Скачать fb2
Znajomi Na Stanowiskach

Znajomi Na Stanowiskach

Аннотация

    U komisarza Guida Brunettiego zjawia się niespodziewanie młody urzędnik weneckiego katastru i zaczyna go wypytywać o zezwolenie na budowę mieszkania, w którym komisarz mieszka z rodziną i które zostało wybudowane prawie pięćdziesiąt lat wcześniej.
    Kiedy się okazuje, że komisarz owego zezwolenia nie posiada, wobec czego mieszkaniu może grozić rozbiórka, pierwszym odruchem złapanego w pułapkę administracji Brunettiego jest rozejrzeć się za znajomymi, którzy mogliby w jego interesie wywrzeć presję w odpowiednim urzędzie. Lecz kiedy rzeczony urzędnik dzwoni do niego do pracy, najwyraźniej czymś przestraszony, a następnie przechodnie znajdują go martwego pod rusztowaniem opuszczonego budynku, okazuje się, że los mieszkania komisarza jest zaledwie kroplą w morzu innych, dużo poważniejszych problemów weneckiej codzienności. Brunetti odrzuca sugestię administracji i zwierzchników, jakoby śmierć młodego urzędnika była przypadkowa. W trakcie śledztwa, rozpoczętego na własną rękę, wkracza na nieznane mu tereny narkotyków i lichwiarstwa; żeby nie stracić orientacji, musi poruszyć sprężyny wszystkich posiadanych znajomości.


Donna Leon Znajomi Na Stanowiskach

    Komisarz Guido Brunetti 9

    Przełożyła: Joanna Stankiewicz-Prądzyńska
    Dla Christine Donougher
    i Rodericka Conway-Morrisa
…Ah dove
Sconsigliato t’inoltri?
In Queste mura
Sai, che non e sicua
La tua vita

    Dokąd idziesz tak spiesznie?
    Wiesz przecież, że w murach tych
    Na życie twe nastają.
    Libretto opery Lucio Silla Mozarta

Rozdział 1

    Kiedy zadzwonił dzwonek do drzwi, Brunetti leżał na kanapie, trzymając na brzuchu otwartą książkę. Wiedział, że będzie musiał wstać, bo w mieszkaniu nikogo nie było, ale chciał doczytać ostatni akapit ósmego rozdziału Anabazy, ponieważ ciekawiło go, jakie jeszcze nieszczęścia spadną na wycofujących się Greków. Dzwonek odezwał się ponownie, dwa krótkie, naglące dźwięki. Brunetti odłożył książkę grzbietem do góry, okulary położył na oparciu kanapy, po czym wstał. Szedł powoli, jakby natarczywy brzęk dzwonka nie zrobił na nim żadnego wrażenia. Był sobotni poranek. Paola poszła na targ na Rialto w poszukiwaniu krabów w miękkich muszlach, on zaś miał wolne, cały dom tylko dla siebie i co za pech – ktoś musiał akurat teraz dobijać się do drzwi.
    Przypuszczał, że to jakiś kolega do jego dzieci, Chiary albo Raffiego, ale mogli to być również świadkowie Jehowy. Oni wprost uwielbiali zakłócać odpoczynek ludziom, którzy ciężko pracują. Wszystko, czego obecnie Brunetti pragnął, to leżeć i czytać Ksenofonta, czekając, aż małżonka wróci z targu z jego ulubionym przysmakiem.
    – Tak? – odezwał się do domofonu najbardziej zniechęcającym tonem, jakim potrafił, żeby odstraszyć wałęsającą się bez celu młodzież i natrętów w dowolnym wieku.
    – Guido Brunetti? – zapytał męski głos.
    – Tak. O co chodzi?
    – Przychodzę z Ufficio Catasto w sprawie pańskiego mieszkania…
    Brunetti milczał.
    – Czy dostał pan od nas list? – odezwał się głos.
    Faktycznie, jakiś miesiąc temu przyszedł pocztą dokument pełen niezrozumiałych urzędowych zwrotów, mówiący coś o aktach własności i związanych z nimi zezwoleniach na budowę – Brunetti nie pamiętał, o co tam właściwie chodziło, bo ledwie spojrzał na sformalizowany język, pobladł i wsunął pismo z powrotem do koperty, którą następnie rzucił na majolikową tacę stojącą na stole po prawej stronie drzwi.
    – Czy dostał pan nasz list? – powtórzył mężczyzna.
    – Tak, oczywiście – odrzekł Brunetti.
    – Przychodzę właśnie w tej sprawie.
    – W jakiej sprawie? – Brunetti przełożył słuchawkę domofonu do lewej ręki i sięgnął do stosu papierów i kopert leżących na tacy.
    – W sprawie pańskiego mieszkania – powtórzył głos. – Pisaliśmy o tym w liście.
    – Tak, tak, oczywiście – odparł Brunetti, grzebiąc gorączkowo w stercie papierów.
    – Przepraszam, ale chciałbym z panem o tym porozmawiać.
    Skupiony na szukaniu koperty, Brunetti nieopatrznie powiedział „dobrze” i nacisnął przycisk otwierający portone trzy piętra niżej.
    – Ostatnie piętro – rzekł.
    – Wiem – odpowiedział mężczyzna.
    Brunetti odwiesił słuchawkę i wyciągnął kilka listów ze spodu sterty. Był tam rachunek z ENEL-u* [ENEL – Ente Nationale per l’Energia Elettrica – włoski odpowiednik Państwowych Zakładów Energetycznych. (Wszystkie przypisy pochodzą od tłumaczki).], pocztówka z Malediwów, której nie czytał i której w związku z tym poświecił kilka chwil, no i koperta z nazwą biura wydrukowaną niebieskimi literami w lewym górnym rogu. Wyjął z niej list, rozłożył go i trzymając kartki jak najdalej od oczu, żeby widzieć w miarę ostro bez okularów, przebiegł wzrokiem treść.
    Uderzyły go te same co za pierwszym razem niezrozumiałe zdania: „Zgodnie z numerem 1684-B listy sporządzonej przez Komisję Sztuk Pięknych… W odniesieniu do rozdziału 2784 artykułu 127 Kodeksu cywilnego z 21 czerwca 1948, punkt 3, paragraf 5… Brak odnośnej dokumentacji… Wartość wyliczona zgodnie z punktem 34-Y-28 przepisu z 21 marca 1947 roku”… Szybko przebiegł wzrokiem pierwszą stronę i spojrzał na drugą, lecz wciąż widział tylko same urzędowe zwroty oraz jakieś cyfry. Znał dobrze wenecką biurokrację, przeczytał więc ostatni paragraf. Faktycznie, uprzedzano go, że może się spodziewać dalszych prób nawiązania kontaktu ze strony Ufficio Catasto. Ponownie spojrzał na pierwszą stronę. Nadal nic nie rozumiał.
    Ponieważ stał blisko drzwi, od razu usłyszał zbliżające się kroki i otworzył, zanim rozległ się dzwonek. Wchodzący po schodach mężczyzna pokonywał właśnie ostatnie stopnie i już podnosił rękę, żeby zapukać, więc pierwszą rzeczą, którą Brunetti zauważył, był kontrast pomiędzy zastygłą bez ruchu pięścią i wyjątkowo niepozornym wyglądem jej właściciela. Charakterystyczna dla wenecjan pociągła twarz o cienkim nosie znieruchomiała w grymasie zaskoczenia. Młody człowiek o piwnych oczach i kasztanowych, niedawno ostrzyżonych włosach miał na sobie garnitur, który równie dobrze mógł być szary, jak i niebieski, oraz ciemny krawat w nieokreślony wzór. W prawej ręce dźwigał znoszoną teczkę z brązowej skóry. Teczka ta dopełniała bezbarwnego portretu biurokraty dobrze Brunettiemu znanego, gdyż wszyscy urzędnicy państwowi wyglądali tak, jakby ich podstawowym obowiązkiem było przede wszystkim nie rzucać się w oczy.
    – Franco Rossi – usłyszał Brunetti. Młody człowiek przełożył teczkę do lewej ręki, żeby móc się przywitać. Wymienili krótki uścisk dłoni i komisarz cofnął się, żeby wpuścić gościa do mieszkania.
    Onieśmielony Rossi zatrzymał się w progu i grzecznie spytał, czy może wejść.
    – Proszę, tędy… – rzekł Brunetti, kierując się do pokoju, w którym przedtem oddawał się lekturze. Zanim usiadł na kanapie, odłożył książkę na stół, zakładając miejsce, w którym przerwał czytanie, starym biletem na vaporetto. Rossiemu wskazał miejsce naprzeciw.
    – Wiem, że dziś sobota, signor Brunetti – powiedział Rossi, przysiadając na krawędzi krzesła i kładąc teczkę na kolanach. – Postaram się zająć panu jak najmniej czasu. Dostał pan nasz list, prawda? – spytał i uśmiechnął się. – Mam nadzieję, że znalazł pan chwilę, żeby zapoznać się z jego treścią.
    Wyjął gruby niebieski skoroszyt i ułożył go dokładnie na samym środku teczki, starając się jednocześnie lekkimi uderzeniami dłoni wepchnąć do środka jakiś wystający papier.
    – Prawdę mówiąc… – Brunetti wyciągnął z kieszeni zgnieciony list, który wsadził tam, kiedy rozmawiał z gościem przez domofon. – Prawdę mówiąc, zaglądałem do niego dwa razy i uważam, że jest napisany dość zawiłym językiem.
    – Co pan mówi? A ja sądziłem, że wszystko jest zupełnie jasne… – Młody człowiek był naprawdę zdziwiony.
    – Na pewno dla osób zajmujących się tymi sprawami na co dzień – rzekł Brunetti z pobłażliwym uśmiechem. – Ale dla ludzi, którzy nie mają do czynienia z językiem używanym przez pański urząd, może on być niezrozumiały.
    Rossi milczał.
    – Jestem pewien, że każdy z nas zna specyficzną terminologię swojego zawodu – ciągnął Brunetti. – Być może trudności pojawiają się dopiero, kiedy staramy się zrozumieć urzędowy język innych dziedzin.
    Znów się uśmiechnął.
    – A pan z jaką dziedziną ma na co dzień do czynienia, signor Brunetti? – spytał Rossi.
    Brunetti z zasady nie rozgłaszał, że pracuje w policji.
    – Studiowałem prawo – odrzekł.
    – Rozumiem… Nie wydaje mi się, żeby nasza terminologia tak bardzo różniła się od pańskiej.
    – Może po prostu nie znam tych paragrafów kodeksu, na które pan się powołuje – zauważył Brunetti spokojnie.
    – Tak, to zupełnie możliwe – powiedział Rossi po chwili zastanowienia. – Ale niech mi pan powie, czego pan właściwie nie rozumie?
    – Nie rozumiem w ogóle tego listu. – Brunetti postanowił nie udawać dłużej, że cokolwiek pojął.
    – Jak to? – spytał zdumiony Rossi, a na jego twarzy znów pojawił się wyraz szczerego zaskoczenia, który mu nadawał wygląd dziecka.
    – Nie rozumiem, o co w nim chodzi. Przeczytałem go, tak jak panu mówiłem, ale ponieważ nie mam pojęcia, na jakie przepisy się powołuje, nie rozumiem, czego dotyczy.
    – Pańskiego mieszkania, oczywiście – odrzekł szybko Rossi.
    – Tak, tyle zrozumiałem. – Brunetti starał się zachować spokój. – Ponieważ pismo przyszło z pańskiego urzędu, domyślam się, że chodzi o mieszkanie. Nie rozumiem jedynie, dlaczego pański urząd się nim interesuje.
    I w ogóle dlaczego wysyła do mnie urzędnika w sobotę, dodał w myśli.
    Rossi popatrzył na wyjęty z teczki skoroszyt, a potem znów na Brunettiego, którego nagle zdumiały jego rzęsy – były długie i czarne, zupełnie jak u kobiety.
    – No, tak… – urzędnik pokiwał głową i ponownie spojrzał na dokumenty. Z dużego skoroszytu wyciągnął mniejszy i wręczył go Brunettiemu.
    – Może to ułatwi panu… – powiedział.
    Zanim zamknął duży skoroszyt, dokładnie wyrównał wszystkie wystające z niego papiery.
    Brunetti otworzył mały skoroszyt i wyjął z niego kilka kartek zapisanych drobnym drukiem. Sięgnął po okulary. Na pierwszej stronie u góry widniał adres budynku, pod nim zaś rozrysowano plany mieszkań na niższych piętrach. Na następnej stronie wymieniono nazwiska wszystkich byłych właścicieli tych lokali, poczynając od pomieszczeń gospodarczych na parterze. Na następnych dwóch stronach pokrótce opisano wszystkie remonty przeprowadzone w budynku od roku 1947, wraz z datami wymaganych i otrzymanych pozwoleń, rozpoczęcia robót oraz oficjalnego ich zakończenia. Nie było tam żadnej wzmianki na temat jego mieszkania, wiec Brunetti był pewien, że urzędnik nie dał mu jeszcze wszystkich papierów.
    Z tego, co zrozumiał, mieszkanie piętro niżej przeszło ostatni remont w roku 1977, kiedy wprowadzili się obecni właściciele. To znaczy – ostatni remont oficjalny. Wiele razy jedli kolację u Calistów i zawsze był pod wrażeniem pięknego widoku, który roztaczał się z dużych okien ich salonu, chociaż z planów wynikało, że okna te są małe i że jest ich tylko cztery, a nie sześć. Zauważył też, że mała łazienka dla gości na lewo od wejścia na planie nie istniała. Zaciekawiło go, jak to możliwe, ale z pewnością nie był to temat do omawiania z Rossim. Im mniej Ufficio Catasto będzie wiedział o zmianach wewnątrz budynku, tym lepiej dla każdego z mieszkańców. Popatrzył na Rossiego.
    – Te sprawozdania sięgają daleko w przeszłość – rzekł. – Czy wie pan choć w przybliżeniu, jak stary jest ten dom?
    – Dokładnie nie wiem. – Rossi pokręcił głową. – Ale jeśli weźmie się pod uwagę miejsce, gdzie go wybudowano, i rodzaj okien na parterze, sądzę, że pochodzi najwcześniej z końca piętnastego wieku. Ostatnie piętro zaś… – dodał po chwili zastanowienia – ostatnie piętro musiało zostać dobudowane na początku dziewiętnastego.
    Zaskoczony Brunetti podniósł głowę znad planów.
    – Co pan mówi, ostatnie piętro dobudowano dużo, dużo później. Po wojnie. Mam na myśli drugą wojnę – dodał, ponieważ Rossi milczał.
    Rossi nadal się nie odzywał.
    – Czyżby był pan innego zdania? – spytał nieco zbity z tropu Brunetti.
    Rossi się zawahał.
    – Mówiłem o mieszkaniu na najwyższym piętrze – rzekł.
    – Ja również! – zdenerwował się Brunetti, zdziwiony, że urzędnik reprezentujący biuro mające wciąż do czynienia z pozwoleniami na budowę nie rozumie tak prostej rzeczy. – Kiedy kupowałem to mieszkanie – ciągnął ciszej – powiedziano mi, że zostało dobudowane po ostatniej wojnie, a nie w żadnym dziewiętnastym wieku.
    – Może powinien pan dokładniej przeczytać ostatnią stronę – odrzekł Rossi, wskazując głową papiery, które Brunetti wciąż trzymał w ręku.
    Zdziwiony komisarz ponownie wczytał się w końcowe paragrafy, ale nadal miał wrażenie, że odnoszą się one tylko do dwóch mieszkań poniżej.
    – Nie jestem pewien, co pan stara mi się powiedzieć, signor Rossi – rzekł, podnosząc oczy znad tekstu i zdejmując okulary. – To wszystko dotyczy mieszkań na niższych piętrach. Moje piętro nie jest nigdzie wymienione. – Odwrócił kartkę na drugą, pustą stronę.
    – Dlatego przyszedłem – powiedział Rossi i wyprostował się. Zestawił teczkę na podłogę i miał teraz na kolanach tylko skoroszyt.
    – Słucham? – Brunetti wyciągnął w jego stronę papiery, które właśnie przeczytał. Rossi wsunął mały skoroszyt do dużego.
    – Obawiam się, że istnieją pewne wątpliwości co do oficjalnego statusu pańskiego mieszkania – rzekł Rossi.
    – Oficjalnego statusu? – powtórzył Brunetti, przenosząc wzrok w lewo, na solidnie wyglądającą ścianę, następnie zaś w górę, na równie solidnie wyglądający sufit. – Nie jestem pewien, czy dobrze pana rozumiem.
    – Istnieją pewne wątpliwości co do tego mieszkania. – Rossi uśmiechnął się, teraz już, zdaniem Brunettiego, nieco nerwowo, po czym z jego ust popłynął potok wyjaśnień. – To znaczy w Ufficio Catasto nie ma żadnych pozwoleń na wybudowanie tego piętra ani żadnej oficjalnej zgody na dokonane zmiany. Nie ma w ogóle nic, co świadczyłoby o tym, że cokolwiek tu powstało. – Uśmiechnął się i odchrząknął. – W naszych papierach ostatnim piętrem jest piętro poniżej – rzekł.
    Z początku Brunetti myślał, że urzędnik żartuje, lecz teraz zobaczył, że Rossi mówi zupełnie poważnie.
    – Ale wszystkie plany tego mieszkania są w dokumentach, które wręczono nam razem z aktem kupna – powiedział.
    – Mógłby mi je pan pokazać?
    – Oczywiście. – Brunetti wstał i bez słowa zszedł na dół, do gabinetu Paoli. Przez chwilę przypatrywał się rzędom półek z książkami pokrywających trzy ściany pokoju, po czym sięgnął na najwyższą i zdjął z niej dużą brązową kopertę. Z koperty tej wyciągnął, przystanąwszy w drzwiach salonu, szarą papierową teczkę, którą wręczył im notariusz prawie dwadzieścia lat temu. Podał ją Rossiemu.
    Rossi otworzył ją i zaczął strona po stronie, przesuwając palcem po tekście, dokładnie studiować znajdujące się w niej dokumenty. Stłumione „Hmm…” wydobyło się z jego ust, ale milczał. Zamknął teczkę.
    – Czy to wszystko? – spytał.
    – Tak. Wszystko. Wszystko, co jest w tej teczce.
    – Nie ma pan planów mieszkania? Pozwolenia na budowę?
    – Nie przypominam sobie nic takiego. – Brunetti potrząsnął głową. – To są wszystkie papiery, które dostaliśmy w momencie kupna. Od tamtej pory zresztą w ogóle do nich nie zaglądałem.
    – Signor Brunetti, mówił pan, że studiował pan prawo – odezwał się w końcu Rossi.
    – Tak, to prawda.
    – Czy pracuje pan jako adwokat?
    – Nie – odrzekł Brunetti.
    – Gdyby pracował pan jako adwokat lub też gdyby pracował pan jako adwokat w momencie podpisywania tych papierów, musiałby pan zwrócić uwagę na następującą rzecz: otóż na trzeciej stronie tego aktu jest oddzielny paragraf z zastrzeżeniem, że kupuje pan to mieszkanie, akceptując stan, w jakim się ono znajduje, pod względem prawnym i fizycznym, w momencie zbycia go panu przez poprzedniego właściciela.
    – To jest chyba standardowa formuła w tego rodzaju dokumencie. – Brunetti, mając nadzieję, że trafił w dziesiątkę, na gwałt próbował sobie przypomnieć stare wykłady z prawa cywilnego.
    – Ta część, która mówi o stanie fizycznym, tak, z pewnością. Ale nie ta, która mówi o stanie prawnym. W każdym razie nie w świetle następnego zdania. – Rossi znów otworzył papierową teczkę i zaczął szukać w tekście. – „Wobec braku condono edilizio* [Condono edilizio – zdjęcie lub darowanie długu albo zaciągniętego kredytu ciążącego na budynku w związku z budową.] kupujący przyjmuje całkowitą odpowiedzialność za uzyskanie takowego w wymaganym czasie i tym samym zwalnia sprzedającego z ponoszenia jakiejkolwiek odpowiedzialności w tym względzie czy skutków, które mogłyby obciążyć prawny status mieszkania w razie nieotrzymania rzeczonego condono”.
    Rossi podniósł głowę znad papierów i popatrzył na Brunettiego z prawdziwym smutkiem. Najwyraźniej ubolewał nad tym, że ktoś w ogóle mógł podpisać podobny dokument.
    Brunetti zaś nie przypominał sobie w ogóle owego zdania. Faktycznie w tamtym czasie obydwoje z Paolą tak pragnęli tego mieszkania, że bez zastanowienia robił i podpisywał wszystko, co mu tylko podsunął notariusz.
    Rossi popatrzył na okładkę z nazwiskiem.
    – Czy pan sam wybrał tego notariusza? – spytał Brunettiego.
    Brunetti nie pamiętał. Poszedł za wzrokiem Rossiego.
    – Nie, doradził go poprzedni właściciel mieszkania. Dlaczego pan pyta?
    – Bez specjalnego powodu – odpowiedział trochę za szybko Rossi.
    – Ale dlaczego? Czy pan go zna?
    – Wydaje mi się, że on już nie pracuje jako notariusz – powiedział Rossi cicho.
    Cierpliwość Brunettiego wreszcie się wyczerpała.
    – Chciałbym się dowiedzieć, co to wszystko znaczy, signor Rossi – rzekł. – Czy ktoś kwestionuje nasze prawo własności?
    Na twarz Rossiego znów wypłynął nerwowy uśmieszek.
    – Obawiam się, że to jest nieco bardziej skomplikowane, signor Brunetti – rzekł.
    Brunetti nie miał pojęcia, co mogło być jeszcze bardziej skomplikowane.
    – A więc o co chodzi? – spytał zniecierpliwiony.
    – Obawiam się, że to mieszkanie po prostu nie istnieje.

Rozdział 2

    – Co pan przez to rozumie, że nie istnieje?! – wykrzyknął Brunetti, nie próbując nawet opanować oburzenia, które słyszał we własnym głosie.
    Przestraszony Rossi odchylił się na krześle do tylu. Zupełnie nie rozumiał gwałtownej reakcji Brunettiego, rozmawiali przecież o faktycznym stanie rzeczy. Uspokoił się dopiero, kiedy zobaczył, że Brunetti nie zamierza rzucić się na niego z pięściami.
    – Chciałem tylko powiedzieć, signor Brunetti, że to mieszkanie nie istnieje z naszego punktu widzenia – rzekł, wyrównując dokumenty, które trzymał na kolanach.
    – Co to znaczy z waszego punktu widzenia?
    – To, że w naszych aktach nie ma śladu jego istnienia. Nie ma żadnych podań o pozwolenie na budowę, nie ma planów ani protokołu odbioru. Krótko mówiąc, nie ma żadnych dowodów, że to mieszkanie zostało kiedykolwiek zbudowane. – Położył dłoń na szarej teczce, którą dostał od Brunettiego. – I u pana też, niestety, nic tego nie potwierdza.
    Brunettiemu przypomniała się historia, którą kiedyś opowiedziała mu Paola, o spotkaniu angielskiego pisarza z pewnym filozofem, który utrzymywał, że rzeczywistość nie istnieje. Wtedy pisarz kopnął leżący obok kamień i spytał filozofa: „To co w takim razie kopnąłem?” Mimo że Brunetti nie za bardzo orientował się w kompetencjach urzędów weneckich, wiedział, że Ufficio Catasto zajmuje się głównie przechowywaniem ksiąg wieczystych. Popatrzył na Rossiego badawczo.
    – Czy to normalne, że pańskie biuro interesuje się tym wszystkim? – spytał.
    – Teraz już tak – odrzekł Rossi z nieśmiałym uśmiechem, jakby doceniał fakt, iż znajomość rzeczy pozwala Brunettiemu zadać podobne pytanie. – Gdyż zlecono nam sporządzenie komputerowej listy tych mieszkań weneckich, które Komisja Sztuk Pięknych zaliczyła w poczet zabytków. Pański budynek należy do tej grupy. Zbieramy wszystkie dokumenty rozsiane po różnych urzędach w całym mieście. Od dziś te akta będą u nas. Tak scentralizowany system pozwoli zaoszczędzić mnóstwo czasu.
    Dwa tygodnie temu, pomyślał Brunetti, obserwując pełen satysfakcji uśmieszek Rossiego, „II Gazzettino” wydrukowała artykuł, który informował, że z powodu braku funduszy wstrzymuje się dragowanie kanałów miejskich.
    – O ile mieszkań chodzi? – spytał.
    – Och, nie wiemy. To jest jeden z powodów sporządzania listy.
    – A kiedy zaczęliście ją sporządzać?
    – Jedenaście miesięcy temu – odpowiedział Rossi tak prędko, że Brunetti był pewien, iż młody człowiek zna dokładną datę rozpoczęcia tej akcji.
    – Jak dużo akt skompletowaliście do tej pory?
    – No, ponieważ niektórzy z nas dobrowolnie postanowili pracować w soboty, z pewnością ponad sto. – Rossi nawet nie próbował ukryć dumy.
    – A ile osób przy tym pracuje?
    Rossi zaczął na palcach liczyć swoich kolegów.
    – Wydaje mi się, że jest nas ośmiu.
    – Ośmiu – powtórzył Brunetti i zamyślił się. – Mógłbym wiedzieć, co to wszystko ma ze mną wspólnego? – spytał po chwili.
    – Jeśli brakuje nam jakichś dokumentów, zwracamy się przede wszystkim do właściciela danego mieszkania – padła natychmiastowa odpowiedź. – W tych papierach jednak nic nie ma. – Rossi wskazał palcem cienką teczuszkę Brunettiego. – Jest tylko notarialny akt przekazania tytułu własności, więc musimy założyć, że poprzedni właściciele nie przekazali panu żadnych dokumentów związanych z budową tego mieszkania. Co oznacza – dodał – że albo zaginęły, albo nigdy nie istniały.
    Brunetti milczał.
    – Jeśli zaginęły i jeśli pan utrzymuje, że nigdy ich nie miał, to musiały zaginąć w jednym z biur miejskich.
    – W takim razie co pan zamierza zrobić, żeby je odnaleźć?
    – Ach – zaczął Rossi. – To nie takie proste. Nie mamy obowiązku przechowywać odpisów. Kodeks cywilny mówi jasno, że odpowiedzialny za posiadanie tych dokumentów jest właściciel mieszkania. Jeśli pan nie ma kopii, nie może pan oskarżać nas o ich zagubienie. Rozumie pan, o co mi chodzi. – Rossi uśmiechnął się nieznacznie. – My zaś nie możemy wszcząć poszukiwań, bo szkoda poświęcać czas naszych ludzi na bezcelowe działania. W wypadku, gdyby takie dokumenty nie istniały, rozumie pan – dodał, gdy Brunetti przeszył go wzrokiem.
    Brunetti zagryzł dolną wargę.
    – A gdyby się okazało, że one wcale nie zginęły, tylko nigdy nie istniały?
    Rossi stuknął w tarczę swego zegarka, starając się przesunąć go dokładnie na środek przegubu.
    – To oznaczałoby, signore – popatrzył na Brunettiego – że nigdy nie wydano pozwolenia na budowę oraz że nie istnieje żaden protokół odbioru.
    – Co jest zupełnie możliwe, prawda? – wpadł mu w słowo Brunetti. – Zaraz po wojnie strasznie dużo budowano.
    – Tak – westchnął Rossi z fałszywą skromnością człowieka, który doskonale o tym wie, gdyż przez cały czas nie boryka się z niczym innym. – Ale bez względu na to, czy to były niewielkie prace restauracyjne, czy też poważne renowacje, większość z nich posiada condono edilizio i tym samym status prawny, przynajmniej wobec naszego urzędu. Tu nie ma żadnego condono edilizio – rzekł, machając ręką w kierunku urągających prawu ścian, podłóg i sufitów.
    – Signor Rossi, gdybym mógł powtórzyć moje pytanie – powiedział Brunetti, starając się zachować spokój – chciałbym się dowiedzieć, co to konkretnie oznacza dla mnie i dla mojego mieszkania?
    – Obawiam się, signore, że odpowiedź na to nie leży w moich kompetencjach. – Rossi zwrócił Brunettiemu szarą kopertę, sięgnął po teczkę, która stała na podłodze, i wstał. – Moim obowiązkiem jest złożenie wizyty właścicielowi mieszkania i zorientowanie się, czy posiada zaginione dokumenty. Przykro mi, że pan ich nie ma.
    Brunettiemu wydało się, że zauważył na poważnej twarzy Rossiego prawdziwe rozczarowanie. Podniósł się z kanapy i spytał:
    – Co teraz nastąpi?
    – To zależy od komisji Ufficio Catasto – rzekł Rossi i zrobił krok w kierunku wyjścia.
    – Według pana niższe piętro zostało dobudowane w dziewiętnastym wieku – powiedział Brunetti, stając tak, że utrudnił mu przedostanie się do drzwi. – A jeśliby się okazało, że dobudowano je później, w tym samym czasie, co moje? Czy to miałoby jakiś wpływ na obecny stan rzeczy?
    Mimo że starał się, jak mógł, nie potrafił ukryć nadziei w swoim głosie.
    – Być może – odrzekł Rossi po dłuższym zastanowieniu. – Wiem, że tamto piętro posiada wszystkie wymagane pozwolenia, gdyby więc można było dowieść, że to powstało w tym samym czasie, można by również założyć, że udzielono pozwolenia. Tak, to mogłoby zmienić sytuację. – Widać było, że Rossi się zastanawia, jak przystało prawdziwemu urzędnikowi, który musi się zmierzyć z nowym problemem. – Ale tak czy inaczej, nie do mnie należy decyzja w tej sprawie.
    Perspektywa ewentualnego odroczenia kłopotów dodała Brunettiemu otuchy. Podszedł do drzwi wychodzących na taras.
    – Coś panu pokażę – rzekł, otwierając je i wskazując ręką otwartą przestrzeń za oknem. – Zawsze mi się wydawało, że okna na niższym piętrze są takie same jak nasze. Niech pan spojrzy tutaj w dół, na lewo, a zobaczy pan, o co mi chodzi.
    Robił to wcześniej tyle razy, że machinalnie oparł się dłońmi o balustradę i wychylił, by popatrzeć na okna mieszkania poniżej. Teraz, przyglądając się im uważniej, spostrzegł, że wcale nie były takie same, gdyż miały nadproża rzeźbione w istriańskim marmurze, podczas gdy jego własne okna były po prostu wyciętymi w murze prostokątnymi otworami.
    Wyprostował się i spojrzał na Rossiego. Urzędnik stał jak sparaliżowany, rozdziawił usta i zasłaniał się ręką jak tarczą, jakby odpierał atak złego ducha. Kiedy Brunetti zrobił krok w jego kierunku, młody człowiek cofnął się gwałtownie.
    – Czy pan się dobrze czuje? – spytał Brunetti, stając na progu pokoju.
    Rossi poruszył ustami, nie będąc w stanie wydać z siebie żadnego dźwięku. Opuszczając dłoń, wymamrotał coś, czego Brunetti nie usłyszał. Sytuacja stała się kłopotliwa.
    – Hm, wydaje mi się, że nie miałem racji co do tych okien – powiedział Brunetti, żeby rozwiać dziwny nastrój, który nagle zapanował. – Nie ma co oglądać.
    Rossi jakby się uspokoił, nawet próbował się uśmiechnąć, ale nie mógł opanować zdenerwowania, które zaczęło się udzielać Brunettiemu.
    – Czy mógłby mi pan coś powiedzieć o ewentualnych konsekwencjach tej całej historii? – spytał komisarz, starając się nie myśleć więcej o tarasie.
    – Słucham?
    – Co się może teraz stać?
    Rossi cofnął się jeszcze o krok i zaczął mówić monotonnie, tak jakby recytował jakieś zaklęcia.
    – Jeśli wydano pozwolenie na budowę, ale nie sporządzono protokołu odbioru, płaci się grzywnę, której wysokość zależy od tego, czy obowiązujące w tym czasie prawo budowlane zostało poważnie naruszone.
    Brunetti stał nieruchomo.
    – W przypadku gdy nie ma ani pozwolenia na budowę, ani protokołu odbioru, sprawa zostaje oddana do Sovrintendenza dei Beni Culturali* [Sowintendenza (Soprintendenza) dei Beni Culturali – odpowiednik Biura Głównego Konserwatora.] i dopiero oni oceniają, w jakim stopniu dana rzecz szkodzi charakterowi miasta.
    – Co oni mogą orzec? – zniecierpliwił się Brunetti.
    – Czasem trzeba zapłacić grzywnę.
    – To wszystko?
    – A czasem naruszająca estetykę miasta budowla musi zostać wyburzona.
    – Co? – wybuchnął Brunetti, wreszcie tracąc cierpliwość.
    – Czasem naruszająca estetykę miasta budowla musi zostać wyburzona. – Rossi uśmiechnął się słabo, dając do zrozumienia, że to przecież nie jego wina.
    – Ale to jest mój dom! – wykrzyknął Brunetti. – Chce pan wyburzyć moje mieszkanie.
    – Niech mi pan wierzy, do czegoś takiego dochodzi naprawdę bardzo rzadko – powiedział Rossi, starając się, żeby jego głos brzmiał uspokajająco. Ponieważ Brunetti milczał, młody człowiek odwrócił się i ruszył do wyjścia. Kiedy był już blisko, w zamku zazgrzytał klucz i drzwi się otworzyły. Na progu stała Paola, dźwigając dwie wielkie plastikowe torby z zakupami i ściskając pod pachą wysuwające się gazety. Zauważyła Rossiego dopiero, gdy ten rzucił się ku niej, aby je złapać, zanim upadną. Zaskoczona cofnęła się i upuściła torby, uderzając łokciem o framugę. Otworzyła usta, nie wiadomo, ze strachu czy z bólu, i zaczęła rozmasowywać bolące miejsce.
    – Wszystko w porządku, Paola – powiedział Brunetti, podbiegając do żony. – Ten pan jest ze mną.
    Minął Rossiego i objął Paolę ramieniem.
    – Zaskoczyłaś nas – rzekł, próbując ją uspokoić.
    – Wy również mnie zaskoczyliście – uśmiechnęła się Paola.
    Słysząc hałas za plecami, Brunetti obejrzał się i zobaczył, że Rossi odstawił teczkę pod ścianę i zbiera do plastikowej torby rozsypane pomarańcze.
    – Signor Rossi, chciałbym panu przedstawić moją żonę – rzekł Brunetti zupełnie zbytecznie. Młody człowiek włożył do torby ostatnią pomarańczę i ustawił wszystko na stole przy drzwiach. Paola przestała masować łokieć i przywitała się. Rossi przeprosił, że ją przestraszył.
    – Nic się nie stało – zapewniła go Paola.
    – Signor Rossi jest z Ufficio Catasto – powiedział Brunetti.
    – Ufficio Catasto? – zdziwiła się Paola.
    – Tak, signora. Przyszedłem porozmawiać z pani mężem o państwa mieszkaniu.
    Paola popatrzyła na Brunettiego; wyraz jego twarzy spowodował, że zwróciła się ku Rossiemu z jednym ze swoich najbardziej ujmujących uśmiechów.
    – Pan zdaje się już wychodził, signor Rossi. Nie chcę pana zatrzymywać. Jestem pewna, że mąż mi wszystko wyjaśni. Nie ma sensu, żeby tracił pan czas, zwłaszcza że dziś sobota.
    – To bardzo miło z pani strony, signora – rzekł ciepło Rossi. Odwrócił się do Brunettiego, podziękował za poświęcony mu czas, potem jeszcze raz przeprosił Paolę i wyszedł.
    – Ufficio Catasto? – spytała, zamknąwszy za nim drzwi.
    – Wydaje mi się, że chcą wyburzyć nasze mieszkanie – powiedział Brunetti.

Rozdział 3

    – Wyburzyć? – powtórzyła Paola, niepewna, czy zareagować zdumieniem, czy się roześmiać. – O czym ty mówisz, Guido?
    – No tak. Ten człowiek powiedział, że w Ufficio Catasto nie ma żadnych dokumentów dotyczących naszego mieszkania. Komputeryzują archiwa i okazuje się, że nie mogą znaleźć żadnego zezwolenia ani nawet podania o zezwolenie na jego budowę.
    Paola schyliła się, podała mężowi gazety i podniosła z podłogi drugą torbę z zakupami.
    – To absurd – powiedziała, idąc do kuchni. Brunetti szedł za nią, cały czas opowiadając o wizycie Rossiego. Paola postawiła torby na stole i zaczęła je wypakowywać. Wyjęła pomidory i cebulę, a kiedy Brunetti zobaczył, jak wyciąga cukinie, krótsze nawet od jej palców, natychmiast przestał mówić o Rossim.
    – Co zamierzasz z tego zrobić? – zapytał. Paola schowała cukinie do lodówki.
    – Może risotto? – odparła. – Pamiętasz, jakie było dobre to z imbirem, które przygotowała Roberta w zeszłym tygodniu?
    – Mhm – chrząknął Brunetti z zadowoleniem. Rozmowa o jedzeniu była o wiele przyjemniejsza. – Było dużo ludzi na Rialto?
    – Nie kiedy przyszłam. Ale kiedy wychodziłam, nie można było szpilki włożyć. Większość zresztą to turyści, którzy robią zdjęcia innym turystom. Za kilka lat będziemy musieli zrywać się przed świtem, żeby móc spokojnie zrobić zakupy.
    – Po co oni przychodzą na Rialto?
    – Pewnie, żeby zobaczyć, jak wygląda targ.
    – Nie mają targów u siebie? W ich krajach nie sprzedaje się jedzenia?
    – Diabli wiedzą, co mają u siebie – odpowiedziała Paola z lekkim rozdrażnieniem. – Co jeszcze powiedział ten signor Rossi?
    Brunetti oparł się o płytę kuchenną.
    – Powiedział, że możemy zapłacić grzywnę.
    Paola skończyła układać zakupy i wreszcie spojrzała na męża.
    – To normalne – rzekła. – Gigi Guerriero też zapłacił grzywnę, kiedy robił u siebie dodatkową łazienkę. Któryś z sąsiadów zadzwonił na policję, jak zobaczył hydraulika wnoszącego do mieszkania nową muszlę klozetową.
    – To było dziesięć lat temu.
    – Dwanaście – poprawiła odruchowo Paola. Na widok zaciskających się ust męża dodała: – Nieważne. Nie ma o czym mówić. A jakie są inne możliwości?
    – Powiedział, że w niektórych przypadkach, jeśli nie złożyło się podania o zezwolenie, a prace budowlane zostały wykonane, trzeba zburzyć to, co się zbudowało.
    – Z pewnością żartował – powiedziała Paola.
    – Widziałaś signora Rossiego. Czy myślisz, że jest to typ człowieka, który żartowałby sobie z takich spraw?
    – Hm… Podejrzewam, że signor Rossi nie żartuje w ogóle. – Paola wolnym krokiem poszła do salonu, gdzie ułożyła rozrzucone pisma, a potem wyszła na taras. Brunetti podążył za nią. Po chwili obydwoje patrzyli na rozciągające się przed ich oczami miasto. Paola zrobiła ruch ręką w kierunku dachów, tarasów, ukwieconych balkonów i zamieszkanych poddaszy. – Ciekawe, ile spośród tego wszystkiego jest legalne, ma wymagane papiery i otrzymało condono – rzekła.
    Obydwoje prawie całe życie spędzili w Wenecji i znali nieskończoną ilość historii o łapówkach płaconych inspektorom budowlanym i o gipsowych ściankach niszczonych w dzień po ich wizycie.
    – Połowa miasta jest taka – powiedział Brunetti. – Ale nas złapali.
    – Jak to złapali? Nie zrobiliśmy przecież nic złego. – Spojrzała na niego. – Kupiliśmy to mieszkanie w dobrej wierze. Ten facet, który nam je sprzedał, Battistini, z pewnością miał i pozwolenia, i condono edilizio.
    – Nie wiemy. Powinniśmy byli się upewnić, że je ma, zanim je kupiliśmy. Straciliśmy głowę, jak tylko pokazał nam ten widok. – Brunetti przeciągnął ręką w powietrzu, wskazując panoramę miasta.
    – Wcale nie mam takich wspomnień z tej transakcji – rzekła Paola. Wróciła do salonu i usiadła w fotelu.
    – A ja mam dokładnie takie. Zresztą to nieważne, co było wtedy. Ważne, że teraz mamy problem.
    – Skontaktujmy się z Battistinim – zaproponowała Paola.
    – Battistini umarł dziesięć lat temu.
    – Nie wiedziałam. A ty skąd o tym wiesz? – spytała Paola.
    – Zawiadomił mnie jego siostrzeniec, ten, który pracuje w Murano. Rak.
    – Co za nieszczęście. To był taki miły człowiek – powiedziała Paola.
    – Tak, bardzo miły. Zwłaszcza jeśli się weźmie pod uwagę, za ile sprzedał nam to mieszkanie.
    – Myślę, że nas polubił. – Paola uśmiechnęła się do wspomnień. – Tym bardziej że panna młoda była w błogosławionym stanie.
    – Czy myślisz, że to wpłynęło na cenę? – spytał Brunetti.
    – Cały czas byłam o tym przekonana – rzekła Paola. – Zachował się, jeśli o to chodzi, zupełnie nie po wenecku, ale za to jakże przyzwoicie. No, oczywiście nie, jeśli teraz będzie trzeba wszystko burzyć – dodała szybko.
    – Co za absurd! – westchnął Brunetti.
    – Pracujesz tutaj od ponad dwudziestu lat, więc powinieneś wiedzieć, że kwestia, czy coś jest absurdalne, czy nie, nie ma absolutnie żadnego znaczenia – powiedziała Paola.
    Brunetti niechętnie przytaknął. Przypomniał mu się sprzedawca na targu, od którego się dowiedział, że jeśli klienci dotykają owoców czy warzyw rozłożonych na straganie, to nie oni, lecz on może być za to ukarany grzywną w wysokości pół miliona lirów. Najwyraźniej miasto nie przejmowało się nonsensownością wydawanych zarządzeń.
    Paola zagłębiła się w fotelu i oparła nogi o niski stolik.
    – Myślisz, że powinnam zadzwonić do ojca? – spytała.
    Brunetti spodziewał się tego pytania. W sumie wolał, że padło już teraz. Hrabia Orazio Falier, jeden z najbogatszych ludzi w Wenecji, mógł prawdopodobnie łatwo rozwiązać cały problem za pomocą jednego telefonu lub uwagi rzuconej od niechcenia podczas jakiegoś przyjęcia.
    – Nie. Dziękuję ci, ale chciałbym sam się tym zająć – powiedział Brunetti, kładąc akcent na słowie „sam”.
    Ani on, ani Paola nawet przez chwilę nie pomyśleli, żeby załatwić tę sprawę normalną drogą administracyjną, we właściwym urzędzie, przez właściwego urzędnika. W ogóle nie przyszło im do głowy, że może istnieć ustalona procedura dla załatwiania takich spraw. Jak wszyscy wenecjanie, rozwiązywali problemy za pomocą conoscienze, czyli układu znajomości, przyjaźni i kontaktów, opartego na wzajemnych zobowiązaniach, nagromadzonych w ciągu lat zmagania się z systemem, który nawet sami urzędnicy, a może zwłaszcza oni, uważali za bezsensowny i nieskuteczny i którego nadużycia były rezultatem wieków korupcji, a także bizantyjskiej opieszałości i skłonności do działania w tajemnicy.
    – Jestem pewna, że ojciec dałby sobie z tym radę – rzekła, nie zwracając uwagi na ton jego głosu.
    – Powiedz mi, gdzie się podziały niegdysiejsze śniegi? Gdzie twoje ideały Anno Domini 1968? – spytał zjadliwie Brunetti.
    – O co ci właściwie chodzi? – obruszyła się Paola.
    Brunetti popatrzył na jej zaciętą twarz i pomyślał, że faktycznie mogła czasami onieśmielać swoich studentów.
    – Chodzi mi o to, że kiedyś obydwoje wierzyliśmy w politykę lewicy, sprawiedliwość społeczną i równość wszystkich wobec prawa, a teraz się okazuje, że pierwszym naszym odruchem jest wepchnąć się przed innych w kolejkę.
    – Nie używaj liczby mnogiej, Guido, to ja zasugerowałam to rozwiązanie. Twoje zasady pozostają nienaruszone.
    – A to co znaczy?
    – Że moje zasady nie ucierpią. Całe lata dawaliśmy się nabierać, z tymi naszymi nadziejami na lepszy i sprawiedliwszy świat i idiotyczną wiarą, że obrzydliwy system polityczny i równie obrzydliwi politycy zbudują wreszcie w tym kraju państwo Platona. – Poszukała wzrokiem oczu męża. – Ja już w to nie wierzę.
    Brunetti słyszał jej zmęczony głos, ale nie umiał zapanować nad niechęcią, którą budziła w nim każda wzmianka o bogatym i wpływowym teściu.
    – To dlatego z byle głupstwem biegniesz do kochanego ojczulka i błagasz o pomoc? – zapytał.
    – Chcę tylko zaoszczędzić nam straty czasu i energii – powiedziała Paola łagodnie, starając się zapobiec kłótni. – Jeśli zaczniemy działać oficjalną drogą, znajdziemy się w świecie Kafki, który zrujnuje nasz spokój. Nigdy nie zdobędziemy właściwych dokumentów. Będą nas odsyłać od jednego urzędnika do drugiego i skończymy w domu wariatów. Czy nie warto zwrócić się do ojca, żeby oszczędzić sobie tych wszystkich upokorzeń? – Paola czuła, że jej spokój udziela się powoli Brunettiemu.
    – A jeśli ci powiem, że wolałbym zrobić to sam, bez jego wsparcia? To jest nasze mieszkanie, Paola.
    – Chcesz powiedzieć, że wolałbyś zrobić to sam legalną drogą czy też – głos Paoli zabrzmiał jeszcze łagodniej – opierając się na własnych znajomościach?
    Brunetti uśmiechnął się, co było znakiem, że burza minęła.
    – Oczywiście, opierając się na własnych znajomościach.
    – A, to zupełnie co innego. Na przykład na kim? – spytała Paola, również się uśmiechając.
    Problem ojca przestał istnieć.
    – No… jest Rallo z Komisji Sztuk Pięknych.
    – Ten, którego syn handluje narkotykami?
    – Handlował – sprostował Brunetti.
    – A co się stało?
    – Powiedzmy, że wyświadczyłem mu przysługę.
    – A co Komisja Sztuk Pięknych ma wspólnego z naszym mieszkaniem? Przecież ta kondygnacja została dobudowana po wojnie.
    – Tak nam powiedział Battistini. Ale ponieważ budynek znajduje się na liście zabytków, więc nie jest obojętne, co się dzieje na naszym piętrze.
    – No tak – zgodziła się Paola. – Kto jeszcze?
    – Vianello ma kuzyna architekta, który pracuje w Commune* [Commune – merostwo, ratusz, urząd gminny.], myślę nawet, że w biurze wydającym pozwolenia na budowę. Poproszę Vianella, żeby się dowiedział, co i jak.
    Milcząc, robili w pamięci listę wyświadczonych w przeszłości przysług. Było prawie południe, kiedy ustalili, kto i w jaki sposób może być ich potencjalnym sprzymierzeńcem. Dopiero wtedy Brunetti spytał:
    – Czy dostałaś moeche?
    Paola, zgodnie z wieloletnim zwyczajem, skierowała pytanie do niewidzialnej osoby pojawiającej się za każdym razem, kiedy małżonek z czymś wyskoczył:
    – Słyszałeś? Grozi nam utrata domu, a jedyne, co go interesuje, to kraby w miękkich muszlach!
    – Wcale nie! – odrzekł urażony Brunetti.
    – Tak? A co jeszcze?
    – Risotto.

