trzymał psa. Kiedy Brunetti i Ambrogiani ruszyli ku bramie, otworzył drzwi samochodu i pozwolił psu do niego wskoczyć.
    Samochód tyłem wyjechał na drogę. Brunetti zatrzymał się przy bramie, gestem dał znak Kaymanowi, że ją zamknie, i od razu to zrobił. Kayman sprawdził wzrokiem, czy brama jest dobrze zamknięta, wrzucił bieg i powoli odjechał. Na koniec zobaczyli, jak pies wystawia głowę przez okno przy tylnym siedzeniu, kierując nos pod wiatr.

Rozdział 20

    Kiedy głowa psa zniknęła w oddali, Ambrogiani odwrócił się do Brunettiego i spytał:
    – No i co powiesz?
    Komisarz ruszył do zaparkowanego samochodu. W milczeniu obaj wsiedli i zamknęli drzwi. Major jeszcze nie włączył silnika, gdy Brunetti wreszcie odpowiedział:
    – Budowa szpitala to duża inwestycja. Kupa roboty dla signora Gamberetta.
    – Faktycznie.
    – Czy to nazwisko coś ci mówi?
    – O tak – odparł Ambrogiani i dodał: – Kazano nam trzymać się od tej osoby z daleka. – Widząc pytające spojrzenie komisarza, wyjaśnił: – To nie był wyraźny rozkaz, nic podobnego, ale między wierszami napomknięto, że nie powinniśmy zbytnio się zajmować signorem Gamberettem ani wnikać w jego sprawy.
    – Grożono wam?
    – Ojej – rzekł major z gorzkim śmiechem. – Takich rzeczy nigdy nie mówi się wprost. To była tylko aluzja, którą rozumie każdy, kto ma choć odrobinę rozsądku.
    – I trzyma się od signora Gamberetta z daleka?
    – Właśnie.
    – Interesujące – skomentował Brunetti.
    – Bardzo.
    – Więc traktujecie go jak zwykłego przedsiębiorcę, który działa na tym terenie?
    Ambrogiani kiwnął głową.
    – I chyba nad jeziorem Barcis – dodał Brunetti.
    – Owszem.
    – Myślisz, że mógłbyś coś wywąchać?
    – Mógłbym spróbować.
    – To znaczy?
    – To znaczy, że jeśli jest płotką, pewnie uda mi się czegoś o nim dowiedzieć, ale jeśli jest grubą rybą, nie wywącham zbyt wiele, a w najlepszym wypadku ustalę, że jest szanowanym miejscowym biznesmenem, mającym znakomite stosunki z ludźmi wpływowymi. W ten sposób tylko potwierdzę to, co już wiemy, czyli że jest zaprzyjaźniony z osobami na wysokich stanowiskach.
    – W mafii?
    Ambrogiani wzruszył ramionami.
    – Nawet tu? – zdziwił się Brunetti.
    – Czemu nie? Oni muszą się dokądś przenieść. Na południu nic tylko wzajemnie się zabijają. Ile tam dotychczas popełniono morderstw w tym roku? Dwieście? Dwieście pięćdziesiąt? Więc zaczęli się przenosić tutaj.
    – Mają układy z rządem?
    Major pogardliwie prychnął w sposób charakterystyczny dla Włochów, kiedy mówią o swoim rządzie.
    – Czy ktoś jeszcze potrafi odróżnić mafię od rządu?
    Sytuacja wyglądała na poważniejszą, niż sądził Brunetti, ale pewnie karabinierzy mieli lepsze informacje.
    – A ty nic nie możesz zrobić? – spytał Ambrogiani.
    – Kiedy wrócę, mogę zadzwonić do kilku osób i poprosić je o przysługę.
    Nie wspomniał, że największe nadzieje wiąże z pewnym telefonem, który nie będzie miał nic wspólnego z prośbą o przysługę, wręcz przeciwnie.
    Dłuższą chwilę siedzieli w milczeniu. W końcu Ambrogiani otworzył schowek i zaczął przerzucać mapy, które w nim leżały. Wreszcie jedną wyciągnął.
    – Masz czas? – zapytał.
    – Tak. Jak długo trzeba tam jechać?
    Major rozłożył mapę na kierownicy i zaczął przesuwać palcem po papierze, aż znalazł to, czego szukał.
    – Jest. Tutaj. Jezioro Barcis. – Wężykiem przeciągnął palec po mapie na prawo od jeziora, a potem gwałtownie w dół, prostą linią do Pordenone. – Półtorej godziny. Może dwie. Przeważnie autostradą. Co ty na to?
    Komisarz nie odpowiedział, tylko sięgnął po pas bezpieczeństwa, przełożył sobie przez pierś i z trzaskiem zapiął klamerkę między siedzeniami.
    Dwie godziny później jechali krętą drogą prowadzącą do jeziora Barcis. Razem z przynajmniej dwudziestoma innymi samochodami wlekli się za ogromną ciężarówką wyładowaną żwirem, poruszającą się z prędkością około dziesięciu kilometrów na godzinę. Ambrogiani bez przerwy musiał zmieniać biegi z jedynki na dwójkę i z powrotem, kiedy niemrawa ciężarówka zwalniała na licznych zakrętach. Co chwila jakieś auto wyprzedzało ich z lewej strony, a potem wciskało się przed nich, zajeżdżając drogę i wściekle trąbiąc. Od czasu do czasu któryś samochód gwałtownie zjeżdżał na wąskie prawe pobocze w poszukiwaniu miejsca do parkowania. Kierowca wyskakiwał, podnosił osłonę silnika i czasami nieopatrznie popełniał błąd, otwierając wlew chłodnicy.
    Brunetti miał ochotę zaproponować, by się zatrzymali, bo im się nie śpieszyło, ale choć właściwie nie prowadził samochodu, to jednak wiedział, że kierowcy lepiej nie podpowiadać, co ma robić. Po jakichś dwudziestu minutach takiej udręki ciężarówka zjechała na długi parking, zapewne przeznaczony do tego celu, i wszystkie samochody osobowe mogły ją wyprzedzić. Kilku kierowców podziękowało uniesieniem ręki, inni nie zawracali sobie tym głowy. Dziesięć minut później dotarli do miasteczka Barcis, gdzie Ambrogiani skręcił w lewo na boczną drogę prowadzącą do jeziora.
    Kiedy w końcu się zatrzymali, major wysiadł z samochodu, niewątpliwie znużony jazdą.
    – Chodźmy się czegoś napić – rzekł.
    Ruszył w stronę kawiarni na ogromnej werandzie jednego z domów nad jeziorem. Od stolika pod parasolem odsunął krzesło i ciężko na nim usiadł. Przed nimi, na tle strzelistych gór, rozciągało się jezioro z niesamowicie błękitną wodą. Zjawił się kelner, przyjął zamówienie i po kilku chwilach wrócił z dwiema kawami i dwiema szklankami wody mineralnej.
    Skończywszy swoją kawę, Brunetti wypił łyk wody mineralnej i spytał:
    – No i co?
    Ambrogiani się uśmiechnął.
    – Ładne jezioro, prawda? – rzekł.
    – Owszem, piękne, ale czy my jesteśmy turystami?
    – Szkoda, że nie możemy tu zostać i przez cały dzień patrzeć na to jezioro, hę?
    Komisarz nie wiedział, czy major żartuje, czy mówi poważnie, ale uznał, że istotnie byłoby przyjemnie spędzić dzień nad jeziorem. Miał nadzieję, że doktor Peters i Foster przyjechali tu kiedyś na weekend, bez względu na powód. To znakomite miejsce dla zakochanych. Brunetti natychmiast się poprawił: jeśli się kochali, każde miejsce wydawałoby im się piękne.
    Przywołał kelnera i zapłacił. W czasie jazdy w góry postanowili z Ambrogianim nie pytać o ciężarówki z czerwonym pasem, żeby nie zwracać na siebie uwagi. Wyglądali na turystów, choć jeden z nich był w marynarce i krawacie; turyści w powrotnej drodze z pewnością mają prawo zatrzymać się w miejscu przeznaczonym na pikniki, by popatrzeć na góry. Komisarz nie wiedział, ile czasu im to zajmie, więc wszedł do środka i poprosił barmana o zapakowanie kilku kanapek, najlepiej z szynką i serem. Ambrogiani kiwnął głową i powiedział, żeby wziął cztery, a także butelkę czerwonego wina i dwie plastikowe filiżanki.
    Z tym wszystkim wsiedli do samochodu majora i ruszyli w powrotną drogę w kierunku Pordenone. Około dwóch kilometrów od Barcis zobaczyli po prawej stronie duży parking, na którym Ambrogiani tak ustawił samochód, że widzieli drogę, nie góry, wyłączył silnik i rzekł:
    – No, jesteśmy na miejscu.
    – Nie przypuszczałem, że w ten sposób spędzę sobotę – przyznał Brunetti.
    – Kiedyś trafiło mi się gorzej – odparł major i opowiedział, jak dostał zadanie odnalezienia w górach chłopca, ofiary porwania, i trzy dni leżał na ziemi, obserwując przez lornetkę szałas pasterza oraz ludzi, którzy tam się kręcili.
    – Z jakim wynikiem? – zapytał komisarz.
    – O, pozytywnym. – Major zaczął, się śmiać. – Tylko że to był ktoś inny. Rodzice tej dziewczyny nigdy nas nie wzywali ani nie zawiadamiali o porwaniu. Chcieli zapłacić okup, ale myśmy dotarli tam przed nimi.
    – A co się stało z chłopakiem?
    – Zabili go. Znaleźliśmy jego ciało trzy dni po odnalezieniu dziewczyny. Poderżnęli mu gardło. Do trupa doprowadził nas smród i ptaki.
    – Dlaczego oni to zrobili?
    – Prawdopodobnie dlatego, że znaleźliśmy dziewczynę. Uprzedzaliśmy rodzinę, żeby zabrała ją do domu i nikomu nic nie mówiła. Ktoś jednak zadzwonił do gazet i całą sprawę opisano na pierwszych stronach. Rozumiesz, wolność słowa. Było nawet zdjęcie dziewczyny, jak w towarzystwie matki je pierwsze spaghetti od dwóch miesięcy. Porywacze prawdopodobnie to przeczytali i doszli do wniosku, że depczemy im po piętach, więc go zabili.
    – Nie mogli go wypuścić? – spytał Brunetti i dodał: – Ile miał lat?
    – Dwanaście. – Dopiero po dłuższym milczeniu Ambrogiani odpowiedział na pierwsze pytanie: – Wypuszczenie go pozwoliłoby sądzić rodzinom innych ofiar, że skoro my jesteśmy na tropie porywaczy, istnieją szansę na pomyślne zakończenie. Mordując go, porywacze dali jasno do zrozumienia, że to jest interes: jeśli nie płacicie, zabijamy.
    Major otworzył butelkę i nalał trochę wina do plastikowych filiżanek. Zjedli po kanapce i nie mając nic innego do roboty, sięgnęli po następne. Przez cały czas Brunetti starał się nie spoglądać na zegarek wiedząc, że im później to zrobi, tym mniej będzie mu się dłużyło czekanie. W końcu już nie mógł się powstrzymać i zerknął. Południe. Zostało jeszcze tyle godzin. Opuścił szybę w oknie i długo patrzył na góry. Spojrzał na Ambrogianiego. Major spał z głową opartą o okno. Komisarz zaczął obserwować samochody przejeżdżające w obie strony po stromej drodze. Wszystkie wydawały mu się podobne – różniły się jedynie kolorem i, gdy jechały wolno, numerami.
    Po godzinie ruch pojazdów zmalał – wszyscy się zatrzymywali, by coś zjeść. Wkrótce potem Brunetti usłyszał głośny syk powietrza z hamulców i zobaczył dużą ciężarówkę z czerwonym pasem, zjeżdżającą boczną drogą.
    Trącił Ambrogianiego w ramię. Karabinier natychmiast się ocknął, przekręcił kluczyk w stacyjce i ruszył za ciężarówką. Po jakichś dwóch kilometrach skręciła w prawo i zniknęła na polnej drodze. Pojechali dalej, ale komisarz zauważył, że major sięgnął do deski rozdzielczej i ustawił licznik kilometrów na zerze. Po przejechaniu pełnego kilometra zatrzymał samochód na poboczu i wyłączył silnik.
    – Skąd była tablica rejestracyjna? – zapytał.
    – Z Vicenzy – odparł Brunetti, wyjął notes i szybko zapisał numer, póki miał go na świeżo w pamięci. – I co teraz?
    – Postoimy tutaj, aż ciężarówka nas minie, odczekamy pół godziny i wrócimy.
    Upłynęło pół godziny, ale ciężarówka się nie pojawiła, więc Ambrogiani pojechał z powrotem tam, gdzie skręciła. Minął polną drogę, zatrzymał się niedaleko za nią i ustawił samochód skośnie pomiędzy dwoma betonowymi słupkami kilometrowymi.
    Wysiadł, otworzył bagażnik. Obok zapasowego koła leżał tam pistolet dużego kalibru. Major wyjął go i wsunął za pasek spodni.
    – Wziąłeś swój? – zapytał.
    Brunetti pokręcił głową.
    – Dzisiaj nie.
    – Mam tu jeszcze jeden. Chcesz?
    Komisarz znowu pokręcił głową.
    Ambrogiani zatrzasnął bagażnik, razem z komisarzem przeszedł na drugą stronę jezdni i ruszyli polną drogą w góry.
    Ciężarówki wyżłobiły głębokie koleiny; po pierwszym deszczu ziemia tutaj zamieni się w błoto i droga stanie się nie do przebycia dla pojazdów wielkości tego, który widzieli, gdy na nią skręcał. Po kilkuset metrach droga nieco się rozszerzyła i teraz biegła łukiem wzdłuż strumienia wypływającego z jeziora. Wkrótce zboczyła w lewo i dalej prowadziła długim skrajem lasu, a potem, znowu ostro skręciwszy w lewo, zdawała się kończyć na stromym stoku.
    Nagle Ambrogiani wskoczył za drzewo i pociągnął za sobą Brunettiego. Jedną ręką sięgnął po pistolet i równocześnie drugą brutalnie pchnął komisarza, który stracił równowagę.
    Brunetti rozpaczliwie wymachiwał rękami, nie mogąc się zatrzymać, i w końcu upadł. Odwróciwszy głowę, zobaczył Ambrogianiego – zbliżał się z pistoletem w dłoni. Komisarz poczuł strach. Zaufał temu człowiekowi, podzielił się z nim informacjami o Fosterze i doktor Peters, ale nigdy by go nie posądził o to, że pracując w amerykańskiej bazie, może być zarazem Włochem i Amerykaninem. I ten karabinier nawet proponował pożyczenie pistoletu!
    Zaszokowany komisarz leżał na ziemi, brakowało mu tchu. Próbując się podnieść, miał świadomość, że jasno świeci słońce, pomyślał o Paoli. Ambrogiani padł obok i na powrót przycisnął Brunettiego do ziemi.
    – Nie wstawaj! – szepnął mu do ucha. – Schowaj głowę!
    Komisarz leżał z zamkniętymi oczami. Zdawał sobie sprawę jedynie z tego, że na plecach ciąży mu ręka majora i że jest cały oblany potem. Poprzez łomot pulsu w głowie usłyszał ciężarówkę, nadjeżdżającą stamtąd, gdzie jakoby kończyła się droga. Warkot silnika narastał, a później stopniowo cichnął w miarę zbliżania się pojazdu do głównej drogi. Kiedy już go nie słyszeli, Ambrogiani wolno wstał i zaczął otrzepywać ubranie.
    – Przepraszam – rzekł z uśmiechem, wyciągając do Brunettiego rękę. – Musiałem to zrobić. Nie było czasu na wyjaśnienia. Nic ci się nie stało?
    Komisarz chwycił jego dłoń i podciągając się na niej, stanął na drżących nogach.
    – Pewnie że nie – odparł.
    Schylił się, by z grubsza otrzepać spodnie. Bielizna lepiła mu się do ciała wskutek zwierzęcego strachu, który przed chwilą go opanował.
    Ambrogiani wrócił na polną drogę, albo całkowicie nie wiedząc o tym, co przeżył Brunetti, albo udając, że niczego nie zauważył. Komisarz się otrzepał, wziął kilka głębokich oddechów i ruszył za nim. Doszli do miejsca, gdzie droga zaczynała się stromo wznosić. Wcale się tam nie kończyła, tylko raptownie skręcała w prawo i biegła aż do skraju niewielkiego urwiska. Mężczyźni zbliżyli się do niego i popatrzyli w dół. Ujrzeli zagłębienie wielkości połowy boiska do piłki nożnej, przeważnie pokryte płożącym się winem, które mogło wyrosnąć równie dobrze tego lata. Tuż pod urwiskiem, gdzie stali, zobaczyli około setki metalowych beczek, przemieszanych z dużymi workami z czarnego plastiku, używanymi w przemyśle. Kiedyś musiał tu pracować buldożer, jako że beczki po drugiej stronie zagłębienia przysypano warstwą ziemi, już zarosłej winem. Nie sposób było ustalić, jak daleko sięgają beczki, ani ich policzyć.
    – Zdaje się, że znaleźliśmy to, czego szukał Amerykanin – powiedział Ambrogiani.
    – Przypuszczam, że i on to znalazł.
    Major pokiwał głową.
    – W przeciwnym razie nie musieliby go zabijać. Jak myślisz, co on zrobił? Poszedł z tym bezpośrednio do Gamberetta?
    – Bo ja wiem? – odparł Brunetti.
    Taka reakcja nie miałaby sensu. W najgorszym wypadku Gamberetto zapłaciłby mandat, a winę zwalił na kierowców. Chyba nawet przekupiłby któregoś, by się przyznał, że zrobił to na własną rękę. Gdyby to wykryto, prawie na pewno nie straciłby kontraktu na budowę szpitala. Włoskie prawo traktuje takie rzeczy niemal jak drobne wykroczenia. Większa kara by go spotkała, gdyby prowadził nie zarejestrowany samochód. Brak rejestracji pozbawia rząd dochodu, a tu jedynie zatruwa się glebę.
    – Myślisz, że możemy tam zejść? – spytał komisarz.
    Ambrogiani popatrzył mu w oczy.
    – Chcesz się temu przyjrzeć z bliska?
    – Chciałbym zobaczyć, co jest napisane na beczkach.
    – Chyba dostaniemy się tamtędy, z lewej strony – powiedział major, wskazując wąską ścieżkę, która prowadziła w dół, na wysypisko.
    Zeszli razem, chwilami obsuwając się na stromym zboczu i chwytając siebie nawzajem, by nie spaść. W końcu znaleźli się na dnie zagłębienia, ledwie o kilka metrów od pierwszych beczek.
    Brunetti przyjrzał się ziemi. Poza obrzeżami wysypiska, na których była sucha i sypka, wydawała się zbita i przypominała pastę. Ostrożnie stawiając stopy, podszedł do beczek. Nigdzie nie dostrzegł na nich żadnych napisów, nalepek ani niczego, co pozwoliłoby ustalić, skąd pochodzą. Przeszedł skrajem wysypiska i uważnie obejrzał wszystkie widoczne beczki, starając się za bardzo do nich nie zbliżać. Sięgały mu do bioder; każda miała szczelną metalową pokrywę, mocno dobitą młotkiem. Ktokolwiek je tu przywiózł, okazał się na tyle ostrożny, by ustawić je pionowo.
    Komisarz dotarł do końca pierwszego szeregu beczek, nie znalazłszy niczego, co wskazywałoby na ich pochodzenie. Odwrócił się i wzrokiem zaczął szukać miejsca, gdzie mógłby między nimi przejść. Cofnął się o kilka metrów i znalazł dwie, wystarczająco od siebie odsunięte, by zdołał się tamtędy przecisnąć. Teraz ziemię pod jego stopami pokrywało oleiste błoto, sięgające niemal do kostek. Wchodził coraz głębiej między beczki, co chwila się schylając w poszukiwaniu jakichkolwiek znaków ich tożsamości. W pewnym momencie natknął się na czarny plastikowy worek oparty o beczkę. Z jej boku zwisał strzęp papieru. Brunetti chwycił go przez chusteczkę i odwrócił. Widniał tam napis: „U.S. Air Force, Ramst…” Brakowało końca ostatniego słowa, ale od czasu gdy włoskie samoloty wojskowe zaczęły się zderzać w powietrzu i zabijać setki niemieckich i amerykańskich cywilów na ziemi, wszyscy we Włoszech wiedzieli, że największa amerykańska baza lotnicza znajduje się w Niemczech, w miejscowości Ramstein.
    Brunetti kopnięciem przewrócił worek. Wybrzuszenia na czarnym plastiku wskazywały, że wewnątrz są jakieś puszki. Komisarz wyjął z kieszeni klucze i rozpruł nimi worek. Wysypały się tekturowe pudełka i puszki. Odruchowo się cofnął, gdy jedna z nich potoczyła mu się pod nogi.
    – Co jest?! – zawołał Ambrogiani.
    W odpowiedzi Brunetti uniósł rękę w uspokajającym geście, po czym się schylił, by przeczytać napisy na puszkach i pudełkach. Na kilku widniał nadruk w języku angielskim: „Własność rządu USA. Wyłącznie do użytku służbowego, bez prawa sprzedaży”. Niektóre pudełka miały niemieckie napisy. Większość oznakowano trupią czaszką. Komisarz trącił czubkiem buta jedną z puszek i wtedy zobaczył na niej ostrzeżenie, również w języku angielskim: „W wypadku znalezienia nie dotykać. Zawiadomić oficera NBC”.
    Brunetti ruszył w drogę powrotną na skraj wysypiska. Posuwał się jeszcze ostrożniej niż wcześniej. Kilka metrów przed obrzeżem rzucił chusteczkę na ziemię. Kiedy wyszedł spomiędzy beczek, zbliżył się do niego Ambrogiani.
    – No i co?
    – Etykiety są w języku angielskim i niemieckim. Niektóre opakowania pochodzą z bazy lotniczej w Niemczech, ale nie mam pojęcia, skąd się wzięła reszta – odparł komisarz, a kiedy odeszli od wysypiska, spytał: – Co robi oficer NBC?
    – Zajmuje się skażeniami radioaktywnymi, biologicznymi i chemicznymi.
    – Matko Boska! – wyszeptał Brunetti.
    Foster wcale nie musiał iść do Gamberetta, żeby się narazić na niebezpieczeństwo. Ten młody człowiek miał na półce takie książki jak „Życie chrześcijańskie w erze zwątpienia”, więc prawdopodobnie zrobił to, co powinien zrobić każdy uczciwy żołnierz: zameldował przełożonemu, że do Włoch zwozi się amerykańskie odpady wojskowe i w tajemnicy składuje na nielegalnych wysypiskach.
    Wracając polną drogą, już nie napotkali żadnych ciężarówek. Kiedy dotarli do samochodu, Brunetti usiadł na swoim miejscu, ale stopy zostawił na zewnątrz. Dwoma szybkimi ruchami zrzucił buty, które wylądowały daleko w trawie na poboczu. Później ostrożnie zdjął skarpetki i cisnął je w ślad za butami. Odwróciwszy się do Ambrogianiego, spytał:
    – Jak myślisz, czy w drodze na stację znajdziemy gdzieś sklep z obuwiem?