    Dzieci dowiedziały się o wszystkim dopiero, kiedy z półmiska znikł ostatni krab. Na początku żadne z nich nie potraktowało tego poważnie, a kiedy rodzice uświadomili im wreszcie, że mieszkanie faktycznie jest zagrożone, natychmiast zaczęły planować przeprowadzkę.
    – Nie moglibyśmy znaleźć mieszkania z ogrodem, żebym mogła mieć psa? – spytała Chiara. – A przynajmniej kota – poprawiła się, widząc miny rodziców.
    Rafii nie był zainteresowany zwierzętami, natomiast nęciła go perspektywa drugiej łazienki.
    – Gdybyśmy mieli drugą łazienkę, pewnie byś w niej zamieszkał, dopóki nie urosłyby ci te idiotyczne wąsiki – rzekła Chiara. Była to pierwsza publiczna uwaga odnosząca się do coraz bardziej widocznego cienia pod nosem starszego brata.
    – Dość tych wygłupów! Nie życzę sobie żadnych żartów na ten temat. – Paola czuła się prawie jak wojskowy wysłannik ONZ, mający utrzymać pokój na terenie działań wojennych.
    Dorastające pociechy popatrzyły uważnie na matkę, po czym, jak sowiątka na gałęzi, zastanawiające się, który z zaczajonych drapieżników zaatakuje pierwszy, przeniosły niepewny wzrok na ojca.
    – Słyszeliście, co powiedziała mama – rzekł Brunetti, co było oczywistym znakiem, że sprawy wyglądają poważnie.
    – To ja pozmywam – zaofiarowała się Chiara, wiedząc dobrze, że dziś i tak jest jej kolej.
    Rafii odsunął krzesło i wstał. Pozbierał talerze, wstawił je do zlewu, odkręcił wodę i podwinął rękawy swetra. Paola i Brunetti uciekli do salonu, zachowując się jak zabobonni chłopi w obliczu sił nadprzyrodzonych. Brunetti zdążył jeszcze chwycić po drodze butelkę grappy i dwa małe kieliszki.
    – Co masz w planie na dzisiejsze popołudnie? – spytała Paola, gdy mąż wręczył jej kieliszek pełen złotawego płynu.
    – Wracam do Persji. – Brunetti zsunął buty i położył się na kanapie.
    – Powiedziałabym, że to raczej przesadna reakcja na rewelacje signora Rossiego. Czy to jest ta butelka, którą przywieźliśmy z Belluno? – spytała po kolejnym łyku grappy.
    W Belluno mieli przyjaciela, który pracował z Brunettim ponad dziesięć lat, po czym, ranny w jakiejś strzelaninie, odszedł z policji i wrócił w rodzinne strony, żeby przejąć gospodarstwo po ojcu. Każdej jesieni destylował pulpę winogronową i całkowicie nielegalnie produkował około pięćdziesięciu butelek grappy, które następnie rozdawał rodzinie i przyjaciołom.
    Brunetti przytaknął i również podniósł kieliszek do ust.
    – A więc Persja? – spytała Paola.
    Brunetti odstawił kieliszek na stolik obok i podniósł książkę, którą zostawił tu, kiedy przyszedł signor Rossi.
    – Ksenofont – powiedział, otwierając ją na założonej stronie.
    – Grecy się uratowali, prawda? I wrócili do domu?
    – Jeszcze do tego nie doszedłem – odrzekł Brunetti.
    – Guido, czytałeś Ksenofonta co najmniej dwa razy od czasu naszego ślubu. Jeśli nie wiesz, czy Grekom udało się wrócić, to albo czytasz nieuważnie, albo masz pierwsze objawy alzheimera – zdenerwowała się Paola.
    – Udaję, że nie wiem, co się stanie, w ten sposób mam więcej przyjemności z czytania – wyjaśnił Brunetti, wkładając okulary i zagłębiając się w lekturze.
    Paola patrzyła na niego dość długo, po czym nalała sobie kolejny kieliszek grappy i pozostawiając męża Persom, poszła do swego pokoju.

Rozdział 4

    Jak to często bywa, bezpośrednio po tym wydarzeniu nic się nie działo. To znaczy nie przyszły żadne papiery z Ufficio Catasto, nie dał też znaku życia signor Rossi. W tej sytuacji, być może aby nie wywoływać wilka z lasu, Brunetti nie próbował nawiązać kontaktu z przyjaciółmi, którzy ewentualnie mogliby pomóc wyjaśnić kwestię prawnego statusu jego mieszkania. Minął marzec, ociepliło się. Rodzina Brunettich coraz więcej czasu spędzała na tarasie. Piętnastego kwietnia po raz pierwszy zjedli obiad pod gołym niebem, wieczory jednak wciąż były chłodne. Dni się wydłużały. W sprawie mieszkania panowała głucha cisza. Jak mieszkańcy wioski u podnóża wygasającego wulkanu, tak i oni wrócili do uprawiania swoich poletek, szczęśliwi, że bogowie żywiołów wymazali ich ze swej pamięci.
    W miarę jak się ocieplało, do Wenecji przyjeżdżało coraz więcej turystów oraz, niestety, Cyganów. Do tej pory Cyganie specjalizowali się we włamaniach, teraz zaczęli napadać na przechodniów. Ponieważ zakłócało to spokój nie tylko samych wenecjan, lecz i turystów, z których miasto żyło, Brunetti dostał polecenie, żeby „coś z tym zrobić”. Złodzieje kieszonkowi byli zbyt młodzi, żeby ich ścigać sądownie; bezustannie zatrzymywano ich, zabierano na komendę i legitymowano. Niewielu z nich posiadało dokumenty, w większości byli nieletni, udzielano im więc upomnienia i wypuszczano. Część wracała do miasta już nazajutrz, po tygodniu byli z powrotem prawie wszyscy. Według Brunettiego jedynym rozwiązaniem było albo zmienić prawo dotyczące młodocianych przestępców, albo w ogóle wyrzucić Cyganów z kraju, toteż miał duże trudności ze sporządzeniem sensownego raportu.
    Siedział właśnie przy biurku i zastanawiał się, jak uniknąć pisania rzeczy oczywistych, kiedy zadzwonił telefon.
    – Brunetti – powiedział, podnosząc słuchawkę i przerzucając kolejną, trzecią stronę listy nazwisk osób zatrzymanych za drobne kradzieże w ciągu ostatnich dwóch miesięcy.
    – Commissario? – usłyszał męski głos.
    – Tak.
    – Mówi Franco Rossi.
    Dla wenecjanina jest to najbanalniejsze nazwisko pod słońcem, dlatego minęło kilka dobrych chwil, zanim Brunetti znalazł się myślami w Ufficio Catasto.
    – Signor Rossi, czekałem na pana telefon! – Kłamstwo przyszło mu z łatwością. Tak naprawdę miał nadzieję, że signor Rossi w jakiś sposób zniknie wraz z całym wypełnionym papierzyskami Ufficio Catasto. – Czy ma pan dla mnie jakieś wieści?
    – Na jaki temat?
    – Na temat mojego mieszkania – powiedział Brunetti, zastanawiając się, jaki inny interes mógłby mieć do niego signor Rossi.
    – Nie, nie mam żadnych – odrzekł urzędnik. – Sporządziłem raport i przekazałem go wyżej. Trzeba czekać.
    – A jak pan myśli, ile czasu? – spytał Brunetti nieśmiało.
    – Nie wiem. Przykro mi, naprawdę, ale nie wiadomo, kiedy oni się tym zajmą. – Energiczny głos Rossiego wyraźnie świadczył, że ten temat go nie interesuje.
    Brunettiego natychmiast uderzyło, jak doskonale te słowa pasują do wszystkich urzędów, z którymi miewał do czynienia, czy to jako policjant, czy jako zwykły obywatel.
    – Potrzebuje pan jakichś dodatkowych informacji? – spytał grzecznie, pamiętając, że dobra wola signora Rossiego, a nawet jego bezpośrednia pomoc może okazać się niezbędna.
    – Ale ja dzwonię do pana w innej sprawie – powiedział Rossi. – W rozmowie z kimś wymieniłem pana nazwisko i dowiedziałem się, gdzie pan pracuje.
    – W czym mógłbym panu pomóc?
    – To dotyczy pewnej rzeczy, która zdarzyła się tutaj, w biurze – powiedział Rossi. – To znaczy ja nie jestem teraz w biurze. Rozumie pan?
    – Gdzie pan jest, signor Rossi?
    – Na ulicy. Dzwonię do pana z telefonino. Nie chciałem dzwonić z biura… – głos zanikł i kiedy powrócił, Brunetti usłyszał: -…bo to, co mam panu do powiedzenia…
    Tym bardziej nie powinieneś używać telefonino, pomyślał Brunetti, środka komunikacji prawie tak publicznego jak gazeta.
    – Signor Rossi, czy to coś ważnego?
    – Raczej tak – powiedział urzędnik ściszonym głosem.
    – W takim razie lepiej, żeby pan zadzwonił do mnie ze zwykłej budki – powiedział Brunetti.
    – Co? – spytał Rossi, dziwnie skrępowany.
    – Niech pan zadzwoni do mnie z automatu, signore. Nie ruszam się stąd. Będę czekał.
    – Chce pan powiedzieć, że ktoś może nas podsłuchiwać? – spytał Rossi i Brunetti wyczul w jego głosie to samo napięcie, które kiedyś pojawiło się, gdy odmówił wyjścia na taras u niego w domu.
    – Nie jest aż tak źle – powiedział Brunetti, starając się go uspokoić. – Ale lepiej będzie, jeśli zadzwoni pan bezpośrednio na mój numer ze zwykłej budki.
    Powtórzył numer dwa razy, gdyż miał wrażenie, że młody człowiek go zapisuje.
    – Muszę rozmienić pieniądze albo kupić kartę – powiedział Rossi i choć wyglądało, jakby się rozłączył, głos nagle wrócił i Brunettiemu wydało się, że słyszy, jak Rossi mówi: – Zaraz do pana zadzwonię.
    – Dobrze, będę czekał – zaczął Brunetti, ale coś pyknęło i w słuchawce zapadła cisza.
    Cóż takiego signor Rossi mógł odkryć w Ufficio Catasto? Jakieś dodatkowe wpłaty, dzięki którym zbyt dokładny projekt mógł zostać zastąpiony innym, mniej dokładnym? Łapówki wręczane inspektorowi budowy? Już sama myśl, że jakiś urzędnik przestraszył się czegoś takiego, więcej, że zadzwonił z tego powodu na policję, wydała się Brunettiemu po prostu śmieszna. Coś z nimi nie w porządku w tym Ufficio Catasto, skoro zatrudnili kogoś równie naiwnego.
    W ciągu następnych kilku minut Brunetti, zastanawiając się, co by mu dało, gdyby pomógł Rossiemu, z pewnym – niewielkim, trzeba przyznać – wstydem uświadomił sobie, że jest absolutnie zdecydowany uczynić z niego dłużnika, nawet kosztem ryzyka zawodowego. Przynajmniej wszystko, co Rossi zrobiłby później, aby mu się odwdzięczyć, zrobiłby dla niego, a nie dla ojca Paoli.
    Na tych rozmyślaniach minął mu kwadrans. Telefon nie zadzwonił. Pół godziny później zatelefonowała do niego sekretarka szefa, signorina Elettra, która chciała przynieść mu zdjęcia i listę wyrobów złotniczych znalezionych poza wyspą, na stałym lądzie, w przyczepie jednego z cygańskich dzieciaków, zatrzymanych dwa tygodnie temu. Matka chłopca utrzymywała, że wszystko jest jej własnością i pozostaje w rodzinie od wieków. Niestety, przeczyła temu wielka wartość biżuterii i fakt, że jeden z przedmiotów został już rozpoznany przez pewną niemiecką dziennikarkę, której mieszkanie okradziono ponad miesiąc temu.
    Brunetti spojrzał na zegarek i zobaczył, że jest już po piątej.
    – Nie, signorina, proszę się nie fatygować, przejrzę to jutro rano – powiedział.
    – Dobrze, Commissario. Będzie to na pana czekało. – Brunetti usłyszał, jak signorina Elettra przekłada jakieś papiery. – W takim razie idę do domu.
    – A vice-questore? – spytał Brunetti, zastanawiając się, jak też ona nie krępuje się opuścić biura na ponad godzinę przed końcem pracy.
    – Wyszedł przed pierwszą – rzekła obojętnie. – Powiedział, że zje obiad z questore, i myślę, że resztę popołudnia spędził w jego towarzystwie.
    O czymże może rozmawiać jego szef ze swoim szefem, zastanawiał się Brunetti. Zawodowe ambicje Patty nigdy nie przyniosły nic dobrego pracownikom komendy. Przeważnie popisywał się energią i żywotnością, w wyniku czego wciąż zarzucano ich nowymi planami i wytycznymi, które rzadko sprawdzały się w praktyce i z których i tak wkrótce rezygnowano.
    Życząc signorinie Elettrze przyjemnego wieczoru, Brunetti rozłączył się. Jeszcze dwie godziny siedział w biurze, czekając, że może Rossi zadzwoni. Kiedy minęła siódma, zszedł na dół do pokoju odpraw.
    Przy biurku siedział Pucetti i podpierając głowę rękami, czytał książkę.
    – Pucetti?
    Młody oficer podniósł oczy znad książki i widząc Brunettiego, natychmiast wstał. Ku zadowoleniu szefa, po raz pierwszy, odkąd zaczął pracować w komendzie, powstrzymał odruch zasalutowania.
    – Idę do domu, Pucetti. Gdyby ktoś mnie szukał… gdyby szukał mnie jakiś mężczyzna, proszę, daj mu mój numer domowy i poproś, żeby zadzwonił jak najprędzej.
    – Jasne, szefie – odrzekł młody oficer i tym razem zasalutował.
    – Co czytasz? – spytał Brunetti.
    – Nie czytam właściwie, szefie. To jest gramatyka rosyjska.
    – Gramatyka rosyjska? Po co ci to, jeśli oczywiście nie jestem niedyskretny? – spytał Brunetti, patrząc na strony zapisane cyrylicą.
    – Chętnie panu odpowiem – rzekł z uśmiechem Pucetti. – Moja dziewczyna jest Rosjanką i chciałbym móc porozmawiać z nią w jej ojczystym języku.
    – Nie wiedziałem, że masz dziewczynę, Pucetti – powiedział Brunetti, myśląc o tysiącach rosyjskich prostytutek napływających do zachodniej Europy i starając się zachować neutralny ton.
    – Mam, szefie. – Pucetti uśmiechnął się ponownie, tym razem szeroko.
    – A co ona robi tutaj, we Włoszech? – zaryzykował komisarz. – Pracuje?
    – Uczy rosyjskiego i matematyki w liceum, do którego chodzi mój brat. Tam ją spotkałem.
    – Jak długo ją znasz?
    – Sześć miesięcy.
    – To brzmi poważnie.
    Młody człowiek znów się uśmiechnął i Brunetti stwierdził, że ma wyjątkowo miłą twarz.
    – Mam poważne zamiary, szefie. Jej rodzina przyjedzie tutaj w lecie i ona chce, żeby mnie poznali.
    – A więc uczysz się języka? – Brunetti wskazał głową rozłożoną książkę.
    Pucetti przesunął ręką po włosach.
    – Powiedziała, że jej rodzinie się nie podoba, że ona chce wyjść za policjanta. Widzi pan, jej rodzice są chirurgami. Wiec pomyślałem sobie, że dobrze by było, gdybym mógł z nimi choć trochę porozmawiać. A ponieważ nie mówię ani po niemiecku, ani po angielsku, myślę, że gdybym zaczął do nich mówić w ich języku, zobaczyliby, że nie jestem jakimś tam durnym gliną.
    – To chyba bardzo mądre posuniecie, Pucetti. Zostawiam cię z twoją gramatyką – powiedział Brunetti i wyszedł.
    – Do swidania – usłyszał za plecami.
    Niestety nie umiał Pucettiemu odpowiedzieć po rosyjsku, pożegnał go więc zwykłym „do widzenia”. Przez całą drogę do domu myślał o dziewczynie Pucettiego, która uczy matematyki, i o Pucettim, który uczy się rosyjskiego, żeby spodobać się jej rodzicom. Zastanawiał się, czy on sam, biorąc pod uwagę okoliczności, nie jest przypadkiem durnym gliną.
    W piątki Paola nie miała zajęć na uczelni, więc zwykle spędzała popołudnie na szykowaniu wymyślnej kolacji. Czekała na to cała rodzina i tego wieczoru nie spotkał ich zawód. U rzeźnika za targiem warzywnym Paola znalazła wspaniałą gicz jagnięcą i podała ją z młodymi ziemniakami posypanymi rozmarynem. Oprócz tego na stole pojawiły się cukinia trifolata i marcheweczki przyrządzone w tak słodkim sosie, że Brunetti miał ochotę zjeść ich jeszcze trochę na deser, gdyby Paola nie podała pieczonych gruszek w białym winie.
    Po kolacji zległ na kanapie niczym foka na piasku, pozwalając sobie na zaledwie naparsteczek armaniaku.
    Kiedy Paola rutynowymi groźbami wysłała niespecjalnie opierające się dzieci do odrabiania lekcji i wreszcie usiadła, nalała sobie, będąc w tych sprawach mniej obłudna od męża, zdrową porcję miodowego trunku.
    – Boże, ale dobre! – westchnęła po pierwszym łyku.
    Zrelaksowany Brunetti poczuł się jak we śnie.
    – Wiesz, kto do mnie dzisiaj dzwonił? – zapytał.
    – Nie, kto?
    – Franco Rossi. Ten facet z Ufficio Catasto.
    Paola zamknęła oczy i zagłębiła się w fotelu.
    – O Boże. A ja myślałam, że to się skończyło, że cała ta sprawa znikła z powierzchni ziemi. Co mówił? – spytała po chwili.
    – Wcale nie dzwonił w sprawie naszego mieszkania.
    – A czegóż innego mógł od ciebie chcieć?
    Zanim Brunetti zdążył jej odpowiedzieć, spytała:
    – Czy dzwonił do ciebie do biura?
    – Tak. Dlatego to jest takie dziwne. Kiedy był u nas, wcale nie wiedział, że pracuję w policji. Zapytał mnie wtedy, no, może niebezpośrednio, jaki jest mój zawód, i powiedziałem mu, że studiowałem prawo.
    – Czy tak przeważnie robisz?
    – Tak.
    Brunetti zamilkł.
    – Więc musiał się od kogoś dowiedzieć? – spytała po chwili Paola.
    – Tak mówił. Dowiedział się od jakiegoś znajomego.
    – Czego chciał?
    – Nie wiem. Dzwonił z telefonino, a ponieważ sprawiał wrażenie, jakby chciał mi powiedzieć coś w zaufaniu, zaproponowałem, żeby zadzwonił do mnie z budki.
    – No i?
    – I nie zadzwonił.
    – Może zmienił zamiar.
    Brunetti wzruszył ramionami na tyle, na ile może nimi wzruszyć człowiek objedzony giczą jagnięcą i rozparty na kanapie.
    – Jeśli to jest naprawdę ważne, na pewno jeszcze zadzwoni – stwierdziła Paola.
    – Chyba tak. – Brunetti zastanawiał się nad następnym łykiem armaniaku, ale zamiast się napić, zapadł w półgodzinną drzemkę. Kiedy się obudził, w ogóle nie pamiętał o Francu Rossim, natomiast pamiętał o armaniaku i myśl o nim towarzyszyła mu przez całą drogę do łóżka.

Rozdział 5

    Tak jak Brunetti się obawiał, w poniedziałek zawezwał go vice-questore Patta, najprawdopodobniej w związku z piątkową rozmową z questore w porze lunchu. Wezwanie otrzymał około jedenastej, wkrótce po przybyciu Patty do komendy.
    – Dottore? – usłyszał i w drzwiach gabinetu zobaczył signorinę Elettrę, z błękitną teczką dokumentów w dłoni. Przez chwilę się zastanawiał, czy nie dobrała koloru okładki tak, żeby pasowała jej do sukienki.
    – Dzień dobry, signorina. – Przywołał ją do biurka. – Czy to jest lista tej skradzionej biżuterii?
    – Tak, i zdjęcia – odpowiedziała, wręczając mu teczkę z dokumentami. – Vice-questore chce z panem rozmawiać.
    Ton jej głosu nie zapowiadał żadnego niebezpieczeństwa, więc Brunetti tylko skinął głową. Kiedy otwierał teczkę, Elettra wciąż stała. Do pierwszej strony przyczepione były zszywkami cztery kolorowe fotografie, przedstawiające po jednej sztuce biżuterii, w sumie chodziło o trzy pierścionki i misterną złotą bransoletę z rzędem kamieni przypominających małe szmaragdy.
    – Wygląda to tak, jakby właścicielka była przygotowana na rabunek – powiedział Brunetti, dziwiąc się, że ktoś mógł zadać sobie trud zrobienia artystycznych zdjęć całej swojej biżuterii, i natychmiast wietrząc oszustwo ubezpieczeniowe.
    – Każdy jest przygotowany na rabunek – stwierdziła Elettra.
    – Jak pani może mówić coś takiego, signorina. – Zdumiony uniósł głowę znad teczki.
    – Może nie powinnam, zwłaszcza biorąc pod uwagę, gdzie pracuję, ale naprawdę tak myślę. Ludzie teraz tylko o tym mówią – dodała, zanim Brunetti zdążył zebrać myśli.
    – W Wenecji mamy o wiele mniej przestępstw niż w każdym innym włoskim mieście – oburzył się komisarz. – Widocznie nie przeglądała pani statystyk.
    Elettra co prawda nie wzniosła oczu do nieba, ale za to rzekła:
    – Nie uważa pan chyba, dottore, że statystyki odzwierciedlają to, co się naprawdę dzieje?
    – O co pani chodzi?
    – Ile, pana zdaniem, mamy w tej chwili zgłoszonych włamań czy rabunków?
    – Dopiero pani powiedziałem. Czytałem statystyki przestępstw, tak jak my wszyscy.
    – Statystyki nie mają z tym nic wspólnego. – Ponieważ Brunetti milczał, dodała: – Nie wierzy pan chyba, że ludzie, jak tylko coś się stanie, zaraz idą z tym na policję?
    – No, może nie wszyscy, ale większość na pewno tak.
    – A ja jestem pewna, że większość na pewno nie. – Elettra wzruszyła ramionami i stanęła nieco swobodniej, co wcale nie złagodziło tonu jej głosu.
    – Czy może mi pani podać jakiś konkretny powód, dla którego pani tak twierdzi? – poprosił Brunetti, odkładając dokumenty.
    – Znam trzy osoby, do których w ciągu ostatnich trzech miesięcy się włamano i które nie zgłosiły tego policji – powiedziała Elettra. – Chociaż nie, jedna z nich zgłosiła – dodała po chwili. – Ten człowiek udał się na posterunek koło kościoła San Zaccaria i powiedział, że włamano się do jego mieszkania. Dyżurny sierżant poprosił go, żeby przyszedł następnego dnia, kiedy będzie obecny oficer zajmujący się włamaniami.
    – No i poszedł na posterunek następnego dnia?
    – Oczywiście, że nie. Po co?
    – Czy taka postawa nie jest negatywna, signorina?
    – Pewnie, że jest – odpowiedziała Elettra jeszcze zuchwałej niż do tej pory. – A jakiej postawy spodziewa się pan po mnie?
    Jej podniesiony głos spowodował, że pogodny nastrój, który wnosiła zwykle do pokoju, znikł i Brunettiego ogarnęło przygnębienie, takie jak po każdej kłótni z Paolą. Próbując się od niego uwolnić, popatrzył na zdjęcia na biurku.
    – Które z tych rzeczy znaleziono u Cyganki? – spytał.
    Signorina Elettra, również skrępowana nieprzyjazną atmosferą, skwapliwie pochyliła się nad fotografiami i wskazała palcem bransoletę.
    – Znalazła się właścicielka, która ją zidentyfikowała, miała nawet rachunek z opisanymi detalami. Nie sądzę, żeby to miało znaczenie, ale powiedziała, że tego popołudnia, kiedy się do niej włamano, widziała trzy Cyganki na Campo San Fantin.
    – Nie, to nie ma znaczenia – przyznał Brunetti.
    – A co tu może mieć znaczenie? – spytała zrzędliwie Elettra.
    Normalnie Brunetti zwróciłby jej uwagę, że prawo jest takie samo dla Cyganów, jak dla wszystkich innych ludzi, ale nie chciał ponownie zepsuć nastroju. Zamiast tego spytał:
    – W jakim wieku jest ten chłopiec, jej syn?
    – Według matki ma piętnaście lat, ale oczywiście nie potwierdza tego żaden dokument, nie ma metryki ani świadectw szkolnych, więc dzieciak może mieć równie dobrze osiemnaście lat. Dopóki matka będzie się upierać przy piętnastu, nie można go aresztować. Przez parę dobrych lat smarkacz może bezkarnie robić, co mu się spodoba.
    Oczy Elettry znów zabłysły gniewem.
    – Hmm – mruknął Brunetti, zamykając teczkę z dokumentami. Postanowił zmienić temat. – Czy może domyśla się pani, o czym chce ze mną rozmawiać vice-questore? – spytał.
    – Prawdopodobnie o czymś, co wynikło podczas jego spotkania z questore – odrzekła Elettra obojętnym tonem.
    Brunetti westchnął głośno i wstał. Mimo że problem Cyganów pozostał nierozwiązany, Elettra uśmiechnęła się.
    – Naprawdę, dottore, proszę mi wierzyć, nie mam pojęcia, czego vice-questore może od pana chcieć. Powiedział mi tylko, że chce pana widzieć.
    – No to idę zobaczyć, o co chodzi.
    Pod drzwiami Brunetti zatrzymał się i przepuścił sekretarkę. Zeszli razem po schodach, kierując się ku gabinetowi Patty. Przed gabinetem znajdowała się niewielka wnęka z oknem, służąca za sekretariat.
    Właśnie dzwonił telefon. Elettra sięgnęła po słuchawkę, przechylając się nad biurkiem.
    – Biuro vice-questore Patty. Tak, dottore, tak. Już pana łączę. – Nacisnęła jeden z bocznych przycisków aparatu i rozłączyła się. – Burmistrz. Będzie pan musiał zaczekać.
    Telefon znów zadzwonił. Z szybkiego spojrzenia, jakie mu rzuciła, Brunetti wywnioskował, że tym razem była to rozmowa prywatna, wziął więc z biurka poranne wydanie „II Gazzettino” i podszedł do okna. Gdy się odwrócił, napotkał spojrzenie Elettry, która się uśmiechnęła, odwróciła razem z krzesłem plecami do niego i przysunęła słuchawkę bliżej ust. Brunetti wyszedł na korytarz.
    W rękach miał tę część gazety, której nie zdążył przejrzeć rano. Górna połowa pierwszej strony była poświęcona trwającemu wciąż dochodzeniu w sprawie przydzielania kontraktów na odbudowę teatru La Fenice. Prowadzono je z tak wyraźnie złą wolą, że właściwie nie zasługiwało na miano dochodzenia. Po latach dyskusji i wzajemnych oskarżeń nawet ci nieliczni, którzy jeszcze orientowali się w chronologii wydarzeń, stracili resztę zainteresowania, jak również nadzieję na obiecaną odbudowę. Brunetti rozłożył gazetę i przeniósł wzrok niżej.
    Po lewej stronie zobaczył fotografię. Widział już gdzieś tę twarz, ale dopiero kiedy przeczytał podpis, przypomniał sobie, gdzie. „Francesco Rossi, miejski rzeczoznawca budowlany, który nie odzyskał jeszcze przytomności po upadku z rusztowania…”
    Rozejrzał się wokół i przebiegł niecierpliwie wzrokiem krótką notatkę pod zdjęciem.

    Francesco Rossi, miejski rzeczoznawca budowlany zatrudniony w Ufficio Catasto, spadł w piątek po południu z rusztowania budynku w dzielnicy Santa Croce. Rossi przeprowadzał kontrolę dokonywanych prac restauracyjnych. Natychmiast przewieziono go na oddział pomocy doraźnej w Ospedale Civile, gdzie jego stan ocenia się jako niepewny.

    Jeszcze zanim został policjantem, Brunetti przestał wierzyć w tak zwane zbiegi okoliczności. Do wypadków doprowadzały inne wypadki, które wydarzyły się wcześniej. Od kiedy zaczął pracować jako policjant, wzbogacił to przekonanie pewnością, że powiązania między wydarzeniami, a przynajmniej wydarzeniami, którymi zajmował się teraz, rzadko są niewinne. Franca Rossiego właściwie wcale by nie zapamiętał, gdyby nie jego dziwna reakcja na propozycję wyjrzenia przez taras – dziś jeszcze widział, jak młody człowiek w geście paniki zasłania się przed nim podniesioną dłonią. Dzięki temu zresztą na moment zmienił się z nijakiego urzędnika beznamiętnie recytującego przepisy w zwyczajnego człowieka, który ma swoje słabości.
    W to, że Rossi spadł z rusztowania, Brunetti nie wierzył ani przez chwilę. Nie zamierzał w związku z tym tracić czasu na zastanawianie się, czego konkretnie mógł dotyczyć jego telefon.
    W tym stanie ducha wrócił do sekretariatu signoriny Elettry i odłożył gazetę na biurko. Elettra wciąż była odwrócona plecami i śmiała się cicho do kogoś w słuchawce. Właściwie jej nie widząc i zapominając zupełnie o spotkaniu z szefem, Brunetti opuścił komendę, kierując swe kroki do Ospedale Civile.

Rozdział 6

    W drodze do szpitala Brunetti zadumał się nad tym, ile razy przez te wszystkie lata przychodził tu służbowo i niby Dante przekraczał te rozwarte odrzwia, za którymi czaiły się ból, cierpienie i śmierć. Nie myślał jednak o poszczególnych pacjentach, raczej o cierpieniach w ogólności, o marności życia i o tym, że często męki psychiczne gorsze są od bólu fizycznego. Otrząsnął się. Nie miał ochoty na te ponure refleksje.
    W portierni zapytał, gdzie może znaleźć niejakiego Franca Rossiego, którego przywieziono podczas weekendu, nieprzytomnego po upadku z rusztowania. Czarnobrody portier, którego Brunetti jakby skądś znał, spytał, na jaki oddział przyjęto signora Rossiego. Brunetti przypuszczał, że pewnie na oddział intensywnej terapii. Portier wybrał jeden numer, potem drugi i oznajmił, że signora Rossiego nie ma ani na oddziale intensywnej terapii, ani na oddziale pomocy doraźnej.
    – Może neurologia? – podsunął komisarz.
    Z zawodowym spokojem portier wybrał jeszcze jeden numer z pamięci, lecz również bez rezultatu.
    – Więc gdzie on może być? – spytał Brunetti.
    – Czy jest pan pewien, że przywieziono go tutaj? – spytał portier.
    – Tak podała „Il Gazzettino”.
    Portier spojrzał na niego wymownie i pokiwał głową. Jeśli po akcencie nie można było stwierdzić, czy był wenecjaninem, to spojrzenie, które rzucił Brunettiemu, nie pozostawiało co do tego żadnych wątpliwości. Spytał jednak:
    – Czy doznał obrażeń wskutek upadku z rusztowania?
    Brunetti skinął głową.
    – To sprawdzę jeszcze oddział ortopedyczny – zaproponował portier.
    Wybrał numer i podał nazwisko Rossiego. Cokolwiek usłyszał, posłał komisarzowi szybkie spojrzenie, zasłonił słuchawkę dłonią, słuchał jeszcze przez moment, po czym zapytał:
    – Czy należy pan do rodziny?
    – Nie.
    – Więc kim pan jest? Przyjacielem?
    Bez chwili wahania Brunetti potwierdził.
    Portier powiedział jeszcze parę słów do słuchawki, zamilkł i rozłączył się.
    – Przykro mi, ale pański przyjaciel zmarł dziś rano – oznajmił.
    Brunetti doznał lekkiego szoku. Ogarnął go dziwny smutek, jakby zmarły był naprawdę jego bliskim. Popatrzył na portiera.
    – Oddział ortopedyczny? – spytał.
    Portier wzruszył ramionami, jakby dając do zrozumienia, że nie ma nic wspólnego z przekazaną informacją.
    – Powiedziano mi, że został przewieziony na oddział ortopedyczny, ponieważ miał złamane obie ręce.
    – Ale dlaczego zmarł?
    Portier zamilkł na chwilę, tak jak należy w obliczu śmierci.
    – Tego mi pielęgniarka nie powiedziała – rzekł wreszcie. – Ale niech pan spróbuje się dowiedzieć bezpośrednio na oddziale. Wie pan, jak tam trafić?
    Brunetti skinął twierdząco głową.
    – Tak mi przykro z powodu pańskiego przyjaciela, signore – rzucił za nim portier na pożegnanie.
    Brunetti ruszył przez wysoko sklepiony hol szpitala, ślepy na jego urodę. Świadomym wysiłkiem woli odsuwał od siebie wszystkie opowieści, jakie słyszał o obrosłej już legendą nieskuteczności szpitali publicznych. Rossiego przeniesiono na oddział ortopedii, gdzie zmarł. Tylko to powinno go w tej chwili interesować. Idąc korytarzami, nie mógł jednak oprzeć się wrażeniu, że znajduje się w jednym z tych wielkich – nowojorskich czy londyńskich – teatrów, w których przez całe lata idzie ten sam spektakl, zmienia się tylko obsada. Jedni odchodzą na emeryturę, drudzy – do innych ról, ale temat i kostiumy pozostają te same. Wydało mu się nagle, że jest widzem, a mężczyźni i kobiety przesuwający się pod łukowatym sklepieniem, w szlafrokach i piżamach, w gipsie czy o kulach, to aktorzy, a niektórzy z nich, tak jak Rossi, czasem schodzą ze sceny na zawsze.
    Kiedy dotarł na oddział ortopedii, zobaczył u szczytu schodów jakąś próżnującą pielęgniarkę, która stała i paliła papierosa. Gdy zauważyła nadchodzącego Brunettiego, zdusiła niedopałek w papierowym kubeczku i otworzyła drzwi, żeby wrócić na oddział.
    – Bardzo przepraszam – rzekł Brunetti, wślizgując się za nią.
    Wyrzuciła kubeczek i odwróciła się.
    – Tak? – rzuciła obojętnie, ledwo na niego spojrzawszy.
    – Przyszedłem w sprawie Franca Rossiego – powiedział. – Portier na dole mówił, że jest na tym oddziale.
    Pielęgniarka popatrzyła na niego uważniej i jakby cieplej. Najwidoczniej z tego powodu, że pytał o osobę, która dopiero co zmarła, zasługiwał na więcej sympatii.
    – Czy jest pan krewnym? – spytała.
    – Nie, przyjacielem.
    – Tak mi przykro – powiedziała i w głosie jej nie było już zawodowej obojętności, tylko szczere współczucie.
    Brunetti podziękował jej.
    – A co się właściwie stało? – zapytał.
    Pielęgniarka ruszyła przodem. Brunetti, myśląc, że prowadzi go do Rossiego, poszedł za nią.
    – Przywieźli go w sobotę po południu – usłyszał. – Tam na dole zbadali go i stwierdzili, że ma złamane obie ręce, więc odesłali go od razu do nas.
    – Ale w papierach jest napisane, że był nieprzytomny.
    Pielęgniarka przyspieszyła kroku, idąc do wahadłowych drzwi na końcu korytarza.
    – Nie mogę nic na ten temat powiedzieć. Już jak go przywieźli, był nieprzytomny.
    – Nieprzytomny? Dlaczego?
    Pielęgniarka milczała, jakby zastanawiając się, co może mu wyjawić.
    – Musiał przy upadku uderzyć się w głowę.
    – A może pani wie, z jakiej wysokości spadł?
    Pokręciła przecząco głową i pchnęła drzwi, przytrzymując je dla niego. Znaleźli się w dużym, pustym pomieszczeniu, w którego kącie stało samotne biurko. Pielęgniarka milczała.
    – Czy był bardzo poraniony? – Brunetti postanowił spytać o coś innego.
    Pielęgniarka zawahała się i rzekła:
    – Lepiej będzie, jeśli pan zapyta jednego z lekarzy.
    – Czy to te obrażenia głowy spowodowały śmierć?
    Nie wiedzieć czemu miał wrażenie, że przy każdym jego pytaniu pielęgniarka jakby sztywnieje, a jej głos staje się coraz bardziej obojętny i chłodny.
    – O to również musi pan spytać lekarza.
    – Ale ja wciąż nie rozumiem, dlaczego on znalazł się na tym oddziale.
    – Z powodu połamanych rąk – powiedziała.
    – Ale jeśli rany na głowie… – zaczął Brunetti, lecz siostra już podeszła do innych wahadłowych drzwi, na lewo od biurka.
    – Może lepiej wyjaśnią to panu na dole, na oddziale pomocy doraźnej. Proszę zapytać o doktora Carraro – rzuciła przez ramię i znikła.
    Brunetti zbiegł na dół. Tam wyjaśnił dyżurnej pielęgniarce, że jest przyjacielem Franca Rossiego, tego, który zmarł zaraz po przyjęciu na oddział, i że chciałby, jeśli można, porozmawiać z doktorem Carraro. Pielęgniarka spytała go o nazwisko, kazała mu zaczekać i poszła poszukać lekarza. Pod ścianą stał rząd plastikowych krzeseł. Brunetti usiadł. Nagle poczuł się bardzo zmęczony.
    Po mniej więcej dziesięciu minutach przez wahadłowe drzwi wszedł mężczyzna w białym kitlu. Trzymając ręce w kieszeniach, zrobił kilka kroków w kierunku Brunettiego i zatrzymał się, najwyraźniej w oczekiwaniu, że ten wstanie i do niego podejdzie. Jak wielu niskich mężczyzn, poruszał się rozkołysanym agresywnym krokiem. Miał kręcone siwe włosy przylizane brylantyną i czerwonawe policzki, które bardziej niż o zdrowiu świadczyły o nadużywaniu alkoholu. Brunetti podniósł się uprzejmie z krzesła i podszedł do lekarza. Był od niego wyższy co najmniej o głowę.
    – Kim pan jest? – spytał Carraro z urazą, ponieważ tak jak prawie zawsze, gdy rozpoczynał rozmowę, musiał popatrzeć w górę.
    – Być może powiedziała to już panu pielęgniarka, dottore. Jestem znajomym signora Rossiego – rzekł Brunetti.
    – Gdzie jest jego rodzina? – spytał lekarz.
    – Nie wiem. Czy ich w ogóle zawiadomiono?
    Uraza lekarza przeszła w irytację – co ten człowiek sobie myśli? Że on, Carraro, nie ma nic lepszego do roboty, jak tylko siedzieć i wydzwaniać w poszukiwaniu członków rodziny osób, którym akurat się zmarło? Nie odpowiedział więc na pytanie Brunettiego, a za to sam spytał:
    – Czego pan sobie życzy?
    – Chciałbym znać przyczynę śmierci signora Rossiego – oznajmił Brunetti spokojnie.
    – Co to pana obchodzi?
    „Il Gazzettino” często przypominała, że w Ospedale Civile brakowało wykwalifikowanego personelu; że szpital był przepełniony, a lekarze często zmuszeni pracować po godzinach.
    – Czy przywieziono go na pana dyżur, dottore? – spytał Brunetti, nie zważając na napastliwy ton.
    – Zadałem panu pytanie, kim pan jest. – Carraro był wyraźnie w wojowniczym nastroju.
    – Nazywam się Guido Brunetti – wyjaśnił spokojnie komisarz. – O tym, że signor Rossi przebywa tutaj, dowiedziałem się z gazety, przyszedłem więc go odwiedzić. Portier poinformował mnie, że on umarł, i skierował mnie tutaj.
    – Po co?
    – Między innymi żeby się dowiedzieć, jaka była przyczyna jego śmierci.
    – Co to znaczy „między innymi”? – Twarz doktora zaczerwieniła się do tego stopnia, że nie trzeba było być lekarzem, aby uznać to za groźny objaw.
    – Powtarzam się, dottore – rzeki Brunetti z obłudnym uśmiechem – ale chciałbym poznać przyczynę śmierci.
    – Powiedział pan, ze jest znajomym zmarłego, prawda?
    – Tak.
    – Więc nie mam obowiązku udzielić panu takiej informacji. Takiej informacji udziela się wyłącznie najbliższej rodzinie.
    – Kiedy będzie sekcja, dottore? – spytał Brunetti, jakby nie usłyszał tych słów.
    – Kiedy będzie co?! – wykrzyknął oburzony Carraro, po czym ruszył ku drzwiom, z pogardą nadymając tors. Nie zamierzał ani chwili dłużej przebywać w towarzystwie tego bezczelnego dyletanta.
    – Kiedy będzie przeprowadzona sekcja? – powtórzył Brunetti, rezygnując z grzecznościowych form i tytułów.
    Lekarz odwrócił się i wykonując nieco melodramatyczny gest, szybko podszedł z powrotem do Brunettiego.
    – O tym zdecyduje szpital, signore. I naprawdę nie sądzę, żeby pana to w jakikolwiek sposób dotyczyło.
    Dlaczego on się tak denerwuje, pomyślał Brunetti, przecież zadaję zupełnie niewinne pytania.
    Wyciągnął portfel z legitymacją. Przytrzymał ją wyżej, żeby Carraro musiał podnieść głowę, aby odczytać treść. Lekarz chwycił ją i przyciągnął sobie do oczu.
    – Więc kiedy będzie sekcja, dottore?
    Carraro, wciąż skupiony na legitymacji Brunettiego, jakby wpatrywanie się w nią mogło ją zmienić lub nadać jej nowe znaczenie, zajrzał na odwrotną stronę, która zawierała tyle samo użytecznych informacji, co obecnie jego umysł. Kiedy się w końcu odezwał, w jego głosie już nie było arogancji.
    – Kto pana zawiadomił? – spytał podejrzliwie.
    – Nie jest istotne, kto nas zawiadomił. – Brunetti celowo użył liczby mnogiej, chcąc wywołać wrażenie, że w całym szpitalu uwijają się teraz policjanci, którzy, konfiskując dokumentację, zdjęcia rentgenowskie i karty pacjentów, wypytują wszystkich o Franca Rossiego. – Powinna panu wystarczyć sama nasza obecność.
    – Nie mamy tutaj na dole rentgena – powiedział Carraro, zwracając legitymację. – Dlatego kiedy zobaczyliśmy jego ręce, wysłaliśmy go na rentgen, a potem na ortopedię. To wydawało się oczywiste. Każdy lekarz zrobiłby tak samo.
    Każdy lekarz w Ospedale Civile, pomyślał Brunetti, ale się nie odezwał.
    – Czy były złamane? – zapytał.
    – Oczywiście, i to obydwie, prawa nawet w dwóch miejscach. Wysłaliśmy go na górę, żeby mu je nastawiono i założono gips. Nie mogliśmy zrobić nic więcej. To jest normalna procedura. Najpierw trzeba było zająć się złamaniami, potem dopiero można było leczyć go dalej, w razie potrzeby.
    – Na przykład na neurologii? – spytał Brunetti.
    Carraro wzruszył ramionami.
    – Przepraszam, dottore, ale nie usłyszałem pana odpowiedzi – rzekł Brunetti sarkastycznie.
    – Możliwe, że tam.
    – Czy zauważył pan jakieś obrażenia, które uzasadniałyby wysłanie go na neurologię? Czy zapisał pan to w jego karcie?
    – Chyba tak – rzekł Carraro wymijająco.
    – Chyba tak czy tak?
    – Tak – stwierdził Carraro.
    – Czy wymienił pan w karcie obrażenia głowy? Jako rezultat upadku? – spytał Brunetti.
    Carraro kiwnął głową twierdząco.
    – To wszystko jest w karcie.
    – Ale najpierw wysłał go pan na ortopedię?
    Twarz lekarza znów zabarwiły rumieńce złości. Co to by było, pomyślał Brunetti, gdybym nagle znalazł się w rękach tego człowieka?
    – On miał połamane ręce. Chciałem, żeby mu je najpierw złożono, dlatego wysłałem go na ortopedię. To oni powinni następnie skierować go na neurologię.
    – I co się dalej stało?
    Carraro zmienił się w przestraszonego urzędnika, który w obawie, że zaraz zostanie oskarżony o niedopełnienie obowiązków służbowych, zrzuca odpowiedzialność na innych.
    – To nie moja wina, jeśli ortopedia nie wysłała go tam, gdzie trzeba. Powinien pan porozmawiać z nimi, nie ze mną.
    – Na ile poważne były te obrażenia głowy?
    – Nie jestem neurologiem – padła natychmiastowa odpowiedź.
    – Przed chwilą powiedział pan, że zasygnalizował te obrażenia w jego karcie.
    – Tak, wszystko opisałem – rzekł Carraro.
    Brunetti miał ochotę powiedzieć lekarzowi, że jego obecność w szpitalu nie ma nic wspólnego z ewentualnym oskarżeniem kogokolwiek o zaniedbanie w obowiązkach. Wątpił jednak, czy Carraro mu uwierzy, a jeśli tak, czy będzie to miało jakiekolwiek znaczenie. Wielokrotnie stykał się z ludźmi, którzy w pracy kierowali się wyłącznie bezduszną rutyną, a liczne gorzkie doświadczenia nauczyły go, że wraz z wojskiem, mafią i być może klerem lekarze należą do zwartej grupy, której członkowie potrafią bronić swoich za cenę sprawiedliwości, prawdy, a nawet życia.
    – Dziękuję panu bardzo, dottore. – W głosie Brunettiego zabrzmiała prawdziwa szczerość, która najwyraźniej zaskoczyła rozmówcę. – Chciałbym go teraz zobaczyć.
    – Rossiego?
    – Tak.
    – Jest w kostnicy – oznajmił Carraro lodowatym tonem, który odzwierciedlał panującą tu atmosferę. – Wie pan, jak tam trafić?
    – Dziękuję, wiem.

Rozdział 7

    Idąc do kostnicy, Brunetti opuścił budynek, mógł więc zaczerpnąć świeżego powietrza. Szedł wzdłuż głównego dziedzińca, patrząc na niebo i kwitnące drzewa i myśląc, jak by to było dobrze, gdyby mógł zabrać na pamiątkę ten piękny widok puszystych chmur prześwitujących przez ukwiecone gałęzie. Skręcił w wąski korytarzyk prowadzący do obitorio, trochę przygnębiony faktem, że tak dobrze zna drogę do śmierci.
    Dyżurujący przy drzwiach woźny poznał go i przywitał skinieniem głowy. W ciągu lat obcowania z umarłymi stał się takim samym milczkiem jak oni.
    – Franco Rossi – rzekł Brunetti tonem wyjaśnienia.
    Mężczyzna odpowiedział kolejnym skinieniem i wprowadził Brunettiego do pomieszczenia, gdzie na stołach leżały obłe kształty przykryte prześcieradłami. Przeszli na drugi koniec sali i zatrzymali się przy jednym z nich. Woźny nie uczynił żadnego gestu, żeby odkryć ciało. Brunetti popatrzył na sylwetkę pod prześcieradłem: sterczący nos, zapadnięta broda, nierówna powierzchnia złamana przez dwie wypukłości, które musiały być zagipsowanymi rękami, i wreszcie dwa walcowate kształty, zakończone skierowanymi na zewnątrz stopami.
    – Był moim przyjacielem – powiedział Brunetti jakby do siebie, odkrywając prześcieradło.
    Niebieskie wgłębienie nad lewym okiem psuło symetrię czoła, dziwnie rozpłaszczonego, jakby zgniecionego ogromną dłonią. Co do reszty – była to znajoma Brunettiemu zwykła, banalna twarz. Paola powiedziała kiedyś, że według Henry’ego Jamesa, jej ulubionego pisarza, śmierć przydawała człowiekowi dostojeństwa. Jednak widok tego płaskiego, anonimowego i zimnego ciała świadczył o czymś przeciwnym.
    Naciągając z powrotem prześcieradło na twarz zmarłego, Brunetti zastanowił się, na ile ten kształt był jeszcze Rossim. Bo jeśli nie był to już Rossi, dlaczego to, co tu leżało, miałoby zasługiwać na szacunek? Podziękował woźnemu i opuścił pomieszczenie. Kiedy znalazł się na dziedzińcu, powiew ciepłego powietrza sprawił mu prawdziwą ulgę. Przedtem myślał, żeby pójść na oddział ortopedii, zobaczyć, jaką historią uraczą go z kolei tamci lekarze, ale prześladował go widok zmasakrowanej twarzy Rossiego i pragnął tylko jednego: natychmiast opuścić szpital. Szybkim krokiem skierował się ku wyjściu. Tym razem, przystając na portierni, pokazał legitymację i spytał o adres Rossiego.
    Portier szybko wyszukał dane, razem z numerem telefonu. Był to numer, którego cyfry wskazywały na dzielnicę Castello, i kiedy Brunetti spytał portiera, czy może wie, gdzie to jest, ten odrzekł, że to musi być koło kościoła Santa Giustina, blisko sklepu, w którym była kiedyś klinika lalek.
    – Czy ktoś się już o niego dowiadywał? – spytał Brunetti.
    – Nikt, w każdym razie nikt na mojej zmianie, Commissario. Ale szpital zawiadomił rodzinę, więc będą wiedzieli, gdzie go szukać.
    Brunetti spojrzał na zegarek. Dochodziła pierwsza, wątpił jednak, czy tego dnia rodzina Rossiego zasiądzie do południowego posiłku. Zresztą czy Rossi miał jakąś rodzinę? Przecież go w ogóle nie znał. Wiedział, że Rossi pracował w Ufficio Catasto, że spadł z rusztowania, a potem zmarł. Z ich jedynego krótkiego spotkania i jeszcze krótszej rozmowy telefonicznej mógł wywnioskować, że nieśmiały pracownik urzędu był obowiązkowy i drobiazgowy. I jeszcze, że się przestraszył, kiedy Brunetti zaproponował mu wyjście na taras u siebie w mieszkaniu – komisarz dobrze pamiętał tę przerażoną, zesztywniałą sylwetkę z uniesioną w obronie dłonią.
    Ruszył w dół Barbaria delle Tolle, w kierunku kościoła San Francesco della Vigna. Z prawej minął sprzedawcę owoców, tego w peruce, który właśnie zamykał stoisko, przykrywając zieloną płachtą otwarte skrzynki z owocami i jarzynami gestem nieprzyjemnie kojarzącym się Brunettiemu z jego własnym, którym zaledwie przed chwilą nasunął prześcieradło na twarz Rossiego. Cóż, tutaj wszystko toczyło się jak co dzień, ludzie załatwiali ostatnie sprawy i spieszyli na obiad do domu.
    Bez większego trudu znalazł adres, pod którym mieszkał Rossi: z prawej strony campo, dwa numery za kolejną agencją handlu nieruchomościami, na wąskiej miedzianej tabliczce koło dzwonka na pierwsze piętro Brunetti zobaczył wyryte nazwisko i imię: ROSSI, FRANCO. Nacisnął dzwonek, poczekał chwilę, nacisnął ponownie. Odpowiedziała mu cisza. Nacisnął dzwonek powyżej, również bez rezultatu. Spróbował dzwonek poniżej.
    Po chwili w domofonie odezwał się męski głos:
    – Tak, kto tam?
    – Policja.
    Jak zwykle po tym oświadczeniu nastąpiła cisza, po czym głos rzekł:
    – Proszę.
    Brunetti czekał na odgłos uwolnienia zatrzasku, zamiast tego jednak usłyszał kroki i ktoś otworzył drzwi od wewnątrz. W progu pojawił się niski mężczyzna. Jego wzrost nie od razu rzucał się w oczy, ponieważ stał na podwyższeniu, które miało zabezpieczyć przedsionek przed acgua alta, wysokim poziomem wody podmywającej fundamenty. Serwetka w prawym ręku wskazywała, że wstał właśnie od obiadu. Patrzył na Brunettiego podejrzliwie przez grube szkła, ale komisarz był do takich spojrzeń przyzwyczajony. Z lewej strony krawata miał czerwoną plamę, pewnie od sosu pomidorowego.
    – Tak? – spytał, nawet nie próbując się uśmiechnąć.
    – Przyszedłem w sprawie signora Rossiego – oznajmił Brunetti.
    Na dźwięk tego nazwiska rysy twarzy mężczyzny zmiękły.
    – Bardzo przepraszam. Powinienem był zaprosić pana do środka. Proszę, proszę. – Mężczyzna pochylił się, otwierając szerzej drzwi i wpuszczając Brunettiego na mały podest. Wyciągnął do niego rękę, ale szybko schował ją za siebie, zorientowawszy się, że wciąż trzyma w dłoni serwetkę. Znów się pochylił i drugą ręką popchnął drzwi, żeby się zamknęły.
    – Proszę za mną – powiedział, ruszając ku otwartym drzwiom, znajdującym się w połowie korytarza, naprzeciw schodów, które prowadziły na wyższe piętra budynku.
    Brunetti przepuścił mężczyznę i poszedł za nim. Znaleźli się przed małymi drzwiami, szerokimi może na metr. Tutaj próg też był podwyższony o dwa stopnie, podobnie jak przy głównym wejściu. Pomieszczenie, do którego weszli, było czyste, porządne i jak na mieszkanie usytuowane na piano rialzato* [Piano rialzato – podwyższony parter.] nadspodziewanie jasne. Aż cztery wysokie okna wychodziły na duży ogród po drugiej stronie szerokiego kanału.
    – Przepraszam, ale właśnie jadłem obiad – tłumaczył się mężczyzna, rzucając serwetkę na stół.
    – Nie chciałbym pana odrywać od posiłku – rzekł Brunetti.
    – Właściwie już kończyłem – powiedział tamten. Na stole leżała rozłożona gazeta i stał talerz ze sporą porcją spaghetti. – Nieważne – zapewnił go mężczyzna i wykonał zapraszający gest w kierunku kanapy stojącej na środku pokoju i zwróconej przodem do okien. – Czy mogę pana czymś poczęstować? Może un’ombra?
    Nic w tej chwili nie sprawiłoby Brunettiemu większej przyjemności niż kieliszek wina, ale odmówił. Wyciągnął rękę i przedstawił się. Mężczyzna również się przedstawił.
    – Marco Caberlotto.
    Brunetti usiadł na kanapie.
    – Co się dzieje z Frankiem? – zapytał Caberlotto, siadając naprzeciw niego.
    – Wie pan, że był w szpitalu? – spytał Brunetti.
    – Tak. Przeczytałem w porannej gazecie. Zaraz po obiedzie wybierałem się do niego. – Machnął dłonią w kierunku stołu i talerza ze stygnącym makaronem. – Jak on się czuje?
    – Obawiam się, że przynoszę złe wieści – zaczął Brunetti. Któryż raz wypowiadam to zdanie, pomyślał. Widząc, że Caberlotto zrozumiał, dodał tylko: – Do końca nie odzyskał przytomności. Zmarł dziś rano.
    Caberlotto wyszeptał coś i przyłożył dłoń do ust.
    – Nie wiedziałem. Biedny chłopiec.
    Zapadło milczenie.
    – Czy dobrze pan go znał? – spytał po chwili Brunetti.
    Caberlotto wyglądał, jakby nie usłyszał pytania.
    – Czy to prawda, że skądś spadł? Że spadł i uderzył się w głowę?
    Brunetti przytaknął.
    – Spadł? Z wysokości? – powtórzył Caberlotto z niedowierzaniem.
    – Tak. Dlaczego pan pyta?
    Caberlotto znów nie odpowiedział bezpośrednio na pytanie. – Ach, biedny, biedny chłopiec – mówił, kręcąc głową. – Nigdy bym nie pomyślał. Był taki ostrożny.
    – Jak to ostrożny? W pracy?
    Caberlotto popatrzył na Brunettiego spod oka.
    – Nie tylko w pracy, w ogóle – powiedział. – Był… No, był właśnie, tak jak mówiłem, ostrożny. Zamiast wychodzić i sprawdzać, co się dzieje na budowach, wolał siedzieć w biurze i studiować plany i projekty. Ciekawiło go na przykład, na jakiej zasadzie budynki są łączone razem, jak będą wyglądać po ukończeniu renowacji, to lubił najbardziej. Tę część swojej pracy. Sam mi mówił.
    Brunetti przypomniał sobie niedawną wizytę Rossiego u siebie w domu.
    – Ale ja myślałem, że do jego obowiązków należało również wizytowanie mieszkań, inspekcja domów, które zbudowano niezgodnie z przepisami – powiedział.
    Caberlotto wzruszył ramionami.
    – Wiem, że czasem musiał odwiedzać różne mieszkania, ale mam wrażenie, że robił to tylko w celu wyjaśnienia właścicielom różnych rzeczy, żeby rozumieli, co się dzieje – zamilkł, być może wspominając rozmowy z Rossim. – Nie znałem go aż tak dobrze – oznajmił w końcu. – Byliśmy sąsiadami, kiedy więc spotkaliśmy się na ulicy, zamienialiśmy kilka słów, czasem wstępowaliśmy do kawiarni. W ten sposób się dowiedziałem, że lubi studiować projekty domów.
    – Mówił pan, że zawsze był taki ostrożny – podpowiedział mu Brunetti.
    – Bardzo ostrożny, we wszystkim. – Caberlotto uśmiechnął się na jakieś wspomnienie. – Nawet sobie z niego żartowałem. Nigdy nie zniósł ze schodów żadnego pudła. Mówił, że jak idzie, musi widzieć swoje stopy.
    Znów zapadła cisza. Caberlotto jakby nie był pewien, czy ma mówić dalej.
    – Kiedyś wybuchła mu mała żarówka – rzekł w końcu. – Spytał, czy nie znam jakiegoś elektryka. Kiedy mi wyjaśnił, o co chodzi, powiedziałem, że sam może ją wymienić. Wystarczy zrobić taki sztyft z taśmy klejącej owiniętej wokół kawałka tektury, wsadzić to do gwintu i wykręcić. Ale powiedział, że boi się do tego dotknąć.
    Caberlotto zamilkł.
    – No i co się stało? – dopytywał się Brunetti.
    – Była niedziela. Nie sposób znaleźć kogokolwiek. No to poszedłem do niego, wyłączyłem prąd i wykręciłem resztki stłuczonej żarówki.
    Popatrzył na Brunettiego i wykonał prawą dłonią gest, jakby coś wykręcał.
    – Zrobiłem, tak jak mówiłem, sztyft z taśmy klejącej i wszystko od razu wyszło. Zajęło to najwyżej pięć sekund, ale on nigdy by tego nie zrobił. Wolałby nie używać pokoju, czekając na elektryka, niż naprawić to samemu. Nawet nie to, żeby się bał, widzi pan. Taka natura – powiedział z uśmiechem Caberlotto, podnosząc oczy na Brunettiego.
    – Czy był żonaty?
    Caberlotto pokręcił przecząco głową.
    – A miał jakąś przyjaciółkę?
    – Nie, chyba nie.
    Gdyby Brunetti znał lepiej Caberlotta, spytałby go o przyjaciela.
    – A rodzice?
    – Nie wiem. Jeśli jeszcze żyją, to chyba nie mieszkają w Wenecji. Nigdy o nich nie mówił i nigdy nie wyjeżdżał na żadne wakacje.
    – Jacyś znajomi?
    Caberlotto próbował sobie przypomnieć.
    – Widywałem go czasem na ulicy w towarzystwie – powiedział w końcu. – Albo jak siedział z kimś przy kieliszku. Wie pan, jak to jest. Ale nie zapamiętałem nikogo szczególnie ani też nie widziałem go dwa razy z tą samą osobą.
    Brunetti milczał.
    – Tak naprawdę to nie byliśmy zaprzyjaźnieni, być może nie przyglądałem mu się zbyt uważnie – dodał Caberlotto.
    – Czy przychodzili do niego jacyś goście? – spytał Brunetti.
    – Chyba tak. Ja nie za bardzo się orientuję, kto tu wchodzi i wychodzi. Słyszę, jak ludzie wchodzą po schodach i jak schodzą, ale kim oni są… – Wzruszył ramionami. – A pan, dlaczego właściwie pan tu przyszedł? – spytał nagle.
    – Ja też go znałem – odrzekł Brunetti. – Kiedy się dowiedziałem, że umarł, przyszedłem porozmawiać z jego rodziną, jako przyjaciel, to wszystko.
    Caberlotto nie pomyślał, żeby spytać, dlaczego Brunetti, skoro jest przyjacielem Rossiego, tak mało o nim wie. Komisarz podniósł się z kanapy.
    – Pójdę już, żeby pan mógł dokończyć obiad, signor Caberlotto.
    Wyciągnął dłoń na pożegnanie. Caberlotto uścisnął ją i odprowadził komisarza do drzwi.
    – To był przyzwoity człowiek – powiedział, stając na podeście i patrząc na Brunettiego. – Nie znałem Rossiego dobrze, ale go lubiłem. Nigdy nie powiedział o nikim złego słowa. – Caberlotto położył dłoń na ramieniu Brunettiego, jakby chciał podkreślić wagę tego stwierdzenia, po czym zamknął drzwi.

Rozdział 8

    Wracając do komendy, Brunetti zatrzymał się, żeby zadzwonić do Paoli i uprzedzić, że nie wróci na obiad, po czym wszedł do maleńkiej trattorii, gdzie posilił się porcją niesmacznych klusek i kilkoma kawałkami kurczaka. Kiedy wrócił do pracy, na biurku znalazł karteczkę z informacją, że vice-questore Patta chciałby widzieć go w swym gabinecie o godzinie czwartej.
    Zatelefonował do szpitala i zostawił wiadomość sekretarce patologa, dottora Rizzardiego, z zapytaniem, czy zrobił on – i czy osobiście – sekcję zwłok niejakiego Franca Rossiego, po czym wykonał kolejny telefon, puszczając w ruch urzędową machinę, żeby tej sprawy dopilnowano. Następnie zszedł do pokoju odpraw w poszukiwaniu swego asystenta, sierżanta Vianello. Vianello siedział przy biurku i przeglądał jakieś dokumenty w grubej teczce. Chociaż był niewiele wyższy od swego zwierzchnika, zdawało się, że zajmuje dużo więcej miejsca.
    Kiedy Brunetti wszedł, Vianello podniósł głowę znad papierów i poderwał się na nogi. Brunetti wyciągnął rękę, dając znak, żeby z powrotem usiadł, lecz w tym momencie dostrzegł, że oprócz nich w pokoju są trzej inni młodzi policjanci, zmienił więc zdanie i ruchem brody wskazał sierżantowi drzwi. Vianello zamknął teczkę z dokumentami i poszedł za Brunettim do niego do biura.
    – Słyszałeś o tym facecie, który spadł z rusztowania gdzieś w Santa Croce? – spytał Brunetti, kiedy obydwaj usiedli.
    – O tym z Ufficio Catasto? – spytał Vianello, najwyraźniej poinformowany o wypadku.
    Brunetti przytaknął.
    – Dzwonił do mnie w piątek – oznajmił, oczekując reakcji Vianella.
    Vianello milczał.
    – Powiedział, że musi ze mną porozmawiać o czymś, co dzieje się u niego w biurze. Ponieważ dzwonił z telefonu komórkowego, zwróciłem mu uwagę, że lepiej będzie, jeśli zadzwoni do mnie z budki. Miał zaraz oddzwonić.
    – I oddzwonił? – przerwał mu Vianello.
    – Nie. – Brunetti pokręcił przecząco głową. – Czekałem tutaj aż do siódmej z minutami i nawet na wszelki wypadek zostawiłem mój domowy numer. Ale nie zadzwonił. A dziś rano zobaczyłem w gazecie jego zdjęcie. Od razu poszedłem do szpitala, ale już było za późno.
    – Dlaczego pan poszedł do szpitala, panie komisarzu?
    – On miał lęk wysokości.
    – Słucham?
    – Kiedy był u mnie… – zaczął Brunetti.
    – U pana? Ten człowiek był u pana?
    – To było dawno, parę miesięcy temu. Przyszedł w sprawie jakichś planów czy dokumentów dotyczących mojego mieszkania, które były u nich w biurze… czy raczej, których nie było. To w sumie bez znaczenia. Tak czy inaczej, przyszedł po jakieś papiery. Najpierw przysłali mi pismo. Nieważne, po co przyszedł, ważne, co się stało, kiedy był u mnie.
    Vianello milczał, ale po wyrazie jego okrągłej twarzy widać było, że jest bardzo zaciekawiony.
    – W trakcie rozmowy zaproponowałem mu, żeby wyszedł na taras i przyjrzał się oknom mieszkania na niższym piętrze. Myślałem, że będą dowodem na to, że oba piętra dobudowano w tym samym czasie, co może mieć wpływ na decyzję Ufficio Catasto w sprawie mojego mieszkania.
    Mówiąc to, Brunetti zdał sobie sprawę, że nie ma zielonego pojęcia, o jaką decyzję mogłoby tu chodzić.
    – Wyszedłem więc na taras, spojrzałem na okna poniżej i odwróciłem się, żeby go zawołać. Wyglądał, jakby zobaczył żmiję. Wrósł w ziemię niczym sparaliżowany. No, takie przynajmniej odniosłem wrażenie – dodał, widząc sceptyczne spojrzenie Vianella. – Był porządnie wystraszony.
    Vianello milczał.
    – Gdybyś go wtedy widział, zrozumiałbyś, o co mi chodzi – rzekł Brunetti. – Przeraził się na samą myśl, że miałby się wychylić przez taras.
    – I co z tego wynika?
    – To, że według mnie nie mógł w żaden sposób wejść na jakiekolwiek rusztowanie, zwłaszcza sam.
    – Czy coś mówił na ten temat?
    – Na jaki temat?
    – Że ma lęk wysokości.
    – Vianello, on nie musiał nic mówić, to było ewidentne. Sparaliżowało go ze strachu. Takiego strachu nie da się przezwyciężyć. To wykluczone.
    – Ale nic panu o tym nie mówił – powtórzył Vianello. – Proszę się zastanowić. Przecież nie wie pan, czy to perspektywa wyjścia na taras tak go przestraszyła. A może przestraszył się czegoś innego?
    – Oczywiście, że mógł się przestraszyć czegoś innego – powiedział Brunetti rozdrażniony. – Ale ja wiem, że nie. Widziałem go. Rozmawiałem z nim.
    – No dobrze, i co dalej? – ustąpił Vianello.
    – No więc jeśli on nie wszedł na to rusztowanie sam, to nie mógł z niego spaść.
    – Myśli pan, że został zabity?
    – Nie wiem. Ale powtarzam ci, że na pewno nie znalazł się na tym rusztowaniu z własnej woli.
    – Czy widział je pan, panie komisarzu?
    – Rusztowanie? Nie, nie miałem czasu.
    Vianello podciągnął rękaw munduru i spojrzał na zegarek.
    – Możemy pójść tam teraz.
    – O czwartej mam spotkanie z vice-questore – oświadczył Brunetti, również sprawdzając godzinę. Miał jeszcze dwadzieścia minut. Ich oczy się spotkały.
    – Masz rację. Chodźmy – powiedział.
    Wychodząc z biura, weszli na chwilę do pokoju odpraw i wzięli ze stołu poranne wydanie „Il Gazzettino”, w którym był adres interesującego ich budynku w dzielnicy Santa Croce. Poprosili głównego pilota, Bonsuana, żeby ich tam zawiózł. Kiedy łódź ruszyła, zaczęli na stojąco przeglądać plan miasta. Numer, którego szukali, znajdował się na calle odchodzącej od Campo Angelo Raffaele. Łódź wywiozła ich prawie poza Zattere, na wody, gdzie nieco dalej majaczył kształt jakiegoś ogromnego statku, przycumowanego do nabrzeża i przytłaczającego swym rozmiarem całą okolicę.
    – Mój Boże, a co to jest? – spytał Vianello, kiedy podpływali coraz bliżej.
    – To statek wycieczkowy, ten, który tu budowano. Jest podobno największy na świecie.
    – Jaki straszny. – Vianello zadarł głowę, żeby spojrzeć na górne pokłady kolosa, które wystrzeliły tuż nad nimi niby dziesięciopiętrowy budynek. – Dlaczego on tu stoi?
    – Przynosi miastu pieniądze, sierżancie – stwierdził sucho Brunetti.
    Vianello omiótł wzrokiem wody kanału, a potem spojrzał na dachy miasta.
    – Ależ jesteśmy sprzedajni – skwitował.
    Brunetti nie zaprotestował.
    Bonsuan podpłynął dość blisko wielkiego statku i zeskoczywszy na brzeg, zaczął przywiązywać cumę do żelaznego stempla w kształcie grzyba, tak grubego, że z pewnością przeznaczonego dla większych łodzi. Kiedy się wyprostował, Brunetti powiedział mu, że nie musi na nich czekać, ponieważ nie wiadomo, jak długo tu zostaną.
    – Jeśli panu komisarzowi nie przeszkadza, to ja zaczekam – odrzekł starszy człowiek. – Wolę być tu niż wracać tam – dodał tonem wyjaśnienia.
    Bonsuan miał już tylko kilka lat do emerytury i im bliższa jawiła się ta perspektywa, tym szczersze stawały się jego wypowiedzi.
    Brunetti z Vianellem nic na to nie odrzekli, ale wiadomo było, że myślą podobnie jak on. Zostawili Bonsuana i poszli w stronę campo. Tę część miasta Brunetti odwiedzał bardzo rzadko. Przychodził tu kiedyś z Paolą do małej restauracyjki, w której podawano ryby. Niestety, kilka lat temu restauracyjka zmieniła właściciela, jedzenie nie było już tak dobre, więc przestali tu bywać. Jeszcze wcześniej Brunetti miał dziewczynę, która mieszkała w tych okolicach, ale to było naprawdę bardzo dawno, za czasów studenckich, a ona umarła kilka lat temu.
    Przeszli przez most i Campo San Sebastiano. Kierowali się wciąż ku Campo Angelo Raffaele. Idący przodem Vianello w pewnym momencie skręcił w lewo w calle i nagle ujrzeli rusztowanie, którego szukali; znajdowało się na fasadzie ostatniego budynku w rzędzie. Budynek miał trzy piętra i wyglądał na niezamieszkany od lat. Oznaki opuszczenia rzucały się w oczy: od ciemnozielonych okiennic odłaziła farba, marmurowe gargulce były dziurawe. Z pewnością gdy padało, woda lała się na ulicę, a może nawet ciekła do wnętrza. Z dachu zwisał kikut zardzewiałej anteny. Ten stan opuszczenia robił na rodowitych wenecjanach, którzy mieli wrodzoną smykałkę do kupowania i sprzedawania domów, naprawdę przejmujące wrażenie, nawet jeśli nie byli zainteresowani tym właśnie miejscem.
    Rusztowanie również wyglądało tak, jakby je zbudowano bez żadnego celu – wszystkie okiennice były szczelnie zamknięte i najwyraźniej nie prowadzono żadnych robót. Nic też nie wskazywało, że dwa dni temu zdarzył się tu śmiertelny wypadek, choć właściwie Brunetti nie bardzo wiedział, co miałoby na to wskazywać.
    Przeszedł na drugą stronę calle i oparł się o ścianę domu naprzeciw. Przyjrzał się uważnie całej fasadzie. Budynek wyglądał równie martwo, jak przed chwilą. Potem się odwrócił i przyjrzał drugiemu domowi, o którego ścianę się opierał. Ten również wyglądał na opuszczony. Spojrzał w lewo – calle kończyła się kanałem, za którym widać było duży ogród.
    Vianello również obejrzał dokładnie oba budynki i ogród.
    – No, szefie, to nie jest wykluczone, prawda? – stwierdził, zakończywszy inspekcję.
    Brunetti skinął głową z aprobatą.
    – Tak. Nikt by nic nie zobaczył. Dom naprzeciw jest pusty, ogród wygląda na opuszczony. Pewnie w ogóle nikt nie widział, jak on spadł.
    – Jeśli spadł – dodał Vianello.
    Zapadła cisza.
    – Czy mamy w tej sprawie jakieś zgłoszenie? – spytał Brunetti po chwili.
    – Nie wiem. Ktoś musiał zgłosić, że człowiek spadł z rusztowania. Pewnie przyszli Vigili Urbani* [Vigili Urbani – Straż Obywatelska; ochotnicza formacja powołana do ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego.] z San Polo, stwierdzili, że to był wypadek, i na tym się skończyło.
    – Powinniśmy z nimi pogadać – rzekł Brunetti, podchodząc do bramy domu. Do żelaznej obręczy przytwierdzonej do nadproża przymocowany był łańcuch z kłódką, przytrzymujący drzwi w marmurowej framudze.
    – Ale jak on w ogóle dostał się do środka? – spytał Brunetti.
    – Może powiedzą nam to Vigili – odrzekł Vianello.

    Vigili Urbani, niestety, nie potrafili nic wyjaśnić. Wrócili więc do łodzi i Bonsuan zawiózł ich Rio di San Agostino na posterunek niedaleko Campo San Stin. Policjant przy drzwiach rozpoznał ich i od razu zaprowadził do oficera dyżurnego, porucznika Turcatiego. Turcati miał kruczoczarne włosy i mundur uszyty na miarę. To wystarczyło Brunettiemu, żeby zwracać się do niego oficjalnie, używając stopnia.
    Kiedy usiedli i Brunetti przedstawił swoją wersję wydarzeń, Turcati kazał sobie przynieść teczkę ze sprawą Rossiego. Mężczyzna, który zawiadomił o wypadku, wezwał również pogotowie ratunkowe. Ponieważ najbliższy szpital, Giustiniani, nie miał wolnej karetki, Rossi został przewieziony do Ospedale Civile.
    – Posterunkowy Franchi – powiedział Brunetti, odczytawszy na raporcie. – Czy on jest teraz tutaj?
    – Dlaczego to pana interesuje? – spytał porucznik Turcati.
    – Chciałbym, jeśli można, zadać mu kilka pytań – odrzekł Brunetti.
    – Jakich na przykład?
    – Na przykład dlaczego myślał, że to był wypadek, czy może Rossi miał w kieszeni klucze od bramy, czy na rusztowaniu były ślady krwi.
    – Rozumiem – odrzekł porucznik i sięgnął po słuchawkę.
    Kiedy czekali na Franchiego, Turcati zaproponował im kawę, lecz i Brunetti, i Vianello odmówili.
    Kilka następnych minut upłynęło na jałowej rozmowie. Po chwili do pokoju wszedł młody policjant. Blond włosy miał obcięte bardzo krótko i wyglądał, jakby dopiero od niedawna zaczął się golić. Zasalutował porucznikowi i stanął na baczność, nie patrząc ani na Brunettiego, ani na Vianella. Ach, to tak się sprawy mają, pomyślał Brunetti.
    – Obecni tu panowie chcą ci zadać parę pytań, Franchi – rzekł Turcati.
    Policjant przyjął swobodniejszą postawę, ale Brunetti nie zauważył, żeby się choć trochę rozluźnił.
    – Tak jest, szefie – rzekł, wciąż na nich nie patrząc.
    – Franchi – zaczął Brunetti. – Pański raport o znalezieniu rannego mężczyzny koło kościoła Angelo Raffaele jest bardzo klarowny, ale chciałbym panu zadać kilka drobnych pytań.
    Wciąż patrząc na porucznika, Franchi odrzekł:
    – Tak jest, słucham.
    – Czy przeszukał pan kieszenie tego mężczyzny?
    – Nie, proszę pana. Przyjechałem tam prawie równo z karetką. Sanitariusze położyli go na noszach i przenieśli na łódź.
    Brunetti nie zapytał, dlaczego młodemu policjantowi zajęło tyle samo czasu przybycie z posterunku oddalonego zaledwie o dwa kroki od miejsca wypadku, co karetce, która musiała przedrzeć się przez całe miasto.
    – Napisał pan w raporcie, że ten człowiek spadł z rusztowania. Zastanawiam się, czy może obejrzał pan to rusztowanie, żeby znaleźć jakieś ślady. Złamana deska? Strzępek ubrania? A może ślady krwi?
    – Nie, proszę pana.
    Brunetti czekał, aż młody człowiek powie coś jeszcze, ale się nie doczekał. Zadał więc kolejne pytanie:
    – Dlaczego pan tego nie zrobił?
    – Zobaczyłem go, jak leżał na ziemi, przy rusztowaniu. Brama była otwarta, a kiedy zajrzałem do jego portfela, zobaczyłem, że był pracownikiem Ufficio Catasto, więc pomyślałem, że pewnie przyszedł tu służbowo.
    Ponieważ Brunetti milczał, dodał po chwili: – Jeśli pan rozumie, o co mi chodzi, proszę pana.
    – Powiedział pan, że w momencie, kiedy pan się zjawił, przenoszono go właśnie do karetki.
    – Tak.
    – Więc skąd pan wziął jego portfel?
    – Leżał na ziemi, pod pustą torbą po cemencie.
    – A gdzie leżało ciało?
    – Na ziemi, proszę pana.
    – Gdzie, w jakiej odległości od rusztowania? – dopytywał cierpliwie Brunetti.
    Franchi zastanowił się przez chwilę.
    – Ciało leżało po lewej stronie bramy, jakiś metr od ściany, proszę pana – powiedział.
    – A portfel?
    – Pod torbą po cemencie, tak jak mówiłem.
    – A kiedy pan znalazł ten portfel?
    – Jak już go wzięli do szpitala. Uznałem, że powinienem trochę się rozejrzeć, więc wszedłem do domu. Brama była otwarta, tak jak napisałem w raporcie. Ponieważ okiennice powyżej miejsca, gdzie on leżał, były również otwarte, pomyślałem, że wszystko jest jasne, i nie wszedłem na górę. Na zewnątrz zauważyłem portfel i kiedy go podniosłem, zobaczyłem legitymację z Ufficio Catasto. Od razu pomyślałem, że był tu na jakiejś kontroli czy coś.
    – Czy było coś jeszcze w tym portfelu?
    – Trochę drobnych, proszę pana, i parę kart. Wszystko tutaj przyniosłem i włożyłem do torebki z dowodami. W moim raporcie chyba jest lista.
    Brunetti przewrócił raport na drugą stronę i zobaczył, że faktycznie jest wzmianka o portfelu.
    – Czy zauważył pan tam coś jeszcze? – spytał.
    – Na przykład co?
    – Coś, co by pana zdziwiło, zaskoczyło.
    – Nie, proszę pana… Nie widziałem nic takiego.
    – Rozumiem – rzekł Brunetti. – Dziękuję panu, Franchi. Czy mógłby pan przynieść mi ten portfel? – poprosił.
    Franchi popatrzył na porucznika, który kiwnął przyzwalająco głową.
    – Tak jest. – Franchi odwrócił się i opuścił biuro.
    – Co za energiczny młody człowiek – skomentował Brunetti.
    – Tak, to jeden z moich najlepszych ludzi – odrzekł porucznik Turcati, zdając krótkie sprawozdanie z tego, jak doskonale radził sobie Franchi na szkoleniach. Jeszcze nie skończył, kiedy młody człowiek pojawił się z powrotem i stanął w drzwiach, nie wiedząc, komu wręczyć plastikową torebkę z dowodami, w której znajdował się brązowy skórzany portfel.
    – Daj ją panu komisarzowi – rzekł Turcati. Franchi nie umiał opanować zdziwienia, usłyszawszy, jaką rangę ma policjant, który wypytywał go przed chwilą. Podszedł do Brunettiego, wręczył mu torebkę i zasalutował.
    – Dziękuję, panie posterunkowy – rzekł Brunetti, chwytając róg torebki i zawijając ją ostrożnie w wyjętą z kieszeni chustkę do nosa. Potem zwrócił się do Turcatiego: – Jeśli pan sobie życzy, poruczniku, pokwituję, że to zabieram.
    Porucznik podał mu czystą kartkę. Brunetti sporządził na niej krótki opis portfela, opatrzył datą, podpisał się i zwrócił kartkę Turcatiemu, po czym obydwaj z Vianellem opuścili posterunek.
    Kiedy wyszli na szeroką calle, zaczęło padać.

Rozdział 9

    Wracali do łodzi w coraz większym deszczu, zadowoleni, że Bonsuan postanowił na nich poczekać. Weszli na pokład i Brunetti spojrzał na zegarek. Było dobrze po piątej – najwyższy czas wracać do komendy. Znaleźli się na Canal Grande. Bonsuan skręcił w prawo i popłynął najpierw w stronę Bazyliki św. Marka i Kampanili, następnie ku Ponte della Pieta i wreszcie do komendy.
    W kabinie Brunetti wyciągnął portfel owinięty chusteczką.
    – Kiedy wrócimy, mógłbyś zanieść to od razu do laboratorium, żeby zdjęli odciski palców? – poprosił Vianella, podając mu zawiniątko. – Odciski na plastikowej torebce z pewnością będą należały do Franchiego, wiec można je wykluczyć – dodał. – I może wyślij kogoś do szpitala, żeby wzięli odciski Rossiego.
    – To wszystko, szefie?
    – Jak tylko skończą, niech dostarczą mi portfel z powrotem. Chciałbym obejrzeć jego zawartość. I powiedz im, że to bardzo pilne.
    – A czy zdarza się, szefie, żeby zidentyfikowanie odcisków palców nie było pilne? – spytał Vianello, spoglądając na Brunettiego.
    – Hmm. Powiedz Bocchesemu, że podejrzewam morderstwo. Może to go zmobilizuje.
    – Bocchese zaraz powie, że jeśli ten ktoś już nie żyje, to nie ma po co się spieszyć – zauważył Vianello.
    Brunetti udał, że nie usłyszał. Vianello wsunął zawiniątko do wewnętrznej kieszeni munduru.
    – Jeszcze coś, szefie? – zapytał.
    – Chciałbym, żeby signorina Elettra poszukała w kartotece, czy nie ma tam czegoś o Rossim.
    Wątpił w to, gdyż Rossi nie wyglądał na osobę, która kiedykolwiek maczałaby palce w czymś nielegalnym, ale w życiu różnie bywa, wolał więc sprawdzić.
    Vianello podniósł dłoń.
    – Przykro mi, szefie. Nie chciałbym panu przerywać, ale czy zakładamy, że to jest morderstwo?
    Obydwaj zdawali sobie sprawę z ewentualnych trudności. Dopóki nie wyznaczono sędziego, żaden z nich nie mógł oficjalnie rozpoczynać dochodzenia, ale żeby go wyznaczono i żeby mógł podjąć właściwe działania, należało najpierw przedstawić przekonujące dowody popełnienia przestępstwa. Brunetti wątpił, czy wrażenie, że Rossi miał lęk przestrzeni, będzie wystarczającym dowodem czegokolwiek. Z pewnością nie przestępstwa, a tym bardziej zabójstwa.
    – Będę musiał przekonać vice-questore – rzekł.
    – Tak, będzie pan musiał – rzekł Vianello.
    – Vianello, zabrzmiało to sceptycznie.
    W odpowiedzi Vianello uniósł jedną brew.
    – No tak, wątpię, żeby mu się to spodobało – zgodził się Brunetti. Vianello wciąż milczał. Patta godził się na podjęcie dochodzenia tylko wtedy, gdy nie ulegało najmniejszej wątpliwości, że chodzi o przestępstwo. Istniały zatem niewielkie szanse, aby pozwolił na wszczęcie śledztwa w sprawie ewidentnie wyglądającej na nieszczęśliwy wypadek, przynajmniej dopóki nie pojawi się jakiś niezbity dowód, że jest odwrotnie.
    Na szczęście – czy też na nieszczęście dla siebie – Brunetti był obiektywny. Wiedział, jak absurdalne mogą się wydać jego podejrzenia i jak łatwo może je za takie uznać ktoś, kto ich nie podziela. Rozsądek nakazywał zaakceptowanie oczywistości: Franco Rossi zmarł po niefortunnym upadku z rusztowania.
    – Pojedź jutro rano do szpitala, weź klucze do jego mieszkania i rozejrzyj się tam – poprosił Vianella.
    – Czego mam szukać?
    – Nie mam pojęcia – odparł Brunetti. – Może jakiegoś notesu z adresami, listów, nazwisk przyjaciół czy znajomych.
    Zamyślony, nie zauważył nawet, że przepłynęli pod Ponte della Pieta, i dopiero delikatne uderzenie łodzi o nabrzeże przed komendą uświadomiło mu, że są na miejscu.
    Wyszli na pokład. Brunetti pomachał w podzięce Bonsuanowi, zajętemu zarzucaniem cum. Lało jak z cebra. Przemknęli do frontowych drzwi. Otworzył im policjant w mundurze. Zanim Brunetti zdążył mu podziękować, młody człowiek oznajmił:
    – Vice-questore czeka na pana, commissario.
    – To on jeszcze jest w komendzie? – W głosie Brunettiego brzmiało zaskoczenie.
    – Tak, panie komisarzu. Powiedział mi, żebym zawiadomił pana, jak tylko pan wróci.
    – Dziękuję. – Brunetti odwrócił się do Vianella. – Lepiej pójdę tam od razu.
    Na pierwsze piętro weszli razem, starając się nie myśleć, czego też Patta może chcieć. Vianello poszedł korytarzem na tył budynku, do laboratorium, gdzie królował technik Bocchese, fachowiec, który nigdy się nie spieszył i nie zważał na hierarchię służbową.
    Brunetti zaś udał się do biura Patty. Signorina Elettra, podnosząc słuchawkę telefonu i naciskając jakiś guzik, przywołała go ruchem dłoni.
    – Przyszedł komisarz Brunetti, dottore – powiedziała do słuchawki. Przez chwilę słuchała tego, co Patta do niej mówił, po czym rzekła: – Oczywiście, dottore – i się rozłączyła. – Chyba chodzi mu o jakąś przysługę, panie komisarzu. Przez całe popołudnie ani razu się nie awanturował, że pana nie ma – zdążyła mu jeszcze powiedzieć, po czym drzwi gabinetu otworzyły się i stanął w nich Patta.
    Trudno było nie zauważyć, że miał na sobie szary kaszmirowy garnitur i krawat, który we Włoszech uchodził za angielski krawat klubowy. Mimo że wiosna była deszczowa i zimna, przystojna twarz Patty, za owalnymi okularami w cienkiej oprawie, wyglądała zdrowo i była opalona. Okulary te były już co najmniej piątą parą, którą Brunetti zaobserwował na jego nosie, od kiedy Patta objął stanowisko wicekomendanta. Kiedyś, kiedy Brunetti zapomniał własnych i wziął z biurka okulary szefa, żeby przyjrzeć się jakiejś fotografii, zorientował się, że patrzy przez zwykłe szkło.
    – Właśnie prosiłam commissario, żeby wszedł, vice-questore – powiedziała signorina Elettra. Brunetti spostrzegł na jej biurku dwie teczki z dokumentami i trzy kartki, choć dałby sobie głowę uciąć, że jeszcze przed chwilą tam nie leżały.
    – Tak, proszę bardzo, niech pan wejdzie, dottore Brunetti – rzekł Patta, wyciągając dłoń w geście, który Brunettiemu nieprzyjemnie skojarzył się z gestem, jakim Klitajmestra musiała zachęcać Agamemnona do zejścia z rydwanu. Zdążył jeszcze tylko spojrzeć przelotnie na signorinę Elettrę i silne ramię Patty wepchnęło go delikatnie do gabinetu.
    Patta zaniknął drzwi, podszedł do dwóch foteli stojących naprzeciw okien i poprosił Brunettiego, żeby usiadł na jednym z nich. Sam zajął drugi. Architekt wnętrz powiedziałby z pewnością o tych fotelach, że ustawiono je pod „kątem konwersacyjnym”.
    – Cieszę się, że mógł mi pan poświęcić trochę czasu, commissario – rzekł Patta. Sarkazm w tonie zwierzchnika sprawił, że Brunetti poczuł się od razu swobodniej.
    – Musiałem koniecznie wyjść – wyjaśnił.
    – Myślałem, że to miało być przed południem – rzekł Patta i na jego twarz wypłynął uprzejmy uśmiech.
    – Tak, ale później nagle się okazało, że muszę wyjść również po południu. Nie miałem czasu pana zawiadomić.
    – Czy nie ma pan telefonino, dottore?
    Brunetti, który czuł wstręt do telefonów komórkowych i odmawiał noszenia telefonino, choć zdawał sobie sprawę, że zachowuje się jak luddysta, ograniczył się do stwierdzenia:
    – Nie wziąłem go ze sobą, panie komendancie.
    Zamierzał zapytać Pattę, dlaczego go wezwał, ale po ostrzeżeniu signoriny Elettry wolał milczeć. Popatrzył na zwierzchnika obojętnie.
    – Chciałem z panem porozmawiać, Commissario – zaczął Patta i chrząknął. – To jest coś… coś osobistego.
    Brunetti starał się, jak mógł, żeby nie okazać ciekawości.
    Patta zagłębił się w fotelu i wyprostował nogi. Przez chwilę obserwował światło odbijające się w jego wyglansowanych eleganckich półbutach, po czym raptownym ruchem przyciągnął nogi do siebie i usiadł normalnie, pochylając się lekko do przodu. W ciągu paru sekund, które mu to zajęło, ku zdumieniu Brunettiego jakby postarzał się o kilka lat.
    – Chodzi o mojego syna – rzekł.
    Brunetti wiedział, że Patta ma dwóch synów i że jeden nazywa się Roberto, a drugi Salvatore.
    – O którego, comandante?
    – O to dziecko, Roberta.
    Roberto, szybko obliczył Brunetti, musiał mieć już co najmniej dwadzieścia trzy lata. No cóż, jego własna córka Chiara, mimo swoich piętnastu lat, też była dla niego dzieckiem i z pewnością zawsze dzieckiem pozostanie.
    – Czy on nie studiuje na uniwersytecie, comandante?
    – Tak, ekonomię handlu – odrzekł Patta i zamilkł, znów spoglądając na swoje buty. – Już od paru lat – dodał, podnosząc wzrok na Brunettiego.
    Coraz bardziej zaintrygowany Brunetti musiał się bardzo starać, żeby nie okazać ani nadmiernej ciekawości, ani zbytniej obojętności. Sprawa mogła się okazać zwykłym kłopotem rodzinnym, ale bądź co bądź Patta był jego zwierzchnikiem. Kiwnął więc głową w sposób, który wydał mu się lekko zachęcający, tak jak to robił często wobec zdenerwowanych świadków.
    – Czy zna pan kogoś w Jesolo? – spytał Patta.
    – Przepraszam, gdzie, comandante?
    – W Jesolo, w tamtejszej policji?
    Brunetti zastanawiał się przez chwilę. Faktycznie, miał pewne kontakty z policją na lądzie, ale chyba nie od strony wybrzeża adriatyckiego. O ile pamiętał, Jesolo było miejscem pełnym nocnych klubów i dyskotek, przez które codziennie przewijały się tłumy turystów. Ludzie ci zatrzymywali się w hotelach i co rano przepływali lagunę łodzią. Najbliższym miastem w tamtym kierunku, w którym mógłby kogoś znać, było Grado. Pracowała tam jego koleżanka ze studiów.
    – Nie, comandante. Nie znam nikogo w Jesolo – odrzekł.
    Patta nie ukrywał rozczarowania.
    – Miałem nadzieję, że może… – powiedział.
    – Przykro mi, comandante. – Brunetti rozważał, jaką przyjąć taktykę, obserwując nieruchomego Pattę, który znów zaczął wpatrywać się w swoje buty.
    – Dlaczego pan pyta? – zaryzykował.
    Patta popatrzył na niego i odwrócił wzrok.
    – Wczoraj wieczorem zadzwonili do mnie z tamtejszej policji – powiedział wreszcie. – Mają kogoś, kto dla nich pracuje. Wie pan, jak to jest.
    To musiało oznaczać jakiegoś informatora.
    – Ta osoba powiedziała im kilka tygodni temu, że Roberto handluje narkotykami. – Patta zamilkł.
    – Dlaczego do pana zadzwonili? – spytał Brunetti, kiedy stało się jasne, że vice-questore nie powie ani słowa więcej.
    Patta jakby nie usłyszał pytania.
    – Miałem nadzieję, że może pan zna tam kogoś, kto mógłby dokładniej wyjaśnić, o co chodzi, kim jest ten informator, jak zaawansowane jest ich dochodzenie.
    Brunetti milczał.
    – No wie pan, jak to jest – powtórzył zażenowany Patta.
    – Przykro mi, comandante, ale naprawdę nikogo tam nie znam – powiedział Brunetti. – Mógłbym zapytać Vianella. On jest wyjątkowo dyskretny. Nie ma się pan czego obawiać – zapewnił, zanim szef zdążył zaprotestować.
    Patta wciąż nie patrzył na Brunettiego. Po chwili pokręcił przecząco głową, odrzucając pomoc umundurowanego policjanta.
    – Czy to wszystko, comandante? – spytał Brunetti i położył dłonie na poręczach fotela, dając do zrozumienia, że jest gotów do odejścia.
    – Oni go aresztowali – powiedział Patta cicho, widząc gest Brunettiego. – Wczoraj wieczorem. Zadzwonili do mnie około pierwszej w nocy. W jednej z dyskotek wybuchła bójka i w rezultacie zatrzymali parę osób i je przeszukali. Z pewnością to ta osoba im doniosła, bo przeszukali też Roberta.
    Brunetti milczał, czekając na dalszy ciąg. Wiedział z doświadczenia, że jeśli człowiek zdecyduje się mówić, powie wszystko do końca.
    – W kieszeni jego marynarki znaleźli plastikową saszetkę z ecstasy – Patta nachylił się ku Brunettiemu i spytał: – Pan wie, co to jest, commissario, prawda?
    Brunetti przytaknął, zdziwiony, że Patta mógł myśleć, iż jakiś policjant może tego nie wiedzieć. Uznał, że w tym momencie lepiej się nie odzywać. Postarał się usiąść swobodniej i zdjął jedną dłoń z poręczy fotela.
    – Roberto powiedział, że kiedy pojawiła się policja, ktoś musiał mu wsunąć tę saszetkę do kieszeni. To się często zdarza.
    Często i nieczęsto, pomyślał Brunetti.
    – Zadzwonili do mnie. Pojechałem tam. Wiedzieli, kim jest Roberto, więc powiedzieli, że lepiej będzie, jeśli przyjadę. Przekazali go w moje ręce. I kiedy wracaliśmy, przyznał mi się do tej saszetki – oznajmił Patta i znów zamilkł. Wydawało się, że nie ma już nic więcej do powiedzenia.
    – Czy zatrzymali to, co przy nim znaleźli, jako dowód?
    – Tak, i wzięli jego odciski palców, żeby porównać z tymi, które znajdą na saszetce.
    – Jeśli on wręczył im tę saszetkę, to normalne, że będą na niej jego odciski – rzekł Brunetti.
    – Tak, wiem – powiedział Patta. – Więc się tym wcale nie denerwowałem. Nawet nie zadzwoniłem do adwokata. Nie mają żadnego dowodu. Roberto mógł mówić prawdę.
    Brunetti przytaknął w milczeniu, czekając, żeby Patta mu wyjaśnił, czemu mówi o tym wszystkim tylko jako o jednej z możliwości.
    – Zadzwonili do mnie dziś rano, jak już pan wyszedł – powiedział Patta, siadając głębiej w fotelu i spoglądając w okno.
    – Czy dlatego chciał pan mnie widzieć?
    – Nie, dziś rano chciałem pana spytać o coś innego. Teraz to już nieważne.
    – Co powiedzieli panu przez telefon, comandante? – spytał Brunetti.
    Patta odwrócił wzrok od okna.
    – Powiedzieli, że w większej saszetce znaleźli czterdzieści siedem mniejszych torebek, każda z jedną tabletką ecstasy.
    Brunetti starał się szybko obliczyć wartość całej znalezionej porcji narkotyków według wagi, żeby się zorientować, co ryzykuje osoba będąca w jej posiadaniu. No cóż, nie było to tak strasznie dużo i jeśli Roberto będzie konsekwentnie utrzymywał, że ktoś mu to wsunął do kieszeni, nie przypuszczał, żeby chłopcu groziło wielkie niebezpieczeństwo ze strony prawa.
    – Jego odciski palców były również na małych torebkach – przerwał ciszę Patta. – Na każdej z nich.
    Brunetti ledwo się powstrzymał, żeby nie wstać i nie położyć pocieszającej dłoni na ramieniu Patty. Zamiast tego odczekał chwilę i rzekł:
    – Tak mi przykro, comandante.
    Patta kiwnął głową, wciąż na niego nie patrząc. Nie wiadomo, czy było to oznaką przyjęcia wyrazów współczucia, czy naprawdę czuł się poruszony.
    Zapadło milczenie.
    – Czy to wszystko zdarzyło się w samym Jesolo czy na Lido? – spytał wreszcie Brunetti, przerywając ciszę.
    Patta spojrzał na Brunettiego i potrząsnął głową tak jak bokser, który właśnie otrzymał lekki cios.
    – Co? – najwyraźniej nie usłyszał pytania.
    – Gdzie to się wydarzyło, w Jesolo czy na Lido?
    – Na Lido.
    – A gdzie został… – Brunetti zawahał się i zamiast „aresztowany” powiedział: – zatrzymany pański syn?
    – No przecież panu mówię. – W głosie Patty wyczuwało się tłumioną irytację. – Na Lido di Jesolo.
    – Ale w jakim miejscu? W barze? W dyskotece?
    Patta zamknął oczy. Ileż czasu, pomyślał Brunetti, musiał spędzić na rozpamiętywaniu całej tej sprawy, na przypominaniu sobie szczegółów z życia syna.
    – W dyskotece Luksor – powiedział w końcu.
    – Ach! – wymknęło się Brunettiemu, ale to wystarczyło, żeby Patta otworzył oczy.
    – O co chodzi?
    Brunetti zbył pytanie stwierdzeniem:
    – Nic, znałem kiedyś kogoś, kto tam bez przerwy bywał.
    Znów zapadło milczenie.
    – Czy skontaktował się pan z adwokatem? – spytał Brunetti.
    – Tak. Z Donatinim.
    Brunetti zamaskował zdziwienie krótkim „aha”, jakby było rzeczą, oczywistą, że szef wybiera adwokata, który prawie zawsze reprezentuje mafię.
    – Byłbym wdzięczny, commissario… – Patta zamilkł, jakby się zastanawiał, jak sformułować dalszy ciąg zdania.
    – Pomyślę nad tym wszystkim, comandante – powiedział szybko Brunetti. – I oczywiście będę milczał jak grób. – Mimo że często zachowanie Patty budziło w nim pogardę, nie mógł teraz pozwolić, żeby szef musiał go prosić o zachowanie dyskrecji.
    Jakby w reakcji na obietnicę Brunettiego Patta zmusił się do wstania i odprowadził go do wyjścia. Nie wyciągnął dłoni na pożegnanie, ale wybąkał szorstko „Dziękuję” i cofnął się do gabinetu, zamykając za sobą drzwi.
    Signorina Elettra nadal siedziała za biurkiem, ale teczki z dokumentami i luźne kartki teraz zastąpiło coś błyszczącego, co wyglądało podejrzanie grubo i po bliższym zbadaniu okazało się najnowszym wiosennym numerem miesięcznika „Vogue”.
    – Chodzi o jego syna? – mruknęła, podnosząc oczy znad pisma.
    – Czy założyła pani podsłuch w jego biurze? – wymknęło się Brunettiemu. Chciał, żeby to zabrzmiało jak żart, ale kiedy usłyszał swoje słowa, nie był wcale pewien, czy mu się to udało.
    – Nie. Dziś rano chłopiec do niego zadzwonił, bardzo zdenerwowany, a potem był telefon z policji z Jesolo. Zaraz po rozmowie z nimi Patta poprosił mnie o numer telefonu do Donatiniego.
    Brunetti pomyślał, że powinien zaproponować, by rzuciła stanowisko sekretarki i zasiliła szeregi policji, ale wiedział, że nawet pod groźbą śmierci nie włożyłaby munduru.
    – Czy pani go zna?
    – Kogo? Donatiniego czy chłopca?
    – Jednego i drugiego.
    – Znam jednego i drugiego – powiedziała i mimochodem dodała: – Obydwaj są gówno warci, ale Donatini lepiej się ubiera.
    – Czy powiedział pani, o co chodzi? – Brunetti wskazał głową drzwi do gabinetu vice-questore.
    – On wcale nie potrzebuje mi nic mówić – odrzekła. – Gdyby to był gwałt, napisaliby w gazetach. Wiec domyślam się, że chodzi o narkotyki. Donatini z pewnością go z tego wyciągnie.
    – Czy myśli pani, że on byłby zdolny do gwałtu?
    – Kto, Roberto?
    – Roberto.
    Zastanowiła się.
    – Nie, nie sądzę – stwierdziła. – Jest arogancki i zarozumiały, ale nie myślę, żeby był zupełnie zepsuty.
    – A Donatini?
    – Ten jest zdolny do wszystkiego – odrzekła signorina Elettra bez wahania.
    – Nie wiedziałem, że pani go zna.
    Spuściła oczy na żurnal i obojętnie przewróciła stronę.
    – Znam – powiedziała i przewróciła następną.
    – Prosił mnie o pomoc – odezwał się Brunetti.
    – Kto? Vice-questore? – spojrzała na niego zaskoczona.
    – Tak.
    – I pomoże mu pan?
    – Jeśli będę mógł – rzekł Brunetti.
    Popatrzyła na niego uważnie i znów skupiła się na żurnalu.
    – Koniec z kolorem szarym – powiedziała. – Myślę, że wszystkim się znudził.
    Miała na sobie morelową jedwabną bluzkę i czarny żakiet ze stójką, chyba z jedwabnej surówki.
    – No cóż, prawdopodobnie ma pani rację – rzekł, życząc jej miłego wieczoru, i wrócił do siebie.