Rozdział 21

    W czasie powrotnej jazdy do stacji kolejowej w Mestre Ambrogiani powiedział Brunettiemu, co umożliwia taki proceder. Choć włoscy celnicy mają prawo sprawdzać ładunek wszystkich ciężarówek przyjeżdżających z Niemiec do amerykańskiej bazy, nie mogą tego robić z każdą, bo jest ich zbyt wiele, a przy tym w najlepszym wypadku inspekcja jest pobieżna. Jeśli chodzi o samoloty, w ogóle nie ma o czym mówić, ponieważ bez żadnych przeszkód korzystają z wojskowych lotnisk w Villafranca i Aviano, załadowując i wyładowując co im się podoba. Kiedy komisarz zapytał, po co aż tyle dostaw, major wyjaśnił, że Ameryka dba o to, by żołnierze i piloci wraz z żonami i dziećmi byli zadowoleni, a do tego potrzebują lodów, mrożonej pizzy, sosów do spaghetti, frytek, whisky, win kalifornijskich i piwa. Wszystko to musi zapełniać półki w supermarkecie, nie mówiąc już o sklepach ze sprzętem stereofonicznym, telewizorami, rowerami wyścigowymi, ziemią do kwiatów i bielizną osobistą. Dochodzą jeszcze transporty ciężkiego sprzętu wojskowego, czołgów i dżipów. Ambrogiani wspomniał jeszcze o bazie marynarki wojennej w Neapolu, a także o bazie w Livorno, dokąd można przysyłać zaopatrzenie statkami.
    – Wygląda na to, że nie mają z tym żadnych kłopotów – skomentował Brunetti.
    – Tylko dlaczego przywożą odpady tutaj?
    Brunettiemu wydawało się to proste.
    – Niemcy bardzo uważają na takie rzeczy. Obrońcy środowiska są tam naprawdę silni. Gdyby ktoś zwąchał coś podobnego w Niemczech, wybuchłby skandal. Teraz, po zjednoczeniu, zaczęłoby się mówić, że należy wygonić Amerykanów, a nie czekać, aż sami się wyniosą. Tutaj zaś nikogo nie obchodzi, co i gdzie się wyrzuca, więc tylko muszą usunąć oznaczenia. Potem, jeśli ktoś znajdzie to, co wyrzucili, trudno ustalić pochodzenie odpadów, a w dodatku nikomu zbytnio nie zależy na szukaniu sprawców. Dlatego też nikt tu nie mówi o wygonieniu Amerykanów.
    – Ale nie usunęli wszystkich oznaczeń – wtrącił Ambrogiani.
    – Może myśleli, że zdążą to ukryć, nim ktoś je znajdzie. Nietrudno sprowadzić buldożer i wszystko zasypać ziemią, tym bardziej że chyba zaczynało im tam brakować miejsca.
    – Dlaczego nie zabiorą tego z powrotem do Ameryki?
    Komisarz przyjrzał się majorowi. Niemożliwe, żeby Ambrogiani był aż tak naiwny.
    – Giancarlo, my swoje próbujemy upchnąć w krajach Trzeciego Świata. Kto wie, czy dla Amerykanów nie jesteśmy takim krajem. A może dla nich wszystkie kraje poza Ameryką to Trzeci Świat?
    Ambrogiani mruknął coś pod nosem.
    Samochody przed nimi zaczęły zwalniać, dojeżdżając do rogatek przy końcu autostrady. Brunetti wyjął portfel i wręczył Ambrogianiemu dziesięć tysięcy lirów; portfel włożył z powrotem do wewnętrznej kieszeni, a resztę do bocznej. Za rogatkami skręcili w trzecią drogę w prawo. W chaotycznym sobotnim ruchu wlekli się do stacji, zmagając się z agresywnymi kierowcami. Major zatrzymał się naprzeciwko niej, ignorując zakaz parkowania i gniewne trąbienie samochodu, który jechał za nimi. Odwrócił się do Brunettiego i spytał:
    – Co dalej?
    – Zobacz, czy uda ci się czegoś dowiedzieć o Gamberetcie, a ja porozmawiam z kilkoma osobami z okolicy.
    – Mam do ciebie zadzwonić?
    – Ale nie z bazy. – Komisarz napisał coś na kartce papieru i podał ją majorowi. – Tu jest mój numer domowy. Zastaniesz mnie codziennie, wcześnie rano albo wieczorem. Uważam, że powinieneś dzwonić z budki telefonicznej.
    – Istotnie – przyznał Ambrogiani poważnym tonem, jakby ta drobna uwaga uświadomiła mu rozmiary tego, w co się wmieszali.
    Brunetti wysiadł, obszedł samochód i schylił się do otwartego okna.
    – Dziękuję, Giancarlo.
    W milczeniu uścisnęli sobie dłonie. Kiedy komisarz przecinał jezdnię w drodze na stację, karabinier odjechał.
    Nim Brunetti dotarł do domu, miał stopy obolałe od nowych butów, które w jakimś sklepie przy autostradzie kupił mu Ambrogiani. Choć komisarz wydał na nie sto sześćdziesiąt tysięcy lirów, okropnie uwierały, więc po wejściu do mieszkania natychmiast je zdjął. Idąc do łazienki, zaczął się rozbierać, niedbale zostawiając części garderoby, gdzie popadło. Długo stał pod prysznicem. Kilkakrotnie umył całe ciało, a szczególnie dokładnie nogi, nie zapominając o miejscach między palcami. Potem się wytarł, usiadł na brzegu wanny i dokładnie obejrzał stopy. Wprawdzie były zaczerwienione od gorącej wody i szczotkowania, lecz nie znalazł na nich żadnej wysypki ani oparzeń. Wyglądały całkiem normalnie.
    Owinął się świeżym ręcznikiem i poszedł do sypialni. Usłyszał głos Paoli.
    – Guido, w tym domu nie ma służących! – zawołała z kuchni, przekrzykując szum wody napełniającej pralkę.
    Zignorował uwagę żony, otworzył szafę i zaczął się ubierać. Usiadł na łóżku, żeby włożyć skarpetki. Jeszcze raz przyjrzał się stopom. W dalszym ciągu wyglądały normalnie. Z dna szafy wyjął parę brązowych butów, zawiązał sznurowadła i poszedł do kuchni. Słysząc jego kroki, Paola znowu się odezwała:
    – Jak można wymagać od dzieci, by sprzątały swoje rzeczy, skoro sam wszystko zostawiasz, gdzie ci się żywnie podoba?
    Kiedy wszedł, żona klęczała przed pralką, trzymając kciuk nad wyłącznikiem. Za szybą okienka zobaczył górę mokrego ubrania, które się obracało raz w lewo, raz w prawo.
    – Co się zepsuło? – zapytał.
    – Chyba się rozregulowała – odparła Paola, wpatrzona w wirujące ubranie jak zahipnotyzowana. – Jeśli wkładam ręczniki albo rzeczy wchłaniające dużo wody, ich ciężar sprawia, że po pierwszym obrocie coś się rozregulowuje i po chwili gaśnie światło w całym domu. Czekam więc i obserwuję, czy to się nie zaczyna, a jeśli tak, muszę ją natychmiast wyłączyć i sama wszystko wyżymać.
    – Paolo, czy ty to robisz przy każdym praniu?
    – Nie. Tylko przy praniu ręczników albo tych flanelowych narzut z łóżka Chiary.
    Umilkła, zbliżając kciuk do wyłącznika, gdy nagle w pralce coś trzasnęło i bęben zaczął szybko wirować wraz z ubraniem, przyciśniętym do jego ścianek. Paola wstała, uśmiechnęła się i rzekła:
    – No, tym razem obędzie się bez kłopotów.
    – Kiedy to się zaczęło?
    – Oj, nie pamiętam. Parę lat temu.
    – I ty musisz to robić za każdym razem, gdy pierzesz?
    – Mówiłam ci, tylko przy praniu ręczników – odparła z uśmiechem, już bez irytacji. – Gdzieś ty był od bladego świtu? Jadłeś coś?
    – Nad jeziorem Barcis.
    – Co robiłeś? Bawiłeś się w wojsko? Całe ubranie miałeś utytłane. Wyglądało, jakbyś się tarzał po ziemi.
    – Tarzałem się po ziemi – rzekł i zaczął opowiadać żonie o dniu spędzonym z Ambrogianim.
    Trwało to dość długo, bo musiał nieustannie jej wyjaśniać, co z tym ma wspólnego Kayman, jego syn, „zaginięcie” karty informacyjnej chłopca i czasopismo medyczne, nadesłane pocztą. Wreszcie opowiedział o narkotykach ukrytych w mieszkaniu Fostera.
    Kiedy skończył, Paola spytała:
    – I oni tym ludziom powiedzieli, że ich syn jest uczulony na sok jakiegoś drzewa? Że wszystko w porządku? – Na potakujące skinienie głowy męża wybuchła: – Dranie! A jeśli u chłopca wystąpią inne objawy? Co wówczas powiedzą jego rodzicom?
    – Inne objawy nie muszą wystąpić.
    – Ale mogą. I co wtedy? Tamci powiedzą, że nie potrafią ustalić, co mu jest? Znowu zgubią kartę informacyjną?
    Brunetti chciał wtrącić, że to nie jego wina, lecz zrezygnował.
    Paola sama sobie uświadomiła, że jej wybuch nie miał sensu, i przeszła do konkretów.
    – Co zamierzasz zrobić? – spytała.
    – Bo ja wiem? – odparł i na chwilę umilkł. – Chciałbym porozmawiać z twoim ojcem.
    – Z papą? Po co?
    Komisarz zdawał sobie sprawę, na co się naraża, ale wiedział, że powie prawdę.
    – Bo on o tym wie.
    Paola bez zastanowienia przypuściła atak.
    – Jak mam to rozumieć, że on o tym wie?! A niby skąd ma wiedzieć?! Co ty sobie myślisz?! Uważasz mojego ojca za międzynarodowego przestępcę, czy co?!
    Umilkła wobec braku odpowiedzi. Za ich plecami wyłączyła się pralka. W kuchni zapanowała cisza. Odwróciwszy się, Paola wyjęła wilgotne ubranie, bez słowa ominęła męża i wyszła na taras. Tam ustawiła miskę na krześle i rozwiesiła pranie na sznurku. Kiedy wróciła do kuchni, rzekła:
    – No cóż, może on zna ludzi, który coś o tym wiedzą. Sam do niego zadzwonisz, czy wolisz, żebym ja to zrobiła?
    – Uważam, że będzie lepiej, jeśli ja zadzwonię.
    – Więc się pośpiesz, Guido. Mama mówiła, że jutro wyjeżdżają na tydzień na Capri.
    – Dobrze – odparł i poszedł do salonu, gdzie stał telefon.
    Numer nakręcił z pamięci, dziwiąc się, że nigdy go nie zapomniał, choć raczej nie korzystał z niego częściej niż dwa razy do roku. Odebrała teściowa i jeśli nawet się zdziwiła, słysząc głos zięcia, nie dała tego odczuć. Bez żadnych pytań odpowiedziała, że hrabia Orazio jest w domu i że zaraz poprosi go do telefonu.
    – Tak, Guido? – odezwał się hrabia, gdy podniósł słuchawkę.
    – Ciekaw jestem, czy dziś po południu nie znalazłbyś dla mnie trochę czasu – rzekł Brunetti. – Chciałbym z tobą porozmawiać o pewnej sprawie, którą prowadzę.
    – Viscardi? – spytał hrabia.
    Komisarza zaskoczyło, że on o tym wie.
    – Nie – odparł i tylko pomyślał, że z prośbą o informacje na temat Viscardiego byłoby mu znacznie łatwiej i właściwiej zwrócić się do teścia niż Fosca. – Idzie mi o coś innego, nad czym teraz pracuję.
    Hrabia był zbyt dobrze wychowany, aby pytać, o co chodzi.
    – Wybieramy się na proszoną kolację, ale gdybyś w tej chwili do nas wpadł, chyba znajdziemy jakąś wolną godzinkę. Odpowiada ci to, Guido?
    – Tak, odpowiada. Niedługo przyjdę. I bardzo dziękuję.
    – No i co? – spytała Paola, kiedy wrócił do kuchni.
    W pralce, w morzu białych mydlin, zawzięcie się obracała nowa porcja prania.
    – Idę do nich. Nie masz ochoty pójść ze mną, żeby zobaczyć się z matką?
    W odpowiedzi Paola wskazała brodą pralkę.
    – W porządku. Ja już lecę. Wychodzą na kolację, więc przypuszczam, że wrócę przed wieczorem. A może dziś i ty chciałabyś iść gdzieś na kolację?
    Uśmiechnęła się do niego, kiwając głową.
    – Dobrze. Wybierz jakiś lokal i telefonicznie zarezerwuj stolik. W dowolnej restauracji.
    – W „Al Covo”?
    Najpierw tamte buty, a teraz kolacja w „Al Covo”. Mieli tam świetną kuchnię i stosowne ceny. Uśmiechnął się.
    – Zamów stolik na wpół do dziewiątej i spytaj dzieci, czy nie zechciałyby iść z nami.
    Kiedy Brunetti dotarł do palazzo Falierów, jak zawsze stanął przed dylematem: czy skorzystać z żelaznego dzwonu, który wisiał na drewnianych drzwiach i wypełniał swoim głębokim dudnieniem cały otwarty dziedziniec, czy też, bardziej prozaicznie, ze zwykłego dzwonka. Wybrał drugą możliwość i po chwili jakiś głos z domofonu zapytał:
    – Kto tam?
    Komisarz podał swoje nazwisko, a wtedy drzwi się otworzyły. Pchnął je, wszedł, zatrzasnął za sobą i ruszył w stronę tej części pałacu, która stała frontem do Canale Grande. Z okna na piętrze wyjrzała jakaś kobieta w stroju służącej, by sprawdzić, kto idzie. Widocznie usatysfakcjonowana, że nie zobaczyła żadnego złoczyńcy, cofnęła głowę i znikła. Hrabia czekał na szczycie schodów prowadzących do apartamentów, w których mieszkał wraz z żoną.
    Choć Brunetti wiedział, że jego teść wkrótce skończy siedemdziesiąt lat, patrząc na niego trudno było uwierzyć, że to ojciec Paoli. Wyglądał raczej na jej starszego brata albo najmłodszego stryja, lecz z pewnością nie na mężczyznę starszego od niej o prawie trzydzieści lat. Krótko przystrzyżone rzednące włosy, spod których połyskiwała skóra, zdradzały jego wiek, ale to wrażenie rozpraszała jędrna cera i żywe spojrzenie inteligentnych oczu.
    – Miło cię widzieć, Guido. Świetnie wyglądasz. Przejdziemy do gabinetu, nieprawdaż? – rzekł hrabia.
    Odwrócił się i poprowadził zięcia do frontowej części pałacu. Przeszli kilka pokojów, aż wreszcie dotarli do gabinetu z przeszkloną ścianą, wychodzącą na Canale Grande, który w tym miejscu biegł łukiem w stronę mostu Akademii.
    – Masz ochotę się napić? – zapytał hrabia, zbliżając się do bufetu.
    W srebrnym wiaderku, wypełnionym lodem, stała tam butelka szampana Dom Perignon, już otwarta. Brunetti zbyt dobrze znał teścia, by wiedzieć, że nie ma w tym żadnej pozy. Gdyby hrabia lubił coca-colę, w tym samym wiaderku z lodem trzymałby półtoralitrową butelkę z plastiku i w identyczny sposób zaproponowałby swojemu gościowi ten napój.
    – Tak, dziękuję – odparł komisarz, uznając to za przedsmak wieczoru w „Al Covo”.
    Hrabia napełnił szampanem czysty kieliszek, dolał do swojego i ten pierwszy podał zięciowi.
    – Nie usiądziemy, Guido? – rzekł, prowadząc go do dwóch klubowych foteli stojących przodem do kanału.
    Kiedy już obaj siedzieli i Brunetti spróbował szampana, hrabia zapytał:
    – Czym ci mogę służyć?
    – Chciałbym prosić o kilka informacji, tylko że nie jestem pewien, jak mam sformułować pytania – zaczął komisarz, zdecydowany mówić prawdę. Nawet nie napomknął o konieczności zachowania dyskrecji, bo taką obrazę hrabiemu trudno byłoby wybaczyć nawet ojcu swoich jedynych wnuków. – Pragnąłbym od ciebie usłyszeć wszystko, co wiesz o niejakim signorze Ganiberetcie z Vicenzy, który ma przedsiębiorstwo nie tylko transportowe, ale zdaje się, że także budowlane. Nie wiem o nim nic więcej, lecz przypuszczam, że może być zamieszany w jakieś, nielegalne interesy.
    Hrabia pokiwał głową, co świadczyło, że zna to nazwisko, ale przed odpowiedzią wolałby poczekać, aż zięć mu wyjawi, czego jeszcze chce się dowiedzieć.
    – Następnie interesuje mnie, co amerykańskie wojsko ma wspólnego, po pierwsze, z Gamberettem, a po drugie, ze składowaniem toksycznych substancji na nielegalnych wysypiskach, do czego wydaje się dochodzić w naszym kraju. – Wypił niewielki łyk szampana. – Będę bardzo wdzięczny za wszystko, co możesz mi powiedzieć.
    Hrabia opróżnił kieliszek i postawił go na intarsjowanym stoliku między fotelami. Skrzyżował swoje długie nogi, odsłaniając przy tym czarne jedwabne skarpetki, i pod brodą złączył koniuszki palców dłoni w taki sposób, że utworzyły piramidę.
    – Signor Gamberetto jest szczególnie obrzydliwym i nadzwyczaj ustosunkowanym biznesmenem. Rzeczywiście ma te dwa przedsiębiorstwa, o których wspomniałeś, Guido, ale również jest właścicielem sieci hoteli, biur podróży i ośrodków wypoczynkowych, w tym licznych za granicą. Prócz tego istnieją przypuszczenia, że ostatnio zajął się też wytwarzaniem broni i amunicji, wchodząc w spółkę z największymi producentami broni w Lombardii. Wiele z tych firm jest własnością żony Gamberetta, a zatem jego nazwisko nie pojawia się w gazetach, które o tym piszą, ani nie figuruje na żadnych umowach. Sądzę, że jego wuj jest oficjalnie właścicielem tamtego przedsiębiorstwa budowlanego, ale mogę się mylić.