Rozdział 10

    Musiał zatelefonować do informacji, żeby zdobyć numer Luksoru, a kiedy się tam wreszcie dodzwonił, osoba, która odebrała telefon, oznajmiła sucho, że signora Bertocca nie ma, odmawiając podania numeru prywatnego. Brunetti nie powiedział, że jest z policji, tylko znów zadzwonił do informacji i bez żadnych problemów otrzymał numer domowego telefonu Luki.
    – Palant! – wymamrotał do siebie, myśląc o pracowniku Luksoru, kiedy łączył się z domem Luki.
    Po trzech sygnałach w słuchawce odezwał się głęboki, nieco ochrypły głos:
    – Bertocco.
    – Ciao, Luca, mówi Guido Brunetti. Jak się miewasz?
    – Guido! – Oficjalny ton natychmiast się ulotnił. – Nie słyszałem cię od wieków. Co u ciebie, jak Paola i dzieci?
    – Wszyscy miewają się świetnie.
    – Czyżbyś się w końcu zdecydował na upojną noc w moim klubie?
    Brunetti się roześmiał. Żartowali już tak z dziesięć lat.
    – Nie, niestety, obawiam się, że nie, Luca. Nawet gdybym miał ochotę spędzić upojną noc w towarzystwie ludzi w wieku moich dzieci, Paola nigdy by się na to nie zgodziła.
    – Boi się dymu? Mówi, że to niezdrowe?
    – Nie, bardziej boi się muzyki, z tych samych zresztą powodów.
    Zapadło milczenie.
    – Chyba ma racje. Cóż, pewnie dzwonisz w sprawie tego aresztowanego chłopca?
    – Tak. – Brunetti nawet nie udawał zaskoczenia, że Luca już o tym wie.
    – To syn twego szefa, prawda?
    – Wydajesz się wszechwiedzący.
    – Człowiek, który prowadzi pięć dyskotek, trzy hotele i sześć barów musi być wszechwiedzący, a już na pewno musi wiedzieć, kogo u niego aresztowano.
    – Co wiesz o tym młodym człowieku?
    – Tylko to, co powiedziała mi policja.
    – Która policja? Ta, która go aresztowała, czy ta, która pracuje dla ciebie?
    Cisza, jaka zapadła po tym pytaniu, uświadomiła Brunettiemu nie tylko, że się zagalopował, ale również, że Luca cały czas pamięta o jego funkcji.
    – Nie wiem, jak na to odpowiedzieć, Guido – rzekł Luca i zaniósł się ciężkim kaszlem palacza.
    – Przykro mi, Luca. To był głupi żart – powiedział Brunetti, kiedy przyjaciel przestał kaszleć.
    – Nieważne, Guido. Wierz mi, każdy, kto ma do czynienia z takim tłumem jak ja, potrzebuje pomocy policji. A policja też jest zadowolona, że się im odpłacam.
    – Jak? – spytał Brunetti, myśląc o saszetkach przechodzących dyskretnie z rąk do rąk.
    – Mam prywatnych ochroniarzy, którzy pracują na parkingach moich dyskotek.
    – Po co ci ochroniarze na parkingach dyskotek? – spytał Brunetti. – Czyżby ktoś napadał na pijaną młodzież, która opuszcza nad ranem twój przybytek rozrywki?
    – Żeby zabierać im kluczyki od samochodu – rzekł Luca.
    – I nikt się nie skarży?
    – Kto miałby się skarżyć? Rodzice, że nie pozwalam prowadzić ich dzieciom, kiedy są pijane w trupa lub na haju? Czy policja, że dzięki mnie nikt się nie rozbija na przydrożnych drzewach?
    – No tak, nie pomyślałem o tym.
    – Dzięki mnie w komisariacie nie ma pobudek o trzeciej nad ranem, nie trzeba jechać, patrzeć, jak się tnie auto i wyciąga ciało. Wierz mi, policja jest tak szczęśliwa, że pomagają mi, jak tylko mogą.
    Luca zamilkł. Guido usłyszał w słuchawce trzask pocieranej zapałki i łapczywy wdech, kiedy przyjaciel zaciągał się papierosem.
    – Czego ode mnie oczekujesz? Żebym tę sprawę wyciszył?
    – A mógłbyś?
    Gdyby wzruszenie ramionami wywoływało dźwięk, to Brunetti usłyszałby go w słuchawce.
    – Powiedz mi najpierw, chcesz czy nie.
    – Nie, nie w sensie zupełnego zatuszowania. Ale jeśli to możliwe, nie chciałbym, żeby sprawa dostała się do gazet.
    Luca milczał przez chwilę.
    – Wydałem mnóstwo pieniędzy na reklamę – powiedział w końcu.
    – Czy to oznacza zgodę?
    Luca roześmiał się serdecznie i zaraz potem zaniósł się ciężkim kaszlem. Kiedy wreszcie go opanował, powiedział:
    – Ty, Guido, zawsze chciałbyś, żeby wszystko było albo białe, albo czarne. Nie wiem, jak Paola może to znieść.
    – To mi bardzo ułatwia życie.
    – Jako policjantowi?
    – Nie, w ogóle.
    – Dobrze więc. Możesz to uważać za zgodę. Lokalne gazety mam w kieszeni, a wątpię, żeby się tym zainteresowały gazety ogólnokrajowe.
    – On jest vice-questore Wenecji – rzucił Brunetti w perwersyjnym przypływie lokalnej dumy.
    – Obawiam się, że to nie ma specjalnego znaczenia dla tych z Rzymu.
    – Pewnie masz rację. A co się mówi na temat tego chłopca?
    – Chłopiec, jak go nazywasz, jest ugotowany. Na wszystkich saszetkach były jego odciski palców.
    – Czy już mu postawiono zarzuty?
    – Nie, chyba nie.
    – Na co oni czekają?
    – Chcą, żeby im powiedział, od kogo dostał towar.
    – Czyżby nie wiedzieli?
    – Guido! Wiedzą, ale to jeszcze nie dowód. Kto jak kto, ale ty powinieneś to zrozumieć.
    Ostatnie zdanie zostało wypowiedziane nie bez pewnej ironii. Czasem Brunetti miał wrażenie, że we Włoszech ludzie wszystko wiedzą, lecz wyłącznie na swój prywatny użytek. Każdy chętnie wydawał kategoryczne sądy na temat sekretnych poczynań znanych polityków, szefów mafii czy gwiazd filmowych. Ale jeśli ludzi tych postawiło się w sytuacji, w której ich wypowiedzi mogłyby mieć skutki prawne, wszyscy jak strusie chowali głowy w piasek.
    – A ty wiesz, kto to jest? Powiesz mi? – spytał Brunetti.
    – Wolałbym nie. To nic by nie dało. Jest jeszcze ktoś nad nim, a nad tym kimś też ktoś stoi.
    Brunetti usłyszał, jak Luca zapala kolejnego papierosa.
    – Czy on im powie? Czy ten chłopak im to powie?
    – Jeśli ceni sobie życie, będzie milczał – powiedział Luca, ale natychmiast dodał: – Nie, przesadzam. Nikt by go nie zabił, ale pewnie by go trochę poturbowali.
    – Nawet w Jesolo? – spytał Brunetti. W tym uśpionym małym miasteczku nad Adriatykiem, pomyślał, nagle czując zmęczenie.
    – Zwłaszcza w Jesolo – odrzekł Luca bez dalszych wyjaśnień.
    – Więc co się stanie z tym młodym człowiekiem? – spytał Brunetti.
    – Powinieneś wiedzieć lepiej ode mnie. Jeśli to jest pierwsze wykroczenie, pomęczą go trochę i wypuszczą do domu.
    – On już jest w domu.
    – Wiem. Mówiłem ogólnie. No i nie zaszkodzi mu, że ma ojca w policji.
    – Nie, dopóki to nie trafi do gazet.
    – Obiecałem ci, o to możesz być spokojny.
    – Mam nadzieję – rzekł Brunetti.
    Luca chciał jeszcze coś odpowiedzieć, ale się powstrzymał. Zapadła cisza, którą przerwał Brunetti, pytając:
    – A ty, Luca, co u ciebie?
    Luca odchrząknął wilgotnym dźwiękiem, po którym Brunettiemu zrobiło się nieprzyjemnie.
    – Bez zmian – odpowiedział i zakaszlał.
    – A Maria?
    – To krówsko – sarknął gniewnie Luca. – Jedyne, czego ode mnie chce, to forsy. Powinna się cieszyć, że jeszcze jej nie wyrzuciłem z domu.
    – Luca, ona jest matką twoich dzieci.
    – Nie zamierzam dyskutować z tobą na ten temat, Guido.
    Brunetti wyczuł, że Luce zdenerwowała ingerencja w jego prywatne życie.
    – Daj spokój. Wiesz, że mówię tak wyłącznie dlatego, że znamy się wszyscy od wieków.
    – Wiem, wiem, ale wszystko się zmienia.
    W słuchawce zapadła cisza.
    – Nie chcę o tym rozmawiać, Guido – powiedział Luca cicho.
    – Dobrze. Przykro mi, że tak długo się nie odzywałem.
    – No, ja też nie jestem bez winy – rozchmurzył się Luca w imię starej przyjaźni.
    – Nieważne.
    – Pewnie, że nieważne – zgodził się Luca, parskając śmiechem, który spowodował kolejny atak kaszlu.
    – Gdybyś coś jeszcze słyszał na ten temat, daj mi znać – poprosił Brunetti, zachęcony ciepłymi nutami w głosie przyjaciela.
    – Oczywiście – obiecał Luca. Zanim jednak zdążył odłożyć słuchawkę, Brunetti szybko spytał:
    – Ale, ale… wiesz może coś więcej o ludziach, którzy dali mu towar albo o tych jeszcze wyżej?
    – Co cię właściwie interesuje? – W głosie Luki ponownie pojawiła się nieufność.
    – Czy oni… – Brunetti nie wiedział, jak się wyrazić. – Czy oni pracują w Wenecji?
    – Ach – westchnął Luca. – Z tego, co wiem, nie ma tam dla nich zbyt wiele pracy. Mieszkają tu w większości starzy ludzie, a młodzież przecież nie musi zaopatrywać się tylko na wyspie.
    Brunettiemu sprawiło to radość przede wszystkim z egoistycznych pobudek – każdy ojciec ucieszyłby się, wiedząc, że tam, gdzie mieszka, nie handluje się narkotykami. I jego zadowolenie nie miałoby nic wspólnego z tym, czy ufa swoim dzieciom, czy nie.
    Instynkt podpowiedział mu, że wystarczająco już wypytał Lucę. Zresztą co by to zmieniło, gdyby znał nazwiska handlarzy?
    – Dzięki, Luca. Dbaj o siebie.
    – Ty też, Guido, ty też.

    Tego wieczoru, kiedy dzieci były już w łóżkach, Brunetti opowiedział Paoli o rozmowie z Lucą i o tym, jak Luca się zdenerwował, gdy go spytał o żonę.
    – Zresztą ty go nigdy nie lubiłaś – dodał, jakby to mogło usprawiedliwić zachowanie Luki.
    – O co ci w ogóle chodzi? – spytała Paola.
    Zanim zaczęli tę rozmowę, siedzieli na dwóch krańcach kanapy i czytali. Teraz odłożyli książki. Brunetti się zamyślił.
    – Chodzi mi o to, że to normalne, że bardziej lubisz Marię niż jego – powiedział wreszcie.
    – Ale Luca ma rację – rzekła Paola, spoglądając na męża. – To jest stare krówsko.
    – A ja myślałem, że ją lubisz!
    – Lubię ją, to nie ma nic do rzeczy. A starym krówskiem stała się przez niego. Przecież to z zawodu dentystka. On nigdy nie chciał, żeby pracowała. Kiedy urodził się Paolo, Luca powiedział, że utrzyma całą rodzinę z tych swoich klubów.
    – No to co? – przerwał jej Brunetti. – Jaka jest w tym jego wina, że ona stała się starym krówskiem?
    Już kiedy to mówił, zdał sobie sprawę, jak obraźliwy i absurdalny jest ten epitet.
    – Taka, że Luca wyniósł się do Jesolo, żeby mu było łatwiej pilnować interesów. I że ona poszła za nim.
    W głosie Paoli zabrzmiało znajome rozdrażnienie.
    – Nikt nie przystawiał jej pistoletu do skroni, Paola.
    – Oczywiście, że nikt nie przystawiał jej pistoletu do skroni. Nikt nie musiał. Była zakochana. – Widząc spojrzenie męża, poprawiła się: – No dobrze, byli zakochani. Więc ona zamienia Wenecję na Jesolo, banalny letni kurort, i staje się gospodynią domową i matką.
    – To nie są obraźliwe określenia, Paola.
    Paola rzuciła mu gniewne spojrzenie, ale głos miała nadal spokojny.
    – Wiem, że nie są obraźliwe. Nie chciałam, żeby tak zabrzmiały. Ale ona zrezygnowała z zawodu, który lubiła i w którym była bardzo dobra, i pojechała donikąd, żeby zajmować się dwojgiem dzieci i mężem, który za dużo pił, za dużo palił i jeszcze zdradzał ją na prawo i lewo.
    Brunetti nie chciał dolewać oliwy do ognia, milczał więc i czekał.
    – No i teraz, po ponad dwudziestu latach takiego życia, wreszcie zmieniła się w stare krówsko. Jest gruba i nudna i rozmawia wyłącznie o dzieciach i o gotowaniu. Ile czasu minęło od tej kolacji u nich? Dwa lata? Pamiętasz to jej nadskakiwanie, praktycznie wmuszała w nas jedzenie. I te stosy zdjęć jej dwójki w końcu zupełnie zwykłych dzieci.
    Był to męczący wieczór dla wszystkich z wyjątkiem może, rzecz dziwna, samej Marii, która w ogóle nie zdawała sobie sprawy z tego, że jest taka nudna.
    – Czy to początek kłótni? – spytał Brunetti z dziecięcą szczerością.
    Paola rozparła się na kanapie i roześmiała się.
    – Nie, skąd! Z tego, co o niej powiedziałam, wynika pewnie, że jej w sumie nie lubię i że czuję się w związku z tym winna. – Nie doczekawszy się żadnej reakcji na to wyznanie, ciągnęła: – Mogła zrobić tyle rzeczy, a wybrała bezczynność. Nie chciała wziąć pomocy do dzieci, dzięki czemu mogłaby pracować przynajmniej na pół etatu w gabinecie innego lekarza; pozwoliła, aby wygasło jej członkostwo w zrzeszeniu dentystów. Stopniowo straciła zainteresowanie dla wszystkiego, co nie miało związku z jej dwójką chłopców. Wreszcie się roztyła.
    Brunetti poczekał chwilę i dopiero kiedy był pewien, że Paola skończyła, powiedział:
    – Nie wiem, jak się do tego odniesiesz, ale to, co przed chwilą powiedziałaś, to jest słowo w słowo argumentacja niewiernych mężów.
    – Która ma usprawiedliwić niewierność?
    – Tak.
    – Wcale mnie to nie dziwi – rzekła Paola obojętnie, tak jakby temat rozmowy nie miał z nimi nic wspólnego. Ponieważ wyglądało, że nie zamierzała już powiedzieć nic więcej, Brunetti zachęcił ją wyczekującym:
    – No i?
    – I nic. Życie postawiło ją przed różnymi wyborami, a ona wybrała tak, jak wybrała. Ja uważam, że przegrała w momencie, kiedy zdecydowała się opuścić Wenecję, ale, jak mówisz, nikt nie przystawiał jej pistoletu do skroni.
    – W każdym razie, jak o niej pomyślę, robi mi się bardzo przykro – powiedział Brunetti. – I jak o nim pomyślę, też.
    – Mnie tak samo – odrzekła Paola, przymykając oczy. Po długiej chwili milczenia spytała: – Czy jesteś zadowolony, że nie zrezygnowałam z pracy?
    Brunetti udał, że się zastanawia.
    – Niespecjalnie – odrzekł po chwili. – Głównie cieszy mnie to, że się nie roztyłaś.

Rozdział 11

    Następnego dnia Patta nie pojawił się w komendzie, zadzwonił tylko do signoriny Elettry i potwierdzając fakt już wówczas oczywisty, powiedział, że go nie będzie. Signorina Elettra nie zadawała mu żadnych pytań, natomiast zadzwoniła do Brunettiego i oznajmiła, że questore jest na urlopie w Irlandii i że pod nieobecność Patty on przejmuje jego obowiązki.
    O dziewiątej zadzwonił Vianello z wiadomością, że już był w mieszkaniu Rossiego. Poza rachunkami i pokwitowaniami nie znalazł nic. Aha, przy telefonie leżał notes z adresami i teraz właśnie Pucetti dzwoni kolejno pod każdy numer. Jak dotąd jedynym znalezionym krewnym jest jakiś wuj w Vicenzy, który został już powiadomiony przez szpital i zajmuje się przygotowaniami do pogrzebu.
    Chwilę potem zadzwonił Bocchese z laboratorium, oznajmiając Brunettiemu, że wysyła do niego policjanta z portfelem Rossiego.
    – Jest na nim coś ciekawego?
    – Nie, tylko jego własne odciski palców i parę odcisków tego młodzika, który go znalazł.
    – Młodzika? – spytał Brunetti z nadzieją, że może pojawił się jakiś nowy świadek.
    – Tego policjanta. Nie wiem, jak on się nazywa. Dla mnie oni wszyscy to dzieci.
    – Franchi.
    – Niech będzie Franchi – odrzekł obojętnie Bocchese. – Mam tutaj jego odciski i one zgadzają się z tymi na portfelu.
    – Coś jeszcze?
    – Nie. Nie przeglądałem zawartości, zdjąłem tylko odciski palców.
    W drzwiach pojawił się policjant od Bocchesego, jeden z tych nowych, do których Brunetti nie za bardzo umiał zwracać się po imieniu. Na znak Brunettiego podszedł i położył na biurku portfel w plastikowej torebce.
    Brunetti przytrzymał słuchawkę ramieniem i podniósł torebkę. Otwierając ją, spytał Bocchesego:
    – Czy znalazłeś jakieś odciski w środku?
    – Powiedziałem już, że to są wszystkie odciski palców – oznajmił technik i się rozłączył.
    Brunetti odłożył słuchawkę. Któryś z pułkowników żandarmerii powiedział kiedyś, że Bocchese jest tak dobrym fachowcem, iż znalazłby odciski palców nawet maziowatej duszy policjanta. To jasne, że kogoś takiego trzeba traktować bardziej wyrozumiale niż innych pracowników komendy. Popędliwy charakter i gburowatość Bocchesego przestawały się liczyć wobec niezwykłej skuteczności jego pracy, której rezultaty nieraz powściągały zapędy sceptycznych i zawziętych adwokatów.
    Brunetti wytrząsnął portfel z plastikowej torebki na biurko. Był wygięty od noszenia przez lata w tej samej kieszeni na biodrze, brązowa skóra popękała, a przetarte brzegi zaczęły się pruć. W boczne kieszonki wetknięte były cztery plastikowe karty: Visa, Standa, legitymacja z Ufficio Catasto i uprawniająca do zniżek w transporcie miejskim Carta Veneziana. Brunetti wyciągnął wszystkie. Fotografie na dwóch ostatnich były zrobione techniką holograficzną i twarz widziało się, tylko jeśli światło padało pod odpowiednim kątem, ale zdjęcia bez wątpienia przedstawiały Rossiego.
    Z prawej strony znajdowała się mała portmonetka, zamykana na miedziany zameczek. Brunetti otworzył ją i wysypał drobne. Kilka nowych tysiąclirówek, kilka pięćsetek i trzy będące obecnie w obiegu stulirówki, każda inna. Co to za idiotyzm, trzy rodzaje monet o tym samym nominale, pomyślał Brunetti. Ciekawe, czy tylko jego to denerwowało?
    Potem wyjął z portfela banknoty. Ułożone były według nominałów od najwyższych do najniższych. Policzył je: sto osiemdziesiąt siedem tysięcy lirów.
    Rozchylił portfel, żeby zobaczyć, czy coś nie uszło jego uwagi, ale przegródka była pusta. Wsunął palce w boczny otwór. Parę biletów na vaporetto, rachunek z baru na trzy tysiące trzysta lirów i kilka znaczków po osiemset. Z drugiej strony znalazł jeszcze jeden rachunek z baru, na którego odwrocie zanotowano numer telefonu. Ponieważ nie zaczynał się ani na 52, ani na 27, ani na 72, Brunetti wywnioskował, że nie jest to numer wenecki. Poza tym w portfelu nie było już nic. Żadnych wizytówek, żadnej wskazówki od zmarłego, kogo zawiadomić w razie wypadku. Zresztą czy ktoś kiedyś znalazł taką informację w portfelu człowieka zamordowanego z premedytacją?
    Schował pieniądze do portfela i wsunął go z powrotem do plastikowej torebki. Wybrał numer Rizzardiego. Powinno być już po sekcji, a ciekawiło go, skąd pochodziło dziwne wgniecenie na czole Rossiego.
    Lekarz odebrał telefon zaraz po drugim sygnale. Przywitali się.
    – Dzwonisz w sprawie Rossiego? Gdybyś nie zadzwonił, ja bym dzwonił do ciebie – powiedział Rizzardi.
    – Dlaczego?
    – Z powodu tych ran na głowie.
    – Ach, z powodu tych ran. No dobrze, co w nich dziwnego?
    – Jedna jest płaska i znalazłem w niej okruchy cementu. Ta rana powstała w momencie, kiedy on spadł i uderzył głową o bruk. Ale na lewo od niej jest inna rana, cylindryczna. To znaczy zadana jakimś walcowatym przedmiotem, podobnym w kształcie do rur, jakich używa się do stawiania rusztowań, choć, według mnie, ten przedmiot musiał być nieco mniejszy.
    – No i?
    – W tej ranie nie ma w ogóle rdzy. Rury, z których buduje się rusztowania, są z reguły brudne, pordzewiałe, z resztkami farby, a ta rana jest sterylnie czysta.
    – Mogli ją oczyścić w szpitalu.
    – Tak, na pewno ją oczyścili, ale w kości czaszki odnalazłem kawałeczki metalu. Nie ma na nich śladu rdzy, brudu czy farby.
    – Co to za metal? – spytał Brunetti, podejrzewając, że coś jeszcze musiało wzbudzić niepokój Rizzardiego.
    – Miedź.
    Brunetti milczał.
    – Nie chcę wtykać nosa w nie swoje sprawy – rzucił Rizzardi – ale to może nie jest zły pomysł, żeby wysłać na miejsce dziś, a w każdym razie jak najszybciej, ekipę kryminalistyczną.
    – Tak, zaraz to zrobię – rzekł Brunetti zadowolony, że wypadło to w dzień, kiedy nie ma nad sobą żadnego zwierzchnika. – Co jeszcze znalazłeś?
    – Obydwie ręce złamane, ale to na pewno wiesz. Na dłoniach miał spore siniaki, które mogły powstać w wyniku upadku.
    – Czy umiałbyś powiedzieć, z jakiej wysokości spadł?
    – Nie jestem specjalistą, to zdarza się tak rzadko. Ale zajrzałem do kilku książek i wydaje mi się, że musiał spaść z około dziesięciu metrów.
    – Trzecie piętro?
    – Możliwe. A co najmniej drugie.
    – Czy wywnioskowałeś coś z pozycji, w jakiej leżał?
    – Nie. Ale wygląda na to, że jak już spadł, jeszcze się kawałek podczołgał. Spodnie na kolanach miał zupełnie podarte, kolana poranione. Na stopie od wewnątrz widać zadrapanie, które mogło zostać spowodowane ciągnięciem nogi po bruku.
    – Czy potrafisz stwierdzić, która z ran spowodowała śmierć? – przerwał Brunetti.
    – Nie – padła natychmiastowa odpowiedź. Rizzardi najwidoczniej spodziewał się tego pytania. Milczał, czekając na reakcję komisarza, ale Brunetti, któremu nie przychodziło do głowy nic konkretnego, spytał tylko:
    – Chciałbyś powiedzieć coś jeszcze?
    – Nie, to wszystko. Był w doskonałej formie i mógł sobie jeszcze długo pożyć.
    – Biedak.
    – Ten człowiek w kostnicy powiedział, że go znałeś. Czy to prawda?
    – Tak, to był mój znajomy – odrzekł bez wahania Brunetti.

Rozdział 12

    Brunetti zadzwonił do biura numerów i przedstawił się jako oficer policji. Wyjaśnił, że próbuje zidentyfikować pewien numer, ale ponieważ ma tylko siedem cyfr, najwyraźniej brakuje mu numeru kierunkowego. Czy mogliby sprawdzić, w jakich miastach taki numer istnieje? Nie proponując nawet oddzwonienia na komendę w celu weryfikacji tożsamości rozmówcy, urzędniczka poprosiła Brunettiego, żeby zaczekał przy telefonie, a ona sprawdzi dane w komputerze. Brunetti czekał ze słuchawką przy uchu. Przynajmniej nie było żadnej muzyki. Po chwili otrzymał odpowiedź, że w grę wchodzą cztery miasta: Piacenza, Ferrara, Akwileja i Mesyna.
    Lecz gdy poprosił o podanie nazwisk abonentów dysponujących tym numerem w poszczególnych miastach, kobieta wycofała się, zasłaniając przepisami, ochroną życia prywatnego i „ogólnie przyjętą polityką”. Oznajmiła, że takich informacji może udzielić tylko na żądanie policji lub innego organu państwowego. Brunetti wyjaśnił, że pełni funkcję komisarza i że jeśli ona sobie tego życzy, może natychmiast oddzwonić do niego na komendę w Wenecji. Urzędniczka poprosiła o numer. Ledwo się powstrzymał od pouczenia jej, że w takiej sytuacji powinna wyszukać numer sama, by mieć pewność, że rzeczywiście połączy się z komendą. Zamiast tego jednak podał żądaną informację, powtórzył swoje nazwisko i się rozłączył. Telefon zadzwonił prawie natychmiast i kobieta podyktowała mu cztery nazwiska i adresy, każde z innego miasta.
    Nazwiska nie powiedziały mu niczego. W Piacenzy numer należał do agencji wynajmu samochodów. W Ferrarze przypisane były do niego dwa nazwiska, co wskazywało, że to jakieś biuro albo sklep. W Akwilei i Mesynie numer wyglądał na prywatny. Brunetti zaczął od Piacenzy. Czekał dość długo i kiedy w końcu odebrał jakiś mężczyzna, komisarz przedstawił się i spytał, czy w spisie klientów nie mają przypadkiem wenecjanina Franca Rossiego. A może to nazwisko obiło im się o uszy przy jakiejś innej okazji? Mężczyzna poprosił Brunettiego o chwilę cierpliwości, zasłonił słuchawkę dłonią i odezwał się do kogoś obok. Słuchawkę przejęła kobieta, Brunetti musiał jeszcze raz powtórzyć, o co mu chodzi, i ponownie zaczekać. Tym razem czekał dłużej, ale w końcu kobieta wróciła i przepraszając go, rzekła, że niestety, nie mają w swoim rejestrze takiego nazwiska.
    W Ferrarze połączył się z automatyczną sekretarką, informującą, że dodzwonił się do biura Gavini i Cappelli i że może zostawić wiadomość. Rozłączył się.
    W Akwilei odebrała jakaś staruszka, która nigdy nie słyszała o żadnym Francu Rossim. Numer z Mesyny był już odłączony.
    Czy Rossi miał prawo jazdy? W portfelu go nie było. Nie znaczy to, że nie prowadził. Nawet jeśli wenecjaninowi rzadko zdarza się prowadzić auto, z reguły posiada prawo jazdy. Dla żadnego Włocha brak dróg nie jest wystarczającym powodem, aby wyrzec się tęsknoty za szybkim autem. Brunetti połączył się z odpowiednim biurem, w którym poinformowano go, że wydano siedem praw jazdy na nazwisko Franco Rossi. Niestety, w żadnym z nich data urodzenia nie zgadzała się z datą widniejącą na legitymacji z Ufficio Catasto.
    Znów połączył się z Ferrarą, lecz nadal bez skutku. Tymczasem zadzwonił jego telefon.
    – Commissario?
    – Słucham, Vianello.
    – Właśnie dostaliśmy telefon z posterunku w Cannaregio.
    – Tego koło Tre Archi?
    – Tak, szefie.
    – Czego chcieli?
    – Zadzwonił do nich jakiś człowiek, mówiąc, że z mieszkania piętro wyżej dobywa się dziwny zapach, właściwie smród.
    Brunetti milczał. Nie trzeba było zbyt dużej wyobraźni, żeby domyślić się dalszego ciągu – nie dzwoni się na komisariat z powodu pękniętej rury czy zalegających śmieci.
    – To był student – powiedział Vianello, ucinając dalsze spekulacje.
    – Co się stało?
    – Mówią, że wygląda to na przedawkowanie.
    – Jak dawno temu zadzwonili?
    – Jakieś dziesięć minut temu.
    – Już idę.

    Kiedy wraz z Vianellem opuścili komendę, Brunettiego zaskoczył upał. Dziwne, ale choć zawsze wiedział, jaki jest dzień tygodnia, często nie uświadamiał sobie pory roku. Czując wokół ciepło, rozejrzał się i dopiero po chwili przypomniał sobie, że przecież jest już wiosna. Wiosna! Koniec z wilgocią i zimnem.
    Dziś łódź prowadził inny pilot, Pertile. Antipatico, pomyślał o nim Brunetti, wskakując na pokład z Vianellem i dwoma pracownikami laboratorium, z których jeden odwiązał cumę. Łódź popłynęła w kierunku bacino, po czym gwałtownie skręciła w Canale Arsenale. Pertile włączył syrenę, rozpędził się i mknąc przez martwe wody kanału, przeleciał niebezpiecznie blisko dziobu tramwaju wodnego numer pięćdziesiąt dwa, ruszającego właśnie z przystanku Tana.
    – Pertile, to nie żaden alarm przeciwlotniczy! – zdenerwował się Brunetti.
    Pilot odwrócił się i spoglądając na mężczyzn na pokładzie, zdjął dłoń z kierownicy. Wycie syreny ustało. Brunetti miał wrażenie, że łódź płynie teraz jeszcze prędzej, ale powstrzymał się od dalszych uwag. Za Arsenale Pertile skręcił ostro w lewo, minął przystanki Ospedale Civile, Fondamenta Nuove, La Madonna dell’Orto i San Alvise i wpłynął w Canale di Cannaregio. Po chwili zobaczyli policjanta, który stał na brzegu i machał do nich ręką.
    Vianello rzucił mu cumę, którą policjant przywiązał do żelaznej obręczy. Zauważywszy Brunettiego, zasalutował i wyciągnął rękę, żeby pomóc mu wyjść z łodzi.
    – Gdzie to jest? – spytał Brunetti, jak tylko stanął na lądzie.
    – W tej calle, panie komisarzu. – Policjant wskazał ręką wąską uliczkę, biegnącą w głąb Cannaregio.
    Vianello poprosił Pertilego, żeby na nich zaczekał. Brunetti z młodym policjantem poszli przodem, za nimi gęsiego podążyli pozostali mężczyźni.
    Nie musieli iść daleko; bez trudu znaleźli dom, o który chodziło. Jakieś dwadzieścia metrów dalej, pod bramą, w której stał umundurowany policjant z założonymi na piersi rękami, zebrała się już mała grupka ludzi.
    Gdy się zbliżali, z grupki wystąpił mężczyzna i gapiąc się na nich, stanął w wyczekującej pozie, z rękami na biodrach. Był wysoki i chudy, i miał największy pijacki nos, jaki Brunetti kiedykolwiek widział: rozpłomieniony, obrzmiały, krostowaty, na czubku prawie siny. Od razu pomyślał o tym holenderskim średniowiecznym obrazie – zaraz, jak to on się nazywał, Chrystus niosący krzyż? – na którym roiło się od wykrzywionych twarzy, wróżących tym, co znaleźli się w ich pobliżu, tylko cierpienie i zło.
    – Czy to on go znalazł? – spytał cicho młodego policjanta.
    – Tak, panie komisarzu. On mieszka na parterze.
    Podeszli do mężczyzny, który wetknąwszy ręce w kieszenie, zaczął kiwać się w tył i w przód, jakby zniecierpliwiony, że policja odrywa go od pilnej pracy.
    – Dzień dobry panu. Czy to pan nas zawiadomił? – spytał Brunetti, stając tuż przed nim.
    – Tak, ja. Dziwi mnie zresztą, że przyjechaliście tak prędko – odezwał się mężczyzna głosem pełnym pretensji i wrogości. Jego oddech czuć było alkoholem i kawą.
    – To pan zajmuje mieszkanie piętro niżej? – spytał Brunetti spokojnie.
    – Tak, mieszkam tu od siedmiu lat i jeśli ten dupek właściciel myśli, że mnie stąd wyrzuci, dając mi nakaz eksmisji, to mu powiem, gdzie go sobie może wsadzić!
    Mężczyzna mówił z akcentem z Giudekki i jak wielu pochodzących z tej wyspy wyrażał się dosadnie.
    – Jak długo mieszkał tu zmarły?
    – W każdym razie już tu nie mieszka – rzekł mężczyzna i zaniósł się śmiechem, który przeszedł w kaszel.
    – Jak długo tu mieszkał? – powtórzył Brunetti.
    Lokator z parteru wyprostował się i przyjrzał dokładniej Brunettiemu. Komisarz z kolei przypatrywał się białym plackom łuszczącej się skóry na jego czerwonej twarzy i oczom zdradzającym żółtaczkę.
    – Parę miesięcy. Musi pan spytać właściciela. Ja tyle co widziałem go parę razy na schodach – odrzekł mężczyzna.
    – Czy ktoś go odwiedzał?
    – Nie mam pojęcia. Nie wtykam nosa w cudze sprawy, zwłaszcza studentów. Pieprzone mądrale, myślą, że wszystkie rozumy zjedli. – W głosie mężczyzny brzmiała zawziętość.
    – On był przemądrzały? – spytał Brunetti.
    Mężczyzna zamilkł. Nie był przyzwyczajony do uzasadniania swoich opinii. Po dłuższej chwili odrzekł:
    – Nie, nie wiem. Mówiłem już, że widziałem go tylko kilka razy.
    – Proszę podać swoje nazwisko sierżantowi – rzekł Brunetti, wskazując ręką młodego policjanta i kierując się ku domowi. Stojący przy drzwiach oficer zasalutował.
    – Miał na imię Marco – dobiegł Brunettiego głos lokatora z parteru.
    Brunetti poprosił Vianella, żeby spróbował dowiedzieć się czegoś od innych sąsiadów. Kiedy Vianello odszedł, policjant przy drzwiach odsunął się, wskazując komisarzowi drogę na pierwsze piętro.
    Brunetti popatrzył na wąskie, ciemne schody. Mimo że dyżurujący policjant zapalił światło, ledwie było cokolwiek widać. Słaba żarówka jakby nie chciała oświetlać ogólnego zaniedbania i brudu. Odpadające od ścian kawałki tynku i farby zgarnięto nogą pod ścianę wraz z rozmaitymi innymi śmieciami. Wszędzie walały się niedopałki.
    Brunetti wbiegł po schodach. Już na półpiętrze poczuł ten straszny odór. Lepka, gęsta, przenikająca wszystko woń rozkładu i zgnilizny, nasilająca się z każdym stopniem. Zbliżając się do celu, Brunetti przeżył straszliwe chwile, wyobrażając sobie oblepiającą go lawinę cząsteczek, przywierających do ubrania, wpadających do nosa i gardła i brutalnie przypominających o ludzkiej śmiertelności.
    Przy drzwiach mieszkania stał jeszcze jeden młody policjant. W słabym świetle wyglądał bardzo blado. Brunetti żałował, że drzwi są zamknięte, ponieważ to oznaczało, że jak się je otworzy, smród będzie jeszcze większy. Policjant zasalutował i szybko odsunął się o kilka kroków.
    – Możecie zejść na dół – powiedział Brunetti, zdając sobie sprawę, że młody człowiek stoi tu co najmniej od godziny. – Wyjdźcie się przewietrzyć.
    – Dziękuję, panie komisarzu – policjant zasalutował po raz wtóry, szybkim krokiem wyminął Brunettiego i zbiegł ze schodów.
    Słysząc na schodach zbliżającą się ekipę kryminalistyczną obładowaną sprzętem, Brunetti wstrzymał oddech i sięgnął do klamki. Już ją naciskał, kiedy usłyszał, jak jeden z techników woła:
    – Commissario, niech pan najpierw włoży to! Odwrócił się i zobaczył, że mężczyzna rozdziera plastikowe opakowanie z maskami chirurgicznymi. Tym razem żaden z nich nie przejął się ostrym zapachem chemikaliów, którymi były przesiąknięte.
    Brunetti otworzył drzwi. Mimo że wszystkie okna w mieszkaniu były otwarte, zapewne przez policję, straszliwy odór zaatakował ich nosy i usta, przebijając się przez woń środków odkażających.
    Komisarz na moment zesztywniał, przemógł się jednak i przekroczył próg. Było to zwykłe studenckie mieszkanie. Brunettiemu przypomniała się własna młodość. Zniszczona kanapa przykryta jakąś kolorową indyjską płachtą założoną za oparcie i starannie podwiniętą pod siedzenia tak, żeby udawać tapicerkę, długi stół pod ścianą, zawalony książkami i zeszytami, kawałek spleśniałej pomarańczy, ubrania rzucone byłe jak na jednym krześle, na drugim – znów książki.
    Młody człowiek leżał na wznak na podłodze kuchni, z lewą ręką nad głową. Zabójcza igła wciąż jeszcze sterczała z żyły, tuż nad łokciem. Prawa ręka dotykała głowy, zgięta w charakterystycznym, znajomym Brunettiemu geście – jego syn robił tak za każdym razem, kiedy zauważył, że się pomylił czy wygłupił. Jak można było się spodziewać, na stole leżały łyżeczka, świeca i maleńka plastikowa saszetka, zawierająca to coś, co go zabiło. Brunetti odwrócił oczy. Otwarte okno wychodziło wprost na okno innego domu, o zamkniętych szczelnie okiennicach. Do kuchni wszedł jeden z techników.
    – Może go zakryć, panie komisarzu? – spytał, spoglądając na chłopca.
    – Nie. Lepiej nic nie dotykać, dopóki nie przyjdzie lekarz. Na kogo czekamy?
    – Na Guerriera, panie komisarzu.
    – Nie na Rizzardiego?
    – Nie, dziś ma dyżur Guerriero.
    Brunetti skinął głową i wrócił do salonu. Gumka zaczęła go uwierać, wiec zdjął maskę i schował ją do kieszeni. Przez krótki moment smród wokół jakby się nasilił. Do kuchni wszedł drugi technik, wnosząc aparat i statyw. Komisarz usłyszał, że naradzają się, jak sfotografować leżące na ziemi ciało, jak uwiecznić maleńki fragment historii, którym stała się śmierć Marca, studenta uniwersytetu, leżącego z igłą wbitą w ramię, który miał wzbogacić policyjne archiwa Wenecji, perły Adriatyku. Powoli podszedł do stołu i przyjrzał się rozrzuconym książkom i kartkom. Taki sam bałagan zostawiał kiedyś on sam, taki sam bałagan zostawia teraz jego syn, wychodząc co rano do szkoły.
    Na wewnętrznej stronie okładki podręcznika do historii architektury komisarz zauważył podpis: Marco Landi. Powoli zaczął przeglądać książki i papiery leżące na stole, zatrzymując się co chwila nad jakimś ciekawszym akapitem czy zdaniem. Marco, jak się okazało, przygotowywał referat na temat ogrodów należących do czterech osiemnastowiecznych willi, położonych miedzy Wenecją a Padwą. Brunetti znalazł książki i fotokopie artykułów o architekturze pejzażu, a nawet kilka szkiców, których autorem był prawdopodobnie zmarły chłopiec. Jeden z dużych rysunków przedstawiał ogród tradycyjny. Wszystko w tym ogrodzie, łącznie z najmniejszą roślinką, zostało narysowane niezwykle starannie. Na wielkim słonecznym zegarze na lewo od fontanny można było nawet odczytać godzinę: czwarta piętnaście. W prawym dolnym rogu rysunku zza grubego oleandra wyglądała para zadowolonych, najedzonych królików, wpatrując się z ciekawością w widza. Brunetti wziął drugi rysunek, dotyczący innego projektu, gdyż przedstawiał nowoczesny dom, częściowo zawieszony nad jakimś wąwozem czy urwiskiem. Brunetti przyjrzał się i temu rysunkowi. Tym razem króliki kpiąco popatrywały zza współczesnej rzeźby na trawniku przed domem. Zaczął przeglądać resztę rysunków Marca. Na każdym były króliki. Czasem było je trudno znaleźć, tak zmyślnie zdawały się ukryte: raz siedziały w jednym z okien bardzo dużego budynku, raz wyglądały zza szyby auta zaparkowanego przed domem. Brunettiego zaciekawiło, jak profesorzy Marca traktowali te króliki pojawiające się w każdej pracy, bawiło ich to czy drażniło? A w ogóle dlaczego chłopak wszędzie je rysował? I dlaczego dwa?
    Na lewo od stosu szkiców leżał napisany ręcznie list. Nie było na nim adresu nadawcy, a znaczek pochodził z regionu Trydentu. Stempel pocztowy był rozmazany i nie można było odczytać nazwy miejscowości. Brunetti spojrzał na dół strony i zobaczył podpis: Mamma.
    Niechętnie zajrzał do listu. Zwykłe rodzinne nowiny. Papa jest zajęty wiosennym sadzeniem, Marii, która chyba, pomyślał Brunetti, musiała być młodszą siostrą Marca, bardzo dobrze idzie w szkole. Briciola znów puścił się za listonoszem; co do niej samej, ona czuje się dobrze i ma nadzieję, że Marco też. Życzy mu powodzenia w nauce i żeby nie miał żadnych zmartwień.
    Nie, signora, Marco nie będzie miał już zmartwień, ale pani do końca życia będzie cierpieć z powodu śmierci syna i okropnego uczucia, że czegoś pani nie dopatrzyła. I niezależnie od tego, jak głęboko będzie pani przekonana, że to nie pani wina, nigdy nie opuści pani pewność, że jest dokładnie odwrotnie.
    Odłożył list i szybko przejrzał pozostałe papiery na stole. Były jeszcze inne listy od matki, ale Brunetti już do nich nie zaglądał. W końcu w górnej szufladzie sosnowej komody stojącej po lewej stronie stołu znalazł notes, w którym był adres i telefon rodziców Marca. Wsunął go do kieszeni.
    Odwrócił się, słysząc hałas przy drzwiach, i zobaczył Gianpaola Guerriera, asystenta Rizzardiego. Brunettiemu wydawało się, że ambicje życiowe Guerriera można łatwo wyczytać z jego twarzy i szybkich ruchów, choć to wrażenie mogło brać się stąd, że wiedział, iż młody lekarz jest ambitny. Brunetti nie uważał ambicji za zaletę. Chciał polubić Guerriera, ponieważ odnosił się on z szacunkiem do zmarłych, z którymi miał do czynienia, lecz jego powaga i brak poczucia humoru sprawiały, że trudno było żywić do niego coś więcej niż respekt. Guerriero, podobnie jak jego zwierzchnik, ubierał się bardzo starannie. Dziś miał na sobie doskonale skrojony szary wełniany garnitur. Towarzyszyło mu dwóch biało odzianych pomocników z kostnicy, dźwigających nosze. Brunetti wskazał im głową kuchnię.
    – Niczego nie dotykajcie! – krzyknął za nimi Guerriero, zupełnie niepotrzebnie. Podał rękę Brunettiemu.
    – Powiedziano mi, że to przedawkowanie – oznajmił.
    – Tak wygląda – odrzekł komisarz.
    Z kuchni nie dochodził żaden dźwięk. Guerriero uśmiechnął się przepraszająco do komisarza i poszedł obejrzeć zwłoki. Brunetti nie mógł nie zauważyć, że na jego torbie widniało logo Prady. Potem podszedł do stołu i jeszcze raz przyjrzał się rysunkom. Miał ochotę się uśmiechnąć, kiedy znów zobaczył króliki, ale jakoś nie mógł.
    Guerriero wrócił dosłownie po paru minutach. Przystanął w drzwiach, żeby zdjąć maskę chirurgiczną.
    – Heroina – powiedział. – Myślę, że śmierć nastąpiła natychmiast, widział pan – nie zdążył nawet wyciągnąć igły.
    – Ale jak to się mogło stać, zważywszy, że był nałogowcem?
    Guerriero zastanowił się.
    – W wypadku heroiny śmierć mogła spowodować domieszka jakiegoś innego świństwa. Albo zbyt silna reakcja organizmu, jeśli chłopak na jakiś czas odstawił narkotyk. Bo gdyby brał go regularnie, taka dawka nie zrobiłaby mu krzywdy. To znaczy jeśli to, co sobie wstrzyknął, było wyjątkowo czyste.
    – A jakie jest pana zdanie? – spytał Brunetti. Kiedy zauważył, że Guerriero zamierza zbyć go jakąś formułą, podniósł rękę i dodał: – Nieoficjalnie, ma się rozumieć.
    Guerriero długo się zastanawiał. Brunetti domyślał się, że młody lekarz rozważa ryzyko wyrażenia opinii całkowicie prywatnej.
    – Myślę, że to może być ta druga ewentualność – powiedział wreszcie.
    Brunetti czekał na dalszy ciąg.
    – Nie obejrzałem jeszcze całego ciała – dodał po chwili Guerriero. – Tylko ręce. Nie ma na nich żadnych świeżych śladów, natomiast jest bardzo dużo starych. Gdyby ostatnio brał heroinę, kłułby się w ręce. Nałogowcy używają przeważnie tych samych miejsc. Myślę, że od paru ostatnich miesięcy niczego nie brał.
    – Ale do tego wrócił?
    – No tak, tak to wygląda. Powiem panu więcej, jak go dokładniej obejrzę.
    – Dziękuję, dottore. Zabieracie go?
    – Tak, kazałem włożyć ciało do torby. Skoro okna są otwarte, wkrótce przestanie tak cuchnąć.
    – Słusznie. Bardzo dziękuję.
    Guerriero skinął głową.
    – Kiedy zrobi pan sekcję? – spytał Brunetti.
    – Najprawdopodobniej jutro rano – odrzekł Guerriero. – Teraz w szpitalu sprawy idą dość wolno. Dziwne, jak niewielu ludzi umiera na wiosnę. Portfel i rzeczy, które miał w kieszeni, zostawiłem na stole kuchennym – dodał, chowając maskę chirurgiczną do swojej torby.
    – Jeszcze raz dziękuję. Niech pan do mnie zadzwoni, jak pan coś znajdzie, dobrze?
    – Jasne – powiedział Guerriero, żegnając się, i wyszedł.
    Chwilę potem z kuchni wyłonili się dwaj sanitariusze, dźwigając nosze ze zwłokami w plastikowym pokrowcu. Brunetti wolał nie myśleć, jak sobie dadzą radę na wąskich i krętych schodach. Mężczyźni skinęli głowami w jego kierunku i przeszli obok, nie zatrzymując się.
    Kiedy odgłosy ich kroków ucichły, Brunetti wrócił do kuchni.
    Wyższy z techników – chyba Santini – podniósł głowę.
    – Tu nic nie ma, panie komisarzu – oznajmił.
    – Sprawdził pan jego papiery? – spytał Brunetti, wskazując stół, gdzie leżał portfel, jakieś zmięte papierki i stos monet.
    – Nie, myśleliśmy, że pan będzie chciał sam to zrobić – odpowiedział kolega Santiniego.
    – Ile tu jeszcze jest pokoi? – spytał Brunetti.
    – Tylko łazienka. – Santini wskazał ręką za siebie. – Musiał spać na kanapie w tamtym pokoju.
    – Znaleźliście coś w łazience?
    Santini milczał.
    – Nie ma tam żadnych igieł ani strzykawek, panie komisarzu – odpowiedział na pytanie drugi technik. – Tylko to, co zwykle stoi w łazience, aspiryna, krem do golenia, paczka plastikowych nożyków. Żadnych przyborów narkomana.
    – A co pan o tym wszystkim sądzi? – spytał go Brunetti.
    – Myślę, że dzieciak był czysty – odrzekł technik bez najmniejszego wahania.
    Brunetti popatrzył na Santiniego, który od razu poparł słowa kolegi.
    – Widujemy mnóstwo narkomanów, większość z nich jest w okropnym stanie. Całe ciało mają pokłute, nie tylko ręce. – Mówiąc to, pomachał energicznie dłonią, jakby odsuwając od siebie obraz pokłutych ciał leżących pośród tego, co zadało im śmierć. – Ten chłopak nie miał żadnych świeżych śladów.
    Zapadło milczenie.
    – Czy ma pan jeszcze jakieś życzenie, panie komisarzu? – spytał w końcu Santini.
    – Nie, raczej nie – odrzekł Brunetti. Zauważył, że obydwaj technicy zdjęli maski. Zapach nawet tutaj, w miejscu, gdzie tak długo leżało ciało, był teraz dużo słabszy.
    – Idźcie już, wstąpcie gdzieś na kawę. Ja jeszcze trochę się rozejrzę – powiedział, wskazując ręką portfel i walające się papiery. – Spotkamy się na dole.
    Technicy szybko wyszli. Brunetti wziął do ręki portfel i zdmuchnął z niego kurz. Było w nim pięćdziesiąt siedem tysięcy lirów. Na stole leżało jeszcze dwa tysiące siedemset lirów w monetach, które ktoś wyłożył, opróżniając kieszenie Marca. W portfelu znajdowała się Carta d’identita z datą urodzenia ofiary. Brunetti szybkim ruchem zebrał rozrzucony bilon i banknoty i wsunął je do kieszeni. Na stoliku obok drzwi zauważył pęk kluczy. Sprawdziwszy, czy wszystkie okiennice mają zamki, pozamykał okna, przekręcił klucz w drzwiach i zszedł na dół.
    Na dworze zobaczył, że Vianello stoi obok jakiegoś starszego człowieka i lekko pochylony słucha, co mężczyzna ma do powiedzenia. Na widok komisarza sierżant poklepał staruszka po plecach i odwrócił się od niego.
    – Nikt nic nie widział – oznajmił. – Nikt nic nie wie.

Rozdział 13

    Wrócili do łodzi. Płynęli teraz z powrotem do komendy, ciesząc się, że wiatr rozproszy nieprzyjemny zapach, którym przesiąkli w mieszkaniu zmarłego. Żaden z nich o tym nie wspomniał, ale Brunetti wiedział, że poczuje się całkiem czysty, dopiero kiedy zdejmie z siebie całe ubranie, które miał dzisiaj na sobie, i postoi dłuższy czas pod prysznicem. Nawet w cieple tego prawie letniego dnia tęsknił za gorącą, parującą wodą i szorstkim ręcznikiem.
    Technicy zabrali z mieszkania wszystkie przedmioty mogące stanowić dowody rzeczowe w śledztwie w sprawie śmierci Marca, samobójczej czy nie. Nawet jeśli nie było szans na znalezienie nowych odcisków palców na strzykawce, mieli nadzieję, że znajdą jakieś na plastikowej saszetce, którą Marco zostawił na kuchennym stole.
    Kiedy łódź dopłynęła do komendy, pilot zahamował tak gwałtownie, że uderzył burtą o nabrzeże i wszyscy o mało się nie przewrócili. Jeden z techników, żeby nie spaść ze schodów do kabiny, musiał przytrzymać się ramienia Brunettiego. Pilot wyłączył silnik i wyskoczył na brzeg, chwytając koniec cumy, którą próbował przywiązać łódź do pachołka. Brunetti w milczeniu zebrał ludzi i wszyscy zeszli na brzeg, kierując się do komendy.
    On sam poszedł prosto do pokoiku signoriny Elettry. Zastał ją przy telefonie. Elettra, jak tylko go ujrzała, uczyniła znak ręką, aby zaczekał. Przez cały czas bał się, czy nie wnosi ze sobą strasznego zapachu, który nawet jeśli wywietrzał już z jego ubrania, wciąż go prześladował. Stanął przy otwartym oknie, obok wazonu pełnego lilii, wydzielających intensywną słodką woń, od której prawie zawsze go mdliło.
    Wyczuwając jego niepokój, signorina Elettra odsunęła słuchawkę od ucha i pomachała ręką, żeby pokazać, że już ma dość tej rozmowy, jednak po chwili wymruczała spokojnie do słuchawki si, si, si, w żaden sposób nie zdradzając swego zniecierpliwienia. Po minucie znów odsunęła słuchawkę od ucha, po czyni przysunęła ją z powrotem, powiedziała szybko: „Dobrze już, dobrze, do widzenia”, i rozłączyła się.
    – Wszystko po to, żeby mi powiedzieć, dlaczego nie może przyjść dziś wieczorem – wyjaśniła krótko Brunettiemu, co jedynie rozbudziło jego ciekawość. Chętnie by się dowiedział, kto i gdzie miałby przyjść, ale się nie odezwał. – No i co tam zastaliście? – spytała.
    – Coś okropnego – odrzekł Brunetti. – Dwudziestolatek. Nikt nie wie, od jak dawna tam leżał.
    – W tym upale… – W głosie Elettry zabrzmiała nuta współczucia.
    Brunetti przytaknął.
    – Narkotyki. Przedawkowanie.
    Elettra zamknęła oczy.
    – Pytałam paru znajomych i wszyscy mi powiedzieli, że w Wenecji handel narkotykami praktycznie nie istnieje – powiedziała. – A tymczasem się okazuje, że istnieje, istnieje na tyle, że chłopiec mógł od kogoś kupić śmiertelną dawkę…
    Jakie to dziwne, pomyślał Brunetti, że ona mówi o Marcu „chłopiec”, mimo że jest tylko o dziesięć lat od niego starsza.
    – Będę musiał zadzwonić do jego rodziców – rzekł.
    Obydwoje spojrzeli na zegarek. Dopiero dziesięć po pierwszej! Zetknięcie ze śmiercią spowodowało, że stracił poczucie czasu. Miał wrażenie, że spędził w tamtym mieszkaniu prawie cały dzień.
    – Dlaczego nie zaczeka pan trochę, komisarzu? – podsunęła Elettra. – Może zastanie pan również w domu jego ojca i będą już po obiedzie. Lepiej, żeby w takiej chwili byli obecni oboje rodzice.
    – Nie pomyślałem o tym. Faktycznie, zaczekam – powiedział Brunetti. Zupełnie nie wiedział, jak ma zabić czas.
    Signorina Elettra przechyliła się i dotknęła włącznika komputera. Rozległo się ciche pyknięcie i ekran zgasł.
    – Może na teraz skończę. Ma pan ochotę na un’ombra przed obiadem? – uśmiechnęła się, sama nie wierząc w swoją śmiałość: oto zaprosiła na drinka mężczyznę żonatego i jeszcze do tego swojego zwierzchnika.
    – Bardzo chętnie, signorina, sprawi mi to wielką przyjemność – odrzekł Brunetti, poruszony jej serdecznością.

    Do rodziców Marca zadzwonił tuż po drugiej. Telefon odebrała kobieta, która nie okazała żadnej ciekawości, kiedy Brunetti powiedział, że chciałby rozmawiać z signorem Landim.
    – Zaraz poproszę męża – rzekła tylko.
    – Landi – odezwał się w słuchawce głęboki głos.
    – Signor Landi – powiedział Brunetti – mówi komisarz Guido Brunetti z weneckiej komendy.
    – Czy chodzi o Marca? – przerwał mu Landi, nagle spięty.
    – Tak, signor Landi, chodzi o Marca.
    – Czy jest bardzo źle? – głos ścichł.
    – Obawiam się, że nie może być gorzej, signor Landi.
    Zapadła cisza. Brunetti ujrzał oczyma wyobraźni, jak ojciec Marca, stojąc przy telefonie z gazetą w ręce, ogląda się w stronę kuchni, gdzie żona sprząta po ostatnim spokojnym posiłku w ich życiu.
    – Nie żyje? – Landi mówił tak cicho, że Brunetti ledwo go słyszał.
    – Bardzo mi przykro. Tak. Nie żyje.
    Po kolejnej, tym razem dłuższej ciszy Landi spytał:
    – Kiedy to się stało?
    – Znaleźliśmy go dzisiaj.
    – Kto go znalazł?
    – Policja. Sąsiad zadzwonił na policję. – Brunetti nie chciał mówić o tym, jak długo Marco tam leżał, zanim go znaleziono. – Powiedział, że ostatnio jakoś nie widział Marca i żebyśmy może sprawdzili, co się u niego dzieje. I tak zrobiliśmy.
    – Narkotyki?
    Nie przeprowadzono jeszcze sekcji ani nie zbadano dowodów rzeczowych, nie było wiec oficjalnego orzeczenia podającego bezpośrednią przyczynę śmierci chłopca; mimo że w tej sytuacji wyrażanie prywatnej opinii było rzeczą pochopną, nieodpowiedzialną, a w przypadku policjanta również naganną, Brunetti odrzekł:
    – Tak.

    Mężczyzna po drugiej stronie linii rozpłakał się. Brunetti słyszał szloch i odgłos gwałtownego łapania powietrza. Minęła minuta. Odsuwając słuchawkę od ucha, komisarz przeniósł wzrok na wiszącą na ścianie tablicę z nazwiskami policjantów, którzy zginęli podczas pierwszej wojny światowej. Zaczął je odczytywać, jedno po drugim, zatrzymując się przy datach urodzin i śmierci. Jeden z chłopców zginął, mając zaledwie dwadzieścia lat, tak samo jak Marco.
    Ze słuchawki dobiegł go jakiś niewyraźny dźwięk, wysoki głos mówiący coś z przejęciem, trwożliwie, lecz zaraz potem głos ucichł, jakby Landi zakrył słuchawkę dłonią. Minęła kolejna minuta. Potem znów odezwał się Landi. Brunetti przysunął słuchawkę do ucha, ale usłyszał tylko: „Zadzwonię do pana za chwilę”, po czym połączenie zostało przerwane.
    Usiadł i zaczął się zastanawiać. Jeśli Guerriero miał rację i Marco zmarł dlatego, że odzwyczaiwszy się od narkotyków, nie zniósł uderzeniowej dawki heroiny, to jedynym przestępstwem, z jakim mieli do czynienia, była nielegalna sprzedaż zakazanej substancji. Sprzedaż heroiny nałogowcowi uważana jest za zwykłe wykroczenie i żaden sędzia nie potraktuje tego inaczej. Gdyby natomiast do heroiny, która go zabiła, dodano jakiś składnik, niebezpieczny, a nawet śmiertelny, to jak ustalić, kto i kiedy to zrobił?
    Niezależnie, jak na to patrzeć, szansę na znalezienie winnego i doprowadzenie do tego, żeby poniósł zasłużoną karę, były niewielkie. A mimo to młody student architektury, który rysował cudaczne króliki i sprytnie ukrywał je na każdym projekcie, wskutek tego przestępstwa stracił życie.
    Brunetti wstał od biurka i podszedł do okna. Campo San Lorenzo było zalane słońcem. Wszyscy mieszkańcy pobliskiego domu starców zażywali sjesty, pozostawiając campo kotom i nielicznym o tej porze przechodniom. Brunetti oparł się o parapet i zaczął przypatrywać się placykowi, jakby wyczekując znaku od losu.
    Landi zadzwonił pół godziny później, by powiedzieć, że wraz z żoną będą w Wenecji o siódmej wieczór, i spytał, jak trafić do komendy. Ponieważ przyjeżdżali pociągiem, Brunetti zaproponował, że po nich wyjdzie i zawiezie ich do szpitala.
    – Do szpitala? – spytał Landi z nadzieją w głosie.
    – Przykro mi, signor Landi. Do kostnicy.
    – Ach – powiedział Landi i rozłączył się.
    Później Brunetti zatelefonował do jednego z przyjaciół, który prowadził hotel na Campo Santa Marina, i zarezerwował u niego dwuosobowy pokój na jedną noc. Ludzie wyjeżdżający z domu nagle, na wieść o nieszczęściu, zapominają o jedzeniu i spaniu, i wszystkich innych szczegółach życia codziennego.
    Na dworzec pojechał z Vianellem, myślał bowiem, że państwu Landim będzie łatwiej go rozpoznać, jeśli pojawi się w asyście policjanta w mundurze, a poza tym przewidywał, że w tej delikatnej sytuacji obecność Vianella będzie zbawienna dla obydwu stron.
    Pociąg przybył punktualnie i od razu wypatrzył rodziców na peronie. Matka była wysoką, skromnie wyglądającą kobietą w szarej sukience, która wygniotła się w podróży, i z małym niemodnym koczkiem z tyłu głowy. Mąż trzymał ją pod ramię i łatwo było się zorientować, że nie jest to gest kurtuazji czy przyzwyczajenia, gdyż kobieta posuwała się do przodu niepewnie, jak pijana lub chora. Landi był niski i muskularny, a jego wyprostowana, silna sylwetka świadczyła o życiu spędzonym na ciężkiej pracy. W innych okolicznościach kontrast między małżonkami pewnie rozśmieszyłby Brunettiego, teraz jednak było to wykluczone. Landi miał ogorzałą twarz, skóra prześwitująca między kosmykami jasnych włosów również była ciemna. Wyglądał jak człowiek, który cały czas przebywa na dworze, i Brunetti przypomniał sobie, jak matka wspominała w liście coś o wiosennym sadzeniu.
    Zauważyli mundur Vianella i podeszli do nich. Brunetti przedstawił się, po czym wyjaśnił, że czeka na nich łódź. Tylko Landi się przywitał i jedynie on był w stanie rozmawiać. Jego żona skinęła głową w ich kierunku, wycierając załzawione oczy.
    Wszystko odbyło się bardzo sprawnie. Brunetti zaproponował, żeby tylko signor Landi poszedł zidentyfikować ciało, ale obydwoje chcieli zobaczyć syna. Brunetti i Vianello czekali przed drzwiami. Kiedy parę minut później państwo Landi wyszli, płakali już obydwoje. Procedura identyfikacji ciała jest bardzo przykra dla bliskich – żeby formalności stało się zadość, osoba identyfikująca musi w obecności urzędnika potwierdzić ten fakt ustnie lub na piśmie.
    Kiedy państwo Landi trochę się uspokoili, Brunetti powiedział im o pokoju, który dla nich zarezerwował w hotelu. Landi odwrócił się do żony, ale ona pokręciła przecząco głową.
    – Nie, wrócimy do domu, proszę pana. Tak będzie lepiej. Mamy pociąg o ósmej trzydzieści. Sprawdziliśmy przed przyjazdem.
    Brunetti popierał ich decyzję. Na następny dzień zaplanowano sekcję – po co rodzice mieli o tym wiedzieć. Wyprowadził ich wyjściem przez izbę przyjęć i poszli w kierunku nabrzeża. Bonsuan zobaczył ich z daleka i szybko zdjął cumy. Vianello sprowadził signorę Landi do kabiny. Brunetti pomógł Landiemu wejść na pokład. Widząc, że mężczyzna chce pójść za żoną, powstrzymał go delikatnym gestem.
    Bonsuan, który w poprzednim życiu był zapewne żeglarzem, łagodnie odbił od brzegu. Płynęli w zupełnej ciszy. Landi spoglądał na wodę. Nie chciał patrzeć na miasto, które zabrało mu syna.
    – Czy mógłby mi pan powiedzieć coś o Marcu? – poprosił Brunetti.
    – Co pana interesuje? – spytał Landi.
    – Wiedział pan o narkotykach?
    – Tak.
    – Przestał brać?
    – Tak myślałem – rzekł Landi, obserwując ślad, który zostawiała na wodzie płynąca łódź. – Odwiedził nas pod koniec zeszłego roku. Powiedział, że z tym skończył i że chce spędzić trochę czasu w domu. Był w doskonałej formie i tej zimy wykonaliśmy razem sporo ciężkich prac – położyliśmy na stodole nowy dach. Gdyby brał narkotyki, nie wytrzymałby tego fizycznie.
    – Czy kiedykolwiek rozmawialiście o tym?
    – O narkotykach?
    – Tak.
    – Tylko raz. Wiedział, że nie mogę tego słuchać.
    – Czy mówił panu, dlaczego to robi albo jak je zdobywa?
    Landi spojrzał na Brunettiego. Jego twarz, choć zniszczona przez słońce i wiatr, prawie nie miała zmarszczek.
    – Któż by zrozumiał, dlaczego oni robią sobie taką krzywdę? – Pokiwał głową, nie odrywając wzroku od wody.
    Brunetti stłumił w sobie odruch, by przeprosić go za swoje pytania.
    – Czy wiedział pan coś o jego życiu tutaj, w Wenecji? Co konkretnie robił?
    – Zawsze chciał być architektem – rzekł Landi. – Już kiedy był małym chłopcem, interesowało go jedynie to, jak się buduje domy. Dla mnie to wszystko czarna magia. Znam się tylko na gospodarstwie.
    Kiedy łódź wypływała na wody laguny, uderzyła w nią fala, ale Landi nawet się nie zachwiał.
    – W ziemi nie ma teraz żadnej przyszłości – rzekł, wzdychając. – I też nie da rady z niej wyżyć. Wiadomo, ale co robić? – Cały czas patrzył w wodę. – Marco przyjechał tutaj na studia. Dwa lata temu. I kiedy wrócił do domu pod koniec pierwszego roku, wiedzieliśmy od razu, że coś jest nie tak, nie wiedzieliśmy tylko, co.
    Spojrzał na Brunettiego.
    – Jesteśmy prostymi ludźmi. Nie wiemy nic o tych rzeczach, o tych narkotykach.
    Odwrócił się, popatrzył na budynki ciągnące się wzdłuż laguny i znów spuścił wzrok na wodę.
    Wiatr się wzmógł i Brunetti, żeby słyszeć, co mówi Landi, musiał się ku niemu nachylić.
    – Przyjechał znów w zeszłym roku, na Boże Narodzenie. Był jakiś niespokojny. Więc zacząłem z nim rozmawiać i wtedy mi powiedział. Powiedział, że to rzucił i nigdy nie chce do tego wracać, bo wie, że to może go zabić.
    Brunetti przesunął się bliżej Landiego, który zaciskał spracowane ręce na relingu łodzi.
    – Nie mówił, dlaczego to robił ani jak, ale wiem, że nie skłamał, kiedy powiedział, że chce to rzucić. Jego matka nic o tym nie wie.
    Zapadło milczenie.
    – Co było dalej? – spytał Brunetti po chwili.
    – Został u nas do końca zimy i wspólnie pracowaliśmy przy remoncie stodoły. Dlatego wiem, że był zdrowy. Potem, jakieś dwa miesiące temu, powiedział, że chciałby kontynuować naukę, że już nie ma żadnego niebezpieczeństwa. Uwierzyłem mu. Więc wrócił tutaj, do Wenecji, i wydawało się, że jest dobrze. A potem pan zadzwonił…
    Łódź zostawiła za sobą Canale di Cannaregio i wpłynęła do Canal Grande.
    – Czy miał jakichś przyjaciół? – spytał Brunetti. – A może dziewczynę?
    Pytanie wyraźnie wprawiło Landiego w zakłopotanie.
    – Miał dziewczynę tam, w domu… Ale tutaj też chyba kogoś miał. Tej zimy, którą spędził z nami, dzwonił do Wenecji trzy czy cztery razy i parę razy ktoś dzwonił do niego. Ale nie rozmawialiśmy o tym.
    Z silnikiem pracującym na wstecznych obrotach łódź przybiła do przystanku przy dworcu. Bonsuan wyszedł z kabiny. W milczeniu zarzucił cumę na pachołek i przyciągnął łódź, ustawiając ją równolegle do nabrzeża. Landi pomógł żonie wyjść z kabiny i zejść na ląd.
    Brunetti poprosił Landiego o bilety i wręczył je Vianellowi, który poszedł je skasować i znaleźć właściwy peron. Kiedy znaleźli się u szczytu schodów prowadzących na dworzec, Vianello już był z powrotem. Pociąg do Werony stał przy peronie piątym. W milczeniu szli wzdłuż wagonów, zaglądając do okien, aż wreszcie znaleźli wolny przedział. Przy drzwiach na końcu wagonu Vianello podał ramię signorze Landi, która z wysiłkiem wspięła się na stopień. Za nią podążył Landi, ale jeszcze odwrócił się i wyciągnął rękę, żegnając się najpierw z Vianellem, potem z Brunettim. Po chwili obydwoje z żoną znikli w korytarzu.
    Brunetti i Vianello stali na peronie, czekając na odjazd pociągu. Konduktor dał sygnał gwizdkiem, zamachał zieloną chorągiewką i wskoczył na stopnie wagonu. Drzwi zamknęły się automatycznie. Pociąg powoli ruszył. Za chwilę wjedzie na most i zniknie gdzieś poza granicami Wenecji. Kiedy mijał ich wagon z przedziałem Landich, Brunetti dostrzegł przez okno, że starsi państwo siedzą obok siebie i Landi obejmuje żonę ramieniem. Żadne z nich nie spojrzało na stojących na peronie policjantów.

Rozdział 14

    Dziwiąc się, że w ogóle o tym pamięta, Brunetti z dworcowego telefonu zadzwonił do hotelu, żeby odwołać rezerwację. Marzył o powrocie do domu. Razem z Vianellem wsiedli do tramwaju wodnego numer osiemdziesiąt dwa w kierunku Rialto. Nie mieli siły rozmawiać. Pożegnali się krótko i przygnębiony Brunetti, przeszedłszy przez most i zamknięty o tej porze targ, szybko dotarł w okolice domu. Nawet przepiękne orchidee wystawione w oknach kwiaciarni Biancata nie poprawiły mu nastroju, nie poprawił go również zapach smakowitych dań, rozchodzący się na pierwszym piętrze.
    U niego w mieszkaniu pachniało jeszcze mocniej: ktoś brał niedawno kąpiel lub prysznic i musiał myć włosy szamponem rozmarynowym, który Paola kupiła tydzień wcześniej. Na kolację były kiełbaski z papryką. Brunetti miał nadzieję, że Paola poda je ze świeżym makaronem.
    Powiesił marynarkę w szafie. Gdy wszedł do kuchni, Chiara, która siedziała przy kuchennym stole, pracując nad czymś, co najwyraźniej miało związek z geografią – cały blat stołu zasłany był mapami, a obok leżał kątomierz i linijka – rzuciła się na niego i mocno objęła. Przypomniał sobie odór w mieszkaniu Marca i musiał się przemóc, żeby się od niej nie odsunąć.
    – Papa – powiedziała, zanim zdążył ją pocałować na przywitanie – czy mogłabym w lecie zapisać się na kurs żeglarski?
    Brunetti na próżno szukał oczami Paoli, która mogłaby mu to wyjaśnić.
    – Kurs żeglarski? – powtórzył.
    – Tak, papa – powiedziała Chiara, patrząc na niego z uśmiechem. – Mam książkę i próbuję sama nauczyć się nawigacji, ale myślę, że ktoś musi mi to pokazać w praktyce.
    Chwyciła go za rękę i pociągnęła w stronę stołu, który faktycznie pokrywały mapy, ale teraz zauważył, że były to mapy morskie, z zaznaczonymi mieliznami i konturami lądów.
    Chiara odsunęła się od niego i stanęła nad stołem, zaglądając do otwartej książki, przyciśniętej inną książką.
    – Spójrz, papa – powiedziała, wskazując palcem kolumnę cyfr. – Przy bezchmurnym niebie, jeśli mają właściwy zestaw map i chronometr, mogą zawsze dokładnie określić miejsce, w którym się znajdują, w każdej części świata.
    – Kto może, aniołku? – spytał Brunetti, otwierając lodówkę i wyciągając butelkę tokaju.
    – Kapitan Aubrey z załogą – powiedziała tonem, z którego wynikało, że jest to absolutnie oczywiste.
    – A kto to jest kapitan Aubrey?
    – Papa, to jest kapitan „Surprise”. – Chiara spojrzała na niego tak, jakby się właśnie przyznał, że nie pamięta własnego adresu.
    – „Surprise”? – spytał, nadal nie wiedząc, o co chodzi.
    – Z książek o wojnie z Francuzami, papa – i zanim zdążył przyznać się do ignorancji w tej dziedzinie, dodała: – Ależ ci Francuzi są podli.
    Brunetti, który podzielał opinię, że Francuzi są podli, nie odezwał się, wciąż nie wiedząc, o czym właściwie jest mowa. Nalał sobie kieliszek wina i wypił dwa duże łyki. Popatrzył znów na rozłożone mapy i zauważył, że w częściach zamalowanych na niebiesko było mnóstwo okrętów, ale staromodnych, z wydętymi wiatrem białymi żaglami, a z rogów mapy wyzierały trytony, wyłaniające się z wody i dmące w rogi z muszli.
    Poddał się.
    – Z jakich książek, Chiaro? – spytał.
    – Tych, które dostałam od mamy, napisanych po angielsku, o angielskim kapitanie i jego przyjacielu, i o wojnie z Napoleonem.
    Ach, o te książki chodzi. Pociągnął kolejny łyk.
    – Widzę, że podobają ci się te książki tak samo jak mamie.
    – Och, nie, mamy nie da się w tym prześcignąć – stwierdziła autorytatywnie Chiara.
    Cztery lata temu, po dwudziestu latach małżeństwa, Brunetti został nagle na ponad miesiąc porzucony przez żonę, która zamiast zajmować się domem, zatopiła się w lekturze, jak mu się wówczas wydawało, osiemnastu powieści o tematyce morskiej, z okresu niekończących się wojen między Anglią a Francją* [W istocie jest to dwadzieścia książek autorstwa Patricka O’Briana (1914-2000), jednego z największych pisarzy historycznych XX wieku. Bohaterami powieści, których akcja toczy się podczas wojen napoleońskich na prawie wszystkich morzach świata, są kapitan Królewskiej Marynarki Wojennej Jack Aubrey i jego przyjaciel, lekarz i przyrodnik Stephen Maturin. Epizod, w którym kapitan Aubrey dowodzi statkiem „Surprise”, ma miejsce na morzach wokół Brazylii, gdzie Aubrey poluje na francuski statek „Acheron”.]. Jemu ten okres wydawał się równie długi, ponieważ posiłki, które wówczas jadł, były przygotowane w pośpiechu, mięso niedopieczone, a chleb czerstwy, często więc musiał szukać pocieszenia w nadmiernych ilościach grogu. Widząc małżonkę tak całkowicie pochłoniętą tym tematem, zajrzał do jednego z tomów powieści, chociażby po to, aby mieć o czym rozmawiać podczas improwizowanych obiadów i kolacji. Ale książka wydała mu się rozwlekła, pełna dziwacznych postaci i jeszcze dziwniejszych zwierząt, zrezygnował więc z lektury już po kilku stronach, zanim jeszcze pojawił się na nich kapitan Aubrey. Na szczęście Paola czytała szybko i skończywszy ostatni tom, powróciła do dwudziestego wieku zupełnie niezmieniona, mimo tych wszystkich katastrof morskich, bitew i epidemii, na które się narażała przez kilka tygodni.
    Stąd te mapy.
    – Muszę porozmawiać o tym z twoją matką – powiedział.
    – O czym? – spytała Chiara, z głową w mapach i lewą ręką zajętą kalkulatorem, przyrządem, którego, pomyślał Brunetti, kapitan Aubrey na pewno by jej pozazdrościł.
    – O kursie żeglarskim.
    – Ah yes – powiedziała Chiara, z wielką swobodą przechodząc na angielski. – I long to sail a ship.
    Brunetti machnął ręką, nalał dwa kieliszki wina i poszedł do pokoju żony. Drzwi były otwarte. Paola leżała na kanapie i czytała.
    – Captain Aubrey, I presume – odezwał się na powitanie.
    Odłożyła książkę, uśmiechnęła się i sięgnęła po kieliszek. Pociągnęła łyk, przesunęła się, żeby zrobić mu miejsce, a kiedy usiadł, spytała:
    – Zły dzień?
    Brunetti westchnął, oparł się wygodnie i przykrył ręką stopy Paoli.
    – Przedawkowanie. Dwadzieścia lat. Student architektury.
    Przez dłuższy czas milczeli.
    – Jakie mieliśmy szczęście, że urodziliśmy się wtedy, kiedyśmy się urodzili – powiedziała Paola po chwili.
    Brunetti spojrzał na nią pytająco.
    – Przed narkotykami – wyjaśniła. – To znaczy zanim narkotyki zaczęły być takie popularne. Może dwa razy w całym moim życiu paliłam marihuanę. I dzięki Bogu za każdym razem bez żadnych rewelacji.
    – Dlaczego dzięki Bogu?
    – Bo gdyby mi się to spodobało albo gdyby podziałało na mnie tak, jak przypuszczalnie działa na ludzi, mogłabym się skusić i zapalić jeszcze raz i jeszcze. Kto wie, może potem sięgnęłabym po coś silniejszego.
    Brunetti w myślach przyznał jej rację.
    – A co zabiło tego chłopca?
    – Heroina.
    Paola wzdrygnęła się.
    – Prawie całe popołudnie spędziłem z jego rodzicami – powiedział Brunetti, popijając wino. – Ojciec ma gospodarstwo rolne. Przyjechali spod Trydentu, żeby go zidentyfikować.
    – Czy mają jeszcze inne dzieci?
    – Wiem o młodszej siostrze, czy są jakieś inne, nie mam pojęcia.
    – Mam nadzieję, że są – powiedziała Paola, dotykając go stopami. – Jesteś głodny?
    – Tak, ale najpierw wezmę prysznic.
    – Doskonale. Będą kiełbaski w paprykowym sosie.
    – Wiem.
    – Chiara cię zawoła.
    Paola wstała z kanapy, odstawiła kieliszek z winem na stolik obok i poszła do kuchni szykować kolację. Brunetti został sam.

    Kiedy wszyscy siedli do kolacji – Raffi wrócił do domu w momencie, gdy Paola podawała kluski – nastrój Brunettiego nieco się poprawił: Na widok dzieci, nawijających na widelce świeżo ugotowane pappardelle, ogarnęło go niemal zwierzęce poczucie bezpieczeństwa i dostatku, a ich łakomstwo było tak zaraźliwe, że sam zaczął jeść z apetytem. Paola zadała sobie trud opieczenia czerwonych papryk i zdjęcia z nich skórek, były więc miękkie i słodkie, właśnie takie, jak lubił. Kiełbaski zawierały duże ziarna czerwonego i białego pieprzu, ukryte w delikatnym mięsnym nadzieniu jak najgłębsze zasoby smaku i wydobywane na podniebienie przy pierwszym kęsie, przy czym rzeźnik Gianni nie pożałował czosnku.
    Każdy wziął po dokładce, nie mniejszej, o zgrozo, niż pierwsza porcja. Potem w żołądkach zostało już tylko trochę miejsca na sałatę, lecz kiedy i tej zabrakło, wszyscy zmieścili jeszcze odrobinę świeżych truskawek z kroplą łagodnego octu.
    Podczas całego posiłku Chiara nie wychodziła ze swej nowej roli sędziwego marynarza* [Aluzja do słynnej poetyckiej ballady Samuela Taylora Coleridge’a (1772-1834), czołowego angielskiego romantyka, Rymy o sędziwym marynarzu.], opowiadając bez końca o florze i faunie dalekich krajów, podając przy okazji zadziwiającą informację, jakoby większość osiemnastowiecznych marynarzy nie umiała w ogóle pływać, a zanim Paola zdążyła jej przypomnieć, że siedzą przy stole, opisała szczegółowo objawy szkorbutu.
    Dzieci znikły, Raffi poszedł poślęczeć nad greckim aorystem, a Chiara, jeśli Brunetti dobrze zrozumiał, zamierzała zapoznać się z przebiegiem kolejnej katastrofy morskiej, gdzieś na południowym Atlantyku.
    – Myślisz, że przeczyta wszystkie te książki? – spytał Brunetti, sącząc grappę i dotrzymując towarzystwa Paoli, która zajęła się zmywaniem.
    – Mam nadzieję – odrzekła, skupiona na myciu półmiska.
    – Czy ona je czyta, bo tobie się tak bardzo podobały, czy dlatego, że sama chce?
    – Powiedz, ile ona ma teraz lat? – spytała Paola, odwrócona plecami i pochłonięta szorowaniem garnka.
    – Piętnaście – odparł Brunetti.
    – Wymień mi jakąś piętnastolatkę, jakąkolwiek piętnastolatkę, która robi to, co każe jej matka.
    – Czy to znaczy, że zaczął się okres dojrzewania? – spytał Brunetti, pamiętając, że u Raffiego ten okres trwał ze dwadzieścia lat, o ile dobrze pamiętał, i nieźle dał się wszystkim we znaki.
    – U dziewcząt to przebiega inaczej – powiedziała Paola, odwracając się i wycierając ręce w ścierkę. Nalała sobie kieliszek grappy i oparła się o zlew.
    – Jak inaczej?
    – Mają problem tylko z matką, a nie z matką i ojcem.
    Brunetti zastanowił się.
    – Czy to źle, czy dobrze?
    Paola wzruszyła ramionami.
    – To jest kwestia genów czy kultury, więc w żaden sposób tego nie ominiemy. Możemy tylko mieć nadzieję, że ten okres szybko minie.
    – A jak długo on normalnie trwa?
    – Aż dziewczynka skończy osiemnaście lat. – Paola wypiła kolejny łyk grappy i teraz już wspólnie zaczęli rozważać tę perspektywę.
    – Może by ją oddać na ten czas do karmelitanek?
    – Wątpię, czyby ją przyjęły.
    – Może to dlatego Arabowie tak wcześnie wydają córki za mąż?
    – Z pewnością – rzekła Paola, przypominając sobie płomienną mowę, którą tego ranka wygłosiła do niej Chiara, uzasadniając potrzebę posiadania własnego telefonu. – Z pewnością.
    – Nic dziwnego, że wszyscy mówią o mądrości Wschodu.
    Paola wstawiła swój kieliszek do zlewu.
    – Mam jeszcze kilka prac do poprawienia. Chodź, usiądziesz koło mnie na kanapie, poczytasz sobie i zobaczysz, jak sobie radzą Grecy podczas podróży do ojczyzny.
    Brunetti uśmiechnął się i ruszył za Paolą.