    Podobnie jak wielu naszych nowych biznesmenów jest osobliwie niewidoczny – ciągnął hrabia. – Wydaje się jednak znacznie bardziej ustosunkowany od innych. Ma wpływowych przyjaciół zarówno wśród socjalistów, jak i chrześcijańskich demokratów, a to nadzwyczaj zręczne posunięcie, jest więc znakomicie zabezpieczony.
    Hrabia wstał, podszedł do bufetu, wrócił z szampanem, napełnił oba kieliszki. Kiedy odniósł butelkę i wygodnie usiadł w fotelu, mówił dalej:
    – Signor Gamberetto przybył z południa. Nic nie wiem o jego życiu osobistym. Nie mamy wielu okazji towarzyskich, by się spotykać, jako że jego ojciec, o ile mnie pamięć nie zawodzi, jest woźnym w jakiejś szkole. – Napił się. – Jeśli chodzi o twoje drugie pytanie, o Amerykanów, chciałbym najpierw wiedzieć, co cię skłoniło do zainteresowania się tą sprawą. – Nie otrzymawszy odpowiedzi, dodał: – Krąży mnóstwo plotek.
    Brunettiemu pozostawały jedynie domysły, na jak niebotycznych wysokościach polityki i biznesu jego teść mógł słyszeć takie plotki.
    Hrabia obracał nóżkę kieliszka w szczupłych palcach. Kiedy się zorientował, że zięć zamierza milczeć, mówił dalej:
    – Wiem, że przyznano im pewne nadzwyczajne prawa, nie przewidziane w traktacie, któryśmy z nimi podpisali pod koniec wojny. Niemal wszystkie nasze krótkotrwałe rządy, mniej lub bardziej kompetentne, w rozmaitych sprawach traktowały ich preferencyjnie. Obejmowało to, jak sobie zdajesz sprawę, nie tylko budowę licznych podziemnych wyrzutni rakiet w naszych górach, o czym wie każdy mieszkaniec prowincji Vicenza, ale także sprowadzanie do Włoch wszystkiego, co im się tylko podoba.
    – Łącznie z trującymi substancjami? – zapytał Brunetti wprost.
    Hrabia skinął głową.
    – Ale dlaczego? Musimy być niespełna rozumu, żeby się godzić na takie rzeczy.
    – Guido, sprawą rządu nie jest postępować rozsądnie, tylko mieć sukcesy. – Hrabia zrezygnował z tego, co mogło być uznane za ogólniki, przyjął bardziej bezpośredni ton i przeszedł do szczegółów. – Mówi się, że dawniej owe substancje tylko przewożono przez Włochy. Transportowano je z baz w Niemczech i natychmiast przeładowywano na włoskie statki, który je zawoziły do Afryki lub Ameryki Południowej, gdzie nikt nie pytał, co się zostawia w środku dżungli czy wrzuca do jeziora. Ponieważ jednak w ostatnich latach w tych krajach doszło do radykalnej zmiany rządów, wszystko to się skończyło, kraje te bowiem już odmawiają przyjmowania śmiercionośnych odpadów albo żądają wygórowanych opłat. W każdym razie ci, którzy tutaj odbierają odpady, nie chcą z tego zrezygnować, by nie stracić zysków, a skoro nie mogą pozbyć się tego świństwa w innych krajach, na innych kontynentach, szukają dla niego miejsca we Włoszech.
    – I ty o tym wszystkim wiesz? – zapytał Brunetti. starając się ukryć zaskoczenie i gniew.
    – Guido, tyle, czyli właściwie niewiele, powszechnie wiadomo z krążących pogłosek. Można to usłyszeć, dzwoniąc do kilku osób. Tak naprawdę wiedzą jedynie ci, którzy są w to bezpośrednio zamieszani, a oni nie mają zwyczaju o tym mówić. Mógłbym tylko dodać, że z takimi ludźmi się nie rozmawia..
    – Trudno oczekiwać, by afronty podczas koktajli sprawiły, że oni skończą z tym procederem – warknął komisarz. – Albo że nagle znikną już wyrzucone odpady.
    – Rozumiem twój sarkazm, Guido, ale się obawiam, że w tej sytuacji człowiek jest bezradny.
    – A kogo masz na myśli?
    – Tych, którzy znają rząd i wiedzą, co on robi, ale nie wchodzą w jego skład ani w tym nie uczestniczą. Należy jeszcze uwzględnić istotny fakt, a mianowicie, że jest w to zamieszany nie tylko nasz rząd, lecz także amerykański.
    – Nie wspominając o dżentelmenach z południa.
    – O tak, mafia również – potwierdził hrabia z westchnieniem. – Wydaje się, że tę pajęczynę utkała cała ta trójka, więc jest potrójnie mocna i dodałbym jako ostrzeżenie, że potrójnie groźna. – Spojrzał na Brunettiego i z wyraźną troską zapytał: – Jak bardzo jesteś w to zaangażowany?
    – Pamiętasz o tym Amerykaninie, którego przed tygodniem zamordowano w Wenecji?
    – Owszem, podczas napadu rabunkowego. A to pech! – Natychmiast jednak przestał udawać i rozsądnie zauważył: – Przypuszczam, że odkryłeś jakiś związek między nim a signorem Gamberettem.
    – Tak.
    – Doszło do jeszcze jednego dziwnego zgonu wśród Amerykanów. Umarła jakaś lekarka ze szpitala w Vicenzy. Zgadza się?
    – Tak. Była jego kochanką.
    – O ile pamiętam, przedawkowała.
    – Została zamordowana – poprawił go Brunetti, ale niczego nie wyjaśnił.
    Hrabia się nie dopytywał, tylko dłuższy czas siedział w milczeniu i patrzył na łodzie płynące w obie strony po kanale. W końcu się odezwał:
    – Co zamierzasz zrobić?
    – Nie wiem – odparł komisarz, a potem zadał pytanie związane z celem swojej wizyty: – Czy ty na tę sprawę masz jakikolwiek wpływ?
    Hrabia długo się zastanawiał, a wreszcie rzekł:
    – Nie jestem pewien, Guido, co chciałeś przez to powiedzieć.
    Brunetti, dla którego pytanie było dostatecznie jasne, zignorował uwagę teścia i postanowił udzielić mu więcej informacji.
    – Nad jeziorem Barcis jest wysypisko. Są tam beczki i puszki z amerykańskiej bazy w Ramstein, w Niemczech, a może również z innych miejscowości. Mają nalepki w języku angielskim i niemieckim.
    – Czy tych dwoje Amerykanów znalazło to miejsce?
    – Tak sądzę.
    – I dlatego zginęli?
    – Właśnie.
    – Czy jeszcze ktoś o tym wie?
    – Pewien oficer karabinierów, który pracuje w amerykańskiej bazie.
    Komisarz uznał, że lepiej nie podawać nazwiska Ambrogianiego ani nie wspominać hrabiemu, że jego jedyne dziecko też coś o tym wiedziało.
    – Można mu ufać?
    – Z czym?
    – Nie udawaj głupiego, Guido. Próbuję ci pomóc. – Hrabia nie bez trudności się opanował i zapytał: – Czy będzie trzymał język za zębami?
    – Jak długo?
    – Póki czegoś nie załatwię.
    – To znaczy?
    – To znaczy, że dziś wieczorem zadzwonię do kilku osób i zobaczę, co się da zrobić.
    – W jakiej sprawie?
    – W sprawie oczyszczenia wysypiska i usunięcia tamtych rzeczy.
    – Dokąd?
    – Chodzi przecież o zabranie ich stamtąd, gdzie są, Guido.
    – I przeniesienie ich w inne miejsce we Włoszech?
    Brunetti obserwował, jak teść się zastanawia, czy skłamać, czy nie. Wreszcie hrabia zdecydował się powiedzieć prawdę, choć komisarz nie rozumiał dlaczego.
    – Może, ale bardziej prawdopodobne jest wywiezienie ich z kraju. – Widząc, że zięć otwiera usta, by zadać następne pytanie, powstrzymał go uniesieniem ręki. – Guido, proszę, postaraj się zrozumieć. Nie wolno mi obiecywać więcej, niż mogę. Sądzę, że tych odpadów uda się pozbyć, ale dalej bałbym się posunąć.
    – Naprawdę się boisz?
    – Naprawdę.
    – Dlaczego?
    – Wolałbym tego nie wyjaśniać, Guido.
    Brunetti postanowił spróbować innej taktyki.
    – Przyczyną znalezienia wysypiska było to, że pewien mały chłopiec tam się przewrócił i poparzył sobie rękę tym, co wyciekło z beczek. To mogło być każde dziecko, na przykład Chiara.
    – Guido, proszę, wpadasz w łzawy sentymentalizm.
    Komisarz wiedział, że to prawda.
    – Ciebie to nic nie obchodzi? – zapytał z pasją.
    Hrabia umoczył w szampanie palec, którym zaczął pocierać krawędź kieliszka kolistym ruchem. Wilgotny palec przesuwał się coraz szybciej. Nagłe z kryształu dobył się wysoki, zawodzący dźwięk i wypełnił pokój. Kiedy palec oderwał od kieliszka, ów dźwięk dalej trwał, jakby zawisł w powietrzu niczym ich rozmowa. Hrabia przeniósł wzrok z kieliszka na zięcia.
    – Owszem, to mnie obchodzi, Guido, ale inaczej niż ciebie. Ty zdołałeś zachować resztki optymizmu, nawet mimo swojej pracy, a ja go całkiem straciłem. Na siebie, moją przyszłość i przyszłość tego kraju patrzę bez optymizmu. – Znowu spojrzał na kieliszek. – Obchodzi mnie, że takie rzeczy się zdarzają, że zatruwamy siebie i swoje potomstwo, że świadomie niszczymy naszą przyszłość, ale ja nie wierzę, że cokolwiek, powtarzam: nie wierzę, że cokolwiek można zrobić, aby temu zapobiec. Jesteśmy narodem egoistów. Chełpimy się tym, lecz to przyniesie nam zgubę, bo żadnego Włocha nie można zmusić, by dbał o tak abstrakcyjną rzecz jak wspólne dobro. Najlepsi z nas troszczą się co najwyżej o własne rodziny, ale jako naród nie potrafimy zdobyć się na więcej.
    – Ja tam w to nie wierzę – powiedział Brunetti.
    – Co nie zmienia faktu, że to prawda, Guido – skomentował hrabia z uśmiechem, który był niemal czuły.
    – Twoja córka też w to nie wierzy.
    – I za tę łaskę codziennie składam dzięki – odparł hrabia półgłosem. – To chyba moje największe osiągnięcie w życiu, że moja córka nie dzieli ze mną przekonań.
    W tonie teścia komisarz doszukiwał się ironii lub sarkazmu, lecz znalazł jedynie ból i szczerość.
    – Mówiłeś, że się postarasz załatwić sprawę wysypiska. Dlaczego nie możesz zrobić więcej?
    Hrabia znów obdarzył zięcia tym samym uśmiechem.
    – Chyba po raz pierwszy w ten sposób ze sobą rozmawiamy, Guido – rzekł, a potem, już innym głosem, dodał: – Ponieważ jest zbyt wiele takich wysypisk i zbyt wielu takich ludzi jak Gamberetto.
    – A jego nie mógłbyś załatwić?
    – Ha, tutaj nie potrafię nic zrobić.
    – Nie możesz czy nie chcesz?
    – W niektórych sytuacjach to jedno i to samo.
    – Sofistyka – odparował Brunetti.
    Hrabia się roześmiał.
    – Istotnie, przyznaję. Wobec tego pozwól, że ujmę to tak: wolę nie robić nic więcej ponad to, co powiedziałem, że zrobię.
    – Mogę ci zadać jeszcze jedno pytanie?
    – Słucham.
    – Kiedy zadzwoniłem z prośbą o rozmowę, spytałeś mnie, czy chcę rozmawiać o Viscardim. Dlaczego akurat on przyszedł ci do głowy?
    Hrabia spojrzał na zięcia zaskoczony, a potem przeniósł wzrok na łodzie płynące kanałem. Dopiero po jakimś czasie odparł:
    – Signor Viscardi i ja mamy wspólne interesy.
    – Czyli co?
    – Dokładnie to, co powiedziałem: mamy wspólne interesy.
    – A czy mogę zapytać, na czym one polegają?
    – Guido, z nikim nie rozmawiam o swoich interesach, z wyjątkiem osób, które są z nimi bezpośrednio związane – odpowiedział hrabia patrząc zięciowi prosto w oczy i nie dając mu dojść do słowa, oznajmił: – Po mojej śmierci znaczna, ich część zostanie przekazana twojej żonie. – Na moment umilkł, a później dodał: – I tobie. Jednakże zanim umrę, będę o nich rozmawiał wyłącznie z osobami, których one dotyczą.
    Brunetti chciał jeszcze zapytać, czy interesy z Viscardim są legalne, ale nie wiedział, jak to zrobić, żeby teścia nie obrazić. Najgorsze, że sam już nie bardzo wiedział, co oznacza słowo „legalne”.
    – Czy możesz mi powiedzieć o signorze Viscardim choć cokolwiek?
    Długo musiał czekać na odpowiedź.
    – Prowadzi wspólne interesy z pewnymi ludźmi. Wielu spośród nich dysponuje ogromną władzą.
    W głosie hrabiego komisarz usłyszał ostrzeżenie, ale również aluzję.
    – Czy przed chwilą nie rozmawialiśmy o jednym z nich?
    Teść milczał.
    – Czy przed chwilą nie rozmawialiśmy o jednym z nich? – powtórzył Brunetti.
    Hrabia skinął głową.
    – Powiesz mi coś o ich wspólnych interesach?
    – Mogę ci… Chcę ci tylko powiedzieć, że z żadnym z nich lepiej nie mieć do czynienia.
    – A gdybym postanowił inaczej?
    – Wolałbym, żebyś tego nie robił.
    Brunetti nie mógł się powstrzymać i rzekł:
    – A ja bym wolał, żebyś mi opowiedział o ich wspólnych interesach.
    – Wobec tego znaleźliśmy się w impasie, nieprawdaż? – odparł hrabia niby lekko i swobodnie, ale jednak sztucznym tonem.
    Nim komisarz zdążył otworzyć usta, usłyszeli jakiś szmer. Odwróciwszy się, ujrzeli wchodzącą hrabinę. Stukając pantoflami na wysokich obcasach, szybko podeszła do Brunettiego. Mężczyźni wstali.
    – Guido, jak miło cię widzieć – odezwała się i pocałowała go w oba policzki.
    – A, jest moja najdroższa – rzekł hrabia, pochylając się nad jej dłonią.
    Są małżeństwem od czterdziestu lat, pomyślał komisarz, i on wciąż całuje ją w rękę, kiedy ona wchodzi do pokoju.
    – Właśnie rozmawialiśmy o Chiarze – poinformował hrabia żonę, łagodnie się do niej uśmiechając.
    – Tak – potwierdził Brunetti. – Akurat mówiliśmy o tym, jakie z Paolą mamy szczęście, że nasze dzieci są takie zdrowe.
    Hrabia rzucił mu krótkie spojrzenie nad głową żony, która się uśmiechnęła do obu mężczyzn i rzekła:
    – Owszem. Należy za to dziękować Bogu. Spotkało nas wielkie szczęście, że żyjemy w takim zdrowym kraju jak Włochy.
    – Istotnie – zgodził się jej mąż.
    – Co mam przywieźć dzieciom z Capri? – spytała hrabina.
    – Wystarczy im twój bezpieczny powrót – z galanterią odparł Brunetti. – Wiesz, co się dzieje na południu.
    Uśmiechnęła się do niego.
    – Oj, Guido, przecież to całe gadanie o mafii nie może być prawdą. To tylko zmyślone historyjki. Wszystkie moje przyjaciółki tak uważają.
    – No, skoro twoje przyjaciółki tak twierdzą, kochanie, to na pewno tak jest – powiedział hrabia i zwrócił się do zięcia: – Zajmę się twoją sprawą, Guido. Jeszcze dziś wieczorem zadzwonię do kilku osób, a ty, proszę, porozmawiaj ze swoim znajomym z Vicenzy. Żaden z was już nie musi zaprzątać sobie tym głowy.
    Żona spojrzała nań pytająco.
    – Drobiazg, najdroższa – wyjaśnił. – Po prostu Guido mnie prosił, żebym się zajął pewną sprawą. Nic ważnego. Zwykła biurokracja, przez którą ja chyba przebrnę szybciej niż on.
    – Jakże jesteś uprzejmy, Orazio – pochwaliła męża hrabina, rozpromieniona wizją szczęśliwej rodziny. – Cieszę się, Guido, że pomyślałeś o tym, by go prosić o pomoc.
    Hrabia wziął żonę pod rękę, mówiąc:
    – A my moglibyśmy pomyśleć o wyjściu, najdroższa. Czy jest już motorówka?
    – O tak. Przyszłam tu, żeby właśnie to ci powiedzieć, ale zapomniałam, bo pochłonęła mnie rozmowa. – Zwróciła się do Brunettiego: – Uściskaj ode mnie Paolę i ucałuj dzieci. Zadzwonię, kiedy dojedziemy na Capri. Ojej, a może na Ischię? Orazio, na którą wyspę się wybieramy?
    – Na Capri, kochanie.
    – W każdym razie zadzwonię. Do widzenia, Guido – powiedziała, wspinając się na palce, by go pocałować.
    Hrabia wymienił z komisarzem uścisk dłoni. Wszyscy troje zeszli razem na dziedziniec. Gospodarze ruszyli w stronę kanału i wsiedli do motorówki, która na nich czekała przy pomoście. Brunetti wyszedł główną bramą i dokładnie zatrzasnął za sobą drzwi.