Rozdział 15

    Następnego ranka Brunetti z dużym ociąganiem zrobił coś, co robił bardzo rzadko, a mianowicie uciekł się w sprawach zawodowych do pomocy swoich dzieci. Rafii tego dnia zaczynał zajęcia dopiero o jedenastej, a przedtem miał się spotkać z Sarą Paganuzzi, więc pojawił się na śniadaniu w doskonałym humorze, co mu się o tej porze dnia zdarzało raczej rzadko. Ponieważ Paola jeszcze spała, a Chiara była w łazience, siedzieli w kuchni tylko we dwóch, jedząc świeże drożdżówki, które Raffi przyniósł z piekarni na dole.
    – Raffi – zaczął Brunetti – czy może wiesz, kto tutaj handluje narkotykami?
    Raffi zamarł z drożdżówką przy ustach.
    – Tutaj? – zapytał.
    – W Wenecji.
    – Chodzi ci o twarde narkotyki czy o głupstwa w rodzaju marihuany?
    Chociaż Brunettiego trochę zaniepokoiło to rozróżnienie i chętnie by się dowiedział, dlaczego syn tak niefrasobliwie zaliczył marihuanę do głupstw, nie drążył jednak sprawy.
    – Chodzi mi konkretnie o heroinę – powiedział.
    – Czy to ma związek z tym studentem, który przedawkował? – spytał Raffi, a kiedy Brunetti okazał zaskoczenie, syn otworzył „Il Gazzettino” i pokazał mu artykuł. Zdjęcie było wielkości znaczka pocztowego i mogło przedstawiać każdego młodego mężczyznę z ciemnymi włosami, nawet Raffiego.
    – Tak – potwierdził.
    Rafii przełamał drożdżówkę na pół i umoczył jedną część w kawie.
    – Podobno na uniwersytecie są ludzie, od których można kupić heroinę – powiedział po chwili.
    – Ludzie?
    – Studenci. Tak mi się wydaje. W każdym razie ludzie zapisani na zajęcia.
    Podniósł filiżankę i trzymał ją obiema dłońmi na wysokości ust, jak to często robiła jego matka.
    – Chcesz, żebym się popytał?
    – Nie – odparł natychmiast Brunetti. – Po prostu jestem ciekaw, co się mówi, to wszystko.
    Rafii włożył do ust ostatni kawałek drożdżówki i popił go kawą.
    – Brat Sary studiuje na wydziale ekonomii. Mogę go o to zagadnąć.
    Pokusa była silna, ale Brunetti zbył ją, przybierając znudzony ton:
    – Nie, nie ma sensu. Tak tylko pytałem.
    Rafii odstawił filiżankę.
    – Mnie te rzeczy nie interesują, wiesz chyba, papa – odezwał się nagle grubym głosem. Brunetti pomyślał, że jego syn wkrótce będzie mężczyzną. Albo może już nim jest, skoro czuł potrzebę uspokojenia ojca.
    – Cieszę się – rzekł i wyciągnął rękę nad stołem, żeby poklepać syna po ramieniu. – Zrobić jeszcze kawy?
    Rafii spojrzał na zegarek.
    – Nie, dziękuję, papa, ale muszę już lecieć.
    Odsunął krzesło, wstał i wyszedł z kuchni. Po chwili trzasnęły drzwi wyjściowe. Czekając, aż kawa się zaparzy, Brunetti stał i słuchał, jak Rafii zbiega po schodach. Odgłos szybkich kroków zagłuszyło po chwili bulgotanie dochodzące z ekspresu.

    O tej porze tramwaje wodne nie były jeszcze zatłoczone, Brunetti zaczekał więc na numer osiemdziesiąt dwa i wysiadł na przystanku San Zaccaria. Kupił gazetę i zabrał ją ze sobą do biura. Nie było w niej wzmianki na temat śmierci Rossiego, a artykuł o Marcu Landim nie zawierał w sumie żadnych informacji poza jego nazwiskiem i wiekiem. Powyżej znajdowało się niemal rutynowe już doniesienie o kolejnym wypadku drogowym spowodowanym przez młodzież. Samochód pełen młodych ludzi roztrzaskał się o platan rosnący przy drodze do Treviso. Jedna osoba zginęła, trzy zostały ciężko ranne.
    W ostatnich latach tyle razy już czytał podobne doniesienia, że bez zaglądania do tekstu mógłby powiedzieć, co się wydarzyło. Młodzi – w tym przypadku dwóch chłopców i dwie dziewczyny – wyszli z dyskoteki po trzeciej nad ranem i wsiedli do auta należącego do ojca chłopca, który prowadził. Chwilę potem kierowca padł ofiarą tego, co gazety nazywają un colpo di sonno, stracił panowanie nad autem, które zjechało z drogi i uderzyło w drzewo. Jeszcze nie zbadano, co mogło spowodować atak senności, ale przeważnie przyczyną były alkohol i narkotyki. Zazwyczaj jednak można to było ustalić w wyniku sekcji zwłok kierowcy i ewentualnie innych osób, które pociągnął za sobą do grobu. Do tego czasu sprawa znikała z pierwszych stron gazet zapomniana, ustępując miejsca zdjęciom kolejnych ofiar młodzieńczej brawury.
    Brunetti odłożył gazetę i udał się do gabinetu Patty. Nie widząc w pobliżu signoriny Elettry, zapukał i wszedł.
    Za biurkiem siedział zupełnie inny człowiek, w każdym razie inny niż ten, którego widział tu ostatnim razem. Najwyraźniej wrócił Patta: wysoki, przystojny, w doskonale skrojonym garniturze. Jego karnacja promieniowała zdrowiem, z oczu tchnęły spokój i powaga.
    – O co chodzi, commissario? – spytał Patta, spoglądając na niego znad pojedynczej kartki, która leżała przed nim na biurku.
    – Chciałbym zamienić z panem słowo, vice-questore – rzekł Brunetti, podchodząc do krzesła ustawionego przed biurkiem Patty i czekając, aż ten zaproponuje mu, żeby usiadł.
    Patta odchylił nakrochmalony mankiet i spojrzał na swój złoty zegarek.
    – Mam niewiele czasu. O co chodzi?
    – O Jesolo, comandante. I o pańskiego syna. Czy podjął już pan jakąś decyzję?
    Patta wyprostował się, odwrócił leżącą przed nim kartkę i przykrył ją złożonymi dłońmi.
    – Nie jestem pewien, o jaką decyzję panu chodzi, commissario? – spytał, jakby zaskoczony, że Brunetti zadaje mu takie pytanie.
    – Chciałem się dowiedzieć, czy pański syn zgadza się podać nazwiska ludzi, którzy dostarczają mu narkotyki. – Ze zwykłą sobie ostrożnością Brunetti nie użył słów „od których pański syn kupuje narkotyki”.
    – Gdyby ich znał, jestem pewien, że chętnie powiedziałby wszystko policji. – W głosie Patty Brunetti wyczuł tę samą pełną urazy konsternację, jaką często zauważał u niechętnych do współpracy świadków i podejrzanych, na jego twarzy zaś zobaczył ten sam niewinny, lekko zdziwiony uśmiech. Ton Patty nie zachęcał do sprzeciwu.
    – Gdyby ich znał? – powtórzył za nim Brunetti.
    – Właśnie. Jak pan wie, on nie ma pojęcia, jak te narkotyki dostały się w jego posiadanie ani też kto mógł mu je podrzucić. – Głos Patty był spokojny, a spojrzenie nieruchome.
    Ach, więc to tak, pomyślał Brunetti.
    – A co z odciskami palców, comandante? – spytał.
    Patta uśmiechnął się szeroko i najwyraźniej szczerze.
    – Wiem, jakie wrażenie musiało to wywołać podczas jego pierwszego przesłuchania. Ale syn mi powiedział – i powiedział to też policji – że znalazł tę saszetkę, kiedy wrócił z dyskoteki i włożył rękę do kieszeni, żeby wyjąć papierosy. Nie miał pojęcia, co to może być, więc tak jak zrobiłby każdy na jego miejscu, otworzył saszetkę, żeby zobaczyć, co w niej jest, i wtedy prawdopodobnie dotknął paru zawiniątek.
    – Paru? – spytał Brunetti bez sceptycyzmu, co kosztowało go sporo wysiłku.
    – Paru – powtórzył Patta tonem, który ucinał dalszą dyskusję.
    – Czy widział pan już dzisiejsze gazety? – spytał Brunetti, sam się sobie dziwiąc, że o to pyta. Jego zwierzchnik również był zaskoczony.
    – Nie – odrzekł Patta, po czym niepotrzebnie, zdaniem Brunettiego, dodał: – Nie miałem czasu na przeglądanie gazet.
    – Zeszłej nocy pod Treviso rozbiły się autem cztery młode osoby. Wracali z dyskoteki, samochód zjechał z drogi i wpadł na drzewo. Jeden z chłopców, student uniwersytetu, zginął na miejscu, a pozostałe osoby są poważnie ranne. – Brunetti zamilkł, robiąc dyplomatyczną przerwę.
    – Nie, nie czytałem tego – rzekł Patta. On również zrobił przerwę, ale była to przerwa, jaką robi dowódca artylerii, podejmując decyzję o sile kolejnej salwy. – Dlaczego pan o tym mówi?
    – Jeden z pasażerów nie żyje, comandante. Gazety pisały, że w momencie uderzenia w drzewo auto jechało z szybkością stu dwudziestu kilometrów na godzinę.
    – To bardzo przykre, commissario – stwierdził Patta obojętnie, jakby wypowiadał uwagę o wymieraniu zaobrączkowanych kowalików, po czym przewrócił leżącą na biurku kartkę i zaczął ją studiować. Potem spojrzał na Brunettiego. – Jeśli to zdarzyło się w Treviso, mam wrażenie, że ta sprawa nie ma z nami nic wspólnego – powiedział, wracając do lektury. Kiedy po chwili znów podniósł wzrok, wydawał się zaskoczony, że Brunetti jeszcze tu jest. – Czy to wszystko, commissario? – spytał.
    – To wszystko, comandante.
    Brunetti opuścił gabinet szefa. Serce biło mu tak mocno, że musiał oprzeć się o ścianę, aby ochłonąć. Jak to dobrze, że nie ma signoriny Elettry, pomyślał. Postał tak chwilę, czekając, aż jego oddech się uspokoi, po czym wrócił do swego pokoju.
    Wiedział, co w tej sytuacji powinien zrobić – rutynowe zajęcia spowodują, że wściekłość na Pattę minie. Zaczął więc przekładać papiery na biurku, aż natrafił na numer, który znalazł w portfelu Rossiego. Zadzwonił do Ferrary. Tym razem ktoś odebrał już po trzecim sygnale.
    – Gavini i Cappelli – odezwał się kobiecy głos.
    – Dzień dobry, signora. Mówi komisarz Guido Brunetti z policji weneckiej.
    – Chwileczkę – rzekła kobieta, jakby spodziewała się jego telefonu. – Łączę.
    Po chwili słuchawkę podniósł jakiś mężczyzna.
    – Gavini. Bardzo się cieszę, że ktoś w końcu odpowiedział na nasz telefon. Mam nadzieję, że dowiem się czegoś od pana.
    Głos był głęboki i melodyjny i przebijała w nim niecierpliwość, żeby usłyszeć wyjaśnienia, jakiekolwiek by one były. Zaskoczony Brunetti nie wiedział, jak zareagować.
    – Obawiam się, że jest pan w korzystniejszym położeniu niż ja, signor Gavini – powiedział w końcu. – Gdyż ja nic nie wiem o pańskim telefonie.
    W słuchawce zapadła cisza.
    – Mimo to bardzo bym chciał się dowiedzieć, jakich informacji oczekuje pan od weneckiej policji.
    – Informacji o Sandrze – powiedział Gavini. – Zadzwoniłem zaraz po jego śmierci. Wiem od jego żony, że znalazł w Wenecji świadka gotowego zeznawać. Naprawdę nie wie pan, o co chodzi?
    – Nie wiem, signore. A z kim pan rozmawiał?
    – Z jednym z policjantów. Nie zapamiętałem nazwiska.
    – A byłby pan łaskaw powtórzyć, co mu pan powiedział? – spytał Brunetti, przysuwając do siebie kartkę.
    – Mówiłem panu, zadzwoniłem zaraz po śmierci Sandra. Wie pan coś o tej sprawie?
    – Nie, nic nie wiem.
    – Sandro Cappelli – rzekł Gavini.
    Brunetti miał wrażenie, że słyszał już to nazwisko, choć nie mógł sobie przypomnieć, skąd je zna. Budziło w nim złe skojarzenia, tego był pewien.
    – To był mój wspólnik – dodał Gavini.
    – W jakiej branży, signor Gavini?
    – W kancelarii adwokackiej. Jesteśmy prawnikami. Czy pan doprawdy nic nie wie? – Po raz pierwszy w głosie Gaviniego zabrzmiała nuta rozpaczy, pojawiająca się nieuchronnie w głosie każdego petenta, który bezskutecznie próbuje przebić się przez mur biurokratycznego zobojętnienia.
    Gdy Gavini powiedział, że chodzi o kancelarię adwokacką, pamięć Brunettiego jakby odżyła. Przypomniał sobie zabójstwo Cappellego, mniej więcej miesiąc temu.
    – Tak, pamiętam to nazwisko. Zastrzelono go, prawda?
    – Stał przy oknie w swoim gabinecie, za nim siedział klient, była jedenasta rano. Ktoś strzelił przez szybę z dubeltówki. – Rozwścieczony Gavini wyrzucał z siebie szczegóły śmierci wspólnika w rytmie staccato.
    Brunetti czytał w gazetach o tej zbrodni, ale nie znał faktów.
    – Czy jest jakiś podejrzany? – spytał.
    – Skądże! – warknął Gavini, nawet nie starając się ukryć złości. – Ale wszyscy wiemy, kto to zrobił. – Brunetti czekał, aż Gavini ujawni sprawcę. – Lichwiarze. Sandro walczył z nimi od lat. Prowadził cztery sprawy przeciw nim, kiedy to się stało.
    – Czy są na to jakieś dowody, signor Gavini? – W Brunettim odezwał się policjant.
    – Oczywiście, że nie – rzekł prawnik podniesionym głosem. – Nasłali kogoś, jakiegoś płatnego mordercę. To było zabójstwo na zlecenie: strzał padł z dachu budynku po drugiej stronie ulicy. Nawet miejscowa policja przyznała, że to było płatne zabójstwo. Kto inny miałby powód go zamordować?
    Brunetti miał zbyt mało informacji, aby odpowiadać nawet na retoryczne pytania dotyczące śmierci Cappellego, więc powiedział:
    – Proszę wybaczyć, że tak mało wiem o śmierci pańskiego wspólnika, signor Gavini, przepraszam również za moich współpracowników. Zasadniczo dzwonię do pana w zupełnie innej sprawie, ale po tym, co mi pan powiedział, zaczynam się zastanawiać, czy rzeczywiście jest to inna sprawa.
    – Co pan ma na myśli? – spytał Gavini. W jego głosie, mimo obcesowości, można było wyczuć pewne zaciekawienie.
    – Dzwonię do pana w sprawie śmierci kogoś tu, w Wenecji, śmierci być może przypadkowej, a być może nie.
    Gavini milczał, więc komisarz ciągnął dalej:
    – Pewien mężczyzna zabił się, spadając z rusztowania. Był pracownikiem Ufficio Catasto. W jego portfelu znalazłem numer telefonu, ale bez numeru kierunkowego miejscowości. To mógł być także pański numer.
    – Jak się nazywał ten człowiek? – spytał Gavini.
    – Franco Rossi. – Brunetti zamilkł, dając mężczyźnie czas do namysłu, i dopiero po chwili spytał: – Czy to nazwisko coś panu mówi?
    – Nie.
    – A czy może pan w jakiś sposób ustalić, czy znał go pański wspólnik?
    Gavini długo nie odpowiadał.
    – Ma pan jego numer telefonu? Mógłbym przejrzeć billingi – zaproponował.
    – Chwileczkę. – Brunetti nachylił się i z dolnej szuflady biurka wyjął książkę telefoniczną. Abonenci o nazwisku Rossi zajmowali siedem kolumn i około dwunastu miało na imię Franco. Odnalazł właściwego po adresie i podyktował Gaviniemu numer telefonu, po czym poprosił go, żeby chwilkę zaczekał, i przerzucił strony, otwierając książkę na spisie urzędów weneckich. Znalazł numer Ufficio Catasto. Jeśli Rossi był na tyle nierozważny, żeby dzwonić na policję ze swojego telefonino, mógł również dzwonić do adwokata z aparatu w swoim biurze.
    – Sprawdzenie billingów zajmie mi trochę czasu – powiedział Gavini. – Poza tym czeka na mnie klient. Zadzwonię do pana, jak tylko wyjdzie.
    – Może niech pan poprosi sekretarkę.
    – Nie, zdecydowanie wolę zrobić to sam – stwierdził Gavini wyjątkowo oficjalnym, oschłym tonem.
    Brunetti powiedział, że będzie czekał na jego telefon, podał swój numer bezpośredni i rozłączyli się.
    Numer nieczynny od miesięcy, staruszka, która nie znała nikogo o nazwisku Rossi, potem agencja wynajmu samochodów, gdzie nie zarejestrowano takiego klienta, za to teraz adwokat, którego wspólnik zmarł śmiercią równie gwałtowną jak Rossi. Brunetti wiedział, że stracił sporo czasu, prowadząc śledztwo po omacku, ale chyba wreszcie trafił na jakiś trop.
    Tak jak plagi nawiedzały kiedyś lud Egiptu, przysparzając mu cierpień, tak obecnie prawdziwą plagą Włoch stali się lichwiarze. Banki udzielają kredytów bardzo niechętnie, na ogół tylko wówczas, jeśli dostarczy się takich poręczeń finansowych, że gdyby kredytobiorca mógł je dostarczyć, nie musiałby wcale pożyczać. Krótkoterminowe kredyty, które mogłyby poratować przedsiębiorców cierpiących na brak gotówki pod koniec miesiąca albo kupców, których klienci zwlekają z zapłatą za towar, właściwie nie istnieją. Sytuację jeszcze komplikuje typowa dla mieszkańców kraju niechęć do regulowania rachunków w terminie.
    Tu wkraczają na scenę, jak każdy wie, lecz niewielu ośmiela się powiedzieć to głośno, lichwiarze, gli strozzini, owe mroczne postacie, które chętne są pożyczyć pieniądze na krótki termin, nie wymagając żadnych szczególnych gwarancji, gdyż pobierane przez nich odsetki z nadwyżką kompensują ewentualne ryzyko. Zresztą ryzyko w ich przypadku jest pojęciem czysto teoretycznym, ponieważ gli strozzini stosują różnorakie metody zastraszania klientów -jeśli w ogóle można tak nazwać tych biednych ludzi – którzy ociągają się z oddaniem pieniędzy. Ludzie, jak wiadomo, mają dzieci, a dzieci mogą zniknąć; ludzie mają córki, które mogą zostać zgwałcone; ludzie mogą też stracić życie. Co jakiś czas prasa donosi o różnych niewyjaśnionych wypadkach, często nieprzyjemnych lub brutalnych, co do których podejrzewano, że mogły nastąpić w rezultacie niespłacenia długów. Ludzie zamieszani w takie incydenty rzadko są ścigani sądownie lub objęci policyjnym dochodzeniem. Otacza ich bezpieczny mur milczenia. Brunetti nie mógł przypomnieć sobie ani jednej sprawy, gdzie lichwiarstwo, mimo że w Kodeksie karnym traktowane jako przestępstwo, zostałoby udowodnione, a sprawca postawiony przed sądem i ukarany.
    Brunetti siedział przy biurku i natężając wyobraźnię, zastanawiał się, co by to oznaczało, gdyby Franco Rossi w chwili śmierci miał przy sobie numer telefonu kancelarii Sandra Cappellego. Próbował przypomnieć sobie jego wizytę i wrażenie, jakie wtedy zrobił na nim ten człowiek. Z pewnością Rossi bardzo poważnie traktował swoją pracę. Trochę mu brakowało poczucia humoru i wykazywał się zbytnią jak na swój młody wiek sumiennością, ale mimo to dał się lubić i starał się być pomocny.
    Na takich rozmyślaniach spędził Brunetti czas, oczekując na telefon od Gaviniego.
    Kiedy rozległ się dzwonek, komisarz szybko chwycił słuchawkę.
    – Brunetti!
    – Commissario – rzekł Gavini. – Sprawdziłem rejestr klientów i billingi telefoniczne. Nie mieliśmy żadnego klienta o nazwisku Rossi, ale Sandro w ciągu ostatniego miesiąca przed swoją śmiercią dzwonił do Rossiego aż trzy razy.
    – Dokąd? Do domu czy do biura?
    – A jaka to różnica?
    – Wszystko jest ważne.
    – Do biura – powiedział Gavini.
    – Jak długo trwały te rozmowy?
    Gavini musiał mieć billingi przed sobą, ponieważ odrzekł bez wahania:
    – Dwanaście minut, potem sześć, potem osiem.
    Brunetti milczał.
    – A co z Rossim? Sprawdził pan, czy on dzwonił do Sandra? – spytał Gavini.
    – Jeszcze nie sprawdziłem – przyznał Brunetti, nieco speszony. – Będę wiedział jutro.
    Nagle przypomniał sobie, że nie rozmawia z kolegą po fachu, tylko ze zwykłym adwokatem, co znaczyło, że nie musi się przed nim tłumaczyć ani tym bardziej dzielić informacjami.
    – Jak nazywa się sędzia śledczy prowadzący tę sprawę? – spytał.
    – Po co panu ta informacja?
    – Chciałbym z nim porozmawiać – rzekł Brunetti.
    Po tym stwierdzeniu zaległa dłuższa cisza.
    – Czy zna pan jego nazwisko? – nie ustępował komisarz.
    – Righetto, Angelo Righetto – rzucił Gavini sucho.
    Lepiej nie pytać o nic więcej, pomyślał Brunetti. Podziękował Gaviniemu, nie obiecując, że zadzwoni, by mu powiedzieć o ewentualnych rozmowach telefonicznych Rossiego, i się rozłączył. Zastanawiał się, dlaczego Gavini przybrał taki lodowaty ton, podając mu nazwisko sędziego śledczego.
    Zaraz potem połączył się z signoriną Elettrą i poprosił ją o wykaz wszystkich numerów telefonów, pod które dzwoniono z mieszkania Rossiego w ciągu ostatnich trzech miesięcy, oraz o sprawdzenie numerów, z którymi Rossi łączył się z biura. Elettra spytała tylko, czy ten drugi wykaz ma również obejmować trzy miesiące. Zanim odłożył słuchawkę, poprosił ją jeszcze, żeby jak najszybciej połączyła go z sędzią Angelem Righettem z Ferrary.
    Mając chwilę czasu, wziął kartkę i zaczął robić listę nazwisk ludzi, którzy, jak przypuszczał, mogą mu udzielić informacji o lichwiarzach weneckich. Nie wiedział zbyt wiele o ludziach, którzy się tym parają, poza tym, że faktycznie istnieją, gnieżdżąc się w społeczeństwie jak robactwo w zepsutym mięsie. Niczym pewne gatunki bakterii rozkwitają w środowisku pozbawionym światła i powietrza. Potajemnie, w atmosferze przerażenia, jakie budzą w dłużnikach niewypowiedziane, choć wyraźne groźby, co ich czeka, jeśli spóźnią się z zapłatą, prosperują i obrastają w bogactwo. Brunettiego zastanowiło, dlaczego nie może przypomnieć sobie żadnego nazwiska, żadnej historii na ten temat, a jednocześnie uświadomił sobie, patrząc na czystą kartkę, że nie ma również pojęcia, kogo mógłby poprosić o wskazanie choćby jednej osoby zajmującej się lichwą.
    Po chwili jednak przypomniał sobie nazwisko pewnej kobiety. Wyciągnął książkę telefoniczną, żeby znaleźć numer do banku, w którym pracowała. Kiedy przewracał kartki, zadzwonił telefon.
    – Dottore – powiedziała signorina Elettra – mam na linii magistrato Righetta.
    – Proszę mnie połączyć. – Brunetti odłożył pióro i odsunął na bok pustą kartkę.
    – Righetto – usłyszał w słuchawce głęboki głos.
    – Magistrato, tu mówi komisarz Guido Brunetti z Wenecji. Dzwonię do pana, bo chciałbym się czegoś dowiedzieć na temat morderstwa Alessadra Cappellego.
    – Dlaczego pana to interesuje? – spytał Righetto bez śladu zaciekawienia. Mówił z akcentem, który przypominał Brunettiemu akcent z południowego Tyrolu; w każdym razie z pewnością był z Północy.
    – Prowadzę tu sprawę, która mogłaby łączyć się z tamtą, i chciałbym wiedzieć, co pan ewentualnie odkrył w sprawie Cappellego – wyjaśnił Brunetti.
    – Byłbym zdziwiony, gdyby jakaś inna śmierć była z tą w jakiś sposób powiązana – rzekł Righetto i zamilkł. – Najwyraźniej mamy tu do czynienia z pomyłką – oświadczył po chwili. – To znaczy oczywiście popełniono morderstwo, ale to nie Cappellego chciano zabić. Zresztą nie jesteśmy nawet pewni, czy próbowano zabić człowieka, czy tylko nastraszyć.
    Wyczuwając, że powinien wreszcie jakoś zareagować na te rewelacje, Brunetti spytał:
    – A co się właściwie stało?
    – Celem morderców nie był wcale Cappelli, ale jego wspólnik, Gavini – wyjaśnił sędzia. – Tak w każdym razie wykazało nasze dochodzenie.
    – Jak to możliwe? – spytał Brunetti, teraz już naprawdę zaciekawiony.
    – Od początku zakrawało na absurd, żeby ktoś chciał zabić Cappellego – zaczął Righetto, sugerując, że fakt, iż adwokat był zdeklarowanym wrogiem lichwiarzy, nie ma tutaj żadnego znaczenia. – Zbadaliśmy jego przeszłość, przejrzeliśmy sprawy, nad którymi pracował, ale nic nie wskazuje na to, żeby popadł w konflikt z kimś, kto mógłby się posunąć do takiego czynu.
    Brunetti westchnął ze zrozumieniem.
    – Z drugiej zaś strony mamy jego wspólnika – ciągnął Righetto.
    – Gaviniego – podpowiedział bez potrzeby Brunetti.
    – Właśnie, Gaviniego. – Righetto zaśmiał się pogardliwie. – Gavini jest tu bardzo znaną postacią. To niepoprawny uwodziciel. Niestety, ma zwyczaj romansowania z mężatkami.
    – Ach! – Tym razem westchnienie Brunettiego wyrażało w umiarkowanym stopniu męską wyrozumiałość. – Więc o to chodziło? – spytał, usatysfakcjonowany tym wyjaśnieniem.
    – Najprawdopodobniej. W ciągu ostatnich kilku lat miał romanse z czterema kobietami, z których każda była zamężna.
    – Biedaczek – skwitował Brunetti i zamilkł. Uświadomiwszy sobie komiczny wydźwięk tego, co powiedział, dodał ze śmiechem: – Może powinien był poprzestać na jednej.
    – Tak, ale czy to mężczyzna o tym decyduje? – rzucił sędzia, a Brunetti wynagrodził go natychmiast wybuchem szczerego śmiechu.
    – Czy orientuje się pan, o którą z nich mogło chodzić? – spytał Brunetti, zastanawiając się, jak Righetto z tego wybrnie, i od jego odpowiedzi uzależniając dalszy kierunek dochodzenia.
    Righetto zamilkł, jakby się zastanawiał.
    – Nie. Przesłuchaliśmy i zamieszane w to kobiety, i ich mężów, ale wszyscy mają alibi.
    – Czy gazety przypadkiem nie pisały, że to było dzieło zawodowców? – spytał Brunetti z pewnym zakłopotaniem.
    – Skoro jest pan policjantem, powinien pan wiedzieć, że nie należy wierzyć temu, co wypisują gazety – odrzekł Righetto chłodno.
    – Oczywiście. – Brunetti roześmiał się, tym razem z wdzięcznością za wymierzenie mu zasłużonego prztyczka w nos przez bardziej doświadczonego i mądrzejszego kolegę. – Myśli pan, że była jeszcze jakaś inna dama?
    – W tym kierunku idzie obecnie nasze śledztwo – oznajmił Righetto.
    – To się stało w ich kancelarii, prawda?
    – Tak – odrzekł Righetto, zachęcony uwagą Brunettiego o dodatkowej damie. – Obydwaj mężczyźni byli bardzo podobni do siebie: niscy i ciemnowłosi. W dniu, kiedy to się wydarzyło, padał deszcz. Zabójca znajdował się na dachu budynku po drugiej stronie ulicy. To oczywiste, że wziął Cappellego za Gaviniego.
    – A te pogłoski, według których Cappelli został zabity z powodu śledztwa w środowisku lichwiarzy? – spytał Brunetti sceptycznym tonem, żeby dla Righetta było jasne, że on nie wierzy w te bzdury, ale wolałby wiedzieć, jak jest naprawdę, w razie gdyby spytał go o to ktoś inny, bardziej naiwny, a więc bezkrytycznie wierzący gazetom.
    – Już na wstępie zbadaliśmy taką możliwość, ale to nic nie dało.
    – Cherchez la femme! – rzekł Brunetti, umyślnie kalecząc francuszczyznę, i znów się roześmiał.
    Righetto zrewanżował się tym samym. Wyglądał na rozbawionego, kiedy niby obojętnie zapytał:
    – Mówił pan o jakiejś śmierci. To morderstwo?
    – Eee, nie, po tym wszystkim, co mi pan powiedział, magistralo, jestem pewien, że nie ma to z pańską sprawą nic wspólnego – odrzekł Brunetti, usiłując sprawić wrażenie naiwnego głupka. – Jestem tego pewien. To zwykły wypadek.

Rozdział 16

    Jak większość Włochów, Brunetti wierzył plotkom, że wszystkie rozmowy telefoniczne w kraju są nagrywane, a wiadomości przesyłane faksem – kopiowane. Jako jeden z nielicznych zaś miał podstawy sądzić, że plotki te są zgodne z prawdą. Nawet jednak gdyby nie były, to i tak wszyscy, dzwoniąc do urzędów państwowych, starali się nie powiedzieć niczego, co mogłoby ewentualnie im zaszkodzić. Ludzie rozmawiali szyfrem, w którym „wazon” czy „kwiaty” oznaczały „pieniądze”, a „przyjaciele” za granicą – „inwestycje” lub „konta w banku”. Zgodnie z tym zwyczajem, kiedy Brunetti zadzwonił do przyjaciółki w Banca di Modena i zaproponował spotkanie przy kawie, nie próbował nawet nawiązać do tego, co go naprawdę interesowało.
    Ponieważ ów bank znajdował się z drugiej strony Rialto, umówili się na południowy aperitif nieco bliżej, na Campo San Luca. Oznaczało to dla Brunettiego długi spacer, ale tylko w ten sposób, spotykając się na terenie neutralnym, mógł porozmawiać z Francą szczerze. Nikomu się nie tłumacząc, wyszedł z biura i skierował się najpierw ku bacino, a potem w stronę San Marco.
    Idąc wzdłuż Riva degli Schiavoni, obejrzał się w lewo, szukając wzrokiem holowników, i zaskoczony zobaczył, że brzeg jest pusty. Po chwili uświadomił sobie, że nie ma ich już od lat, tylko zupełnie wyleciało mu to z głowy. Jak mógł o czymś takim zapomnieć? To trochę tak, jakby zapomnieć własny numer telefonu albo jak wygląda ekspedientka w sklepie na dole, gdzie codziennie kupuje się chleb. Nie wiedział, gdzie je przeniesiono, ani nie mógł sobie przypomnieć, ile lat temu znikły, pozostawiając wzdłuż nabrzeża pustą przestrzeń dla innych łodzi, z turystycznego punktu widzenia niewątpliwie bardziej użytecznych.
    Jakie piękne łacińskie nazwy miały te kołyszące się dumnie na wodzie czerwone holowniki, w każdej chwili gotowe z wdzięcznym posapywaniem wspomóc statki płynące po Canale della Giudecca. Promy, które obecnie zawijały do miasta, byłyby i tak dla nich za wielkie: potwory wyższe od bazyliki, wypełnione tysiącami mrówczych postaci stłoczonych przy relingu, wpływały samodzielnie do doku, spuszczając trapy i wysypując na miasto hordy turystów.
    Brunetti nie chciał jednak myśleć o tym wszystkim. Minął plac św. Marka i skręcił w prawo, w kierunku centrum, do Campo San Luca. Franca już tam czekała, rozmawiając z jakimś mężczyzną, którego Brunetti nie znał, choć jego twarz wydała mu się znajoma. Kiedy się do nich zbliżał, pożegnali się uściskiem dłoni i mężczyzna ruszył w stronę Campo Manin, Franca zaś wolnym krokiem podeszła do księgarni i zaczęła oglądać wystawę.
    – Ciao, Franca – rzekł Brunetti, stając koło niej. Byli przyjaciółmi z liceum, przez pewien czas nawet więcej niż przyjaciółmi, ale potem ona poznała swojego Maria, a Brunetti poszedł na uniwersytet, gdzie poznał Paolę. Franca miała wciąż takie same błyszczące blond włosy, o kilka tonów jaśniejsze od włosów Paoli, a Brunetti, który miał w tych sprawach niezłą orientację, wiedział, że musiała ten odcień utrzymywać z pomocą fryzjera. Ale poza tym wcale się nie zmieniła: pełne kształty, których się wstydziła dwadzieścia lat temu, teraz, kiedy stała się kobietą dojrzałą, dodawały jej wdzięku – tak jak większość krągłych kobiet cerę miała gładką, bez śladu zmarszczek. Orzechowe oczy patrzyły tak samo łagodnie jak kiedyś i na jego widok, tak samo jak kiedyś, zajaśniały ciepłem.
    – Ciao, Guido! – odrzekła, nadstawiając policzki do dwóch szybkich pocałunków.
    – Zapraszam cię na drinka – powiedział Brunetti, starym zwyczajem biorąc ją pod rękę i prowadząc w stronę baru.
    Zamówili uno spritz i przyglądali się, jak barman miesza wino z wodą mineralną, dodaje kroplę campari, zaczepia o brzeg kieliszka plasterek cytryny, po czym pewnym gestem popycha obydwie szklaneczki w ich kierunku.
    – Cin cin! – powiedzieli równocześnie i wypili pierwszy łyk.
    Barman postawił przed nimi talerzyk chipsów, ale nie zwrócili na nie uwagi. Z powodu tłoku przy barze stopniowo przesuwali się w głąb sali, aż znaleźli się przy oknie, przez które obserwowali teraz ruchliwą ulicę.
    Franca wiedziała, że jest to spotkanie służbowe. Gdyby Brunetti chciał się dowiedzieć, co u niej słychać, wypytałby o wszystko przez telefon, a nie umawiał się z nią w tym zatłoczonym, gwarnym miejscu.
    – O co chodzi, Guido? – spytała z uśmiechem, żeby nie psuć od razu miłego nastroju.
    – O lichwiarzy – odpowiedział.
    Rozejrzała się szybko dokoła.
    – Komu są potrzebne te wiadomości?
    – Mnie, oczywiście.
    – Wiem, że tobie, Guido. Ale czy potrzebujesz ich jako policjant, czy tak po przyjacielsku?
    – Czemu o to pytasz?
    – Ponieważ jeśli to jest ta pierwsza ewentualność, nie mam ci nic do powiedzenia.
    – A jeśli druga?
    – To mam.
    – Jaka to różnica? – spytał, przysuwając się do baru, żeby wziąć parę chipsów. Nie żeby miał na nie wielką ochotę, ale chciał jej dać trochę czasu do namysłu.
    – Taka, że w pierwszym przypadku być może będę musiała powtórzyć wszystko, co ci powiem, przed sądem albo ty może będziesz musiał podać źródło informacji. Jeśli natomiast jest to zwyczajna rozmowa między przyjaciółmi, mogę powiedzieć ci wszystko, co wiem, i zaraz potem zapomnieć, że ci o tym powiedziałam, na wypadek, gdyby ktoś mnie kiedyś o to pytał.
    Mówiąc to, Franca w ogóle się nie uśmiechała, co było o tyle dziwne, że z natury tryskała radością jak fontanna wodą.
    – Czy oni są aż tak niebezpieczni? – spytał Brunetti, odbierając od niej pustą szklankę i stawiając obok swojej na kontuarze.
    – Wyjdźmy – powiedziała Franca. Kiedy znaleźli się na campo, podeszła do marmurowego masztu i stanęła po jego lewej stronie, dokładnie naprzeciw witryny księgarni. W ten sposób, przypadkowo czy nie, znalazła się w odległości paru metrów od dwóch podpierających się laskami, nachylonych ku sobie staruszek.
    Brunetti stanął obok niej. Światło padające znad budynków spowodowało, że sylwetki ich odbiły się w oknie wystawowym księgarni. Nieostry obraz odbity w szybie przeniósł ich na chwilę w przeszłość, do tych lat, kiedy jako para nastolatków umawiali się tu często na kawę z przyjaciółmi.
    Wtedy wyrwało mu się pytanie:
    – Czy naprawdę aż tak się boisz?
    – Mam piętnastoletniego syna – wyjaśniła Franca rzeczowym tonem, tak jakby mówiła o pogodzie czy o tym, że jej syn uwielbia piłkę nożną. – A ty, Guido, dlaczego chciałeś spotkać się ze mną właśnie tutaj?
    Uśmiechnął się.
    – Wiem, że jesteś bardzo zajęta, wiem, gdzie mieszkasz, więc pomyślałem, że to odpowiednie miejsce, bo nie będziesz miała daleko.
    – Czy to był jedyny powód? – Franca oderwała wzrok od niewyraźnego odbicia Brunettiego w szybie i spojrzała na niego.
    – Tak. Dlaczego pytasz?
    – Więc naprawdę nic o nich nie wiesz? – spytała.
    – Nic. Wiem, że istnieją, i wiem, że działają tutaj, w mieście. Bo gdzie mieliby egzystować? Ale nigdy nie złożono na nich oficjalnej skargi.
    – No, a poza tym przeważnie zajmuje się nimi urząd podatkowy, prawda?
    Brunetti wzruszył ramionami. Nie miał pojęcia, czym zajmowali się funkcjonariusze Guardia di Finanza. Często widywał ich szare mundury ozdobione jaskrawoczerwonymi płomykami mającymi symbolizować sprawiedliwość, nie zauważył jednak, by robili cokolwiek pożytecznego prócz zachęcania osaczonych obywateli do wynajdywania coraz to nowych sposobów ucieczki przed podatkami.
    Kiwnął twierdząco głową, nie chcąc otwarcie przyznawać się do ignorancji.
    Franca odwróciła się i powiodła wzrokiem po małym placyku. Przez chwilę rozglądała się w milczeniu, aż w końcu wskazała podbródkiem na bar szybkiej obsługi po przeciwnej stronie.
    – Co tam widzisz? – zapytała.
    Popatrzył na wielką szklaną fasadę. Przy wejściu kręciło się mnóstwo młodzieży, a wszystkie stoliki, dobrze widoczne przez ogromne okna, były zajęte.
    – Widzę całkowity upadek sztuki kulinarnej – powiedział, śmiejąc się.
    – A na zewnątrz? – spytała poważnie.
    Brunetti spojrzał ponownie w stronę baru, zawiedziony, że Franki nie rozśmieszył jego żart. Zobaczył dwóch ciemno ubranych mężczyzn z aktówkami, zagłębionych w rozmowie. Na lewo od nich młoda kobieta, gorączkowo przerzucając strony notesu, próbowała jednocześnie wystukać numer na telefonino. Niedaleko niej stał nędznie odziany, wysoki i chudy starzec, który mówił coś do równie starej kobiety, całej w czerni. Kobieta, przygarbiona wiekiem, drobnymi dłońmi ściskała rączkę wielkiej ciemnej torby. Zapadnięte policzki, długi ostry nos i pochylona sylwetka upodobniały ją do czarownicy.
    – Widzę sporo ludzi robiących to, co zwykle ludzie robią na Campo San Luca.
    – To znaczy? – Franca popatrzyła na niego przenikliwie.
    – Spotykają się, rozmawiają, idą na drinka, a potem wracają do domu na obiad. Dokładnie tak jak my.
    – A tych dwoje? – Franca wskazała brodą na chudzielca i staruszkę.
    – Ona pewnie wraca do domu na obiad po długiej mszy w którymś z tych małych kościółków.
    – A on?
    Brunetti znów popatrzył w ich kierunku. Wciąż rozmawiali.
    – Wygląda na to, że ona stara się ocalić jego duszę, a on się przed tym broni.
    – On nie ma duszy – powiedziała Franca, zaskakując go swoją oceną, gdyż zazwyczaj nie mówiła o nikim złego słowa. – Ona też jej nie ma – dodała zimno, wpatrując się w witrynę księgarni. – To jest Angelina Volpato i jej mąż Massimo – mówiła dalej, odwrócona do Brunettiego plecami. – Dwoje największych lichwiarzy w mieście. Nikt nie wie, kiedy zaczęli swoją działalność, ale od dziesięciu lat są właściwie monopolistami.
    Brunetti poczuł tuż obok czyjąś obecność – jakaś kobieta stanęła blisko nich i zaczęła oglądać książki. Franca zamilkła i odezwała się dopiero, kiedy kobieta odeszła.
    – Można ich tu zastać codziennie przed południem, wszyscy o tym wiedzą, więc jeśli ktoś ma do nich interes, podchodzi, zagaja rozmowę i Angelina zaprasza go do domu. Ta baba to prawdziwy wampir. – Franca przerwała, najwyraźniej bardzo przejęta. – Z domu dzwoni do notariusza i przygotowują umowę. W zamian za gotówkę ludzie oddają im domy, interesy, meble.
    – O jak duże pieniądze chodzi?
    – Wszystko zależy od tego, ile kto potrzebuje i na jak długo. Jeśli to tylko parę milionów, to przyjmą pod zastaw meble. Ale jeśli to jakaś znaczna suma, pięćdziesiąt milionów albo więcej, wtedy ona dolicza procent. Podobno jest analfabetką, tak jak jej mąż, ale procent potrafi wyliczyć w sekundę.
    Franca zamyśliła się na chwilę.
    – Jeśli to jest bardzo duża suma – podjęła – dłużnicy zgadzają się przepisać na nią na przykład dom. Wystarczy, że nie zwrócą tej sumy w całości w terminie, a dom przechodzi w jej ręce.
    – W jaki sposób?
    – Jej adwokat zaskarża ich do sądu, a ona ma przecież akt zrzeczenia się domu na jej rzecz, podpisany w obecności notariusza.
    Kiedy Franca mówiła, wciąż wpatrzona w książki na wystawie, Brunetti pogrzebał w swojej pamięci, a także zrobił szybki rachunek sumienia. Niestety, musiał przed sobą przyznać, że nic z tego nie było dla niego nowością. Nie znał co prawda szczegółów, ale wiedział doskonale, że tak się właśnie rzeczy mają. Tyle że sprawy te należały do kompetencji Guardia di Finanza, a przynajmniej tak było do dziś, bo dziś ślepy przypadek sprawił, że zwrócił uwagę na Angelinę Volpato i jej męża, którzy wciąż jeszcze stali i rozmawiali w ten pogodny wiosenny dzień w Wenecji.
    – Ile oni biorą?
    – Zależy, jak bardzo zdesperowani są ludzie.
    – Skąd oni mogą wiedzieć, jak bardzo zdesperowani są ludzie?
    Franca oderwała wzrok od rysunku, na którym para świnek ciągnęła wóz strażacki, i spojrzała na niego.
    – Przecież wiesz, że tutaj wszyscy o wszystkim wiedzą – rzuciła. – Wystarczy, że poprosisz o pożyczkę, a pod koniec dnia wiedzą o tym wszyscy w banku, następnego ranka rodziny urzędników, a po południu całe miasto.
    Tak faktycznie jest, pomyślał Brunetti. Prawdopodobnie dlatego, że mieszkańcy Wenecji, w sumie niewielkiego miasta, byli – z powodu więzów krwi czy przyjaźni – jakby jedną rodziną, żaden sekret nie mógł się w tym dusznym światku zbyt długo utrzymać. Nawet dla niego było oczywiste, że jeśli ktoś potrzebuje pieniędzy, wkrótce będzie o tym wiadomo publicznie.
    – No a jaki procent oni biorą? – zapytał.
    Franca chciała od razu odpowiedzieć, ale się zawahała.
    – Słyszałam, że biorą dwadzieścia procent miesięcznie – rzekła po namyśle. – Ale słyszałam też, że pięćdziesiąt.
    W Brunettim natychmiast odezwał się wenecjanin.
    – To jest sześćset procent rocznie! – wykrzyknął, nie kryjąc oburzenia.
    – Dużo więcej, jeśli to jest procent składany – poprawiła go Franca, dowodząc, że jej weneckie korzenie sięgają dużo głębiej.
    Komisarz znów przyjrzał się parze po drugiej stronie placu. Ich rozmowa dobiegła końca. Czarno odziana kobieta poszła w kierunku Rialto, mężczyzna zaś zmierzał w ich stronę.
    Brunetti zobaczył jego wypukłe czoło, chropawą obwisłą skórę, pofałdowaną jak po jakiejś nieleczonej chorobie, pełne usta i ciężkie powieki. Niczym wielkie ptaszysko starzec człapał ciężko, stawiając płasko stopy, jakby naumyślnie chciał zniszczyć i tak wysłużone fleki. Jego twarz nosiła piętno wieku i choroby, lecz ten dziwny krok, zwłaszcza kiedy Brunetti zobaczył go od tyłu, skręcającego w calle, która prowadziła do ratusza, przywodził raczej na myśl młodzieńczą niż starczą niezdarność.
    Kiedy kobieta znikła już z pola widzenia, Brunetti spojrzał znowu tam, gdzie przedtem stała ta dziwna para, ale wciąż miał wrażenie, że widzi jakieś zwierzę podobne do szczura, stojące na dwóch łapach.
    – Skąd właściwie o tym wszystkim wiesz? – spytał France.
    – Przecież pracuję w banku, pamiętasz? – odrzekła.
    – Chcesz powiedzieć, że tych dwoje jest ostatnią deską ratunku dla ludzi, którym nie uda się niczego wydostać od ciebie?
    Franca kiwnęła głową twierdząco.
    – Ale jak ci ludzie dowiadują się o ich istnieniu?
    Popatrzyła na niego, jakby się zastanawiając, na ile może mu zaufać, i rzekła:
    – Słyszałam, że czasami poleca ich bank.
    – Co?
    – Że kiedy ludzie próbują pożyczyć pieniądze w banku i spotykają się z odmową, może się zdarzyć, że któryś z urzędników im poradzi, żeby się zwrócili do Volpatów. Czy do jakiegoś innego lichwiarza, który płaci im za to procent.
    – Ile? – spytał Brunetti przerażony.
    Franca wzruszyła ramionami.
    – Nie wiem. To zależy.
    – Od czego?
    – Od wysokości pożyczonej sumy. Albo od rodzaju umowy między bankiem a lichwiarzem. Ktoś, kto naprawdę potrzebuje pieniędzy, jakoś je zdobędzie – dodała, zanim Brunetti zdążył zebrać myśli. – Jeśli nie pożyczą mu przyjaciele ani rodzina, jeśli odmówi mu bank, to pójdzie do ludzi takich jak Volpatowie.
    Brunetti postanowił zapytać wprost.
    – Czy to ma związek z mafią?
    – A co nie ma? – odpowiedziała pytaniem, ale widząc jego irytację, dodała: – Przepraszam cię, żartowałam. Tego dokładnie nie wiem. Ale zastanów się, to przecież doskonały sposób prania pieniędzy.
    Brunetti przytaknął. Tylko pod ochroną mafii taki dochodowy interes może bezkarnie funkcjonować pod nosem władz.
    – Zepsułam ci obiad, prawda? – spytała, uśmiechając się i wreszcie upodabniając do osoby, którą pamiętał.
    – Nie, wcale nie.
    – Czemu to cię tak interesuje?
    – To może mieć związek z inną sprawą.
    – Przeważnie tak jest – stwierdziła, nie pytając już o nic więcej. Zawsze podziwiał jej dyskrecję. – No to już pójdę – powiedziała, całując go w oba policzki.
    – Dzięki, Franca – Brunetti przyciągnął ją do siebie, ciesząc się bliskością silnego ciała, w którym tkwił jeszcze silniejszy duch. – Spotkanie z tobą zawsze sprawia mi dużą radość.
    Gdy tylko poklepała go po ramieniu i odwróciła się, zdał sobie sprawę, że nie zapytał jej o żadnych innych lichwiarzy, ale teraz nie mógł przecież przywołać jej z powrotem. Pora iść do domu, pomyślał.

Rozdział 17

    Idąc do domu, Brunetti wrócił pamięcią do okresu sprzed ponad dwudziestu lat, który spędził z Francą. Był świadom, jak wielką przyjemność sprawiło mu otoczenie znów ramionami tej pełnej wdzięku postaci, kiedyś tak mu bliskiej. Pamiętał zwłaszcza jeden długi spacer, który odbyli po plaży na Lido w wieczór Redentore* [Redentore – Święto Odkupiciela, dzień upamiętniający koniec epidemii dżumy, która zdziesiątkowała mieszkańców Wenecji w latach 1575-1576, i położenie kamienia węgielnego pod kościół pod wezwaniem Odkupiciela, 21 lipca 1577 roku, na północnym brzegu Giudekki. W czasach Republiki kulminacyjnym punktem uroczystości była wielka niedzielna procesja, obecnie zastąpiona pokazem ogni sztucznych w trzecią niedzielę lipca.]; miał wtedy chyba siedemnaście lat. Chodzili po piasku długo po zakończeniu pokazu sztucznych ogni, trzymając się za ręce i marząc o tym, żeby ta noc nigdy się nie skończyła.
    Ale się skończyła, tak jak wiele innych rzeczy, które ich łączyły, i teraz ona miała swojego Maria, a on swoją Paolę. Wstąpił do kwiaciarni Biancata i kupił żonie dwanaście irysów, szczęśliwy na myśl, że czeka na niego w domu.
    Kiedy wszedł, Paola łuskała groszek w kuchni.
    – Risi e bisi* [Risi e bisi – tradycyjna potrawa wenecka, podawana zwykle doży w dniu św. Marka, patrona Wenecji, 25 kwietnia; ryż gotuje się w wywarze ze strączków świeżego groszku.]! – zapytał, wręczając jej bukiet.
    – Czy risotto to nie jest najlepsza rzecz, jaką można zrobić z młodego groszku? – spytała Paola, uśmiechając się na widok kwiatów i nadstawiając policzek do pocałunku.
    – Chyba że jesteś księżniczką i musisz podłożyć kilka ziaren pod materac – rzekł trochę bez sensu, kiedy ją pocałował.
    – Myślę, że lepiej użyć go do risotta. Proszę cię, przygotuj wazon, a ja skończę łuskanie. – Wskazała gestem papierową torebkę na stole, pełną zielonych strączków.
    Brunetti wziął ze stołu gazetę i położył ją na krześle, które następnie przysunął do szafek. Kiedy na nim stanął i sięgnął po jeden z wysokich wazonów ustawionych prawie pod sufitem, w ostatniej chwili się zawahał.
    – Może niebieski – powiedziała Paola, widząc jego niezdecydowanie.
    Z wazonem w ręku zszedł z krzesła, odstawił je na miejsce i podszedł do zlewu. – Ile wody? – spytał, stawiając wazon na blacie.
    – Tak do połowy – powiedziała. – Na co miałbyś jeszcze ochotę oprócz groszku?
    – A co jest? – spytał.
    – Jest resztka rostbefu z niedzieli. Gdybyś pokroił go w cienkie plasterki, moglibyśmy go zjeść z sałatą.
    – Czyżby Chiara w tym tygodniu jadła mięso?
    Chiara jakiś tydzień wcześniej przeczytała artykuł na temat losu, jaki spotyka cielęta, i oznajmiła, że do końca życia będzie wegetarianką.
    – Widziałeś przecież, że w niedzielę jadła rostbef – odrzekła Paola.
    – Ach, no tak! – Brunetti zaczął rozdzierać papier, w który były zawinięte kwiaty.
    – Czy stało się coś złego? – spytała Paola.
    – To co zawsze – odpowiedział, wstawiając wazon pod kran i odkręcając zimną wodę. – Żyjemy w świecie upadłym.
    Paola wróciła do obierania groszku.
    – To wie każdy, kto uprawia nasze zawody – skwitowała.
    – A co ma do tego twój zawód? – spytał zaciekawiony.
    Jemu, policjantowi o dwudziestoletnim stażu, nikt nie musiał mówić, że rodzaj ludzki popadł w niełaskę.
    – Ty masz do czynienia z upadkiem moralności. Ja z upadkiem umysłowym – powiedziała żona podniosłym, prześmiewczym tonem, jakiego często używała, przyłapawszy się na tym, że zbyt poważnie traktuje swoją pracę. – A co konkretnie wywołało twój pesymizm?
    – Spotkałem się dziś z Francą. Weszliśmy do kawiarni na drinka.
    – Jak ona się miewa?
    – Dobrze. Jej syn dorasta, a ona chyba niezbyt lubi pracę w banku.
    – Trudno lubić pracę w banku – stwierdziła Paola ze zrozumieniem. – Ale dlaczego spotkanie z Francą natchnęło cię myślą, że żyjemy w świecie upadłym? Z reguły spotkania z nią nastrajają nas wszystkich pozytywnie.
    Wkładając kwiaty do wazonu, Brunetti na próżno starał się doszukać w uwadze Paoli ukrytej urazy. Żona najwyraźniej ucieszyła się, że tak wielką przyjemność sprawiło mu spotkanie z dawną przyjaciółką. Kiedy sobie to uświadomił, serce ścisnęło mu się na sekundę i poczuł, że na twarzy wykwita mu rumieniec. Jeden z irysów wypadł na blat. Podniósł go, wsunął między inne i ostrożnie odsunął wazon od krawędzi.
    – Podczas rozmowy jakby dała do zrozumienia, że jeśli opowie mi o lichwiarzach, będzie się bała o Pietra.
    Paola przerwała łuskanie groszku i popatrzyła na męża.
    – O lichwiarzach? – spytała. – A co oni mają wspólnego z czymkolwiek?
    – Rossi, ten facet z Ufficio Catasto, który zmarł, miał w portfelu numer telefonu jakiegoś adwokata i okazało się, że ten adwokat występował kilka razy przeciw lichwiarzom.
    – Adwokat skąd?
    – Z Ferrary.
    – Nie ten, którego zamordowali? – Paola znów na niego spojrzała.
    – Właśnie ten – potwierdził Brunetti, zaintrygowany, skąd u Paoli ta pewność, że sprawców zabójstwa było przynajmniej dwóch, i dodał: – Sędzia śledczy wykluczył udział lichwiarzy i najwyraźniej starał się mnie przekonać, że ten adwokat zginął przez pomyłkę.
    – Czy myślisz, że to dlatego miał przy sobie numer telefonu tego adwokata, z powodu lichwiarzy? – spytała Paola po długiej przerwie, podczas której, jak zauważył Brunetti, intensywnie nad czymś myślała.
    – Nie mam na to żadnego dowodu. Ale to ciekawy zbieg okoliczności.
    – Samo życie jest ciekawym zbiegiem okoliczności.
    – Ale nie morderstwo.
    Paola oparła splecione dłonie na kupce pustych strączków.
    – Od kiedy to uważa się za morderstwo? Mówię o Rossim.
    – Nie wiem, od kiedy. Może od nigdy. Ja chcę się tylko dowiedzieć, dlaczego Rossi do niego dzwonił.
    – A Franca?
    – Ponieważ pracuje w banku, myślałem, że może coś wie o lichwiarzach.
    – Przecież to właśnie banki pożyczają pieniądze.
    – Ale robią to niechętnie. Nie chcą pożyczać na krótki termin, zwłaszcza ludziom, którzy mogliby mieć kłopoty ze spłatą.
    – Dlaczego rozmawiałeś o tym z Francą? – W tej nieruchomej pozie Paola mogłaby uchodzić za sędziego śledczego.
    – Myślałem, że może będzie coś wiedziała.
    – Już to mówiłeś. Ale dlaczego akurat z nią?
    Brunetti nie umiał podać żadnego wyjaśnienia poza tym, że była pierwszą osobą, jaka przyszła mu do głowy. Oprócz tego dawno jej nie widział i miał ochotę się z nią zobaczyć. Wsadził ręce do kieszeni i przestąpił z nogi na nogę. – Bez specjalnego powodu – powiedział w końcu.
    Paola wróciła do łuskania groszku.
    – Co ona ci powiedziała, że dlaczego boi się o Pietra?
    – Wspomniała o dwojgu ludzi, a nawet mi ich pokazała.
    Widząc, że żona zamierza mu przerwać, dodał szybko:
    – Spotkaliśmy się na San Luca. Oni tam byli, stali na środku placu i rozmawiali. Para ludzi dobiegających siedemdziesiątki. Powiedziała, że oni właśnie zajmują się pożyczaniem pieniędzy.
    – A co ma z tym wspólnego Pietro?
    – Według niej proceder lichwiarski może się łączyć z praniem pieniędzy i mafią. Nie chciała powiedzieć nic więcej.
    Po lekkim skinieniu głowy Paoli zorientował się, że podzielała zdanie Franki. Samo słowo „mafia” wystarczy, żeby wystraszyć każdego rodzica.
    – Nie chciała powiedzieć nawet tobie?
    Pokręcił przecząco głową.
    – Hm, więc to naprawdę poważna sprawa – rzekła.
    – Tak sądzę.
    – Co to za ludzie?
    – Angelina i Massimo Volpato.
    – Czy już o nich kiedykolwiek słyszałeś?
    – Nigdy.
    – Czy kogoś o nich wypytywałeś?
    – Nikogo. Zobaczyłem ich po raz pierwszy w życiu dosłownie pół godziny temu.
    – Co zamierzasz zrobić?
    – Dowiedzieć się na ich temat wszystkiego, co będę mógł.
    – A potem?
    – Zależy, czego się dowiem.
    Zamilkli.
    – Dziś myślałam o tobie, o twojej pracy – powiedziała Paola po chwili.
    Brunetti czekał na dalszy ciąg.
    – Myłam właśnie okna i to sprawiło, że pomyślałam o tobie.
    – Czemu akurat mycie okien?
    – Myłam najpierw okna, potem lustro w łazience i wtedy pomyślałam o tym, czym się zajmujesz.
    Wiedział, że Paola pociągnie swoją opowieść, nawet jeśli będzie milczał, ale wiedział również, że lubi być zachęcana, więc odezwał się pytająco:
    – No i?
    – Kiedy myje się okno – powiedziała, patrząc na niego – trzeba je otworzyć i przyciągnąć do siebie, a wtedy światło pada na nie pod innym kątem, niż kiedy jest zamknięte. – Widziała, że Brunetti słucha z uwagą. – Więc myje się je i wreszcie jest umyte. Albo myśli się, że jest umyte. Ale kiedy się je zamyka, światło znów pada pod uprzednim kątem i wtedy widać, że z zewnątrz okno wciąż jest brudne albo że zapomniało się o jakimś małym kawałku po wewnętrznej strome. To znaczy, że trzeba je ponownie otworzyć i umyć jeszcze raz. Ale nigdy nie będzie się miało pewności, że jest całkiem czyste, dopóki się go znów nie zamknie.
    – A lustro? – spytał.
    Popatrzyła na niego z uśmiechem.
    – Lustro widzisz tylko z jednej strony. Z tyłu nie pada na nie żadne światło, więc jak się je umyje, jest czyste. Nie ma tu mowy o złudzeniu optycznym.
    Wróciła do łuskania groszku.
    – No i?
    Wciąż patrząc na groszek, może żeby ukryć rozczarowanie jego niedomyślnością, wyjaśniła:
    – Taka właśnie jest twoja praca, czy raczej chciałbyś, żeby była taka. Chcesz myć lustra, chcesz, żeby wszystko było dwuwymiarowe i łatwo postrzegalne. Ale za każdym razem, kiedy zaczynasz się czemuś przyglądać, to coś zmienia się w okno: jeśli spojrzysz na to z innej perspektywy, pod innym kątem, już nie jest takie jak przedtem.
    Brunetti zastanowił się nad słowami żony.
    – Ale w obydwu przypadkach muszę zmyć brud – powiedział w końcu, chcąc rozwiać poważny nastrój.
    – Ty to powiedziałeś, nie ja – rzekła Paola. Ponieważ Brunetti milczał, wrzuciła do miski ostatni groszek i wstała. – Cokolwiek zrobisz, jestem pewna, że będziesz wolał zrobić to z pełnym żołądkiem – rzekła, stawiając miskę na blacie.

    Tak więc z pełnym żołądkiem Brunetti zabrał się tego popołudnia do „zmywania brudu”, jak tylko wrócił do komendy. Zaczął od biura signoriny Elettry, która przywitała go jak zwykle z uśmiechem, dziś ubrana w strój nieodparcie kojarzący się z morską żeglugą: granatową spódnicę i jedwabną bluzkę ze stójką. Pomyślał, że brakuje jej tylko żeglarskiej czapeczki, kiedy zobaczył koło komputera sztywny cylindryczny kapelusik w białym kolorze.
    – Volpato – powiedział, zanim jeszcze zdążyła go przywitać. – Angelina i Massimo. Małżeństwo. Obydwoje dobrze po sześćdziesiątce.
    Elettra wyciągnęła kartkę i zaczęła notować.
    – Mieszkają tu, w Wenecji?
    – Tak mi się wydaje.
    – Wie pan może, w jakich okolicach?
    – Nie – odrzekł.
    – Ale to łatwo sprawdzić – rzuciła. – Co jeszcze?
    – Najbardziej potrzebowałbym danych finansowych: konta w banku, ewentualne inwestycje, własność zarejestrowana na nazwisko, wszystko, co uda się pani znaleźć. I niech pani sprawdzi, czy mamy coś u siebie.
    – Billingi telefoniczne?
    – Nie, na razie to wystarczy.
    – Na kiedy mam to zrobić?
    – Jak pani myśli? – spytał z uśmiechem.
    Odsunęła mankiet bluzki i spojrzała na ciężki zegarek płetwonurka, który nosiła na lewej ręce.
    – Informacje z urzędów miejskich postaram się zdobyć jeszcze dzisiaj.
    – Ale banki już są zamknięte, więc z tym można zaczekać do jutra.
    Elettra uśmiechnęła się do niego.
    – Rejestry bankowe nigdy nie są zamknięte. Za kilka godzin powinnam mieć wszystko. – Schyliła się i wyciągnęła z szuflady plik dokumentów. – Mam tutaj coś takiego – zaczęła, lecz przerwała i spojrzała w kierunku drzwi.
    Brunetti odruchowo się odwrócił i ujrzał wracającego z obiadu vice-questore Pattę, który spojrzał na niego jak na powietrze.
    – Signorina Elettra? – zwrócił się do swojej sekretarki.
    – Tak, dottore!
    – Proszę przyjść do mnie do biura, chciałbym podyktować pani list.
    – Oczywiście, dottore. – Elettra położyła wyciągnięte z szuflady papiery na biurku i postukała w nie palcem, którego to gestu Patta nie mógł zobaczyć, ponieważ stał za Brunettim. Z górnej szuflady wyjęła staromodny bloczek stenograficzny. Czyżby ludzie wciąż jeszcze dyktowali listy, a sekretarki siadywały z nogą założoną na nogę, jak Joan Crawford, szybko zapełniając karteczki zygzakami i krzyżykami? Tak czy inaczej, Brunetti uświadomił sobie, że to przecież signorina Elettra zajmowała się całą jego korespondencją. To ona głowiła się nad doborem wyrażeń, które miały dodać wagi rzeczom prostym, a zbyt zawiłe uprościć, ona starała się dyplomatycznie złagodzić żądania, które wykraczały poza kompetencje policji.
    Kiedy Patta mijał go w drodze do swego gabinetu, Brunetti miał nieodparte uczucie, że zachowuje się jak płochliwe leśne zwierzątko, może lemur, które zamiera bez ruchu na najlżejszy nawet odgłos, wyobrażając sobie, że staje się w ten sposób niewidzialne, i wierząc, że to je ochroni przed grasującym w pobliżu drapieżnikiem. Zanim zdążył coś powiedzieć signorinie Elettrze, kobieta wstała i idąc za Pattą, rzuciła wymowne spojrzenie na papiery, które zostawiła na biurku. Brunetti nie zauważył nawet śladu płochliwości w jej postawie. Kiedy zamknęła za sobą drzwi, wziął dokumenty, a potem szybko napisał krótki list, prosząc ją o ustalenie nazwiska właściciela domu, przed którym znaleziono Rossiego.

Rozdział 18

    Idąc do swego pokoju, rzucił okiem na papiery, które wziął z biurka signoriny Elettry – był to długi wydruk numerów, pod które Rossi dzwonił od siebie z mieszkania i z biura. Na marginesie Elettra zanotowała, że Rossi nie miał prywatnego telefonu komórkowego, co sugerowało, że do Brunettiego dzwonił ze służbowej komórki należącej do Ufficio Catasto. Aż cztery razy w ciągu niecałych dwóch tygodni dzwonił od siebie z biura pod ten sam numer w Ferrarze i Brunetti pomyślał, że jest to numer kancelarii Gaviniego i Cappellego. Kiedy to sprawdził, okazało się, że pamięć go nie myliła. Ostatnie połączenie miało miejsce w przeddzień zabójstwa Cappellego.
    Brunetti siedział długi czas, zastanawiając się, jakie może być powiązanie między Rossim i Cappellim. Coraz bardziej skłaniał się ku myśli, że obaj zostali zamordowani.
    Czekając na signorinę Elettrę, rozważał wiele spraw. Gdzie znajdowało się biuro Rossiego w Ufficio Catasto? Czy miał własny pokój zapewniający prywatność? Dlaczego akurat Righetto został wyznaczony na sędziego śledczego w sprawie morderstwa Cappellego? Czy istnieje możliwość, żeby zawodowy morderca pomylił ofiarę? I dlaczego w takim razie nie podjął żadnej próby, żeby jednak zabić człowieka, który rzeczywiście był jego celem? Zaczął również zastanawiać się nad tym, kto mógłby dostarczyć mu informacji, tyle że nie bardzo wiedział, jakich informacji właściwie potrzebuje. Na pewno na temat Volpatów. Powinien też się czegoś dowiedzieć o nielegalnym przepływie pieniędzy z rąk do rąk tutaj, w Wenecji, i związanych z tym potajemnych operacjach finansowych.
    Jak większość wenecjan wiedział, że w Ufficio Catasto przechowuje się akty własności i sprzedaży nieruchomości. Do tego jednak ograniczała się jego wiedza o działalności tego urzędu. Przypomniał sobie, z jakim entuzjazmem Rossi mu mówił, że w ramach oszczędności kilka biur łączy swoje archiwa, żeby usprawnić system i zapewnić łatwy dostęp do informacji. Żałował teraz, że nie zachęcił urzędnika, żeby coś więcej mu o tym powiedział.
    Z dolnej szuflady wyciągnął książkę telefoniczną, otworzył ją na „B” i zaczął przeglądać w poszukiwaniu pewnego numeru. Znalazłszy go, natychmiast zadzwonił.
    – Bucintoro, Biuro Handlu Nieruchomościami, słucham? – odezwał się kobiecy głos.
    – Ciao, Stefania – powiedział.
    – Guido! Co się stało? – spytała, zaskakując go tym pytaniem, ponieważ nie wiedział, co w jego głosie mogło go zdradzić.
    – Potrzebuję pewnych informacji – odrzekł.
    – A po cóż innego mógłbyś do mnie dzwonić? – spytała tonem pozbawionym zwykłej flirciarskiej nuty.
    Postanowił nie zwracać uwagi ani na przyganę ukrytą w jej głosie, ani na otwarty krytycyzm zawarty w pytaniu.
    – Potrzebuję informacji o Ufficio Catasto.
    – O czym? – niemal wykrzyknęła, udając konsternację.
    – O Ufficio Catasto. Chcę wiedzieć, czym oni dokładnie się zajmują, kto tam pracuje i czy jest wśród nich ktoś, komu ewentualnie mógłbym zaufać.
    – Można powiedzieć, Guido, że to duże zamówienie – rzekła.
    – Dlatego dzwonię do ciebie.
    Po dawnemu zaczęła się wdzięczyć.
    – A ja tymczasem siedzę tu i z nadzieją wyczekuję, że pewnego dnia zadzwonisz do mnie z zupełnie inną propozycją.
    – Z jaką, skarbie? Żądaj, czego chcesz! – odezwał się tonem Rudolfa Valentino. Stefania była szczęśliwą mężatką i matką bliźniaków.
    – Mieszkania do kupienia, oczywiście.
    – Może i ja będę musiał zrobić to samo – oświadczył Brunetti, nagle poważniejąc.
    – Dlaczego?
    – Podobno moje mieszkanie ma być przeznaczone do rozbiórki.
    – Co to znaczy do rozbiórki?
    – Że trzeba będzie je zburzyć.
    Ledwo to powiedział, usłyszał wybuch perlistego śmiechu Stefanii, nie był jednak pewien, czy rozśmieszyła ją absurdalność tej sytuacji, czy też fakt, że on mógł ją uważać za niezwykłą. Jeszcze parę razy zachichotała, a potem stwierdziła:
    – Nie mówisz chyba poważnie.
    – Jak najzupełniej. Był u mnie ktoś z Ufficio Catasto, kto mi dokładnie tak przedstawił sprawę. Nie mam wymaganych dokumentów ani zezwolenia na budowę, ani protokołu odbioru. Mogą więc podjąć decyzję, że należy je zburzyć.
    – Musiałeś coś źle zrozumieć – powiedziała Stefania.
    – Nie wyglądało na to, żeby ten urzędnik żartował.
    – Kiedy to było?
    – Kilka miesięcy temu.
    – Czy od tego czasu ktoś się do ciebie odezwał?
    – Nie. Dlatego właśnie dzwonię do ciebie.
    – Dlaczego nie zadzwonisz do nich?
    – Wolę najpierw porozmawiać z tobą.
    – Dlaczego?
    – Chcę wiedzieć, jakie mam prawa. No i chciałbym wiedzieć, kto konkretnie w tym urzędzie decyduje.
    Stefania milczała.
    – Czy znasz tam kogoś ważnego? – nie ustępował Brunetti.
    – Znam tych samych co wszyscy ludzie z mojej branży.
    – Na przykład kogo?
    – Najważniejszy to Fabrizio dal Carlo, szef całego urzędu. Arogancki cham. – Stefania prychnęła pogardliwie. – Ma takiego asystenta, Esposita, ale ten się w ogóle nie liczy, bo dal Carlo jest wszechwładny. Potem jest signorina Dolfin, Loredana, w której życiu, przynajmniej tak mi powiedziano, liczą się tylko dwie rzeczy. Pierwsza to jej szlacheckie pochodzenie. Nie daje nikomu zapomnieć, że nawet jeśli jest tylko sekretarką, pochodzi w prostej linii od doży Giovanniego Delfina. Zapomniałam, kiedy on żył.
    – Giovanni Dolfin? Był dożą od 1356 do 1361 roku. Zmarł podczas epidemii – poinformował ją Brunetti, a potem, żeby za bardzo nie odbiegała od tematu rozmowy, spytał: – A ta druga rzecz?
    – Fabrizio dal Carlo, w którym się podkochuje. – Stefania odczekała chwilę, żeby do Brunettiego dotarły te rewelacje, po czym rzekła: – Zgrywanie się na arystokratkę wychodzi jej dużo lepiej niż adorowanie szefa. Dal Carlo każe jej harować jak niewolnicy, ale to ją chyba uszczęśliwia. Jak można czuć cokolwiek prócz pogardy dla tego człowieka, tego nie jestem w stanie zrozumieć.
    – Czy coś ich łączy?
    Stefania wybuchnęła śmiechem.
    – Broń Boże, ona mogłaby być jego matką. Poza tym on ma żonę i co najmniej jedną kochankę, więc nawet gdyby signorina Dolfin nie była brzydka jak noc, i tak nie miałby dla niej zbyt wiele czasu. To naprawdę beznadziejne! – dodała po chwili. – Kobieta poświęciła całe życie lojalnej służbie temu trzeciorzędnemu Romeowi, oczekując, że któregoś dnia on zda sobie sprawę, jak bardzo ona go kocha, i zemdleje z wrażenia na myśl, jaki zaszczyt go spotkał. Boże, co za głupota! Gdyby to nie było takie smutne, mogłoby być nawet śmieszne.
    – Mówisz tak, jakby ta historia była ogólnie znana.
    – Bo jest. A przynajmniej znają ją wszyscy, którzy z nimi pracują.
    – Wiadomo nawet o jego romansach?
    – To akurat pewnie ma być tajemnica.
    – Ale nie jest?
    – Nie. Tu się niczego nie da utrzymać w tajemnicy, prawda?
    – Masz rację – zgodził się Brunetti, w tym momencie zadowolony, że tak właśnie jest. – Masz jeszcze coś?
    – Nie, nic mi nie przychodzi do głowy. Dość tych plotek. Natomiast myślę, że powinieneś do nich zadzwonić i spytać, o co chodzi z twoim mieszkaniem. Z tego, co słyszałam, pomysł połączenia wszystkich archiwów był jedynie zasłoną dymną. To nigdy nie nastąpi.
    – Zasłoną dymną? Po co?
    – Podobno ktoś z władz miasta stwierdził, że ponieważ w ostatnich latach tyle renowacji wykonano nielegalnie, to znaczy niezgodnie z tym, co zawierały pierwotne plany, lepiej by było, gdyby owe plany poznikały. W ten sposób nic nie można by sprawdzić. Więc wymyślili projekt, żeby wszystko razem połączyć.
    – Nie jestem pewien, czy dobrze cię zrozumiałem, Stefanio.
    – Przecież to proste, Guido – zbeształa go Stefania. – Kiedy zaczęto by przesyłać dokumenty z jednego biura do drugiego, po drodze na pewno coś by poginęło. To nieuniknione w takim zamieszaniu.
    Brunetti uznał, że to wyjątkowo pomysłowe i skuteczne posunięcie. Mógłby przyjąć taką strategię, gdyby musiał się przed kimś tłumaczyć, dlaczego nie ma wymaganych zaświadczeń dotyczących budowy mieszkania.
    – A więc – wszedł jej w słowo – na ewentualne pytanie, czemu ta ściana stoi tutaj, a to okno jest akurat tam, właściciel mógłby wyciągnąć swoje własne plany…
    – Które by były zgodne, rzecz jasna, z obecnym stanem domu – dokończyła Stefania.
    – I które zastąpiłyby plany oficjalne, sprytnie zagubione podczas reorganizacji archiwów – ciągnął Brunetti przy aprobującym pomruku Stefanii, zadowolonej, że zaczął cokolwiek pojmować. – Żaden miejski inspektor ani przyszły nabywca nie mogliby stwierdzić, że aktualne plany różnią się od tych zaginionych – zakończył, po czym jakby wycofał się cichcem, w pełni usatysfakcjonowany swym wcześniejszym odkryciem. Tutto crolla ma nulla crolla, słyszał od dzieciństwa i faktycznie wydawało się to prawdą: już tysiąc lat minęło, odkąd na tym podmokłym terenie wzniesiono pierwsze domy, wiec z pewnością wielu z nich nieraz groziło zawalenie, lecz wszystkie nadal stały. Pochylały się, pękały, zniekształcały, nie mógł sobie jednak przypomnieć ani jednego przypadku, żeby jakiś budynek legł w gruzach. Oczywiście, widywał domy opuszczone, z zapadłym dachem, o podpartych ścianach, ale nigdy nie słyszał, żeby jakiś dom zawalił się mieszkańcom na głowę.
    – Kto wpadł na ten pomysł?
    – Nie wiem. Do tego trudno dojść.
    – Czy są tego świadomi pracownicy poszczególnych biur objętych planem?
    – Pomyśl, Guido – odrzekła Stefania, nie odpowiadając bezpośrednio na jego pytanie. – Ponieważ i tak mnóstwo dokumentów ginie wskutek zwykłej niekompetencji, ktoś, komu szczególnie zależy, żeby zaginęły akurat te, a nie inne, musi tego przypilnować.
    – Komu mogłoby na tym zależeć?
    – Z pewnością ludziom, u których dokonywano nielegalnych zmian, albo tym, którzy mieli nadzorować renowację i jej nie dopilnowali. Albo tym – dodała po chwili – których podczas kontroli nakłoniono – w głosie Stefanii zabrzmiała ironia – żeby zaaprobowali to, co figuruje w planach, mimo istniejących różnic.
    – A wiec kto ma prawo do podejmowania takich decyzji?
    – Komisja budowlana.
    – Ile osób jest w takiej komisji?
    – Jedna na każdą dzielnicę, a jest ich sześć.
    Brunetti wyobraził sobie skalę podobnego przedsięwzięcia oraz rzeszę ludzi, którzy musieli być w nie wtajemniczeni. – Czy nie byłoby prościej zrobić tak, jak się chce, a potem, gdyby wyszło na jaw, że to nie jest zgodne z zatwierdzonymi planami, po prostu zapłacić karę, zamiast dawać łapówkę, żeby ktoś te plany zniszczył? Albo zagubił? – poprawił się.
    – Tak ludzie robili kiedyś. Teraz, kiedy żyjemy we wspólnej Europie, każą ci płacić karę, ale również zburzyć to, co zrobiłeś niezgodnie z planem, i odbudować wszystko, jak należy. A kary są straszliwe: miałam klienta, który zrobił bez pozwolenia nieduży taras na dachu, dwa metry na trzy. Niestety, doniósł na niego sąsiad. Czterdzieści milionów lirów, Guido. No i musiał rozebrać taras. Kiedyś przynajmniej taras by mu został. Powiadam ci, ta wspólna Europa nas zrujnuje. Wkrótce nie znajdziesz już nikogo, kto odważy się wziąć łapówkę.
    Brunetti słyszał w jej głosie moralne potępienie. Nie był pewien, czy podziela to uczucie.
    – Steffi, wymieniłaś wielu ludzi, ale kto według ciebie byłby uprawniony, żeby przedsięwziąć coś takiego?
    – Ktoś z Ufficio Catasto – odpowiedziała natychmiast. – A jeśli tam cokolwiek się dzieje, to dal Carlo musi wiedzieć o wszystkim i z pewnością jest przy korycie. Przecież prędzej czy później, wszystkie plany muszą przejść przez jego biuro, a zniszczyć to lub tamto to dla niego dziecinna zabawa.
    Stefania zamilkła.
    – Czy myślisz o czymś takim, Guido? O pozbyciu się planów? – spytała po chwili.
    – Mówiłem ci już, nie ma żadnych planów. Głównie z tego powodu do mnie przyszli.
    – Ale skoro nie ma żadnych planów, to możesz właśnie powiedzieć, że zaginęły podczas reorganizacji w urzędzie.
    – Ale jak mam dowieść, że moje mieszkanie istnieje? Że było naprawdę zbudowane?
    Już stawiając to pytanie, pojął niedorzeczność sytuacji: jak można dowodzić, że istnieje coś, co istnieje? Odpowiedź Stefanii była natychmiastowa:
    – Wystarczy znaleźć architekta, który narysuje ci plany. – Zanim Brunetti zdążył zadać oczywiste pytanie, dodała: – I poprosić go, żeby je antydatował.
    – Stefanio, mówimy tutaj o czymś, co miało miejsce pięćdziesiąt lat temu.
    – Niekoniecznie. Powiesz, że parę lat temu odnawiałeś mieszkanie, a potem zlecisz narysowanie planów potwierdzających jego obecny stan i umieszczenie w nich daty tego remontu.
    Brunetti nie wiedział, jak na to wszystko zareagować.
    – To jest naprawdę bardzo proste – ciągnęła Stefania. – Jeśli chcesz, dam ci nazwisko architekta, który to dla ciebie zrobi. Nic łatwiejszego.
    Okazała tyle dobrej woli, że nie chciał jej robić przykrości.
    – Muszę poradzić się Paoli – odrzekł.
    – Oczywiście! – wykrzyknęła. – Co za niemota ze mnie. Przecież to jest rozwiązanie, prawda? Jestem pewna, że jej ojciec zna ludzi, którzy z tym sobie z łatwością poradzą. Nie będziesz musiał nawet starać się o architekta.
    Stefania zamilkła. Dla niej sprawa była załatwiona.
    Brunetti już miał jej na to odpowiedzieć, gdy usłyszał w słuchawce:
    – Przepraszam cię, mam drugi telefon. Módl się, żeby to był klient. Ciao, Guido. – I rozłączyła się.
    Brunetti przemyślał ich rozmowę. Okazuje się, że rzeczywistość potrafi być elastyczna, zmieniać się na życzenie; wystarczyło tu trochę nacisnąć, tam lekko popchnąć i kształtowała się wedle czyjejś wizji. W razie większych trudności należało wytoczyć armaty: poruszyć sprężyny władzy, użyć siły pieniądza. Jakie to proste, jakie łatwe.
    Tego typu rozumowanie prowadziło go do miejsc, których nie miał ochoty odwiedzać, sięgnął więc znów po książkę telefoniczną i tym razem wyszukał numer Ufficio Catasto. Telefon dzwonił długo, lecz nikt nie odbierał. Spojrzał na zegarek. Dochodziła czwarta. Odłożył słuchawkę, wymyślając sobie pod nosem od głupców, bo jak mógł oczekiwać, że zastanie tam kogoś o tej porze.
    Usadowił się wygodniej, oparł nogi o wysuniętą dolną szufladę biurka i skrzyżowawszy ręce na piersi, ponownie odtwarzał w pamięci wizytę Rossiego. Sprawiał wrażenie uczciwego, ale tak wyglądają prawie wszyscy, zwłaszcza ci nieuczciwi. Po co przyszedł wtedy do niego osobiście, na dodatek w sobotę? Przecież już wysłali pismo. A potem zanim zadzwonił, dowiedział się, że Brunetti jest komisarzem policji. Może przyszedł z zamiarem wyciągnięcia od niego łapówki? Brunetti szybko odrzucił taką myśl. Rossi miał uczciwość wypisaną na twarzy.
    A może kiedy się okazało, iż signor Brunetti, który gdzieś zapodział plany swego mieszkania, jest wysokiej rangi policjantem, Rossi zaczął zbierać informacje na jego temat, żeby tę znajomość wykorzystać? Nikt nie ośmieliłby się zagłębiać w tak delikatną materię, nie przeprowadziwszy rozpoznania; sekret polegał na tym, kogo pociągnąć za język, gdzie zarzucić przynętę, żeby zdobyć potrzebne informacje. A czy Rossi, bez względu na to, czego by się dowiedział o Brunettim, zdecydowałby się go podejść, wykorzystując to, co odkrył w Ufficio Catasto?
    Łapówki brane za wystawianie lewych zezwoleń na budowę wydawały się nieznaczącą pozycją na liście różnorakich nielegalnych przychodów w urzędach państwowych. Brunetti nie wierzył, by ktokolwiek chciał się narażać, a tym bardziej wystawiać własne życie na niebezpieczeństwo, grożąc ujawnieniem zmyślnego planu opróżniania państwowej kiesy. Wdrożenie projektu komputeryzacji archiwów, a tym samym redukcja zbędnych pracowników, jedynie podbiłoby stawkę, ale Brunetti wątpił, czy byłoby wystarczającym powodem, by zabić Rossiego.
    Te rozważania przerwała mu signorina Elettra, która wkroczyła bez pukania do jego biura.
    – Czy nie przeszkadzam, commissario? – spytała.
    – Nie, absolutnie nie. Tak sobie siedzę i rozmyślam nad problemem korupcji.
    – W sektorze prywatnym czy państwowym? – spytała.
    – Państwowym – odrzekł, chowając stopy pod biurko i siadając prosto.
    – Z korupcją w sektorze państwowym jest tak jak z czytaniem Prousta – powiedziała z kamienną twarzą Elettra. – Człowiek myśli, że już dobrnął do końca, a tymczasem się okazuje, że jest jeszcze wiele następnych tomów.
    Popatrzył na nią, spodziewając się rozwinięcia tematu, ale Elettra położyła tylko na jego biurku jakieś papiery.
    – Nauczyłam się od pana, żeby nie wierzyć w zbiegi okoliczności, dlatego proszę spojrzeć, kto jest właścicielem tego domu – rzekła.
    – Volpatowie? – spytał, bo teraz wydało mu się logiczne, że to mogli być tylko oni.
    – Zgadza się.
    – Od jak dawna?
    Elettra nachyliła się ku niemu i wyciągnęła spomiędzy dokumentów trzecią stronę.
    – Od czterech lat. Kupili go od niejakiej Mathilde Ponzi. Tu jest cena – powiedziała, wskazując palcem rząd cyfr.
    – Dwieście pięćdziesiąt milionów lirów? – przeczytał Brunetti, nie posiadając się ze zdumienia. – Czteropiętrowy dom, który musi mieć co najmniej sto pięćdziesiąt metrów kwadratowych powierzchni?
    – To tylko suma podana w urzędowym dokumencie, nic więcej – powiedziała signorina Elettra.
    Było tajemnicą poliszynela, że ze względów podatkowych cena domu podana w akcie sprzedaży nigdy nie odpowiadała prawdziwej, a jeśli odpowiadała, to tylko w tym sensie, że cenę zadeklarowaną należało pomnożyć przez dwa albo przez trzy, żeby uzyskać tę rzeczywistą.
    – Wiem. Ale nawet jeśli zapłacili trzy razy tyle, to nadal jest to bardzo tanio – rzekł Brunetti.
    – Jeśli pan spojrzy na ich inne, że tak powiem, nabytki – signorina Elettra położyła akcent na ostatnie słowo – zobaczy pan, że mieli podobne szczęście przy większości transakcji.
    Brunetti zaczął studiować wykaz od początku. Rzeczywiście, wszystkie swoje domy Volpatowie kupowali praktycznie za bezcen. Przy każdej transakcji signorina Elettra podała powierzchnię nieruchomości i Brunetti szybko obliczył, że oficjalnie nigdy nie płacili więcej niż milion lirów za metr kwadratowy. Nawet biorąc pod uwagę inflację i doliczając różnicę między ceną zadeklarowaną a ceną realną, wciąż było to dużo mniej niż jedna trzecia średniej ceny nieruchomości w Wenecji.
    Brunetti podniósł oczy na signorinę Elettrę.
    – Czy dalej jest to samo?
    Przytaknęła.
    – Ile mają nieruchomości na swoje nazwisko?
    – Ponad czterdzieści, a jeszcze nawet nie zaczęłam sprawdzać innych Volpatów, którzy mogą okazać się ich krewnymi.
    – Rozumiem.
    Do ostatnich stron Elettra przypięła bieżące wyciągi bankowe z ich kont indywidualnych i wspólnych.
    – Jakim sposobem zebrała pani te wszystkie informacje… – zaczął Brunetti, ale widząc twarz Elettry, skończył: -…tak szybko?
    – Dzięki znajomym. Czy mam również zainteresować się ich rozmowami telefonicznymi?
    Brunetti kiwnął głową twierdząco, pewien, że ona i tak już skontaktowała się z kimś w firmie telekomunikacyjnej. Elettra uśmiechnęła się i opuściła pokój. Brunetti ponownie zagłębił się w zebraną przez nią dokumentację. Dowodziła ona bardzo dziwnych rzeczy. Przypomniał sobie, że kiedy zobaczył Volpatów na Campo San Luca, wydali mu się ostatnimi nędzarzami. A tymczasem papiery, które miał przed oczami, świadczyły, że byli to ludzie niewyobrażalnie bogaci. Jeśli wynajęli choć połowę posiadanych przez siebie domów – a mieszkańcy Wenecji nie kupowaliby mieszkań po to, żeby stały puste – musieli dostawać od najemców co najmniej dwadzieścia czy trzydzieści milionów lirów miesięcznie. Żeby zarobić taką sumę, ludzie często pracowali cały rok. Duża część majątku Volpatów była bezpiecznie ulokowana w czterech różnych bankach, a jeszcze więcej zainwestowali w obligacje państwowe. Brunetti niewiele rozumiał z mediolańskiej giełdy, ale wiedział, które akcje są najbezpieczniejsze. Volpatowie wykupili pakiety warte setki milionów.
    Tych dwoje nędzarzy! Przypomniał sobie zniszczoną rączkę jej plastikowej torby, znoszone buty męża. Co się za tym kryło? Kamuflaż mający ich chronić przed zazdrosnym okiem miasta czy chorobliwe skąpstwo? I jak z tym połączyć śmierć Franca Rossiego, którego zmasakrowane ciało znaleziono przed domem należącym do Volpatów?