Rozdział 22

    Poniedziałek był w komendzie normalnym dniem: przyprowadzono dwóch mieszkańców Afryki Północnej, bez zezwolenia sprzedających na ulicy okulary słoneczne i torebki, przyjęto zawiadomienia o dwóch włamaniach w różnych częściach miasta, wysłano wezwania do czterech właścicieli łodzi, które nie miały na pokładzie przepisowego sprzętu ratunkowego, i zatrzymano dwóch znanych narkomanów za to, że grozili lekarzowi, kiedy nie chciał im wypisać recept. Patta zjawił się o jedenastej, wezwał komisarza, by się dowiedzieć, czy są jakieś postępy w sprawie Viscardiego, nie ukrywał irytacji, gdy otrzymał odpowiedź negatywną, po półgodzinie wyszedł na obiad i wrócił dobrze po trzeciej.
    Vianello zameldował Brunettiemu, że w sobotę tamten samochód nie przyjechał. Sierżant czekał godzinę z bukietem czerwonych goździków, stojąc koło przystanku autobusu numer pięć na Piazzale Roma, a w końcu zrezygnował, wrócił do domu i dał kwiaty żonie. Na kryminalistach nie można polegać, ale komisarz musiał dotrzymać umowy, więc zmienił rozkład dyżurów, by Vianello miał wolne dni w następny piątek i sobotę. Poprosił sierżanta, żeby się skontaktował z tamtym chłopakiem z Burano i ustalił, dlaczego kumple Ruffola nie przyjechali na spotkanie.
    W drodze do biura Brunetti kupił wszystkie najważniejsze gazety i do południa większość z nich przeczytał, szukając choćby wzmianki o wysypisku nad jeziorem Barcis, Gamberetcie czy jakichkolwiek sprawach związanych ze śmiercią dwojga Amerykanów. W aktualnych wiadomościach jednak nie było nic na ten temat, więc komisarz przejrzał informacje sportowe i na tym tego dnia skończył pracę.
    Nazajutrz rano znowu kupił gazety i zaczął dokładnie je czytać. Zamieszki w Albanii, Kurdowie, wybuch jakiegoś wulkanu, Hindusi wzajemnie się mordujący, tym razem nie z powodów religijnych, lecz politycznych, ale nic o znalezieniu trujących odpadów nad jeziorem Barcis.
    Wiedział, że to niemądre, ale nie mógł się powstrzymać i zszedł do centrali telefonicznej, gdzie poprosił o numer amerykańskiej bazy w Vicenzy. Jeśli Ambrogiani zdołał coś ustalić o Gamberetcie, Brunetti chciał to wiedzieć jak najszybciej i już nie mógł się doczekać, aż major sam zadzwoni. Telefonista podał komisarzowi numer centrali oraz biura karabinierów. Brunetti znalazł automat na karty magnetyczne dopiero przy Riva degli Schiavoni. Wybrał numer karabinierów i poprosił majora Ambrogianiego, ale go nie zastał.
    – A z kim mam przyjemność? – zapytał głos w słuchawce.
    – Rossi z agencji ubezpieczeniowej – odparł komisarz. – Zadzwonię jeszcze raz po południu.
    Nieobecność majora nie musiała niczego oznaczać, ale mogła.
    Jak zwykle, kiedy się denerwował, Brunetti postanowił iść na spacer. Skręcił w lewo i nad kanałem pomaszerował do mostu, po którym się przedostał na wyspę Sant Elena. Obchodząc najdalsze dzielnice miasta, nie znalazł nic ciekawszego od tego, co już znał. Wrócił przez Castello, przeszedł pod murem Arsenału i dotarł na plac Świętego Jana i Pawła, czyli tam, gdzie wszystko się zaczęło. Umyślnie ominął campo, unikając miejsca, gdzie znaleziono i wyciągnięto z wody ciało Fostera. Skierował się prosto do Fundamenta Nuove, szedł nad kanałem, dopóki znów nie skręcił do miasta, minął Madonnę deli’ Orto, zauważył, że prace przy hotelu jeszcze trwają, i nagle znalazł się na Campo del Ghetto. Usiadł na ławce i obserwował przechodniów. Nie mieli zielonego pojęcia o tym, co się dzieje. Nie ufali rządowi, obawiali się mafii, niechętnie traktowali Amerykanów, ale w sposób ogólny, nie sprecyzowany. Włosi jak zawsze czuli, że jest źle, że tamci coś knują, lecz nie znali szczegółów, brakowało im dowodów. Z wielosetletniego doświadczenie wiedzieli jednak, że istnieje ich mnóstwo, lecz jednocześnie brutalna rzeczywistość dowodziła, że bez względu na to, jaki rząd jest u władzy, zawsze zdoła ukryć przed obywatelami wszelkie dowody swojej winy. Komisarz zamknął oczy i wygodniej usiadł na ławce, ciesząc się słońcem. Kiedy je otworzył, spostrzegł siostry Mariani, idące przez campo. Musiały już przekroczyć siedemdziesiątkę, ale obie miały pantofle na wysokich obcasach, włosy do ramion i usta umalowane jasnokarminową szminką. Wszyscy znali ich historię, choć zapewne nikt nie pamiętał szczegółów. W czasie wojny mąż jednej z nich, katolik, zadenuncjował ją policji i obie zabrano do jednego z obozów koncentracyjnych. Już nikt nie pamiętał, czy był to Oświęcim, Bergen-Belsen, a może Dachau, ale to nieważne. Nie wiadomo, jak zdołały przeżyć wszystkie okropności, lecz po wojnie wróciły do miasta i oto teraz, niemal pięćdziesiąt lat później, idą ramię w ramię przez Campo del Ghetto, a każda ma we włosach jaskrawożółtą wstążkę. Siostry Mariani odczuły skutki knowań i z pewnością widziały dowody ludzkiej winy, jednakże w kwiecistych sukienkach spacerują po Wenecji w pełnym słońcu spokojnego popołudnia.
    Brunetti zdawał sobie sprawę, że niepotrzebnie staje się sentymentalny. Kusiło go, by iść do domu, ale wrócił do komendy wolnym krokiem, bo wcale mu się tam nie śpieszyło.
    Na biurku znalazł wiadomość: „Proszę się ze mną skontaktować w sprawie Ruffola. V.”, więc natychmiast zszedł do Vianella.
    Sierżant rozmawiał z jakimś młodym mężczyzną siedzącym na krześle przed biurkiem. Ujrzawszy przełożonego, Vianello powiedział do młodzieńca:
    – To pan komisarz Brunetti, który zna tę sprawę lepiej niż ja.
    Młody człowiek wstał, ale się nie kwapił z podawaniem ręki.
    – Dzień dobry, dottore. Przyszedłem tu, bo on mi kazał – powiedział, zostawiając domyślności Brunettiego, kto to jest ów „on”.
    Młodzian był niski, krępy i miał nieproporcjonalnie duże dłonie, już poczerwieniałe i opuchnięte, choć nie wyglądał na więcej niż szesnaście lat. Gdyby ręce chłopaka niedostatecznie wskazywały, że jest rybakiem z Burano, świadczyłaby o tym jego gwara z falującą intonacją. Na Burano albo łowi się ryby, albo robi koronki, dłonie chłopca zaś wykluczały tę ostatnią możliwość.
    – Proszę usiąść – rzekł komisarz, przysuwając sobie drugie krzesło.
    Matka chłopaka niewątpliwie dobrze go wychowała, zajął swoje miejsce bowiem dopiero wówczas, gdy zrobili to obaj policjanci, i siedział prosto, trzymając ręce za plecami.
    Kiedy zaczął mówić chropawym narzeczem z zewnętrznych wysp, nie zrozumiałby go żaden Włoch, który się nie urodził w Wenecji. Brunetti się zastanawiał, czy chłopak w ogóle umie mówić po włosku, ale całkiem stracił zainteresowanie sprawami języka, gdy chłopak powiedział:
    – Ruffolo znowu zadzwonił do mojego kolegi i on zadzwonił do mnie, a ja obiecałem panu sierżantowi, że go zawiadomię, jeśli mój kolega znów się odezwie, no i przyszedłem, żeby mu to powiedzieć.
    – Co mówił twój kolega?
    – Że Ruffolo chce z kimś rozmawiać. Boi się. – Umilkł i zerknął na obu policjantów, by sprawdzić, czy spostrzegli, że wypsnęła mu się ta uwaga. Uznał, że nie, więc mówił dalej: – To znaczy mojemu koledze się wydawało, że on się boi, ale chciał mi tylko powiedzieć, ten mój kolega, że Peppino chce z kimś rozmawiać, ale że sierżant to za mało. Chce rozmawiać z kimś wyżej.
    – Czy twój kolega wspomniał, dlaczego Ruffolowi zależy na tej rozmowie?
    – Nie, proszę pana, ale chyba matka mu kazała.
    – Znasz Ruffola?
    Chłopak wzruszył ramionami.
    – Czego on może się bać?
    Kolejne wzruszenie ramion prawdopodobnie oznaczało, że pytany nie wie.
    – Ruffolo myśli, że jest cwaniak. Ciągle się przechwala ludźmi, których zapoznał w czasie odsiadki, i swoimi ważnymi kumplami. Kiedy dzwonił, mówił mi, że chce się zgłosić na policję i że ma jakieś rzeczy na wymianę – oznajmił chłopak, zapominając o fikcyjnym koledze. – Powiedział, że chętnie byście je dorwali i że to dobry towar.
    – Nie mówił, co to za rzeczy?
    – Nie, ale kazał wam powiedzieć, że jest tego trzy sztuki i że wy to zrozumiecie.
    Brunetti zrozumiał: Guardi, Monet i Gauguin.
    – Gdzie on chce się spotkać z tą osobą?
    Nagle chłopak jakby sobie uświadomił, że przed władzami już nie może się zasłaniać fikcyjnym kolegą, umilkł i nerwowo rozejrzał się dokoła.
    – Znacie to przejście przy Arsenale? – zapytał.
    Obaj policjanci skinęli głowami. To betonowe przejście ma co najmniej pół kilometra i łączy stocznie w Arsenale z przystankiem vaporetto „Celestia”, biegnąc około dwóch metrów nad wodami laguny.
    – On powiedział, że tam będzie, w tej części, gdzie koło mostu jest taka mała plaża od strony Arsenału. Jutro o północy.
    Brunetti i Vianello wymienili spojrzenia nad głową chłopca. Sierżant poruszył ustami, jakby wymawiał słowo „Hollywood”.
    – A konkretnie z kim on chce się tam spotkać?
    – Z kimś ważnym. Powiedział, że właśnie dlatego nie zjawił się w sobotę, bo sierżant to za mało.
    Wyglądało na to, że Vianello przyjął te słowa z wdzięcznością.
    Brunetti na moment popuścił wodze fantazji, wyobrażając sobie Pattę z jego onyksową cygarniczką, laską oraz, jako że ostatnie wieczory były mgliste, ubranego w nieprzemakalny płaszcz z artystycznie postawionym kołnierzem, czekającego na przejściu pod Arsenałem, kiedy dzwony San Marco wybijają północ. Dla ubarwienia tego obrazu kazał Patcie się spotkać nie z Ruffolem, który mówił po włosku, lecz z tym prostym chłopakiem z Burano, co się skończyło zderzeniem jego szeleszczącej gwary z niewyraźną sycylijską wymową zastępcy komendanta, podczas gdy obu smagał nocny wiatr znad laguny.
    – Komisarz mu wystarczy? – zapytał Brunetti.
    Chłopak niepewnie podniósł wzrok, nie wiedząc, czy to nie żart.
    – Tak, proszę pana – odparł uznając, że należy odebrać to serio.
    – A zatem jutro o północy?
    – Tak, proszę pana.
    – Czy Ruffolo mówił, czy powiedział twojemu koledze, że przyniesie te rzeczy ze sobą?
    – Nie, proszę pana, nie mówił. Powiedział tylko, że będzie o północy na tym moście, koło mostu. Przy tej małej plaży.
    Brunetti ją sobie przypomniał, ale właściwie to nie była plaża – po prostu pływy naniosły pod mur Arsenału trochę piasku i żwiru, tworząc miejsce, gdzie fale wyrzucały plastikowe butelki i stare buty, pokryte oślizgłymi wodorostami.
    – Jeśli twój kolega znowu skontaktuje się z Ruffolem, niech mu powie, że tam będę.
    Zadowolony, że załatwił sprawę, chłopak wstał, niezgrabnie się ukłonił policjantom i wyszedł z pokoju.
    – Prawdopodobnie idzie szukać telefonu, by zadzwonić do Ruffola i powiedzieć, że przekazał wiadomość – odezwał się Vianello.
    – Właśnie na to liczę. Nie mam ochoty stać godzinę i niepotrzebnie na niego czekać, gdyby się nie zjawił.
    – Chce pan, żebym z panem poszedł? – zaproponował sierżant.
    – Owszem. Myślę, że tak – odpowiedział Brunetti, wiedział bowiem, że nie jest bohaterem, lecz natychmiast się zreflektował: – To chyba nie jest najlepszy pomysł. On postawi swoich kumpli przy obu końcach przejścia, a tam nigdzie nie można się ukryć, tak żeby was nie zobaczyli. Poza wszystkim, Ruffolo nie jest groźny. Nigdy nie posuwał się do rękoczynów.
    – Mógłbym tam iść i zapytać, czyby mi nie pozwolili schować się w którymś budynku.
    – Nie, moim zdaniem to nie jest dobre rozwiązanie. On na pewno to uwzględni, więc prawdopodobnie jego kumple będą się tam kręcić i zwracać uwagę właśnie na takie rzeczy.
    Brunetti próbował sobie przypomnieć, jak wygląda teren wokół przystanku „Celestia”, ale pamiętał jedynie anonimowe bloki mieszkalne w rejonie prawie całkowicie pozbawionym sklepów i barów. W istocie, gdyby nie laguna, nikt by nie powiedział, że to Wenecja – wszędzie nowe domy, którym brakowało charakteru i indywidualności. Równie dobrze można by sądzić, że to Mestre czy Marghera.
    – A co z tamtymi dwoma? – spytał Vianello, myśląc o pozostałych uczestnikach włamania.
    – Przypuszczam, że liczą na swoją dolę. Być może, Ruffolo okazał się znacznie mądrzejszy niż dwa lata temu i on trzyma te obrazy.
    – Kto wie, czy oni nie wzięli biżuterii – podsunął sierżant.
    – Niewykluczone, ale wydaje się bardziej prawdopodobne, że Ruffolo reprezentuje całą trójkę.
    – Chyba brak tu logiki, no nie? – powiedział Vianello. – Chodzi mi o to, że przecież ukradli obrazy i biżuterię. Co by im to dało, gdyby teraz wszystko zwrócili?
    – Może obrazy trudno sprzedać.
    – Ależ panie komendancie! Zna pan ten rynek tak samo jak ja. To wygląda na trudne, ale z łatwością znajdzie się kupca na każdy gorący towar. Mógłbym sprzedać Pietę, gdyby tylko udało mi się ją wynieść z bazyliki Świętego Piotra.
    Sierżant miał rację. Brakowało w tym logiki. Ruffolo nie należał do typów reformowalnych i zawsze istniał rynek na obrazy, bez względu na ich pochodzenie. Zbliżała się pełnia księżyca i komisarzowi przyszło do głowy, że w jego świetle będzie znakomitym celem w czarnej kurtce na tle jasnego muru Arsenału. Odrzucił jednak tę myśl, uznając ją za niedorzeczną.
    – Cóż, pójdę tam i zobaczę, co Ruffolo ma mi do zaoferowania – rzekł.
    W jego własnych uszach słowa te zabrzmiały, jakby je wypowiedział głupkowaty bohater angielskiego filmu.
    – Jeśli pan zmieni zdanie, panie komisarzu, proszę mnie jutro zawiadomić. Wieczorem siedzę w domu. Wystarczy jeden telefon.
    – Dziękuję, Vianello, ale sądzę, że wszystko będzie dobrze. Niemniej naprawdę jestem bardzo wdzięczny.
    Sierżant machnął ręką i zajął się dokumentami leżącymi na biurku.
    Skoro miał grać rolę nocnego bohatera, nawet jeśli dopiero następnego dnia, Brunetti uznał, że już nie musi dłużej siedzieć w biurze. Kiedy wrócił do domu, dowiedział się od Paoli, że po południu rozmawiała z rodzicami. Czuli się dobrze i byli zadowoleni z pobytu na wyspie, którą matka z uporem nazywała Ischią. Ojciec miał tylko jedną wiadomość dla zięcia: że podjął kroki w jego sprawie i że do końca tygodnia powinna być załatwiona. Choć komisarz wątpił, czy kiedykolwiek uda się załatwić tę sprawę całkowicie, podziękował żonie za informację i poprosił ją, by przekazała od niego pozdrowienia następnym razem, gdy rodzice zadzwonią.
    Kolacja przebiegła dziwnie spokojnie, co należało przypisać głównie Raffaelemu. Komisarza zdumiało, że syn jest jakby czyściejszy, choć nigdy nie przyszłoby mu do głowy, że mógłby być brudny. Chłopiec miał schludnie przycięte włosy i wyraźnie uprasowane dżinsy. Bez sprzeciwu spełniał polecenia rodziców, a co najdziwniejsze, nie kłócił się z Chiarą o ostatnią porcję makaronu. Po kolacji zaprotestował, kiedy się okazało, że to jego kolej na zmywanie naczyń, co uspokoiło ojca, lecz zaraz wszystkie pozmywał bez westchnień i szemrania. Milczenie syna sprawiło, że Brunetti zapytał żonę:
    – Co mu się stało?
    Siedzieli na kanapie w salonie. Z kuchni nie dochodziły żadne dźwięki. Paola się uśmiechnęła.
    – Dziwne, prawda? – rzekła. – To mi wygląda na ciszę przed burzą.
    – Myślisz, że wieczorem powinniśmy zamykać się w sypialni na klucz?
    Oboje się roześmiali, lecz żadne nie miało pewności, czy z powodu tej uwagi, czy też dlatego, że „to” już mogło się zakończyć. Jak wszyscy rodzice, nie potrzebowali wyjaśnień, że owo „to” oznacza straszną chmurę uraz i słusznego oburzenia, która unosi się nad ich życiem do chwili, gdy u dorastających dzieci zachodzą zmiany hormonalne.
    – Poprosił mnie, żebym przeczytała jego wypracowanie z angielskiego – oznajmiła Paola. Widząc zdumienie męża, dodała: – A teraz mocno się trzymaj. Pytał, czy na jesień nie kupiłabym mu nowej kurtki.
    – Nowej? W sklepie? – zdziwił się Brunetti.
    I to mówi chłopak, który zaledwie przed dwoma tygodniami ostro krytykował ustrój kapitalistyczny za to, że tworzy sztuczne potrzeby konsumpcyjne i poprzez modę zmusza ludzi do nieustannego kupowania nowych ubrań.
    Paola kiwnęła głową.
    – Nowej. W sklepie – odparła.
    – Nie wiem, jak się znaleźć w tej sytuacji. Już nie będziemy mieli gburowatego anarchisty?
    – Sądzę, że tak, Guido. Ta kurtka, której sobie zażyczył, jest na wystawie w sklepie Duca d’Aosty i kosztuje czterysta tysięcy lirów.
    – Więc mu powiedz, że Karol Marks nigdy nie robił zakupów u d’Aosty. Niech idzie do Benettona, jak reszta proletariatu.
    Czterysta tysięcy lirów to jedna dziesiąta tego, co wygrałem w kasynie, pomyślał Brunetti. Mam czteroosobową rodzinę. Czy mogę tyle wydać na Raffiego? Nie, nie na kurtkę. W każdym razie to musi być początek końca dojrzewania, co znaczy, że jeszcze krok i mój syn stanie się młodym mężczyzną. Mężczyzną.
    – Czy znasz powód jego zachowania? – spytał.
    Paola chciała odpowiedzieć, że chyba jej mąż powinien lepiej rozumieć zjawisko dojrzewania chłopca, lecz zamiast tego odparła:
    – Dziś zdradziła mi to na schodach signora Pizzutti.
    Rzucił żonie pytające spojrzenie i nagle do niego dotarło.
    – Matka Sary?
    Paola skinęła głową.
    – Owszem, matka Sary.
    – O mój Boże. Nie!
    – Tak, Guido. To bardzo miła dziewczyna.
    – Przecież on ma zaledwie szesnaście lat!
    Słyszał jękliwy ton w swoim głosie, ale nie potrafił go zmienić.
    Paola położyła dłoń na ramieniu męża, a potem przytknęła ją do ust i wybuchła głośnym śmiechem.
    – Oj, Guido, powinieneś siebie słyszeć, jak mówiłeś: „Przecież on ma zaledwie szesnaście lat”. Nie, nie chce mi się wierzyć.
    Wzbudził w niej taką wesołość, że dalej się zaśmiewając, Paola musiała się oprzeć o poręcz kanapy.
    Zastanawiał się, co ma zrobić. Z głupim uśmiechem opowiadać nieprzyzwoite dowcipy? Raffaele był jego jedynym synem i nie zdawał sobie sprawy z czyhających niebezpieczeństw: AIDS, prostytutki, dziewczyny, które zachodzą w ciążę i zmuszają do małżeństwa. Nagle Brunetti spojrzał na to oczami żony i zaczął śmiać się razem z nią aż do łez.
    Wówczas do pokoju wszedł Raffaele, by poprosić matkę o pomoc przy wypracowaniu z angielskiego, a widząc, co wyprawiają, nie mógł się nadziwić, że dorośli są tacy frywolni.

Rozdział 23

    Ambrogiani nie zadzwonił ani wieczorem, ani następnego dnia. Brunettiego cały czas korciło, żeby skontaktować się z majorem. Zatelefonował do Fosca, ale z Mediolanu odpowiedziała mu automatyczna sekretarka. Czując się trochę głupio, że rozmawia z automatem, przekazał Riccardowi to, czego o Gamberetcie dowiedział się od majora, zapytał dziennikarza, co jeszcze mógłby ustalić, i poprosił go o telefon. Nie miał nic więcej do roboty, więc przejrzał raporty, dopisał swoje uwagi i przeczytał gazety, ale cały czas myśli mu zaprzątało nocne spotkanie z Ruffolem.
    Akurat zamierzał iść do domu na obiad, gdy zadzwonił telefon wewnętrzny.
    – Tak, panie komendancie.
    Komisarz był zbyt zaabsorbowany, żeby mu sprawiała satysfakcję chwila nieuchronnego zaniepokojenia Patty, kiedy został rozpoznany, nim zdążył się przedstawić.
    – Brunetti, zejdź do mnie na moment.
    – Zaraz zejdę, panie komendancie – odparł, sięgając po kolejny skoroszyt z raportami, by je przejrzeć.
    – Chciałbym, commissario, żebyś do mnie przyszedł nie zaraz, tylko natychmiast – rzekła Patta surowo, co wskazywało, że z pewnością w jego gabinecie jest ktoś bardzo ważny.
    – Tak, panie komendancie. Już schodzę.
    Brunetti odwrócił kartkę na drugą stronę, by po obiedzie wiedzieć, gdzie przerwał lekturę. Podszedł do okna, chcąc sprawdzić, czy w dalszym ciągu zbiera się na deszcz. Szare niebo nad San Lorenzo zapowiadało opady, a liśćmi drzew na niewielkim campo trzepotał silny, wirujący wiatr. Komisarz otworzył szafę w poszukiwaniu jakiegoś parasola, rano bowiem nie pomyślał, by wziąć swój. Na dnie szafy, jak zwykle, był groch z kapustą: jeden żółty but, reklamówka pełna starych gazet, dwie duże koperty z wypełniaczem i różowa parasolka. Różowa. Chiara ją zostawiła wiele miesięcy temu. O ile pamiętał, parasolkę zdobiły wesołe słoniki, ale nie chciało mu się jej otwierać, żeby to sprawdzić – odstręczała go barwa. Zajrzał głębiej, czubkiem buta delikatnie odsuwając na bok rozmaite przedmioty, ale nie znalazł nic lepszego.
    Wyjął z szafy ową różową parasolkę i wrócił do biurka. Uznał, że najlepiej owinąć ją gazetą. „La Repubblica”, zrolowana wzdłuż, osłoniła niemal całą. Wystawała tylko rączka i kawałek różowego materiału szerokości dłoni. Zadowolony z efektu, komisarz wyszedł z pokoju i ruszył do gabinetu Patty. Zapukał, odczekał chwilę, póki się nie upewnił, że usłyszał Avanti, i otworzył drzwi.
    Zazwyczaj, kiedy Brunetti wchodził, Patta siedział za biurkiem jak na tronie – porównanie to wprost się narzucało – tym razem jednak zajmował jeden z mniejszych foteli przed biurkiem, mając po lewej stronie ciemnowłosego mężczyznę, który siedział w niedbałej pozie, z ręką przewieszoną przez poręcz fotela i nogą założoną na nogę, trzymając papierosa między palcem wskazującym a środkowym. Żaden z obu mężczyzn się nie pofatygował, by wstać, kiedy Brunetti wszedł do gabinetu, choć nieznajomy zdjął nogę z kolana, pochylił się do przodu i zgasił papierosa w malachitowej popielniczce.
    – A, Brunetti – powiedział Patta, jakby oczekiwał kogoś innego. Wskazał swojego gościa. – To signor Viscardi. Przyjechał na jeden dzień do Wenecji i wpadł, żeby mi przynieść zaproszenie do Palazzo Pisani Moretta na uroczystą kolację w przyszłym tygodniu, a ja go poprosiłem, by został. Pomyślałem sobie, że być może, zechce zamienić z tobą parę słów.
    Dopiero wtedy Viscardi wstał i podszedł do Brunettiego, wyciągając rękę.
    – Chciałbym panu podziękować, commissario, za to, że poświęcił pan tyle uwagi mojej sprawie.
    Jak słusznie zauważył Rossi, Viscardi grasejował na sposób mediolański. Był wysoki, miał ciemnobrązowe oczy o spokojnym, łagodnym wejrzeniu, lekko się uśmiechał. Skóra pod jego lewym okiem wydawała się przypudrowana.
    Brunetti uścisnął podaną dłoń i też się uśmiechnął.
    – Obawiam się, że nie zrobiliśmy zbyt dużych postępów, Augusto, ale mamy nadzieję, że wkrótce zdobędziemy trochę informacji o twoich obrazach – odezwał się Patta.
    Są na ty, pomyślał Brunetti i uznał, że warto odnotować tę zażyłość. I wziąć pod uwagę.
    – Bardzo na to liczę. Moja żona jest ogromnie do nich przywiązana, zwłaszcza do Moneta – odparł Viscardi z entuzjazmem, z jakim dzieci podchodzą do zabawek, a później w swój czarujący sposób zwrócił się do Brunettiego: – Być może, od pana się dowiem, czy już jesteście na ich tropie. Chciałbym przywieźć żonie dobrą wiadomość.
    – Niestety, mamy niewiele do powiedzenia, signor Viscardi. Rysopisy, które pan dostarczył, przekazaliśmy naszym funkcjonariuszom. Zrobiliśmy też odbitki pańskich zdjęć tych obrazów i wysłaliśmy je policji zajmującej się fałszerstwami dzieł sztuki. Nic ponadto.
    Komisarz zdawał sobie sprawę, że lepiej nie wspominać o propozycji Ruffola. Viscardi się uśmiechnął.
    – A nie macie jakiegoś podejrzanego? – wtrącił Patta. – Pamiętam, że czytałem w waszym raporcie, jakoby w tym tygodniu Vianello miał z kimś rozmawiać. No i co?
    – Podejrzanego? – zdziwił się Viscardi z błyskiem zainteresowania w oczach.
    – Nic z tego nie wyszło, panie komendancie – odparł Brunetti. – Fałszywy ślad.
    – Sądziłem, że to ten człowiek z fotografii – upierał się Patta. – Widziałem jego nazwisko w raporcie, ale wyleciało mi z pamięci.
    – Czy to nie ten sam, którego zdjęcie pokazywał mi wasz sierżant? – zapytał Viscardi.
    – Wydaje się, że to fałszywy trop – rzekł komisarz z przepraszającym śmiechem. – Okazało się, że on nie ma z tym nic wspólnego. Przynajmniej my tak uważamy.
    – Ty chyba masz rację, Augusto – powiedział Patta, dalej zwracając się do gościa po imieniu, a później stanowczym tonem spytał Brunettiego: – Co macie na temat tych dwóch ludzi, których rysopisy podał signor Viscardi?
    – Niestety nic, panie komendancie.
    – Sprawdziliście… – zaczął Patta, co sprawiło, że Brunetti zamienił się w słuch, oczekując konkretnych sugestii. – Sprawdziliście tam, gdzie zwykle?
    Wiadomo, to podwładni mają znać szczegóły.
    – Ależ naturalnie, panie komendancie. Od tegośmy zaczęli.
    Viscardi odsunął wykrochmalony mankiet koszuli, spojrzał na złoty zegarek i zwrócił się do Patty:
    – Nie chcę cię zatrzymywać, żebyś się nie spóźnił na umówiony obiad, Pippo.
    Jak tylko Brunetti usłyszał to przezwisko, zaczął je w duchu powtarzać niczym mantrę: Pippo Patta, Pippo Patta, Pippo Patta…
    – A może zjesz z nami, Augusto? – zaproponował Patta, ignorując komisarza.
    – Nie, nie. Muszę jechać na lotnisko. Żona czeka na mnie z koktajlem, a potem, jak ci wspomniałem, wydajemy proszoną kolację.
    Viscardi z pewnością wymienił również nazwiska swoich gości, bo na samą myśl o ich magicznej mocy Patta się rozpromienił i klasnął w dłonie z taką uciechą, jakby teraz i tutaj, w gabinecie, sam przyjmował te osobistości.
    Spojrzał na zegarek. W tym spojrzeniu Brunetti dostrzegł straszliwe męki zastępcy komendanta, który musiał zostawić bogatego i potężnego człowieka, by zjeść obiad z kimś innym.
    – Tak, rzeczywiście już pora iść. Nie mogę zmuszać ministra, żeby na mnie czekał.
    Nawet nie zadał sobie trudu, by w obecności Brunettiego podać nazwisko ministra. Prawdopodobnie się obawiał, że albo mu tym nie zaimponuje, albo że komisarz go nie zna.
    Patta otworzył toskańską szafę z piętnastego wieku, stojącą przy drzwiach, i wyjął z niej swój płaszcz. Włożył go na siebie i pomógł się ubrać Viscardiemu.
    – Pan teraz wychodzi? – zapytał Viscardi, zwracając się do komisarza. Otrzymawszy twierdzącą odpowiedź, rzekł: – Vice-questore idzie na obiad do Corte Sconta, a ja na San Marco, skąd wezmę łódź na lotnisko. Czy pan się przypadkiem nie wybiera w tę samą stronę?
    – A i owszem, signor Viscardi – skłamał Brunetti.
    Patta ze swoim gościem szli przodem aż do frontowego wyjścia, gdzie podali sobie dłonie, a zastępca komendanta napomknął Brunettiemu, że po obiedzie chciałby się z nim zobaczyć. Kiedy znaleźli się przed komendą, Patta postawił kołnierz płaszcza i w pośpiechu skierował się w lewo. Viscardi skręcił w prawo, zaczekał na Brunettiego, a gdy komisarz się z nim zrównał, ruszył w stronę Ponte dei Greci. Za mostem poszli na San Marco.
    – Mam szczerą nadzieję, że ta sprawa szybko się skończy – powiedział Viscardi, by zacząć rozmowę.
    – Ja również – odparł Brunetti.
    – Liczyłem, że znajdę tu miasto bezpieczniejsze od Mediolanu.
    – Takie przestępstwo w Wenecji to z pewnością rzecz niezwykła.
    Viscardi przystanął, spojrzał na komisarza zezem, a potem ruszył dalej.
    – Nim się tutaj przeniosłem, żyłem w przekonaniu, że wszelkie przestępstwa w Wenecji są rzeczą niezwykłą.
    – Zapewne tu występują rzadziej niż w innych miastach, ale i u nas się zdarzają. Mamy także kryminalistów.
    – Czy mogę panu zaproponować drinka, commissario? Jak wy, wenecjanie, to nazywacie, un’ ombra?
    – Tak, un’ ombra, a i owszem, chętnie się napiję.
    Weszli do baru, który akurat mijali. Viscardi zamówił dwa kieliszki białego wina, a gdy je podano, jeden wręczył Brunettiemu, drugi uniósł, pochylił w jego stronę i rzekł:
    – Cin, cin!
    Komisarz odpowiedział mu skinieniem głowy.
    Wino okazało się ostre w smaku i w ogóle było niedobre. Brunetti by je zostawił, gdyby był sam. Jednakże wypił następny łyk, spojrzał w oczy fundatora i się uśmiechnął.
    – W ubiegłym tygodniu rozmawiałem z pańskim teściem – powiedział Viscardi.
    Komisarza już od dawna ciekawiło, jak długo teść będzie to załatwiał. Znowu wypił niewielki łyk wina.
    – Tak?
    – Musieliśmy omówić kilka spraw.
    – Aha.
    – Kiedy skończyliśmy rozmawiać o interesach, hrabia napomknął, że jest z panem skoligacony. Przyznaję, że to mnie zdziwiło – powiedział Viscardi tonem wskazującym, że był zaskoczony, dlaczego hrabia pozwolił swojej córce wyjść za policjanta, zwłaszcza tego. Natychmiast jednak się zreflektował, choć nieco zbyt późno, i dodał z uśmiechem: – Rozumie pan, zdziwił mnie taki zbieg okoliczności.
    – Oczywiście.
    – Fakt, że się o tym dowiedziałem, szczerze mówiąc, dodał mi odwagi.
    Brunetti spojrzał na niego pytająco.
    – Chciałem powiedzieć, że dzięki temu mogę rozmawiać z panem otwarcie. Naprawdę mogę?
    – Ależ bardzo proszę.
    – W takim razie muszę przyznać, że kilka rzeczy w śledztwie budzi mój niepokój.
    – Na przykład jakie, signor?
    – Do nie najmniej błahych należy sposób, w jaki mnie traktowali pańscy policjanci – odparł Viscardi z uśmiechem pełnym udawanej życzliwości. Umilkł, wypił niewielki łyk wina i spróbował ponownie się uśmiechnąć, tym razem nie ukrywając, że robi to z przymusem. -Liczę, że mogę rozmawiać z panem szczerze, commissario.
    – Naturalnie, signor Viscardi. Niczego więcej nie pragnę.
    – W takim razie pozwolę sobie stwierdzić, że pańscy policjanci traktowali mnie bardziej jak podejrzanego niż ofiarę napaści. – Nie otrzymawszy żadnej odpowiedzi, Viscardi dodał: – Chodzi mi o to, że do szpitala przyszło ich dwóch i obaj zadawali pytania, które prawie nie miały związku ze sprawą.
    – A o co pana pytali?
    – Jeden zapytał, czy wiem, co to były za obrazy, zupełnie jak gdybym ich nie znał. Drugi zaś spytał, czy znam tego młodego człowieka ze zdjęcia, i wydawał się wątpić, kiedy powiedziałem, że nie.
    – Ta kwestia jest już wyjaśniona – odparł Brunetti. – On nie miał z tym nic wspólnego.
    – Nie macie innych podejrzanych?
    – Niestety nie – odpowiedział komisarz, zastanawiając się, dlaczego Viscardi tak szybko stracił zainteresowanie dla młodego człowieka ze zdjęcia. – Wspomniał pan, że niepokoi pana kilka rzeczy. To była jedna. Czy mógłbym prosić o wymienienie pozostałych?
    Viscardi uniósł kieliszek do ust, ale go opuścił, nie napiwszy się wina, i rzekł:
    – Dowiedziałem się, że wypytywano o mnie i o moje sprawy.
    Brunetti wytrzeszczył oczy, udając zdziwienie.
    – Mam nadzieję, że pan mnie nie podejrzewa o wścibianie nosa w pańskie prywatne życie, signor.
    Viscardi nagle odstawił kieliszek, wciąż prawie pełny.
    – Co za świństwo – powiedział wyraźnie i widząc zdziwione spojrzenie komisarza, dodał: – Oczywiście, chodzi mi o wino. Chyba nie wybrałem najlepszego lokalu.
    – Tak, rzeczywiście nie jest zbyt dobre – przyznał Brunetti, stawiając swój pusty kieliszek obok kieliszka Viscardiego.
    – Powtarzam, commissario, wypytywano o moje interesy. Z takiego wypytywania nic dobrego nie wyniknie. Obawiam się, że dalsze naruszanie mojej prywatności zmusi mnie do szukania pomocy pewnych moich przyjaciół.
    – A co to za przyjaciele, signor Viscardi?
    – Wymienianie ich nazwisk świadczyłoby, że jestem zarozumiały. Oni jednak zajmują na tyle wysokie stanowiska, że mogą zadbać o to, bym się nie stał ofiarą biurokratycznych szykan. Jeśli takie rzeczy będą dalej trwały, jestem pewien, że oni zaczną interweniować, by je powstrzymać.
    – To brzmi jak groźba, signor Viscardi.
    – Niech pan nie przesadza, dottore Brunetti. Ja bym to nazwał dobrą radą. Co więcej, również pański teść tak uważa. Wiem, że mówię w jego imieniu, oświadczając panu, że najrozsądniej byłoby skończyć z tym wypytywaniem. Powtarzam: nic dobrego z tego nie wyniknie dla żadnej osoby, która się mną zbytnio interesuje.
    – Nie jestem pewien, czy z pańskich interesów, signore, w ogóle może wyniknąć coś dobrego.
    Viscardi nagle wyciągnął z kieszeni kilka banknotów i rzucił je na kontuar, nawet nie pytając, ile kosztowało wino. Odwróciwszy się bez słowa, podszedł do drzwi. Brunetti ruszył za nim. Na dworze zaczęło padać, wiatr miotał jesiennymi liśćmi. Viscardi zatrzymał się przy drzwiach, ale tylko na tyle, ile mu zajęło postawienie kołnierza płaszcza. Nic nie mówiąc i nie oglądając się na komisarza, wyszedł na deszcz i niebawem zniknął za rogiem.
    Brunetti przez chwilę stał w progu, a wreszcie widząc, że nie ma innej rady, wyjął parasolkę z gazety, którą elegancko złożył, i wyszedł na ulicę. Otworzywszy parasolkę nad głową, podniósł wzrok i zobaczył wesołe różowe słoniki tańczące na plastikowym pokryciu. Ze smakiem kwaśnego wina w ustach ruszył do domu na obiad.

Rozdział 24

    Po południu Brunetti wrócił do komendy, odebrawszy od Chiary swój czarny parasol. Około godziny załatwiał korespondencję, a potem wyszedł oświadczając, że się umówił, choć od spotkania z Ruffolem dzieliło go jeszcze ponad sześć godzin. Kiedy znalazł się w domu, zawiadomił żonę o tym spotkaniu. Pamiętając dawne rozmowy o Ruffolu, Paola zgodziła się z mężem, że to jakiś melodramatyczny wygłup, najwyraźniej skutek zbyt częstego oglądania telewizji w więzieniu. Komisarz nie widział Ruffola od czasu, gdy zeznawał przeciwko niemu w sądzie, lecz przypuszczał, że chyba niewiele się zmienił i w dalszym ciągu jest dobrotliwym, nieostrożnym kłapouchem, któremu aż za bardzo się śpieszy z załatwieniem, jego zdaniem, najlepszego interesu w życiu.
    O jedenastej Brunetti spojrzał z balkonu w niebo i zobaczył gwiazdy. Wychodząc z domu pół godziny później, zapewnił Paolę, że prawdopodobnie wróci przed pierwszą, i poprosił, by na niego nie czekała. Gdyby Ruffolo oddał się w ręce władz, trzeba będzie zabrać go do komendy, a składanie zeznań i nakłanianie go do ich podpisania może potrwać wiele godzin. Komisarz obiecał zadzwonić, jeśli tak się stanie, wiedział jednak, że ona raczej nie usłyszy telefonu, a nie chciał budzić dzieci.
    Po dziewiątej tramwaje wodne linii numer pięć już nie kursowały, na umówione miejsce musiał więc dotrzeć piechotą. Nie miał nic przeciwko temu, zwłaszcza w taką piękną księżycową noc. Swoim zwyczajem nie myślał o tym, dokąd idzie – nogi, nawykłe do spacerów, same go niosły najkrótszą drogą. Przeszedł Rialto, Campo Santa Marina, a potem skierował się w stronę San Francesco delia Vigna. Jak zwykle o tej porze, miasto było dosłownie opustoszałe; napotkał nocnego stróża, który wsuwał niewielkie pomarańczowe karteczki pod żaluzje sklepów na dowód, że nocą czuwał. Mijając jakąś restaurację, komisarz zerknął do środka i zobaczył kelnerów w białych marynarkach – stłoczeni wokół stolika, pili ostatniego drinka przed powrotem do domu. Widział też koty. Spokojnie siedziały, leżały albo krążyły wokół fontann. Nie w głowie im polowanie, choć szczurów było mnóstwo. Nie zwracały na nie uwagi, doskonale wiedząc, że o określonej porze ludzie przyniosą im jedzenie, całkowicie przekonane, że ten obcy do nich nie należy.
    Minął kościół San Francesco delia Vigna i skręcił w lewo, w stronę przystanku vaporetto „Celestia”. Wyraźnie widział prowadzące do niego przejście z metalową barierką. Kiedy tam wszedł po schodach, spojrzał na most, wznoszący się łukiem nad wylotem kanału, którym tramwaje wodne linii numer pięć pływają przez teren Arsenału i środek wyspy do basenu San Marco.
    Na szczycie mostu, przypominającego wielbłądzi garb, nie było nikogo. Nawet Ruffolo nie okazał się aż tak głupi, żeby tam czekać, bo byłby widoczny dla każdej przepływającej łodzi, zwłaszcza że szukała go policja. Prawdopodobnie zeskoczył na niewielką plażę po drugiej stronie mostu. Brunetti ruszył w tamtym kierunku, nieco zirytowany, że w chłodną noc musiał wyjść z domu, podczas gdy każdy rozsądny człowiek już leży w łóżku. Skoro ten stuknięty Ruffolo chciał rozmawiać z kimś ważnym, dlaczego nie przyszedł do komendy zobaczyć się z Pattą?
    Mijając pierwszą niewielką plażę, zaledwie kilka metrów długości, komisarz na nią spojrzał w poszukiwaniu Ruffola. W srebrzystym świetle księżyca zobaczył, że go nie ma, lecz dostrzegł jakieś wyrzucone cegły i odłamki rozbitych butelek, pokryte warstwą oślizgłych zielonych wodorostów. Ruffolo grubo się myli, jeśli sądzi, że komisarz zeskoczy na tę brudną plażę, by zamienić z nim kilka słów. W tym tygodniu Brunetti już stracił jedną parę butów i nie chciał, żeby to się powtórzyło. Jeżeli Ruffolo chce rozmawiać, niech się z powrotem wdrapie na przejście albo niech zostanie na dole i sprawdzi, czy zdoła mówić tak głośno, żeby komisarz go słyszał.
    Brunetti wszedł po schodach na most, gdzie na moment się zatrzymał, a potem zszedł na drugą stronę. W oddali zobaczył małą plażę, częściowo zasłoniętą łukiem muru Arsenału, wznoszącego się na wysokość dziesięciu metrów.
    Nie dochodząc do wysepki, komisarz się zatrzymał i przyciszonym głosem zawołał:
    – Ruffolo! To ja, Brunetti!
    Nie było odpowiedzi.
    – Peppino, to ja, Brunetti!
    Znowu żadnej odpowiedzi.
    Księżyc świecił tak jasno, że rzucał cień na wysepkę pod przejściem. Widać było jednak brązowy but i kawałek nogi. Komisarz przechylił się przez balustradę, ale nie mógł dostrzec nic więcej. Wówczas przeszedł przez poręcz, zeskoczył na kamienie i poślizgnął się na wodorostach. Rękami zamortyzował upadek. Kiedy wstał, wyraźnie zobaczył ciało, choć znajdowało się w cieniu. Wiedział, kto to jest. Jedna ręka, odrzucona w bok, sięgała skraju wody; drobne fale delikatnie muskały dłoń. Druga ręka leżała pod ciałem. Brunetti się schylił, po omacku znalazł nadgarstek, ale nie wyczuł pulsu. Ciało było zimne, pokryte wilgocią unoszącą się powietrzu nad laguną. Komisarz przesunął się w cień i przyłożył dłoń do szyi chłopca, bezskutecznie szukając pulsu. Kiedy się cofnął, w świetle księżyca zobaczył na swoich palcach krew. Schylił się nad brzegiem i szybko opłukał rękę w wodzie laguny, tak brudnej, że zwykle na samą myśl o niej robiło mu się niedobrze.
    Wyprostował się, chusteczką do nosa wytarł dłoń, sięgnął do kieszeni po miniaturową latarkę i znowu się schylił pod betonowym przejściem. Krew pochodziła z dużej rany na lewej skroni Ruffola. Nieopodal jego głowy leżał duży kamień. Wszystko wyglądało tak, jakby chłopak zeskoczył z przejścia, poślizgnął się na kamieniach i wskutek upadku roztrzaskał sobie głowę. Brunetti prawie nie miał wątpliwości, że na tym kamieniu jest krew – krew Ruffola.
    Nagle usłyszał ciche kroki. Instynktownie ukrył się w cieniu, ale przy tym poruszył kamienie i cegły, które zatrzeszczały, jak mu się zdawało, wręcz ogłuszająco. Kucnął i przywarł do muru pokrytego wodorostami. Znowu usłyszał kroki. Wyciągnął pistolet.
    – Pan Brunetti?
    Panika ustąpiła na dźwięk znajomego głosu.
    – Vianello, co ty, u licha, tu robisz? – spytał komisarz, wychodząc z cienia.
    Zza barierki wychyliła się głowa sierżanta, który spojrzał w dół, tam gdzie na brudnej plaży stał jego przełożony.
    – Szedłem za panem, panie komisarzu, od chwili gdy jakieś piętnaście minut temu minął pan kościół.
    Brunetti pamiętał, że niczego nie zauważył, choć we własnym przekonaniu wytężał wzrok i słuch.
    – Widziałeś kogoś?
    – Nie, panie komisarzu. Stałem tam, czytając rozkład kursów tramwaju wodnego. Udawałem, że na ostatni się spóźniłem i nie wiem, kiedy będzie następny. Musiałem czymś usprawiedliwić, dlaczego tu jestem o tej porze.
    Vianello nagle umilkł. Brunetti się zorientował, że sierżant dojrzał nogę wystającą spod przejścia.
    – To Ruffolo? – spytał, zaskoczony przesadnym naśladowaniem hollywoodzkich filmów.
    – Tak.
    Brunetti odszedł od zwłok i stanął bezpośrednio pod sierżantem.
    – Co z nim, panie komisarzu?
    – Nie żyje. Zdaje się, że nieszczęśliwie upadł.
    Przy tych słowach Brunetti się skrzywił, bo rzeczywiście na to wyglądało.
    Sierżant ukląkł i między prętami barierki wyciągnął do niego rękę.
    – Pomóc panu?
    Komisarz spojrzał w górę, a potem przeniósł wzrok na nogę Ruffola.
    – Nie, Vianello, ja tu z nim zostanę. Na przystanku „Celestia” jest automat telefoniczny. Idź i zadzwoń po motorówkę.
    Sierżant natychmiast tam wyruszył. Komisarza zdziwiło, że kroki policjanta odbijają się głośnym echem w przestrzeni pod przejściem. Jakże cicho musiał wcześniej stąpać, skoro go usłyszał dopiero wówczas, gdy Vianello znalazł się bezpośrednio nad nim.
    Kiedy został sam, Brunetti ponownie wyjął latarkę i schylił się nad zwłokami. Ruffolo nie był ubrany w marynarkę, lecz w gruby sweter, więc kieszenie miał tylko w spodniach. W tylnej komisarz znalazł portfel z normalną zawartością: dowód osobisty (denat liczył sobie zaledwie dwadzieścia sześć lat), prawo jazdy (tylko jedno, wydane nie w Wenecji), dwadzieścia tysięcy lirów, przeciętny zestaw plastikowych kart oraz mnóstwo świstków z nabazgranymi na nich numerami telefonów.
    Brunetti pomyślał, że obejrzy je później. Ruffolo miał na ręku zegarek, ale w kieszeniach w ogóle nie miał monet. Komisarz wsunął portfel tam, skąd go wyjął, odwrócił się i nad połyskliwymi wodami laguny spojrzał w stronę świateł Murano i Burano migających w oddali. Blask księżyca miękko się kładł na powierzchni wody, której spokoju nie zakłócała żadna łódź. Jednolita płaszczyzna lśniącego srebra rozciągała się między stałym lądem a wyspami. Przypominała to, o czym Paola mu czytała tego wieczoru, kiedy go zawiadomiła, że jest w ciąży z Raffaelem, a mianowicie, że złoto daje się rozklepać na niezwykle cienką blaszkę. Nie, nie cienką, lecz delikatną – ich miłość też była taka sama. Wtedy tego nie rozumiał, zbyt podniecony otrzymaną wiadomością, ale teraz, gdy światło księżyca kładło się na lagunie niczym delikatna warstwa cieniutko rozklepanego srebra, podobieństwo uderzyło komisarza. A ten biedak, głupi Ruffolo, leżał martwy u jego stóp.
    Brunetti już z daleka słyszał motorówkę. Potem nagle wypadła z Rio di Santa Giustina, migając niebieskim światłem z dachu dziobowej kabiny. Komisarz skierował w stronę łodzi zapaloną latarkę, która niczym boja świetlna wskazała policjantom drogę do plaży. Podpłynęli najbliżej jak mogli, a następnie dwaj z nich włożyli wysokie gumowe buty i przez płytką wodę odpływu dostali się na wysepkę. Przynieśli trzecią parę, którą Brunetti naciągnął na swoje buty i spodnie. Unieruchomiony wskutek śmierci Ruffola, czekał na małej plaży w oparach gnijących wodorostów, aż zjawią się pozostali.
    Nim sfotografowali zwłoki, przewieźli je do prosektorium i dotarli do komendy, by sporządzić szczegółowy raport, minęła trzecia nad ranem. Brunetti szykował się do powrotu do domu, gdy przyszedł Vianello i położył mu na biurku elegancki maszynopis.
    – Uprzejmie proszę podpisać, panie komisarzu, a już ja się postaram, żeby dotarł tam, gdzie trzeba.
    Brunetti spojrzał na dokument i zobaczył, że to szczegółowy raport w sprawie jego planowanego spotkania z Ruffolem, napisany w czasie przyszłym. Raport miał datę z poprzedniego dnia i był adresowany do Patty.
    Kiedy przed trzema laty zastępca komendanta objął swoje stanowisko, nakazał trzem komisarzom, by do godziny wpół do ósmej wieczorem dostarczali na jego biurko szczegółowe raporty dotyczące tego, co robili danego dnia i co planują na następny. Ponieważ o tak późnej porze nikt nigdy nie widział Patty w komendzie, a rano nie wcześniej niż o dziesiątej, łatwo można by podrzucić mu raport na biurko, gdyby nie to, że do gabinetu zastępcy komendanta były tylko dwa klucze. Jeden z nich Patta trzymał na złotym łańcuszku, przyczepianym do ostatniej dziurki kamizelki trzyczęściowych angielskich garniturów, jakie wprost uwielbiał. Drugim kluczem dysponował porucznik Scarpa, Sycylijczyk o pokancerowanej twarzy, którego Patta sprowadził ze sobą z Palermo i który okazywał pryncypałowi niezwykłą lojalność. To właśnie Scarpa zamykał gabinet o wpół do ósmej wieczorem i otwierał o wpół do dziewiątej rano. Również on sprawdzał, co leży na biurku szefa, kiedy rano wchodził do jego gabinetu.
    – Jestem ci bardzo wdzięczny, Vianello – powiedział Brunetti, przeczytawszy pierwsze dwa akapity raportu, szczegółowo wyjaśniające, co komisarz zamierza robić podczas spotkania z Ruffolem i dlaczego uważa za konieczne informować o tym Pattę. Z uśmiechem na zmęczonej twarzy wyciągnął do sierżanta rękę z maszynopisem, nawet nie zadając sobie trudu, żeby przeczytać tekst do końca. – Moim zdaniem jednak on się zorientuje, że zrobiłem to samowolnie i nie zamierzałem mu o tym mówić.
    Policjant ani drgnął.
    – Niech pan tylko podpisze, panie komisarzu, a resztę zostawi mnie.
    – Vianello, co chcesz z tym zrobić?
    Ignorując pytanie, sierżant odpowiedział:
    – Od dwóch lat on mi każe się zajmować włamaniami, no nie, panie komisarzu? Chociaż prosiłem o przeniesienie. – Poklepał maszynopis. – Wystarczy, że pan to podpisze, a jutro rano raport będzie na jego biurku.
    Brunetti podpisał dokument i zwrócił go Vianellemu.
    – Dziękuję, sierżancie. Powiem mojej żonie, żeby do ciebie dzwoniła, gdyby kiedykolwiek zatrzasnęły się jej drzwi do mieszkania.
    – Nic prostszego. Dobranoc, panie komisarzu.

Rozdział 25

    Chociaż Brunetti położył się spać dopiero po czwartej, zdołał jednak przybyć do komendy o dziesiątej. Na biurku znalazł notatki z informacjami, że sekcja zwłok Ruffola odbędzie się po południu, że signorę Concettę już zawiadomiono o śmierci syna i że po przyjściu do pracy komisarz ma się zgłosić w gabinecie zastępcy komendanta.
    Patta przed dziesiątą w komendzie? Powinni to rozgłosić aniołowie.
    Kiedy Brunetti wszedł do jego gabinetu, jaśnie pan raczył na niego spojrzeć, a nawet zdawał się uśmiechać, co komisarz uznał za przywidzenie wynikające z braku snu.
    – Witaj, Brunetti. Naprawdę nie musiałeś tak wcześnie tutaj przychodzić po tych bohaterskich czynach ostatniej nocy.
    Bohaterskich czynach?
    – Dziękuję, panie komendancie. Miło tak wcześnie tu pana widzieć.
    Patta puścił tę uwagę mimo uszu i dalej się uśmiechał.
    – Świetnieś się spisał z tym Ruffolem. Cieszę się, że wreszcie spojrzałeś na to tak samo jak ja.
    Brunetti nie miał pojęcia, o czym on mówi, więc wybrał najroztropniejsze wyjście
    – Dziękuję, panie komendancie.
    – To prawie wszystko załatwia, nieprawdaż? Właściwie nie mamy zeznań Ruffola, lecz sądzę, że prokurator spojrzy na tę sprawę podobnie jak my i przyjmie, że chłopak chciał ubić z nami interes. Głupio zrobił, zabierając ze sobą dowód rzeczowy, ale widocznie myślał, że zamierzałeś tylko porozmawiać.
    Brunetti miał pewność, że na wysepce nie widział żadnych obrazów. Gdzieś pod ubraniem Ruffolo mógł jednak ukryć trochę biżuterii Viscardiego. Komisarz uznał to za prawdopodobne, przeszukał bowiem wyłącznie kieszenie.
    – Gdzie był ten dowód? – zapytał.
    – W jego portfelu, Brunetti. Tylko mi nie mów, żeś go nie widział. Jest w wykazie rzeczy, które miał przy sobie, kiedy znaleźliśmy jego zwłoki. To nie ty przygotowałeś ten wykaz?
    – Zajął się tym sierżant Vianello, panie komendancie.
    – Aha – powiedział Patta, któremu niedopatrzenie komisarza jeszcze bardziej poprawiło nastrój. – Więc nie widziałeś tego dowodu rzeczowego?
    – Nie, panie komendancie. Żałuję, ale musiałem go przeoczyć. W nocy było ciemno.
    Brunetti zaczynał się gubić w domysłach. W portfelu Ruffola nie znalazł żadnej biżuterii, chyba że Peppino sprzedał jej część za dwadzieścia tysięcy lirów.
    – Amerykanie przyślą dziś tu kogoś, żeby to obejrzał, ale według mnie nie ma najmniejszych wątpliwości. Jest tam nazwisko Fostera, a Rossi widział zdjęcie i powiedział, że to on.
    – W jego paszporcie?
    Patta uśmiechnął się protekcjonalnie.
    – W jego legitymacji służbowej.
    Oczywiście, pomyślał komisarz, była wśród tych plastikowych kart, które znalazłem w portfelu Ruffola i z powrotem włożyłem, nawet ich nie obejrzawszy.
    – To niezbity dowód, że mordercą Fostera jest Ruffolo – ciągnął Patta. – Amerykanin prawdopodobnie zrobił jakiś fałszywy krok. To głupota wobec człowieka, który ma nóż, a Ruffolo dopiero co wyszedł z więzienia i pewnie wpadł w panikę. – Zastępca komendanta pokręcił głową nad porywczością kryminalistów. – Zbiegiem okoliczności, wczoraj po południu zadzwonił signor Viscardi, by mi powiedzieć, że w czasie napadu chyba widział tego młodego człowieka z fotografii. Mówił, że przedtem był zbyt oszołomiony, aby jasno myśleć. – Patta z dezaprobatą ściągnął usta, kiedy dodał: – A ja jestem pewien, że sposób, w jaki traktowali go twoi funkcjonariusze, nie przyczynił się do tego, by signor Viscardi mógł sobie wszystko przypomnieć. – Wyraz jego twarzy się zmienił, ponownie rozkwitł na niej uśmiech. – Ale to już należy do przeszłości i on zapewne nie żywi żadnej urazy. Wydaje się więc, że ta para Belgów miała rację i że Ruffolo tam był. Przypuszczalnie za bardzo się nie wzbogacił na tym Amerykaninie i postanowił zorganizować włamanie, żeby zdobyć więcej pieniędzy. – Patta stał się niezwykle wylewny. – Już rozmawiałem o tym z prasą i wyjaśniłem, że od samego początku mieliśmy wątpliwości, że naszym zdaniem morderstwo Amerykanina musiało być sprawą przypadku. No i teraz, dzięki Bogu, to się potwierdziło.
    Słuchając Patty, który zabójstwo Fostera otwarcie przypisywał Ruffolowi, Brunetti zrozumiał, że w tej sytuacji śmierć doktor Peters nigdy nie zostanie uznana za nic innego jak tylko samobójstwo.
    Nie miał wyboru – skulił się, przytłoczony ogromną pewnością siebie zwierzchnika. Mimo to spytał:
    – Ale dlaczego naraził się na ryzyko, zabierając legitymację służbową Fostera? To całkiem bezsensowne.
    Patta pochylił się nad Brunettim.
    – Przecież on biegał szybciej od ciebie, commissario, więc w żaden sposób byś jej przy nim nie znalazł. Mógł też o niej zapomnieć.
    – Ludzie rzadko zapominają o rzeczach, które świadczą, że popełnili morderstwo, panie komendancie.
    Patta zignorował tę uwagę.
    – Powiedziałem prasie, że od samego początku podejrzewaliśmy go o zamordowanie tego Amerykanina i że właśnie dlatego chcieliśmy z nim porozmawiać. Prawdopodobnie się obawiał, że jesteśmy na jego tropie, i pomyślał, że może ubije z nami interes, przyznając się do stosunkowo drobnego przestępstwa, albo też śmiercią Amerykanina zamierzał obciążyć kogoś innego. Fakt, że miał przy sobie jego legitymację służbową, nie pozostawia żadnych wątpliwości, że to on go zabił.
    Cóż, również Brunetti był przekonany, że to usuwa wszelkie wątpliwości.
    – No i właśnie dlatego poszedłeś tam, żeby się z nim spotkać w sprawie Amerykanina, nieprawdaż? – Nie otrzymawszy odpowiedzi, Patta powtórzył: – Nieprawdaż, commissario?
    Brunetti zbył naleganie przełożonego ruchem głowy i zapytał:
    – Czy pan to samo powiedział prokuratorowi, panie komendancie?
    – Oczywiście. Myślisz, że co robiłem całe rano? Podobnie jak ja, uważa sprawę za otwartą i zamkniętą. Ruffolo zabił Amerykanina podczas napadu rabunkowego, a później, chcąc zdobyć więcej pieniędzy, włamał się do palazzo Viscardiego.
    Komisarz jeszcze raz spróbował wtrącić uwagę, która dodałaby temu trochę logiki.
    – To były dwa niezależne przestępstwa: napad rabunkowy i kradzież obrazów.
    – Mamy dowody, że w obu uczestniczył Ruffolo. – Patta mówił coraz głośniej. – Jest ta legitymacja służbowa i są twoi świadkowie z Belgii. Przedtem uważałeś ich za wiarygodnych, gdy mówili, że go widzieli tej nocy, kiedy dokonano włamania. No i teraz signor Viscardi twierdzi, że go pamięta. Prosiłem, żeby jeszcze raz obejrzał zdjęcie, i jeśli go rozpozna, nie będzie żadnych wątpliwości. Według mnie dowodów jest aż nadto, by przekonać prokuratora.
    Komisarz gwałtownie odsunął krzesło i wstał.
    – Czy to wszystko, panie komendancie?
    – Myślałem, że będziesz bardziej zadowolony, Brunetti – powiedział Patta z niekłamanym zdziwieniem. – Śmierć Ruffola zamyka sprawę Amerykanina, ale teraz będzie trudniej odnaleźć obrazy i zwrócić je signorowi Viscardiemu. Właściwie nie zasługujesz na miano bohatera, skoro nie aresztowałeś Ruffola. Niemniej jestem przekonany, że na pewno byś to zrobił, gdyby tylko chłopak nie spadł z tamtego przejścia. Wspomniałem o tobie prasie.
    Prawdopodobnie przyszło to Patcie niełatwo i pewnie wolałby oddać Brunettiemu własnego pierworodnego syna. Jednakże prezent to prezent.
    – Dziękuję, panie komendancie.
    – Oczywiście wyjaśniłem, że postępowałeś według moich wskazówek. Nie zapominaj, że to ja podejrzewałem Ruffola od samego początku. Przecież wyszedł z więzienia zaledwie tydzień przed zamordowaniem Amerykanina.
    – Istotnie, panie komendancie.
    – Szkoda, żeśmy nie znaleźli obrazów signora Viscardiego. Spróbuję dziś do niego wpaść i sam mu wszystko opowiem.
    – To on tu jest?
    – Owszem. Kiedy wczoraj z nim rozmawiałem, napomknął mi, że dzisiaj wybiera się do Wenecji. Powiedział, że pragnie do nas wstąpić, by jeszcze raz obejrzeć tamto zdjęcie. W ten sposób, jak już mówiłem, rozwieje wszelkie wątpliwości.
    – Myśli pan, że on by się zmartwił, gdybyśmy nie odzyskali jego obrazów?
    – Ależ oczywiście! – rzekł Patta, najwyraźniej jakby wcześniej rozważył sobie tę kwestię. – Kolekcjonerzy bardzo emocjonalnie podchodzą do swoich obrazów. Niektórzy ludzie traktują je jak żywe istoty. Nie wiem, czy to rozumiesz, Brunetti, ale jestem pewien, że to prawda.
    – Sądzę, że Paola tak traktuje ten obraz Canaletta.
    – Czyj?!
    – Canaletta. Był taki wenecki malarz. Jeden z jego obrazów dostaliśmy w prezencie ślubnym od jej stryja. Nie jest zbyt duży, ale Paola wydaje się bardzo do niego przywiązana. Stale jej powtarzani, żeby go przenieść do salonu, lecz ona woli, by wisiał w kuchni.
    Jako rewanż to niewiele, zawsze jednak coś.
    – To twoja żona ma w kuchni obraz Canaletta? – spytał Patta zduszonym głosem.
    – Owszem. Cieszę się, że i pańskim zdaniem to dziwne miejsce do wieszania obrazów, panie komendancie. Powiem jej, że pan też tak uważa.
    Brunetti nie wspomniał, że nalegając na przeniesienie obrazu do salonu, proponuje żonie, by powiesiła w kuchni rysunki pewnego Francuza przedstawiające jabłka, ale się obawiał reakcji Patty na nazwisko Cezanne’a.
    – Myślę, że teraz zejdę do Vianella i sprawdzę, co już załatwił. Miał się zająć paroma rzeczami.
    – Doskonale, Brunetti. Chciałem ci pogratulować dobrej roboty. Signor Viscardi był bardzo zadowolony.
    – Dziękuję, panie komendancie – odpowiedział komisarz, ruszając do drzwi.
    – Wiesz, że on przyjaźni się z burmistrzem.
    – O? Nie, tego nie wiedziałem.
    A powinien.

    Vianello siedział za biurkiem. Uśmiechnął się na widok wchodzącego komisarza.
    – Słyszałem, że dziś jest pan bohaterem.
    – Co jeszcze było w tych papierach, które w nocy podpisałem? – spytał Brunetti bez żadnych wstępów.
    – Że Ruffolo miał coś wspólnego ze śmiercią Amerykanina.
    – To bzdura. Przecież znałeś Ruffola. Wystarczyło na niego krzyknąć, a już zwiewał.
    – Dwa lata odsiedział w więzieniu, panie komisarzu, więc mógł się zmienić.
    – Naprawdę tak uważasz?
    – Uważam, że to możliwe, panie komisarzu.
    – Nie o to mi chodziło, Vianello. Chciałem się dowiedzieć, czy twoim zdaniem on go zabił.
    – Jeśli nie on, to skąd się wzięła w jego portfelu legitymacja służbowa Amerykanina?
    – Zatem sądzisz, że on?
    – Tak, a przynajmniej myślę, że to możliwe. Dlaczego pan w to nie wierzy, panie komisarzu?
    Bo hrabia go uprzedzał o konszachtach Gamberetta z Viscardim. Dopiero w tym momencie Brunetti sobie uświadomił, że to było ostrzeżenie i że groźba Viscardiego nie miała żadnego związku z dochodzeniem w sprawie włamania do palazzo, lecz ze śledztwem dotyczącym morderstwa dwojga Amerykanów, morderstwa, z którym nic nie łączyło tego biednego głupka, Ruffola. Teraz komisarz wiedział, że sprawcy na zawsze pozostaną bezkarni.
    Jego myśli krążyły wokół dwójki martwych Amerykanów, potem Ruffola, a w końcu tego, co Peppino uważał za szczęśliwe zrządzenie losu, gdy się chwalił przed matką, że ma ważnych przyjaciół. Włamał się do palazzo, a nawet nieco poturbował swojego ważnego przyjaciela na jego własne życzenie, lecz to wszystko było do Ruffola całkiem niepodobne. Prawdopodobnie w którymś momencie się dowiedział, że signor Viscardi jest zamieszany w coś znacznie poważniejszego niż kradzież własnych obrazów. Wspomniał o trzech rzeczach, które interesowałyby Brunettiego. Pierwsza to z pewnością obrazy, a pozostałe dwie? W portfelu znajdowała się legitymacja służbowa Fostera. Kto ją tam włożył? Czy Ruffolo w jakiś sposób wszedł w jej posiadanie i zachował, by użyć jako karty przetargowej w rozmowie z komisarzem? A może, co gorsza, próbował szantażować Viscardiego tym, że wie, co ona oznacza? Czy też był po prostu niewinnym, niczego nie świadomym pionkiem, jednym z licznych drobnych uczestników tej gry, jak Foster i Peters, przez pewien czas wykorzystywanych, a później likwidowanych, gdy się dowiadywali o czymś, co stanowiło zagrożenie dla głównych graczy? A jeśli tę legitymację włożyła do portfela ta sama osoba, która kamieniem zabiła Ruffola?
    Vianello siedział za biurkiem i dziwnie przyglądał się Brunettiemu, który w żaden przekonywający sposób nie potrafił odpowiedzieć na pytanie sierżanta. Komisarz wrócił na górę do swojego pokoju i godzinę patrzył przez okno. Na rusztowaniu kościoła San Lorenzo wreszcie się pojawiło kilku robotników, ale właściwie nie sposób było powiedzieć, co robią. Ani jeden nie wszedł na dach, więc dachówki pozostały nietknięte. Wyglądało na to, że nie używali żadnych narzędzi. Chodzili po całym rusztowaniu, korzystając z drabin łączących różne jego poziomy, później się zeszli i przez jakiś czas ze sobą rozmawiali, a w końcu się rozdzielili, by znów krążyć po rusztowaniu. Bardzo przypominali mrówki. Odnosiło się wrażenie, że mają jakiś cel, o czym świadczyło choćby to, że poruszali się energicznie, lecz dla postronnego obserwatora cel ten był całkowicie niezrozumiały.
    Zadzwonił telefon. Komisarz odwrócił się od okna, by podnieść słuchawkę.
    – Brunetti.
    – Dzień dobry, panie komisarzu. Tu major Ambrogiani z amerykańskiej bazy w Vicenzy. Jakiś czas temu spotkaliśmy się w sprawie śmierci tego żołnierza, który zginął w Wenecji.
    – A, tak, maggiore – odparł Brunetti po chwili milczenia, wystarczająco długiej, by osoba, która podsłuchiwała tę rozmowę, odniosła wrażenie, że on ledwie go sobie przypomina. – Czym mogę panu służyć?
    – Już się pan przysłużył, signor Brunetti, przynajmniej moim amerykańskim kolegom, znajdując mordercę tego młodego człowieka. Dzwonię, żeby osobiście panu podziękować, a także przekazać podziękowania amerykańskich władz tutejszej bazy.
    – A, niezwykle pan uprzejmy, maggiore. Naprawdę, jestem bardzo wdzięczny. Oczywiście, jeśli w czymkolwiek możemy się przydać Ameryce, a zwłaszcza jej agencjom rządowym, to nas tylko cieszy.
    – Ładnie powiedziane, signor Brunetti. Z całą pewnością przekażę im to słowo w słowo.
    – Koniecznie, maggiore. Co jeszcze mógłbym dla pana zrobić?
    – Sądzę, że życzyć mi powodzenia – odparł Ambrogiani, sztucznie się śmiejąc.
    – Z miłą chęcią, maggiore, ale dlaczego?
    – Dostałem nowy przydział.
    – Gdzie?
    – Na Sycylii – powiedział Ambrogiani obojętnym tonem.
    – A, dobrze panu, maggiore. Podobno tam wspaniały klimat. Kiedy pan wyjeżdża?
    – W tym tygodniu.
    – Tak szybko? A kiedy do pana dołączy rodzina?
    – Niestety, to wykluczone. Otrzymałem dowództwo małej jednostki w górach, a tam nie możemy sprowadzać rodzin.
    – Przykro mi to słyszeć, maggiore.
    – Cóż, służba nie drużba.
    – Oj, tak, tak. Na pewno niczego pan od nas nie potrzebuje?
    – Nie, commissario. Jeszcze raz proszę przyjąć wyrazy wdzięczności, zarówno ode mnie, jak i od moich amerykańskich kolegów.
    – Dziękuję, maggiore. No, to powodzenia – rzekł Brunetti, pierwszy raz nie udając w tej rozmowie.
    Położył słuchawkę i znów obserwował rusztowanie. Robotników już tam nie było. Zastanawiał się, czy ich też wysłano na Sycylię. Jak długo karabinier może przeżyć na tej wyspie? Miesiąc? Dwa? Komisarz nie pamiętał, ile lat pozostało Ambrogianiemu do emerytury, ale miał nadzieję, że major do niej dotrwa.
    Znowu pomyślał o trojgu młodych ludzi, którzy zginęli gwałtowną śmiercią, niczym pionki zrzucone z szachownicy brutalną ręką. To mogła być ręka Viscardiego, lecz przeniesienie majora oznaczało, że w tej grze uczestniczyli inni, jeszcze silniejsi gracze, jacy z łatwością mogliby zrzucić z szachownicy i Ambrogianiego, i komisarza. Przypomniał sobie napis na jednym z tamtych plastikowych worków, zawierających śmiercionośne substancje: „Własność rządu USA”. Wzdrygnął się.
    Nie musiał zaglądać do akt, by znaleźć adres. Po wyjściu z komendy szedł w stronę Rialto, na nic nie zwracając uwagi. Przy Rialto, na myśl, że pozostał mu jeszcze kawał drogi, ogarnęło go znużenie. Zaczekał na vaporetto numer jeden i wysiadł na drugim przystanku, koło San Stae. Choć jeszcze nigdy tam nie był, same nogi zaprowadziły go pod furtkę – Vianello mu powiedział, gdzie to jest, ale komisarz miał wrażenie, jakby rozmawiał o tym z sierżantem przed wieloma miesiącami. Kiedy nacisnął dzwonek i podał swoje nazwisko, furtka otworzyła się z trzaskiem.
    Z niewielkiego dziedzińca pozbawionego roślin wiodły do wejścia brudnoszare stopnie. Brunetti na nie wszedł i uniósł rękę, ale nim zdążył zapukać w drewniane drzwi, otworzył je Viscardi.
    Ślad pod jego okiem już prawie całkiem znikł, podobnie jak siniaki. Uśmiech jednak pozostał ten sam.
    – Co za miła niespodzianka, commissario. Proszę, niech pan wejdzie.
    Przy tych słowach Viscardi wyciągnął dłoń, lecz gdy Brunetti ją zignorował, sięgnął nią do drzwi, by je przytrzymać niby w naturalnym geście.
    Komisarz przystanął w hallu czekając, aż gospodarz zamknie drzwi. Miał przemożną ochotę uderzyć Viscardiego, zadać mu gwałt, po prostu zrobić jakąś krzywdę. Tymczasem poszedł za nim do przestronnego salonu, którego okna wychodziły zapewne na ogród.
    – Czym mogę panu służyć, commissario! – odezwał się Viscardi, w dalszym ciągu uprzejmie, ale nie poprosił Brunettiego, by usiadł, ani nie zaproponował mu drinka.
    – Gdzie pan był ostatniej nocy, signor Viscardi?
    Gospodarz się uśmiechnął; jego oczy patrzyły ciepło i spokojnie. Pytanie bynajmniej go nie zaskoczyło.
    – Tam, gdzie przyzwoity człowiek spędza noc, dottore, czyli w domu, z żoną i dziećmi.
    – Tutaj?
    – Nie, w Mediolanie. A jeśli wolno mi uprzedzić pańskie następne pytanie, mogę dodać, że były tam jeszcze inne osoby: dwóch gości i trzy służące.
    – Kiedy pan tu przyjechał?
    – Dziś rano, pierwszym samolotem. – Z uśmiechem sięgnął do kieszeni i wyjął z niej niebieski kartonik. – A, jak szczęśliwie się złożyło, że jeszcze mam kartę pokładową. – Wyciągnął do Brunettiego rękę, w której ją trzymał. – Chce pan sprawdzić, commissario!
    Brunetti zignorował ten gest i rzekł:
    – Znaleźliśmy tego młodego człowieka z fotografii.
    – Jakiego młodego człowieka? – zapytał Viscardi, a po chwili milczenia udał, że sobie przypomniał. – Ach, tak, tego kryminalistę, którego zdjęcie pokazywał mi wasz sierżant. Czy vice-questore Patta powiedział panu, że teraz odnoszę wrażenie, jakbym go pamiętał? – Nie otrzymał odpowiedzi, więc mówił dalej: – Czy mam rozumieć, że pan go aresztował? Jeśli tak, nareszcie odzyskam obrazy i moja żona bardzo się ucieszy.
    – On nie żyje.
    – Nie żyje? – zdziwił się Viscardi, unosząc brew. – Co za nieszczęście! Umarł śmiercią naturalną? – Na moment umilkł, jakby się zastanawiał nad kolejnym pytaniem. – A może z przedawkowania narkotyków? Podobno takie rzeczy się zdarzają, zwłaszcza wśród młodych ludzi.
    – Nie, nie z przedawkowania. Został zamordowany.
    – Och, przykro mi to słyszeć, ale coś mi się wydaje, że ostatnio rzeczywiście mnóstwo tu takich wypadków, prawda? – Uśmiechnął się, zadowolony z własnego żarciku. – A czy mimo wszystko ustalono, że on był sprawcą włamania do tego palazzo!
    – Są dowody, które o tym świadczą.
    – Czy to oznacza, że moje obrazy wkrótce do mnie wrócą?
    – Nie.
    – A, to fatalnie. Moja żona będzie niepocieszona.
    – Znaleźliśmy dowody wskazujące na jego związek z innym przestępstwem.
    – Naprawdę? Z jakim?
    – Z zabójstwem tamtego amerykańskiego żołnierza.
    – Pan i vice-questore Patta z pewnością się cieszycie, że zdołaliście rozwikłać i to.
    – On tak.
    – A pan nie? Dlaczegóż to, commissario?
    – Ponieważ zabójcą nie był Ruffolo.
    – Wydaje się pan tego pewien.
    – Bo jestem.
    Viscardi próbował się uśmiechnąć z zaciśniętymi ustami.
    – Znacznie większą radość by mi sprawiło, gdyby pan z równym przekonaniem mówił o odnalezieniu moich obrazów.
    – Może pan być pewny, że je znajdę, signor Viscardi.
    – To bardzo pocieszające, commissario. – Odsunął mankiet i zerknął na zegarek. – Niestety, musi mi pan wybaczyć. Na obiedzie spodziewam się przyjaciół, a później mam umówione spotkanie w interesach i powinienem jechać na dworzec.
    – Więc nie umówił się pan w Wenecji?
    Oczy Viscardiego aż się zaśmiały, pełne złośliwej satysfakcji. Próbował ją ukryć, lecz bezskutecznie.
    – Nie, commissario, nie w Wenecji. W Vicenzy.

    Brunetti wrócił do domu, gotując się z wściekłości. Podczas obiadu starał się odpowiadać na pytania członków rodziny i słuchać tego, co mówią, ale gdy Chiara relacjonowała jakieś wydarzenie w szkole, stanął mu przed oczami Viscardi z tym chytrym, triumfującym uśmiechem. W pewnej chwili Paola coś powiedziała i Raffaele się uśmiechnął, co Brunettiemu natychmiast przypomniało głupawy, przepraszający uśmiech, z jakim Ruffolo przed dwoma laty odbierał matce nożyczki, błagając ją, by zrozumiała, że komisarz jedynie spełnia swoje obowiązki.
    Brunetti wiedział, że zwrócą jej ciało syna, jak tylko przeprowadzi się sekcję i ustali przyczynę śmierci. Nie miał żadnej wątpliwości, co spowodowało zgon: ślad uderzenia na głowie Ruffola dokładnie odpowiadał kształtem kamieniowi, który znaleziono obok ciała. Jak jednak określić, czy śmiertelną ranę spowodował upadek, czy coś innego? Poza tym, skoro śmierć Ruffola tak znakomicie wszystko rozwiązywała, komu na niej zależało? Być może, podobnie jak w wypadku doktor Peters, w jego ciele wykryją alkohol, co jeszcze bardziej wskazywałoby na upadek. Brunetti zakończył śledztwo. W istocie obie sprawy zostały rozwikłane, przypadkowo bowiem się okazało, że Amerykanina zamordował złodziej obrazów Viscardiego. Z tą myślą w głowie komisarz wstał od stołu i ruszył do przedpokoju, ignorując spojrzenia trzech par oczu. Bez żadnych wyjaśnień wyszedł z domu i udał się do miejskiego szpitala, gdzie leżały zwłoki Ruffola.
    Kiedy dotarł na plac Świętego Jana i Pawła, skierował się do tylnego wejścia szpitala. Idąc, właściwie nie zwracał uwagi na ludzi; minął oddział radiologii, ale w wąskim korytarzu, prowadzącym na patologię, panował taki tłok, że trudno było ich nie zauważyć. Stali w niewielkich grupkach, twarzami do siebie, z ożywieniem o czymś rozprawiając. Niektórzy, najwyraźniej pacjenci, mieli na sobie piżamy i szlafroki, inni garnitury, a jeszcze inni białe kitle personelu. Tuż przed zamkniętymi drzwiami oddziału patologii komisarz dostrzegł znajomy mundur – stał tam Rossi, uniesioną dłonią powstrzymując osoby, które się zbliżały.
    – Co się tu dzieje, Rossi? – zapytał Brunetti, przepchnąwszy się przez tłum.
    – Nie jestem pewien, panie komisarzu. Około półgodziny temu dostaliśmy telefon, że jakaś kobieta z sąsiedniego schroniska dla starców wpadła w szał i zaczęła wszystko demolować. Przyjechałem tu z Vianellem i Miottim. Oni tam weszli, a ja zostałem i pilnuję, żeby nikt nie wchodził.
    Ominąwszy Rossiego, Brunetti pchnął drzwi oddziału patologii. Scena, którą zobaczył, przypominała poprzednią – tu też w niewielkich grupkach stali ludzie z pochylonymi głowami i również ze sobą rozmawiali, ale wszyscy byli ubrani w białe szpitalne fartuchy. Do uszu komisarza dolatywały strzępki komentarzy: „zwariowała”, „to straszne”, „biedactwo”, „starowina”. Nie pomogły mu się zorientować, co zaszło, choć niewątpliwie potwierdzały słowa Rossiego.
    Ruszył w kierunku drzwi prowadzących do pomieszczeń prosektorium. Widząc to, jeden z sanitariuszy zostawił ludzi, z którymi rozmawiał, i zagrodził mu drogę.
    – Tu nie wolno wchodzić. Tam jest policja.
    – Ja też jestem z policji – odparł Brunetti i chciał go ominąć.
    – Nie, dopóki pan tego nie udowodni – powiedział tamten, zatrzymując komisarza wyciągniętą ręką.
    Takie zachowanie sprawiło, że Brunetti dał upust wściekłości na Viscardiego, odepchnął rękę sanitariusza i bezwiednie zacisnął dłoń w pięść. Sanitariusz cofnął się o krok i to wystarczyło, by komisarz oprzytomniał. Sięgnął do kieszeni, wyjął legitymację.
    – Po prostu wykonuję swoje obowiązki, panie komisarzu – rzekł sanitariusz, odwrócił się i sam otworzył drzwi.
    – Dziękuję – powiedział Brunetti, mijając go, ale nie spojrzał mu w oczy.
    Kiedy wszedł do gabinetu, zobaczył Vianella i Miottiego, pochylonych nad jakimś drobnym mężczyzną, który siedział na krześle, przytrzymując na głowie biały ręcznik. Wyglądało na to, że Vianello go przesłuchuje, miał bowiem w ręku notes. Gdy Brunetti do nich podszedł, wszyscy trzej na niego spojrzeli, a wtedy w siedzącym mężczyźnie rozpoznał doktora Ottavia Bonaventurę, asystenta Rizzardiego. Młody lekarz przywitał komisarza skinieniem głowy, którą potem odchylił do tyłu, zamykając oczy i przyciskając do skroni ręcznik.
    – Co się tu dzieje? – zapytał Brunetti.
    – Właśnie próbujemy to ustalić, panie komisarzu – odparł Vianello, ruchem głowy wskazując lekarza. – Około półgodziny temu zadzwoniła stąd pielęgniarka i powiedziała, że jakaś wariatka zaatakowała jednego z lekarzy, więc zjawiliśmy się tu jak najszybciej. Podobno sanitariusze nie mogli sobie z nią poradzić, choć było ich dwóch.
    – Trzech – skorygował go Bonaventura, nie otwierając oczu.
    – A jak do tego doszło?
    – Nie mamy pojęcia, panie komisarzu, i w tej chwili próbujemy się czegoś dowiedzieć. Kiedy tu dotarliśmy, już jej nie było, ale nie wiemy, gdzie jest. W ogóle jeszcze nic nie wiemy – oznajmił sierżant, starając się ukryć zakłopotanie.
    Trzech mężczyzn nie zdołało powstrzymać starej kobiety? – pomyślał Brunetti i zwrócił się do Bonaventury:
    – Panie doktorze, może nam pan powiedzieć, co tu się wydarzyło? Dobrze się pan czuje?
    Lekarz nieznacznie skinął głową, zdjął z niej ręcznik i wtedy komisarz zobaczył głęboką, krwawiącą ranę, która zaczynała się na kości policzkowej i znikała we włosach tuż nad uchem. Bonaventura odwrócił ręcznik i znów przytknął go do skroni.
    – Siedziałem przy tamtym biurku, zajęty papierkową robotą – zaczął, nawet go nie wskazując, jako że było to jedyne biurko w gabinecie. – Nagle z wrzaskiem wpadła ta staruszka, najwyraźniej obłąkana. Trzymała w ręku jakiś przedmiot, chyba torebkę. Cały czas coś wykrzykiwała, ale nie wiem co, bo albo jej nie rozumiałem, albo byłem zbyt zaskoczony, a może ze strachu. – Ponownie odwrócił ręcznik. Rana wciąż krwawiła. – Podbiegła i uderzyła mnie w głowę, a potem zaczęła drzeć papiery na biurku. Właśnie wtedy zjawili się sanitariusze. Jednemu zadała cios, po którym zwalił się na podłogę, drugi potknął się o leżącego i też upadł. Nie wiem, co się działo dalej, bo krew zalała mi oko. Kiedy ją otarłem, kobiety już nie było. Dwaj sanitariusze jeszcze nie zdążyli wstać, a ona pewnie uciekła.
    Brunetti rzucił Vianellowi pytające spojrzenie.
    – Nie, panie komisarzu, nie opuściła budynku. Po prostu zniknęła. Rozmawiałem z tymi dwoma sanitariuszami. Nie wiedzą, co się z nią stało. Dzwoniliśmy do schroniska, żeby sprawdzić, czy nie zginął im któryś z podopiecznych, ale powiedzieli, że nie. Akurat jedli obiad, więc z łatwością ich policzyli.
    Komisarz zwrócił się do Bonaventury:
    – A panu, dottore, nic nie przychodzi do głowy, gdzie ona może być?
    – Nic, absolutnie. Przedtem nigdy jej nie widziałem. Nie mam pojęcia, gdzie ona tutaj mogłaby się ukryć.
    – Zajmował się pan pacjentami?
    – Nie. Mówiłem panu, że siedziałem nad papierkową robotą. Robiłem notatki. Ale ona chyba tu nie weszła z poczekalni, lecz tamtędy – powiedział lekarz, wskazując drzwi do sąsiedniego pomieszczenia.
    – Co tam jest?
    – Prosektorium. Mniej więcej pół godziny temu skończyłem tam sekcję i właśnie uzupełniałem notatki.
    Zaabsorbowany rozmową z Bonaventurą, komisarz zapomniał o swojej wściekłości i teraz był całkiem opanowany, choć nagle zmroziła go pewna myśl.
    – Jak ona wyglądała, dottore?
    – Zwyczajnie. Niska, otyła staruszka, ubrana na czarno.
    – Jakie notatki pan uzupełniał, doktorze?
    – Już mówiłem, że z tej sekcji.
    – Której sekcji? – zapytał Brunetti, choć znał odpowiedź.
    – Jak się nazywał ten młody człowiek, coście go przywieźli w nocy? Rigetti? Ribelli?
    – Nie, dottore, Ruffolo.
    – No właśnie! Dopiero co skończyłem. Już jest pozszywany. O drugiej ma zabrać go rodzina, ale ja się uwinąłem z tym trochę wcześniej i chciałem uzupełnić wyniki przed następną sekcją.
    – Czy pan pamięta choć cośkolwiek z tego, co ta kobieta wykrzykiwała?
    – Już mówiłem, że nie mogłem jej zrozumieć.
    – Bardzo proszę, niech pan spróbuje sobie przypomnieć, dottore – nalegał Brunetti, z trudem zachowując spokój w głosie. – To może mieć duże znaczenie. Jakieś zwroty? Wyrażenia?
    Bonaventura milczał.
    – Czy ona mówiła po włosku, doktorze?
    – Tak jakby. Niektóre słowa były włoskie, ale reszta to najgorsza gwara, jaką słyszałem. – W tym momencie lekarz stwierdził, że cały ręcznik jest zakrwawiony. – Chyba powinienem iść, żeby mi to ktoś opatrzył.
    – Jedną chwileczkę, dottore. Czy pan rozumiał jakieś słowa?
    – No oczywiście. Ona krzyczała: Bambino, bambino, ale przecież ten młody człowiek nie był jej bambino. Musiała mieć sześćdziesiąt parę lat.
    Nie miała, lecz Brunetti nie widział powodu, żeby mu o tym mówić.
    – Czy pan jeszcze coś zrozumiał?
    Bonaventura zamknął oczy nie tylko dlatego, żeby się bardziej skoncentrować, ale również z bólu.
    – Krzyknęła „Morderca!”, jakby pod moim adresem. Wrzeszczała, że mnie zabije, lecz tylko przyłożyła mi w głowę. To wszystko było chaotyczne i bez żadnego sensu, zarówno jej zachowanie, jak i to, co wykrzykiwała. Po prostu zwierzęcy ryk. Tak to wyglądało do chwili, gdy przyszli sanitariusze.
    Brunetti się odwrócił, ruchem głowy wskazał drzwi do prosektorium i spytał:
    – Czy ciało jest tam?
    – Tak. Już to panu mówiłem. Rodzinie kazano się zgłosić o drugiej i je zabrać.
    Zbliżywszy się do drzwi, komisarz je otworzył. W odległości paru metrów zobaczył nagie ciało Ruffola na wysokim metalowym wózku. Prześcieradło, którym je przykryto, leżało zmięte na posadzce, jakby ktoś je zdarł i cisnął.
    Brunetti wszedł na kilka kroków do prosektorium i przyjrzał się zwłokom. Widok zbyt dużego ucha denata sprawił, że na chwilę zamknął oczy. Głowa Ruffola była odwrócona w bok, więc komisarz wyraźnie widział, gdzie Bonaventura odciął czerep, żeby określić stopień uszkodzenia mózgu. Przez środek zwłok biegło długie cięcie, takie samo jak na ciele martwego Amerykanina. Brunetti pomyślał, że się znajdował w kręgu śmierci i zatoczywszy pełne koło, dotarł do miejsca, z którego wyruszył.
    Zostawił to, co niegdyś było Ruffolem, i wrócił do gabinetu. Jakiś mężczyzna w białym fartuchu pochylał się nad Bonaventurą, delikatnie obmacując brzegi rany.
    Brunetti kiwnął głową na policjantów, ale nim zdążyli za nim ruszyć, Bonaventura spojrzał na komisarza i rzekł:
    – Przypomniałem sobie jeszcze jedną dziwną rzecz.
    – Mianowicie, dottore?
    – Ta kobieta myślała, że ja jestem z Mediolanu.
    – Nie rozumiem. Co pan chce przez to powiedzieć?
    – Kiedy krzyczała, że mnie zabije, nawymyślała mi od „mediolańskich zdrajców”. To zupełnie bez sensu.
    Nagle do Brunettiego dotarło, że jednak jest w tym sens.
    – Vianello, masz łódź? – spytał.
    – Tak, panie komisarzu, czeka przed szpitalem.
    – Miotti, zadzwoń do komendy i powiedz, żeby do palazzo Viscardiego natychmiast wysłali lotną brygadę. Idziemy, Vianello.
    Policyjna motorówka, z silnikiem na wolnych obrotach, była przycumowana z lewej strony szpitala. Brunetti skoczył na pokład. Tuż za nim to samo zrobił Vianello.
    – Bonsuan – odezwał się komisarz ucieszony, że widzi go przy sterze – zatrzymaj się niedaleko San Stae, przy tym odnowionym pałacu koło Palazzo Duodo.
    Pośpiech Brunettiego okazał się zaraźliwy, więc Bonsuan nie musiał o nic pytać, tylko włączył dwutonową syrenę, pchnął manetkę gazu do przodu i łódź błyskawicznie ruszyła kanałem. Przy jego końcu skręciła w Rio San Giovanni Crisostomo i pomknęła w kierunku Canale Grande. Kilka minut później wypadła na jego szerokie wody, niemal ocierając się o taksówkę i tak gwałtownie skręcając, że zostawiła za sobą wysokie fale, które plasnęły w łodzie i domy po obu stronach kanału. W pędzie minęła vaporetto stojące przy San Stae; fala jej kilwateru sprawiła, że tramwaj wodny uderzył w nabrzeże i kilku turystów zatańczyło na pokładzie, chwilowo tracąc grunt pod nogami.
    Bonsuan dobił do brzegu tuż za Palazzo Duodo i Brunetti z Vianellem natychmiast wyskoczyli z motorówki, pozostawiwszy sternikowi jej cumowanie. Komisarz wbiegł po wąskich stopniach, na moment przystanął, by się zorientować, którędy od strony wody najbliżej do palazzo, i ruszył w lewo.
    Kiedy zobaczył, że grube drewniane drzwi wiodące na dziedziniec są otwarte, od razu zrozumiał, że już jest za późno i dla Viscardiego, i dla signory Concetty. Znalazł ją na schodach prowadzących do pałacu. Dwaj znajomi gospodarza trzymali ją za ręce wykręcone do tyłu. Jeden z nich wciąż jeszcze miał serwetkę zatkniętą za kołnierzyk koszuli.
    Brunetti uznał, że obaj mężczyźni są zbyt wysocy i silni, aby musieli signorze Concetcie brutalnie wykręcać ręce. Po pierwsze, spóźnili się, a po drugie, ona nie stawiała żadnego oporu. Wyglądała na zadowoloną, można by nawet rzec szczęśliwą, kiedy patrzyła na to, co leżało na dziedzińcu. Viscardi upadł na twarz, więc nie było widać dwóch ziejących dziur, jakie powstały w jego klatce piersiowej wskutek strzałów z dubeltówki, choć nikt nie zdołałby powstrzymać krwi sączącej się spod ciała na granitowe kostki, którymi wybrukowano dziedziniec. Przy zwłokach, lecz bliżej signory Concetty, leżała lupara. Broń zmarłego męża spełniła swoje zadanie, służąc zemście w obronie honoru rodziny.
    Nim komisarz zdążył cokolwiek powiedzieć, w wejściu u szczytu schodów pojawił się mężczyzna w znajomym mundurze. Vianello.
    – Jak panu się udało tak szybko tu dotrzeć? – spytał sierżant.
    Ignorując podwładnego, Brunetti podszedł do kobiety. Spojrzała nań, poznała go, ale się nie uśmiechnęła. Miała kamienną twarz.
    – Puśćcie ją – rzekł.
    Mężczyźni nie reagowali.
    – Puśćcie ją – powtórzył spokojnym głosem.
    Tym razem usłuchali, ale obaj przezornie odsunęli się od niej o krok.
    – Signora Concetta, skąd pani wiedziała?
    Pytanie jej, dlaczego to zrobiła, komisarz uznał za zbędne.
    Niezdarnie, jakby każdy ruch sprawiał jej ból, skrzyżowała ręce na piersiach.
    – Mój Peppino wszystko mi powiedział.
    – A konkretnie co?
    – Że teraz zarobi dość pieniędzy, żebyśmy mogli jechać do domu. Wrócić do domu. Tak dawno nie byłam w domu.
    – Co jeszcze pani powiedział, signora? Mówił o tamtych obrazach?
    Mężczyzna z serwetką przerwał mu piskliwym głosem:
    – Kimkolwiek pan jest, chcę uprzedzić, że jestem adwokatem signora Viscardiego, i ostrzegam przed udzielaniem informacji tej kobiecie. Popełniła morderstwo, którego byłem świadkiem, i nie wolno z nią rozmawiać, dopóki nie przybędzie policja.
    Brunetti nań zerknął, a później spojrzał w dół na Viscardiego.
    – Jemu adwokat już niepotrzebny – rzekł i zwrócił się do matki Ruffola: – Signora, co pani powiedział Peppino?
    Starała się mówić jasno, unikając gwary, bo przecież rozmawiała z policją.
    – Wszystko. O obrazach też. Wiedziałam, że mój Peppino miał się z panem spotkać. Był bardzo przestraszony. Bał się tego człowieka – wskazała Viscardiego. – Znalazł coś, co go bardzo przeraziło. – Przeniosła wzrok z Viscardiego na komisarza. – Czy już mogę stąd odejść, dottore? Wykonałam swoje zadanie.
    Mężczyzna z serwetką znowu się odezwał.
    – Pan zadaje tej kobiecie pytania sugerujące odpowiedź i jako naoczny świadek złożę stosowne zeznania.
    Wyciągnąwszy rękę, Brunetti wziął signorę Concettę pod pachę.
    – Pozwoli pani, signora – rzekł i skinął na Vianella, który natychmiast znalazł się obok niego. – Proszę iść z tym panem. On ma łódź i zawiezie panią do komendy.
    – Tylko nie łodzią – powiedziała. – Boję się wody.
    – To bardzo bezpieczna łódź, signora – zapewnił ją sierżant.
    – Pojedzie pan z nami, dottore? – zwróciła się do Brunettiego.
    – Nie, signora. Muszę tu zostać.
    – Mogę mu ufać? – spytała, wskazując na Vianella.
    – Owszem, signora. Może mu pani ufać.
    – Słowo?
    – Tak, słowo honoru.
    – Dobra, idziemy do łodzi.
    Ruszyła z Vianellem, który musiał się zgiąć, żeby prowadzić ją pod rękę. Po dwóch krokach przystanęła i odwróciła się do Brunettiego.
    – Dottore?
    – Słucham, signora Concetta.
    – Te obrazy są w moim domu.
    Po tych słowach odeszła z sierżantem.
    Dopiero potem komisarz odkrył, że choć spędziła w Wenecji dwadzieścia lat, nigdy nie płynęła łodzią – jak większość sycylijskich górali, panicznie bała się wody. Kiedy po południu wszedł do jej mieszkania, znalazł trzy skradzione obrazy, pocięte na kawałki tymi samymi nożyczkami, którymi niegdyś go zaatakowała. Tym razem zabrakło Peppina, żeby ją powstrzymał, więc całkowicie zniszczyła płótna, z których pozostały jedynie kolorowe strzępy, świadczące o jej zgryzocie. Brunetti nie był zaskoczony, kiedy się dowiedział, że wiele osób uznało to za dowód jej obłąkania – każdy mógłby zabić człowieka, ale tylko szaleniec zniszczyłby obraz Guardiego.

    Dwa dni później po kolacji zadzwonił telefon. Odebrała Paola. Mówiła ciepłym tonem, często się śmiejąc, co świadczyło, że rozmawia ze swoimi rodzicami. Po dłuższym czasie, minęło bowiem niemal pół godziny, wyjrzała na taras i rzekła:
    – Guido, mój ojciec prosi cię na chwilę. Chciałby z tobą zamienić parę słów.
    Brunetti wszedł do salonu i podniósł słuchawkę.
    – Dobry wieczór – powiedział.
    – Dobry wieczór, Guido – odezwał się hrabia. – Mani dla ciebie kilka wiadomości.
    – O tym wysypisku?
    – Wysypisku? – powtórzył teść udając, że nie pamięta.
    – Wysypisku nad jeziorem Barcis.
    – A, chodzi ci o ten plac budowy. Zajął się nim w tym tygodniu pewien prywatny przedsiębiorca transportowy. Cały teren został oczyszczony, wszystko usunięto i zrównano buldożerami.
    – Plac budowy?
    – Tak, wojsko postanowiło przeprowadzić tam pomiary radiacji gruntu, ogrodzić cały teren i zbudować jakiś zakład doświadczalny. Naturalnie całkowicie zautomatyzowany, ludzie nie będą w nim pracowali.
    – Czyje wojsko, ich czy nasze?
    – Jak to czyje? Oczywiście, że nasze.
    – Gdzie to wszystko wywieziono?
    – Chyba do Genui, ale ten mój znajomy, który mi o tym mówił, nie wchodził w szczegóły.
    – Ty wiedziałeś, że to robota Viscardiego, prawda?
    – Guido, nie podoba mi się ten twój oskarżycielski ton – ostro zareagował hrabia.
    Brunetti go nie przeprosił. Milczał.
    – Wiedziałem bardzo wiele o signorze Viscardim, Guido, ale on był poza moim zasięgiem.
    – Teraz już nikt go nie dosięgnie – rzekł komisarz, choć fakt, że może to powiedzieć, nie sprawiał mu satysfakcji.
    – Próbowałem dać ci to do zrozumienia.
    – Nie zdawałem sobie sprawy, że on był aż tak potężny.
    – Istotnie był, ale jego wuj – tu hrabia wymienił nazwisko pewnego ministra – jest znacznie potężniejszy. Rozumiesz?
    Brunetti rozumiał więcej, niż pragnął.
    – Chciałbym cię prosić o jeszcze jedną przysługę.
    – Guido, w tym tygodniu i tak uczyniłem dla ciebie bardzo wiele, nawet wbrew swoim własnym interesom.
    – Tym razem nie dla siebie.
    – Guido, przysługę zawsze robi się temu, kto o nią prosi, zwłaszcza jeśli dotyczy kogoś innego.
    Komisarz nic na to nie powiedział.
    – No, więc co to za sprawa? – spytał hrabia.
    – Jest pewien oficer karabinierów, niejaki Ambrogiani. Właśnie zmieniono mu przydział i wysyłają go na Sycylię. Czy możesz dopilnować, żeby nic mu się tam nie przydarzyło?
    – Ambrogiani? – powtórzył hrabia, jakby go interesowało wyłącznie nazwisko.
    – Tak.
    – Zobaczę, co się da zrobić, Guido.
    – Byłbym bardzo wdzięczny.
    – Przypuszczam, że tak samo jak major Ambrogiani.
    – Dziękuję.
    – Nie ma za co, Guido. Wracamy w przyszłym tygodniu.
    – To dobrze. Przyjemnych wakacji!
    – Tak, na pewno będą przyjemne. Dobranoc, Guido.
    – Dobranoc.
    Kiedy Brunetti odkładał słuchawkę, nagle sobie przypomniał pewien fragment tej rozmowy i aż go zmroziło. Stał jak wryty, wpatrując się w swoją dłoń, której nie mógł oderwać od słuchawki. Hrabia znał stopień Ambrogianiego. Komisarz nazwał go oficerem, lecz teść powiedział: „major Ambrogiani”. Hrabia wiedział o Gamberetcie, miał wspólne interesy z Viscardim, a teraz się okazało, że zna stopień Ambrogianiego. Co jeszcze wie? I w czym jeszcze macza palce?
    Paola stała na tarasie. Brunetti wyszedł z salonu, zatrzymał się obok żony i objął ją za ramiona. Na niebie od zachodu gasło ostatnie światło dnia.
    – Dni robią się coraz krótsze, prawda? – spytała.
    Mocniej tuląc ją do siebie, pokiwał głową.
    Trwali tak przez pewien czas. Wtem odezwały się dzwony, najpierw te mniejsze z San Polo, a potem nad miastem i kanałami rozległy się donośne, władcze tony San Marco.
    – Guido, chyba Raffi się zakochał – rzekła Paola licząc, że to właściwy moment, by o tym napomknąć.
    Brunetti stał obok matki swojego jedynego syna, myśląc o rodzicach i ich miłości do dzieci. Milczał tak długo, że Paola się odwróciła i na niego spojrzała.
    – Guido, czemu ty płaczesz?

Donna Leon


***

Top.Mail.Ru