Rozdział 19

    Następną godzinę Brunetti spędził, rozmyślając o chciwości, wadzie, do której wenecjanie zawsze mieli naturalną skłonność. La Serenissima* [La Serenissima – najjaśniejsza, przydomek Wenecji.] od zarania dziejów była przedsięwzięciem handlowym, toteż jednym z najważniejszych dążeń jej mieszkańców stało się gromadzenie dóbr. W przeciwieństwie do rozrzutnych południowców, rzymian czy florentyńczyków, którzy zarabiali pieniądze po to, by je trwonić, a złote półmiski i kielichy wrzucali do Arno i Tybru, popisując się swoim bogactwem, wenecjanie bardzo wcześnie nauczyli się zbierać, ciułać i pomnażać swe zdobycze, nauczyli się również ukrywać swój majątek. Nie dotyczy to, rzecz jasna, wielkich palazzi wzdłuż Canal Grande, lecz te należały do rodów Moncenigo lub Barbaro, tak szczodrze obdarzonych przez bogów mamony, że wszelkie próby ukrywania zamożności byłyby daremne. Sława chroniła ich przed chorobliwą chciwością.
    Symptomy owej chciwości były o wiele bardziej widoczne w pomniejszych rodzinach pulchnych kupców, budujących skromniejsze palazzi przy bocznych kanałach, często nad własnymi magazynami i składami, aby tak jak ptaki wysiadujące pisklęta cały czas być w bliskim fizycznym kontakcie ze swym majątkiem. Tam mogli wygrzewać się w blasku sprowadzonych ze Wschodu przypraw i tkanin, a robili to w sekrecie przed sąsiadami, by ci nie domyślili się, czego strzegą kraty zanurzonych w wodzie bram.
    Z upływem wieków ta skłonność do gromadzenia dóbr przenikała stopniowo do uboższych warstw, by w końcu zapuścić korzenie wśród całej weneckiej społeczności. Tendencja ta przybierała różne nazwy – oszczędność, gospodarność, zapobiegliwość – i sam Brunetti został wychowany w poszanowaniu tych cech. Jednakże w swej najbardziej przesadnej formie stawały się one niczym więcej jak niepohamowanym, niemiłosiernym skąpstwem, chorobą niszczącą nie tylko osobę zarażoną, ale i wszystkich, którzy mieli z nią kontakt.
    Przypomniał sobie, jak kiedyś, gdy był młodym policjantem, powołano go na świadka przy otwieraniu domu pewnej staruszki, zmarłej na oddziale ogólnym szpitala. Oprócz wieku powodem śmierci było zagłodzenie i wyniszczenie fizyczne, będące rezultatem długotrwałego przebywania w zimnie. Udali się we trzech pod adres figurujący w jej dowodzie tożsamości. Gdy wyłamali zamki w drzwiach i weszli, znaleźli się w mieszkaniu o powierzchni przekraczającej dwieście metrów kwadratowych. Mieszkanie było zapuszczone, przesiąknięte wonią kociego moczu, a we wszystkich pokojach stały pudła pełne makulatury, na których leżały plastikowe worki ze szmatami i znoszoną odzieżą. W jednym z pokoi piętrzyły się torby wypełnione rozmaitymi butelkami i buteleczkami – po winie, po mleku, po lekarstwach. W innym stała florentyńska szafa z piętnastego wieku, później wyceniona na co najmniej sto dwadzieścia milionów lirów.
    Mimo że działo się to w lutym, w mieszkaniu nie było ogrzewania, nie dlatego, że zostało wyłączone, ale dlatego, że w ogóle nie było tu instalacji. Dwóch policjantów zaczęło przeglądać papiery, żeby znaleźć ewentualnych krewnych kobiety. Kiedy Brunetti wysunął jedną z szuflad w sypialni, zobaczył związany kawałkiem brudnego sznurka zwitek banknotów o nominale pięćdziesięciu tysięcy lirów. Jego kolega, przeszukujący salon, znalazł stosik pocztowych książeczek oszczędnościowych; na każdej wkład wynosił ponad pięćdziesiąt milionów lirów.
    W tym momencie opuścili dom, opieczętowali go i powiadomili Guardia di Finanza. Później Brunetti się dowiedział, że ta stara kobieta, która nie miała żadnych żyjących krewnych i nie sporządziła testamentu, zostawiła ponad cztery miliardy lirów. Pieniądze te przeszły na własność skarbu państwa.
    Najlepszy przyjaciel Brunettiego często powtarzał, że chciałby, aby śmierć zabrała go w momencie, kiedy kładąc na ladę baru swój ostatni lir, zawoła: „Prosecco dla wszystkich!” I tak też się stało. Los dał mu pożyć o czterdzieści lat krócej niż owej starej kobiecie, ale Brunetti wiedział, że miał przynajmniej o wiele lepsze życie i o wiele lepszą śmierć.
    Otrząsnął się z tych wspomnień i wyciągnął z szuflady aktualny grafik dyżurów, z którego z ulgą wyczytał, że w tym tygodniu Vianello pełni nocną służbę. Zadzwonił do niego – sierżant właśnie odnawiał kuchnię i z zadowoleniem przyjął propozycję Brunettiego, aby spotkali się w Ufficio Catasto nazajutrz o jedenastej przed południem.
    Tak jak większość Włochów Brunetti nie miał ani nie chciał mieć znajomych w Guardia di Finanza. Niemniej musiał jakoś dotrzeć do informacji na temat Volpatów, które ten urząd posiadał, gdyż tylko Finanza, wściubiająca nos w najintymniejsze sekrety finansowe obywateli, mogła mieć pojęcie, jaka część olbrzymiego majątku Volpatów była zgłoszona, a tym samym opodatkowana. Zamiast łamać sobie głowę, jakich formalności należałoby dopełnić, by uzyskać te informacje, Brunetti zadzwonił do signoriny Elettry.
    – Ach, Guardia di Finanza! – powiedziała, nie kryjąc radości, jaką sprawiła jej ta prośba. – Od dawna marzę o czymś takim.
    – Czy mogłaby to pani załatwić na własną rękę, signorina?
    – Czemu nie – odrzekła zdziwiona, że ją o to pyta. – Tyle że byłoby to kłusownictwo, prawda?
    – A jeśli ja panią o to poproszę?
    – To co innego. To oznacza polowanie na grubego zwierza – powiedziała, wzdychając, i rozłączyła się.
    Brunetti zadzwonił do wydziału dochodzeniowego i zapytał, kiedy dostanie raport w sprawie budynku, przed którym znaleziono Rossiego. Po kilku minutach powiedziano mu, że wprawdzie na miejsce zdarzenia wysłano dwóch policjantów, ale ponieważ na rusztowaniach pracowali robotnicy, stwierdzili, że i tak nic nie znajdą. Wrócili do komendy, nie wchodząc nawet do domu.
    Już chciał zrezygnować, zniechęcony kolejnym niepowodzeniem wynikającym z braku zaangażowania i inicjatywy, kiedy przyszło mu do głowy, żeby spytać, ilu robotników tam pracowało.
    Poproszono go, żeby zaczekał, i po chwili do telefonu podszedł jeden z policjantów, którzy mieli zbadać to miejsce.
    – Tak, commissario?
    – Kiedy podeszliście do budynku, ilu robotników tam pracowało?
    – Widziałem dwóch, na drugim piętrze.
    – Czy ktoś stał na rusztowaniu?
    – Nie widziałem nikogo.
    – Tylko tych dwóch?
    – Tak jest.
    – Gdzie dokładnie się znajdowali?
    – Przy oknie.
    – A gdzie byli, kiedy przyjechaliście?
    Policjant zastanowił się chwilę.
    – Podeszli do okna, gdy zastukaliśmy do drzwi – odrzekł.
    – Proszę mi dokładnie opowiedzieć, jak to się odbyło – nalegał Brunetti.
    – Próbowaliśmy otworzyć drzwi, ale były zamknięte, potem zapukaliśmy i jeden z nich wystawił głowę przez okno i spytał, czego chcemy. Pedone wyjaśnił, kim jesteśmy i po co przyszliśmy, na co ten facet powiedział, że oni pracują tu już od dwóch dni, że jest straszny bałagan, wszędzie mnóstwo brudu i pyłu, i że i tak wszystko poprzestawiali. Potem podszedł ten drugi. Nie odezwał się, ale był cały zakurzony, więc było jasne, że tam pracują.
    Zapadła długa cisza.
    – No i? – przynaglił go Brunetti.
    – Pedone zapytał o okna i rusztowania na fasadzie, bo to mieliśmy dokładnie obejrzeć, prawda, commissario?
    – Tak.
    – Facet powiedział, że oni przez cały dzień wciągali przez okna worki z cementem, więc Pedone uznał, że w tej sytuacji nie ma sensu tego oglądać.
    Brunetti milczał. Po dłuższej chwili spytał:
    – Jak byli ubrani?
    – Słucham?
    – Jak byli ubrani? Jak robotnicy?
    – Nie wiem, panie komisarzu. Byli w oknie na drugim piętrze, a my patrzyliśmy na nich z dołu, więc widzieliśmy tylko głowy i ramiona. – Policjant zastanowił się chwilę i dodał: – Wydaje mi się, że ten, z którym rozmawialiśmy, miał na sobie marynarkę.
    – Dlaczego w takim razie wzięliście go za robotnika?
    – Bo tak powiedział, commissario. A poza tym, jeśli nie był robotnikiem, to co by robił w tym budynku?
    Brunetti domyślał się, co ci ludzie mogli tam robić, uznał jednak, że nie ma sensu o tym wspominać. Przez chwilę miał ochotę rozkazać policjantowi, żeby wraz z kolegą natychmiast tam wrócili i dokładnie zbadali miejsce wypadku, ale się rozmyślił. Podziękował za informacje i się rozłączył.
    Dziesięć lat temu taka rozmowa wyprowadziłaby go z równowagi; dziś jedynie potwierdziła nieciekawą opinię, jaką miał o swoich kolegach po fachu. W najczarniejszych chwilach zastanawiał się, czy przypadkiem większość z nich nie jest opłacana przez mafię, choć wiedział, że ten incydent był tylko kolejnym przykładem szerzących się w policji niekompetencji i zobojętnienia. Lub, być może, był to przejaw coraz silniejszego poczucia – które i jemu nie było obce – że wszelkie próby zapobiegania przestępstwom lub karania ich sprawców są skazane na porażkę.
    Zamiast jednak tkwić tu niczym w ostatnim bastionie oporu, zamknął w szufladzie dokumenty dotyczące Volpatów i wyszedł z biura. Dzień próbował go znęcić wszystkimi urokami: ptaki wesoło świergotały, glicynia roztaczała słodki zapach, który docierał tu aż z drugiego brzegu kanału, wreszcie jakiś zbłąkany kot podszedł i zaczął ocierać mu się o nogi. Brunetti nachylił się i podrapał go za uszami. Wiedział już, co zrobi.
    Doszedł do nabrzeża i wsiadł do tramwaju wodnego płynącego w kierunku dworca. Wysiadł na San Basilio, cofnął się nieco ku Angelo Raffaele i chwilę potem dotarł do wąskiej uliczki, przy której znaleziono ciało Rossiego. Skręcił w nią i zobaczył dom, do którego zmierzał – nie zauważył jednak, żeby ktokolwiek przy nim pracował. Na rusztowaniach nie kręcili się żadni robotnicy, a okiennice były zamknięte. Podszedł bliżej i przyjrzał się drzwiom. Wciąż wisiał na nich metalowy łańcuch z kłódką, ale śruby mocujące skobel do framugi były obluzowane, tak że całe to zabezpieczenie można było bez trudu zdjąć, co też Brunetti zrobił. Drzwi otworzyły się, skrzypiąc na zawiasach.
    Wszedł do środka. Z ciekawości sprawdził, czy będąc po tej stronie, może powtykać z powrotem do dziurek śruby przytrzymujące skobel – było to możliwe, ponieważ łańcuch był wystarczająco długi i mógł swobodnie przełożyć dłoń przez szczelinę. Kiedy włożył śruby na miejsce, przyciągnął drzwi do siebie. Był teraz bezpieczny, gdyż z zewnątrz dom wyglądał na zamknięty.
    Odwrócił się i na końcu korytarza zobaczył kamienne schody. Nie robiąc żadnego hałasu, Brunetti wspiął się na drugie piętro, gdzie przystanął nieco zdezorientowany, ponieważ wchodząc po schodach, wielokrotnie skręcał. Z lewej strony przesączał się do środka promyczek światła, przypuszczał więc, że tam jest fasada domu. Skierował się ku niej.
    Gdzieś z góry dobiegł go niewyraźny, stłumiony dźwięk. Zamarł i zaczął się zastanawiać, gdzie tym razem zostawił pistolet: zamknięty w metalowej kasetce w domu, w szafce na strzelnicy czy w kieszeni marynarki wiszącej w szafie w jego biurze. Po co dociekać, gdzie może być, skoro wiadomo na pewno, że nie ma go przy sobie.
    Czekał, wydychając powietrze przez usta; wyraźnie czuł czyjąś obecność. Przestępując przez pustą plastikową butelkę, podszedł do drzwi po prawej stronie i stanął we wnęce. Spojrzał na zegarek: szósta trzydzieści. Niedługo zacznie zapadać zmrok, wewnątrz już było ciemno, tylko nikłe światło przesączało się przez zasłonięte okiennicami frontowe okna.
    Czekał. W tym był naprawdę dobry. Kiedy ponownie spojrzał na zegarek, była szósta trzydzieści pięć. Znów usłyszał niewyraźny dźwięk, nadal dobiegający z góry, ale bliższy, wyraźniejszy. Po dłuższej przerwie łagodny dźwięk zaczął jakby schodzić schodami w jego kierunku. Teraz był to bez wątpienia odgłos kroków na drewnianych schodach prowadzących na strych.
    Czekał. W słabym świetle przenikającym z dworu wnętrze klatki schodowej widoczne było jak za mgłą i Brunetti nikogo nie dostrzegał. Spojrzał więc w lewo i zobaczył schodzącą z góry szarą zjawę. Zamknął oczy i zaczął oddychać wolniej. Następny dźwięk dobiegł go jakby z półpiętra, dokładnie naprzeciw niego, otworzył więc oczy i na widok niewyraźnej postaci zrobił krok do przodu i krzyknął na cały głos:
    – Stać! Policja!
    Rozległ się dziki, niemal zwierzęcy wrzask i coś upadło Brunettiemu prosto pod nogi, cały czas piszcząc tak przeraźliwie, że aż komisarzowi włosy zjeżyły się na głowie.
    Chwiejnym krokiem przedarł się w kierunku frontowej ściany, otworzył okno i pchnął drewniane okiennice, wpuszczając światło. Nagle oślepiony, wrócił na dawne miejsce, skąd wciąż dobiegał pisk, teraz już cichszy, nie tak zalękniony i bardziej podobny do głosu ludzkiego.
    Gdy tylko Brunetti zobaczył to wychudzone ciało leżące na podłodze i kulące się ze strachu przed ciosami, od razu rozpoznał chłopaka. Był jednym z trójki dwudziestoparoletnich narkomanów, którzy od lat wałęsali się po Campo San Bortolo, chodząc od baru do baru, z każdym rokiem coraz bardziej tracąc kontakt z rzeczywistością. To był najwyższy z nich, Gino Zecchino, często zatrzymywany za handel narkotykami i napadanie na turystów. Brunetti nie widział chłopaka od blisko roku i przeraził go jego obecny stan. Miał długie, przetłuszczone czarne włosy, z pewnością odrażające w dotyku, wychudzoną twarz o zapadniętych policzkach. Najwyraźniej dawno już stracił przednie zęby. Wyglądał, jakby nie jadł od wielu dni. Pochodził z Treviso, nie miał tu żadnej rodziny i ze swymi dwoma towarzyszami mieszkał gdzieś za Campo San Polo. To mieszkanie było dobrze znane weneckiej policji.
    – Tym razem przeholowałeś, Gino, wstawaj! – krzyknął Brunetti. – Podnoś się, ale już!
    Zecchino przestał jęczeć i zwrócił twarz tam, skąd dobiegł do niego głos, wołający go po imieniu, choć nierozpoznawalny. Nie poruszył się jednak.
    – Powiedziałem wstawaj! – wrzasnął Brunetti w dialekcie weneckim, przybierając gniewny ton. Popatrzył na leżącego Zecchina. Nawet w tym marnym świetle było widać strupy na grzbietach dłoni, tam, gdzie narkoman próbował znaleźć żyły. – Wstawaj, bo tak ci przykopie, że zaraz wylądujesz na dole! – Brunetti używał języka, którego przez całe życie wysłuchiwał w barach i celach komisariatów, głównie po to, żeby postraszyć Zecchina.
    Młody człowiek przeturlał się na plecy i cały czas osłaniając ciało rękami, zwrócił twarz w kierunku głosu, choć oczy miał zamknięte.
    – Patrz na mnie, kiedy do ciebie mówię! – rozkazał Brunetti.
    Zecchino podczołgał się pod ścianę i przez zmrużone oczy spojrzał na górującą nad nim w mrocznym pomieszczeniu sylwetkę Brunettiego. Płynnym ruchem komisarz złapał go za poły marynarki i podniósł, zaskoczony, jak łatwo mu poszło.
    Kiedy Zecchino znalazł się na tyle blisko Brunettiego, że go rozpoznał, otworzył szeroko oczy ze strachu i zaczął jęczeć:
    – Ja nic nie widziałem, ja nic nie widziałem, ja nic nie widziałem…
    Brunetti szarpnął go dość gwałtownie, przyciągając do siebie.
    – Gadaj, co się stało! – krzyknął.
    – Usłyszałem jakieś głosy na dole, jakby kłótnię. – Zecchino wyrzucał z siebie słowa pod wpływem strachu. – Na dole, w domu. Na chwilę przestali się kłócić, a potem znów zaczęli. Ja… ja ich nie widziałem. Byłem cały czas tam. – Wskazał ręką schody prowadzące na strych.
    – I co dalej?
    – Nie wiem. Słyszałem, jak tu weszli i jak krzyczeli. Ale potem moja dziewczyna dała mi działkę i już nie wiem, co się później działo. – Spojrzał na Brunettiego, ciekaw, na ile komisarz mu uwierzył.
    – Chcę wiedzieć więcej, Zecchino – rzekł Brunetti, przysuwając twarz do twarzy narkomana i wdychając wstrętny odór, który świadczył o martwicy zębów i wielu latach złego odżywiania. – Muszę wiedzieć, kto to był.
    Zecchino zaczął coś mamrotać, ale po chwili przerwał i spuścił wzrok. Kiedy w końcu spojrzał na Brunettiego, strach znikł z jego twarzy, a oczy przybrały inny wyraz. Z nieodgadnionych powodów pojawiła się w nich teraz zwierzęca przebiegłość.
    – Kiedy wyszedłem, on leżał na ziemi przed domem – powiedział.
    – Ruszał się?
    – Tak, odpychał się stopami. Ale nie miał… – Zecchino zamilkł. Najwyraźniej coś kombinował.
    – Czego nie miał? – naciskał Brunetti. Nie doczekawszy się odpowiedzi, potrząsnął chłopakiem, który wydał z siebie krótki, urwany spazm. Z nosa zaczęło mu cieknąć prosto na rękaw komisarza. Brunetti puścił go i Zecchino zatoczył się na ścianę.
    – Z kim tu byłeś? – spytał komisarz.
    – Z moją dziewczyną.
    – Po co tu przyszliście?
    – Pieprzyć się. Po to tu zwykle przychodzimy.
    Brunettiego ogarnęło obrzydzenie.
    – Co to byli za ludzie? – spytał, robiąc pół kroku w jego stronę.
    Instynkt samozachowawczy chłopaka wziął górę nad panicznym strachem i w tym momencie przewaga Brunettiego znikła, ulotniła się niczym narkotyczna wizja. Stał teraz nad tym wrakiem człowieka, tylko kilka lat starszego od jego syna, wiedząc, że nie ma szans wyciągnąć z niego prawdy. Nagle poczuł, że nie jest już w stanie ani sekundy dłużej oddychać tym samym powietrzem ani przebywać w tym samym miejscu co on. Przemógł się jednak i podszedł znów do okna. Spojrzał w dół na bruk, na który wyrzucono Rossiego i po którym ranny próbował się czołgać. Powierzchnia w zasięgu co najmniej dwóch metrów od budynku została dokładnie uprzątnięta. Nie było żadnych worków z cementem, nie było ich również w tym pomieszczeniu. Znikły bez śladu, podobnie jak rzekomi robotnicy, których widziano w tym oknie.

Rozdział 20

    Zostawiwszy Zecchina na ulicy, Brunetti powoli ruszył w kierunku domu, lecz ani łagodny wiosenny wieczór, ani długi spacer wzdłuż kanałów nie przyniosły mu ukojenia. Nadłożył sporo drogi, ale potrzebował rozległych widoków, zapachu wody i szklaneczki wina, na pociechę, w znajomej kawiarence na placyku koło mostu Accademia, by przestać myśleć o Zecchinie, zwłaszcza o jego przebiegłym wyrachowaniu pod koniec spotkania. Przypomniał sobie słowa Paoli, która mówiła o tym, jaka jest zadowolona, że nigdy nie pociągały jej narkotyki, bo bała się skutków ich zażywania. Jemu brakowało takiej otwartości i sam nigdy niczego nie próbował, nawet kiedy był studentem i kiedy wszyscy wokół niego popalali trawkę, głosząc, że to najlepsza droga do wyzwolenia umysłu z przesądów dławiących klasę średnią. Jego koledzy w ogóle nie mieli pojęcia, że marzył wówczas o tym, by dzielić z klasą średnią jej przesądy i całą resztę.
    Wspomnienie Zecchina wciąż go męczyło i nie mógł myśleć o niczym innym. Przy moście Accademia zawahał się chwilę, po czym postanowił zrobić wielkie koło i przejść przez Campo San Luca. Wszedł na schody mostu ze spuszczoną głową, od razu więc zauważył, jak wiele białych pionowych powierzchni stopni było popękanych lub odłupanych. Kiedy ostatnio remontowano most? Dwa, trzy lata temu? A już wiele stopni wymagało odnowienia. Zaczął rozważać, na jakich zasadach przyznawano przedsiębiorcom kontrakt na taki remont, by po chwili znów wrócić myślami do Zecchina i tego, co mu powiedział, zanim zaczął kłaniać. Kłótnia. Ciężko ranny Rossi próbuje uciec. I ta dziewczyna, gotowa wspiąć się na strych do kryjówki Zecchina, dogadzająca zachciankom narkomana.
    Na widok budynku Cassa di Risparmio skręcił w lewo, minął księgarnię i znalazł się na Campo San Luca. W barze Torino zamówił spritza, stanął z kieliszkiem pod oknem i powiódł spojrzeniem po ludziach kręcących się po placu.
    Signory Volpato ani jej męża nie było. Wypił ostatni łyk spritza, odstawił kieliszek na kontuar i podał barmanowi kilka banknotów.
    – Nie widzę jakoś signory Volpato – rzucił od niechcenia, wskazując głową campo.
    Barman wręczył mu paragon i resztę.
    – Teraz ich nie ma. Zwykle przychodzą rano, po dziesiątej.
    – Muszę się z nią zobaczyć – powiedział Brunetti podenerwowanym głosem, uśmiechając się sztucznie do barmana, jakby szukał u niego zrozumienia.
    – Przykro mi – odrzekł barman i zajął się innym klientem.
    Brunetti wyszedł, skręcił w lewo, jeszcze raz w lewo i wszedł do apteki, którą właśnie zamykano.
    – Ciao, Guido – rzekł Danilo, jego przyjaciel farmaceuta, przekręcając klucz w zamku. – Zaraz skończę i możemy gdzieś wstąpić na drinka.
    Brodaty mężczyzna opróżnił kasę, wprawnie przeliczył pieniądze i wyniósł je na zaplecze. Brunetti słyszał, jak się krząta za drzwiami, i chwilę potem Danilo pojawił się, ubrany w skórzaną marynarkę.
    Brunetti poczuł na sobie badawcze spojrzenie łagodnych brązowych oczu. Danilo uśmiechnął się nieznacznie.
    – Wygląda na to, że przyszedłeś po jakieś informacje – powiedział.
    – Czy to aż tak widać?
    Danilo wzruszył ramionami.
    – Czasem wpadasz po lekarstwo i wyglądasz na zmartwionego, innym razem na drinka i wtedy jesteś zrelaksowany. Ale kiedy przychodzisz po informacje, wyglądasz tak – powiedział, marszcząc brwi, i wbił w Brunettiego spojrzenie zdradzające pierwsze oznaki obłędu.
    – Va la – rzekł komisarz, uśmiechając się mimo woli.
    – A więc o co chodzi? Albo o kogo?
    Brunetti nie ruszył się z miejsca, myśląc, że może lepiej odbyć tę rozmowę w zamkniętej aptece niż w jednym z trzech barów na placu.
    – Angelina i Massimo Volpatowie – powiedział.
    – Madre di Dio! – wykrzyknął aptekarz. – Lepiej już pożycz pieniądze ode mnie. Chodź – powiedział, chwytając go za ramię i ciągnąc w stronę zaplecza. – Otworzę sejf, a potem powiem, że złodziej był zamaskowany, obiecuję.
    Brunetti myślał, że Danilo żartuje, lecz ten kontynuował:
    – Nie chcesz chyba zwrócić się do nich, Guido? Dam ci wszystko, co mam w banku, i jestem pewien, że Mauro pożyczy ci jeszcze więcej. – Włączył do oferty swego szefa.
    – Nie o to chodzi. – Brunetti położył uspokajająco dłoń na ramieniu Danila. – Ja tylko potrzebuję informacji na ich temat.
    – Nie mów mi, że w końcu powinęła im się noga i ktoś ich zaskarżył? Fantastycznie!
    – Aż tak dobrze ich znasz?
    – Znam ich od lat – oznajmił Danilo, niemal spluwając z obrzydzenia. – Zwłaszcza ją. Przychodzi co najmniej raz na tydzień, z obrazkami świętych i różańcem w ręku. – Danilo zgarbił się i podłożył pod brodę złączone dłonie. Przechylił głowę na bok i spojrzał na Brunettiego, uśmiechając się ze ściągniętymi ustami. Przechodząc z dialektu tyrolskiego na wenecki, odezwał się piskliwie: – Och, dottor Danilo, nie wie pan, jak wiele dobrego uczyniłam dla mieszkańców tego miasta! Nie wie pan, ilu ludzi jest mi za to wdzięcznych i modli się za mnie. Nawet pan sobie nie wyobraża.
    Mimo że Brunetti nigdy nie słyszał signory Volpato, w okrutnej parodii Danila dojrzał ucieleśnienie wszystkich znanych mu hipokrytów.
    Aptekarz wyprostował się i postać starej kobiety znikła.
    – Jak ona to robi? – spytał Brunetti.
    – Ludzie ją znają. I jego też. Obydwoje albo któreś z nich jest co rano na campo. Wszyscy wiedzą, gdzie ich znaleźć.
    – Skąd wiedzą?
    – A skąd ludzie zawsze wszystko wiedzą? – odpowiedział Danilo pytaniem. – Wieści się rozchodzą. Jednym brakuje na zapłacenie podatków, inni uprawiają hazard, a tym, którzy prowadzą firmy, nie wystarcza na pokrycie wydatków przed końcem miesiąca. Podpisują zobowiązanie, że oddadzą pieniądze za cztery tygodnie, a do pożyczonej sumy zawsze dolicza się procent. Ale ci ludzie przeważnie muszą jeszcze więcej pożyczyć, żeby zwrócić dług. Hazardziści nie wygrywają, przedsiębiorcom coraz gorzej idą interesy.
    – Zadziwia mnie – powiedział Brunetti po chwili zastanowienia – że to wszystko jest legalne.
    – A co może być bardziej legalnego niż dokument sporządzony u notariusza i podpisany przez obydwie strony?
    – Którzy notariusze się tym zajmują?
    Danilo wymienił nazwiska trzech szanowanych obywateli, prowadzących w mieście rozległą praktykę. Jeden z nich pracował dla teścia Brunettiego.
    – Wszyscy trzej? – Brunetti nie krył zdziwienia.
    – Czy myślisz, że Volpatowie deklarują sumy, które im płacą? Czy myślisz, że notariusze płacą podatek od tego, co zarabiają na Volpatach?
    Brunetti nie był ani trochę zaskoczony, że notariusze maczają palce w takim podejrzanym interesie jak ten, ale zdziwiły go te trzy nazwiska – jeden z nich był członkiem zakonu kawalerów maltańskich, a drugi byłym radcą miejskim.
    – No dobrze – rzekł Danilo. – Chodź, napijemy się czegoś i opowiesz mi, po co ci te wszystkie informacje. – Widząc minę Brunettiego, szybko się poprawił: – Albo i nie opowiesz.
    Poszli do Rosa Salva po drugiej stronie calle. Brunetti powiedział mu jedynie, że interesuje go działalność weneckich lichwiarzy, balansująca na granicy prawa. Klientkami Danila były przeważnie starsze kobiety i niemal wszystkie się w nim podkochiwały, toteż docierał do niego nieprzerwany strumień plotek. Przyjacielski i cierpliwy, zawsze gotów ich wysłuchać, stał się z biegiem lat istną skarbnicą krążących w mieście pogłosek i insynuacji i od dawna był dla Brunettiego nieocenionym źródłem informacji. Podał mu nazwiska kilku najbardziej znanych lichwiarzy, ze szczegółami opisując ich stan majątkowy.
    Biorąc pod uwagę nastrój Brunettiego i jego poczucie zawodowej dyskrecji, Danilo podzielił się z nim najświeższymi plotkami, świadom, że komisarz nie będzie mu zadawał dodatkowych pytań. W pewnej chwili zerknął na zegarek.
    – Muszę już lecieć – powiedział. – Jadamy o ósmej.
    Razem doszli aż do Rialto, rozmawiając na zwykłe tematy. Pożegnali się przy moście, jednemu i drugiemu spieszno było na domową kolację.
    Już od paru dni Brunettiemu kołatały się po głowie bezładne strzępy informacji, które międlił w myślach bez końca, próbując je ułożyć w jakiś spójny wzór. Doszedł do wniosku, że pracownicy Ufficio Catasto muszą wiedzieć o każdej planowanej renowacji domu, jak również o tym, komu wymierzono grzywnę za nielegalne przeróbki dokonane w przeszłości. Prawdopodobnie znali też wysokość kar. Może nawet sami wyznaczali ich wysokość. Musieli jedynie sprawdzić, jaka jest kondycja finansowa przyłapanych właścicieli – a to nie stanowiło wielkiego problemu. Z pewnością pod tym względem signorina Elettra nie jest jedynym geniuszem w mieście. A potem każdemu, kto narzekał, że nie ma pieniędzy na zapłacenie grzywny, wystarczyło doradzić, by skontaktował się z Volpatami.
    Najwyższy czas odwiedzić Ufficio, pomyślał Brunetti.

    Następnego ranka, kiedy dotarł do komendy tuż po wpół do dziewiątej, dyżurny policjant powiadomił go, że chwilę wcześniej była jakaś młoda kobieta, która chciała się z nim zobaczyć. Nie, nie wyjaśniła, w jakiej sprawie, a dowiedziawszy się, że Brunettiego jeszcze nie ma, powiedziała, że pójdzie na kawę i wróci za jakiś czas. Komisarz poprosił młodego człowieka, żeby przyprowadził kobietę do niego, jak tylko się pojawi.
    Znalazłszy się w biurze, przerzucił pierwsze strony „Il Gazzettino” i właśnie myślał o tym, żeby wyjść gdzieś na kawę, kiedy w drzwiach stanął dyżurny, przepuszczając młodą kobietę, a właściwie dziewczynę, zasalutował i przed odejściem zamknął drzwi. Widząc, że dziewczyna wciąż tkwi przy wejściu, jakby się obawiała wejść dalej, komisarz przywołał ją gestem.
    – Proszę się rozgościć, signorina – powiedział, zasiadając na swym miejscu za biurkiem.
    Dziewczyna przeszła przez pokój i przysiadła skromnie na brzegu krzesła. Brunetti rzucił jej szybkie spojrzenie, po czym pochylił się i przesunął jakąś kartkę z jednej strony biurka na drugą. Chciał dać dziewczynie trochę czasu, żeby poczuła się swobodniej.
    Po chwili znów na nią spojrzał i uśmiechnął się do niej zachęcająco. Siedziała przed nim szatynka ostrzyżona na chłopca, w dżinsach i jasnoniebieskim swetrze. Miała piwne oczy i rzęsy tak gęste, że Brunettiemu wydały się sztuczne, zanim spostrzegł, że była w ogóle nieumalowana. Wydawała mu się ładna, choć nie odbiegała urodą od większości młodych dziewcząt: była drobnej budowy, miała prosty nosek, gładką skórę i małe usta. Gdyby zobaczył ją w barze pijącą kawę, nie zwróciłby pewnie na nią uwagi, ale widząc ją tutaj, poczuł się niemal szczęśliwy, że mieszka w kraju, gdzie jest tyle ładnych dziewcząt, a piękne też nie należą do rzadkości.
    Dziewczyna odchrząknęła raz, potem drugi i powiedziała:
    – Jestem przyjaciółką Marca.
    Miała wyjątkowo piękny głos, niski, melodyjny i bardzo zmysłowy, pasujący raczej do dojrzałej kobiety, której nie brakowało w życiu uciech.
    Brunetti czekał, żeby powiedziała coś więcej, ale ponieważ milczała, spytał:
    – W jakim celu pani do mnie przyszła, signorina?
    – Chcę panu pomóc znaleźć ludzi, którzy go zabili.
    Starając się zachować nieporuszoną twarz, przetrawiał w myśli informację, że to musi być ta dziewczyna, która dzwoniła do Marca z Wenecji, kiedy był u rodziców.
    – To pani jest tym drugim króliczkiem? – spytał życzliwie.
    Pytanie nieco ją spłoszyło. Splotła ręce na piersiach i zacisnęła usta, co faktycznie upodobniło ją do królika.
    – Skąd pan o tym wie?
    – Widziałem jego rysunki. Uderzył mnie zarówno jego talent, jak i wyraźne zamiłowanie do królików.
    Dziewczyna spuściła głowę i z początku Brunetti pomyślał, że się rozpłakała. Ale nie; uniosła głowę i spojrzała na niego.
    – Opowiedziałam kiedyś Marcowi, że kiedy byłam mała, miałam króliczka. Wtedy on powiedział, że jego ojciec zawsze strzelał do królików albo je truł, bo uważał, że na wolności to prawdziwe szkodniki. Marco tego nienawidził.
    – Rozumiem.
    Zapadła cisza. Po chwili, tak jakby nie było mowy o królikach, dziewczyna rzekła:
    – Wiem, kim oni są.
    Nerwowo wykręcała ręce, ale jej głos pozostał spokojny, prawie uwodzicielski. Brunettiemu przyszło na myśl, że jest zupełnie nieświadoma jego mocy i piękna. Skinieniem głowy zachęcił ją do mówienia.
    – To znaczy wiem, kto sprzedał narkotyki Marcowi – rzekła. – Nie wiem, jak się nazywają ci, od których kupuje, ale jeśli go pan porządnie nastraszy, to panu powie.
    – Obawiam się, że straszenie ludzi nie jest moim zawodem. – Brunetti uśmiechnął się, chcąc, aby to była prawda.
    – Mówiłam o takim nastraszeniu, żeby przyszedł do pana i powiedział wszystko, co wie. Zrobi to, jeśli będzie myślał, że pan wie, kim on jest, i w każdej chwili może go pan dopaść.
    – Jeśli pani poda mi jego nazwisko, signorina, możemy go po prostu wezwać na przesłuchanie.
    – Czy nie byłoby lepiej, żeby zgłosił się sam i dobrowolnie panu o wszystkim powiedział?
    – Z pewnością tak byłoby…
    Przerwała mu.
    – Wie pan, ja nie mam żadnego dowodu. Nie mogę zaświadczyć, że widziałam, jak on sprzedawał to Marcowi, ani że Marco mi powiedział, że kupił to od niego. – Poruszyła się niespokojnie na krześle i złożyła ręce na udach. – Ale ja jestem pewna, że on by tu przyszedł, gdyby nie miał innego wyjścia, no i wiedząc, że nic mu za to nie grozi.
    Taką troskę mogą tłumaczyć tylko więzy rodzinne, uświadomił sobie Brunetti.
    – Przepraszam, ale pani mi się nie przedstawiła, signorina?
    – Nie zamierzam się panu przedstawiać. – Słodycz z jej głosu nagle się ulotniła.
    Brunetti uniósł dłonie z rozsuniętymi palcami, dając do zrozumienia, że zostawia jej wolny wybór. – Ma pani do tego prawo, signorina. W takiej sytuacji powinna pani jednak skłonić tę osobę, by mnie odwiedziła.
    – On mnie nie posłucha. Nigdy mnie nie słuchał – powiedziała niewzruszona.
    Brunetti rozważał, jakie ma możliwości. Spojrzał na swoją obrączkę, zauważył, że była cieńsza niż ostatnim razem, kiedy jej się przyglądał, coraz bardziej zniszczona przez czas. Popatrzył na dziewczynę.
    – Czy on czyta gazety? – spytał.
    Zaskoczona, odpowiedziała od razu:
    – Tak.
    – „Il Gazzettino”?
    – Tak.
    – Może pani dopilnować, żeby jutro przeczytał?
    Kiwnęła głową twierdząco.
    – Dobrze. Mam nadzieję, że to go wystarczająco zachęci, by się do nas zgłosił. Czy pomoże mu pani w podjęciu decyzji?
    Spuściła oczy i znów pomyślał, że zbiera jej się na płacz. Zamiast tego powiedziała:
    – Od śmierci Marca nic innego nie robię. – Głos jej się załamał i zacisnęła mocno dłonie. Potrząsnęła głową. – On się boi. W ogóle mnie nie słucha. Moi rodzi… – urwała w pół słowa, potwierdzając tylko to, czego Brunetti już od dawna się domyślał. Pochyliła się i zobaczył, że przekazawszy wiadomość, szykuje się do ucieczki.
    Powoli wstał i wyszedł zza biurka. Ona również wstała i ruszyła do drzwi.
    Brunetti wypuścił ją, podziękowawszy, że przyszła z nim porozmawiać. Kiedy zaczęła schodzić po schodach, zamknął drzwi, podbiegł do telefonu i wybrał numer dyżurki. Rozpoznał głos młodego policjanta, który ją tu przyprowadził.
    – Masi, nic nie mów. Kiedy dziewczyna zejdzie na dół, zatrzymaj ją w dyżurce co najmniej kilka minut. Powiedz, że musisz odnotować w rejestrze, o której wyszła, wymyśl coś, obojętne co, bylebyś ją trochę przetrzymał. Potem pozwól jej odejść.
    Nie dając Masiemu szansy na odpowiedź, rzucił słuchawkę i podszedł do wielkiej drewnianej szafy. Otworzył szarpnięciem drzwi i ściągnął z wieszaka starą tweedową marynarkę, która wisiała tam już od ponad roku. Z marynarką w ręku zbiegł po dwa stopnie do pokoju odpraw piętro niżej.
    Zadyszany, wpadł do środka i odetchnął z ulgą, kiedy zobaczył, że Pucetti siedzi przy swoim biurku.
    – Pucetti! Wstawaj i zdejmuj marynarkę.
    Młody oficer zerwał się i ściągnął bluzę od munduru. Brunetti podał mu tweedową marynarkę ze słowami:
    – Na dole przy wyjściu jest dziewczyna, prosiłem Masiego, żeby zatrzymał ją kilka minut w dyżurce. Mamy bardzo mało czasu. Chcę, żebyś ją śledził. Chodź za nią nawet cały dzień, jeśli będzie trzeba, ale muszę wiedzieć, dokąd pójdzie i w ogóle kim jest.
    Pucetti był już przy drzwiach. Marynarka trochę z niego zwisała, więc podwinął rękawy. Zerwał z szyi krawat i rzucił go w kierunku swego biurka. Kiedy wychodził z komendy, wyglądał jak zwyczajnie ubrany młody mężczyzna, który tego dnia postanowił włożyć granatowe spodnie i białą koszulę, i żeby skompensować wojskowy krój spodni, włożył obszerną marynarkę, podwijając szykownie rękawy.
    Brunetti tymczasem wrócił do biura, wykręcił numer działu wiadomości bieżących w „Il Gazzettino”, przedstawił się i opowiedział historię o tym, jak to policja, prowadząc śledztwo w sprawie śmierci studenta wskutek przedawkowania narkotyków, ustaliła tożsamość pewnego młodego człowieka, którego podejrzewa o sprzedanie ofierze śmiertelnej dawki. Aresztowanie go było kwestią godzin i spodziewano się, że pociągnie to za sobą zatrzymanie większej grupy dealerów działających w Wenecji. Kiedy odłożył słuchawkę, miał nadzieję, że to wystarczy, aby brat czy kuzyn dziewczyny zdobył się na odwagę i zgłosił do komendy dobrowolnie, a w ten sposób z bezsensownej śmierci Marca Landiego wyniknie coś pozytywnego.
    O jedenastej znaleźli się razem z Vianellem w Ufficio Catasto. Brunetti podał sekretarce urzędującej na parterze swoje nazwisko i stopień, a ta poinformowała go, że biuro ingeniere dal Carlo znajduje się na drugim piętrze, i podniosła słuchawkę, żeby uprzedzić szefa o wizycie komisarza. Brunetti w towarzystwie milczącego Vianella w mundurze wszedł na drugie piętro, zdumiony widokiem tłumu urzędników, w większości mężczyzn, którzy gęstymi strumieniami przepływali w górę i w dół po schodach. Kłębili się też na każdym piętrze przed drzwiami do biur, przyciskając do piersi zwinięte w rulon plany i teczki z dokumentacją.
    Ingeniere dal Carlo urzędował w ostatnim biurze po lewej. Drzwi były otwarte, więc weszli. Przy biurku na wprost siedziała przed ogromnym monitorem drobna kobieta, która, sądząc po wieku, mogłaby być matką Vianella. Kobieta popatrzyła na nich ponad grubymi szkłami okularów w półkolistej oprawie. Włosy gęsto przetykane siwizną miała spięte w koczek przypominający Brunettiemu staromodne uczesanie signory Landi. Szczupłe ramiona były wypchnięte do przodu, co mogło znamionować początki osteoporozy. Kobieta nie miała w ogóle makijażu i prawdopodobnie już dawno uznała go za zbyteczny.
    – Commissario Brunetti? – spytała, nie podnosząc się z krzesła.
    – Tak. Chciałbym rozmawiać z ingeniere dal Carlo.
    – Wolno spytać, czemu zawdzięczamy pańską wizytę? – Mówiła czystym włoskim i użyła sformułowania, którego Brunetti nie słyszał od dziesięcioleci.
    – Chciałbym zadać ingeniere parę pytań na temat jego byłego pracownika.
    – Byłego?
    – Tak, chodzi o Franca Rossiego.
    – Ach, tak – powiedziała, unosząc dłoń do czoła i osłaniając oczy. Potem zdjęła okulary. – Ten biedny młody człowiek. Pracował u nas tyle lat. To straszne. Coś takiego zdarzyło się po raz pierwszy.
    Popatrzyła na krucyfiks umieszczony na ścianie nad biurkiem i jej usta poruszyły się, wymawiając bezgłośnie słowa modlitwy za zmarłego.
    – Czy znała go pani? Signora… signora… – Brunetti udał, że nie zna jej nazwiska.
    – Dolfin, signorina – odpowiedziała krótko i zamilkła, jakby oczekując reakcji na to nazwisko. – Jego biuro było dokładnie naprzeciwko – podjęła po chwili. – Cóż za uprzejmy młodzieniec! Zawsze odnosił się z wielkim szacunkiem do dottora dal Carlo.
    Z jej tonu wynikało, że nie mogłaby obdarować Rossiego większym komplementem.
    – Rozumiem – powiedział Brunetti, zmęczony wysłuchiwaniem banalnych pochwał, jakie ludzie czują się zobowiązani wygłaszać pod adresem zmarłych. – Czy mógłbym porozmawiać z ingeniere?
    – Oczywiście. – Signorina Dolfin wstała. – Proszę mi wybaczyć, że tyle mówię. Człowiek nie wie, jak się zachować wobec tak tragicznej śmierci.
    Brunetti, jak zawsze, gdy słyszał podobne frazesy, skwitował to kiwnięciem głowy.
    Signorina Dolfin podprowadziła ich do drzwi gabinetu, odległego od biurka o kilka kroków. Zapukała dwa razy, odczekała chwilę i puknęła delikatniej jeszcze raz, jakby w zaszyfrowany sposób informowała mężczyznę wewnątrz, jakiego gościa ma się spodziewać. Kiedy ze środka dobiegł głos mówiący Avanti, Brunetti dostrzegł w jej oczach błysk i zauważył drgnięcie kącików ust.
    Otworzyła drzwi, weszła i stanęła z boku, wpuszczając obu mężczyzn.
    – Commissario Brunetti do pana, dottore – oznajmiła. Za biurkiem siedział potężnie zbudowany ciemnowłosy mężczyzna. Brunettiego, który wciąż patrzył na signorinę Dolfin, zaintrygowała nagła zmiana w jej zachowaniu: nawet ton głosu stał się cieplejszy i milszy niż przedtem, kiedy mówiła do niego.
    – Dziękuję, signorina – powiedział dal Carlo, prawie na nią nie patrząc. – To na razie wszystko.
    – Dziękuję panu. – Kobieta odwróciła się bardzo powoli i wyszła, cicho zamykając za sobą drzwi.
    Dal Carlo wstał, uśmiechając się. Miał prawie sześćdziesiątkę, ale gładka cera i wyprostowana sylwetka sprawiały, że wyglądał dużo młodziej. Uśmiech odsłonił koronki obstalowane na włoską modłę; o numer większe, niż trzeba.
    – Jakże mi milo pana poznać, commissario – odezwał się, zgniatając dłoń Brunettiego w krótkim męskim uścisku. Skinął głową w kierunku Vianella. Podprowadził gości do krzeseł stojących w rogu pokoju.
    – W czym mogę panu pomóc?
    Brunetti usiadł.
    – Chciałbym się czegoś dowiedzieć o Francu Rossim.
    – Ach, tak… – rzekł dal Carlo, potrząsając głową. – Straszna historia, tragedia. Wspaniały młody człowiek, doskonały pracownik. Czekała go wielka kariera. – Dal Carlo westchnął. – Tragedia, tragedia – powtórzył.
    – Jak długo tu pracował, ingeniere? – spytał Brunetti.
    Vianello tymczasem wyciągnął z kieszeni mały notes i zaczął robić notatki.
    – Niech sobie przypomnę… – zaczął dal Carlo. – Wydaje mi się, że około pięciu lat. – Uśmiechnął się. – Mogę spytać signorinę Dolfin. Ona z pewnością udzieli panom dokładnej odpowiedzi.
    – Nie, dottore, nie trzeba. – Brunetti machnął niedbale ręką. – A jakie były jego obowiązki?
    Dal Carlo dotknął dłonią podbródka, jakby w zamyśleniu, i spojrzał na podłogę. Po odpowiednio długiej chwili rzekł:
    – Miał za zadanie sprawdzać, czy renowacje budynków w Wenecji przeprowadzane są według zatwierdzonych planów.
    – A w jaki sposób to robił, dottore?
    – Oglądał kopie planów, które mamy tutaj u nas, a potem dokonywał inspekcji budynku, sprawdzając, czy prace zostały wykonane prawidłowo.
    – Prawidłowo? – spytał Brunetti z zaciekawieniem laika.
    – Czy były zgodne z planami.
    – A jeśli nie były zgodne?
    – Wówczas signor Rossi zgłaszał nam owe odstępstwa, a my wszczynaliśmy odpowiednie kroki.
    – Na przykład?
    Dal Carlo popatrzył na Brunettiego, jakby się zastanawiał nie tylko nad treścią pytania, ale także nad tym, dlaczego komisarz mu je zadaje.
    – Przeważnie wymierza się grzywnę i wydaje nakaz rozbiórki tych nieprawidłowych elementów i odbudowy budynku zgodnie z planem.
    – Rozumiem. – Brunetti dal znak Vianellowi, żeby dokładnie zanotował ostatnią odpowiedź. – Taka inspekcja może się okazać bardzo kosztowna.
    Dal Carlo sprawiał wrażenie zakłopotanego.
    – Obawiam się, że nie rozumiem, o co panu chodzi, commissario.
    – O to, że to wszystko bardzo dużo kosztuje, rozbiórka, odbudowa, nie wspominając o grzywnie.
    – Oczywiście – rzekł dal Carlo. – Nasze przepisy są w tym względzie niezwykle precyzyjne.
    – To pewnie podwaja koszty, o których mówiłem.
    – Być może. Ale niewielu ludzi porywa się na coś takiego.
    Brunetti po raz pierwszy nie ukrywał zaskoczenia. Popatrzył na dal Carla z porozumiewawczym uśmieszkiem.
    – Skoro pan tak mówi, ingeniere. – Po chwili zmienił temat oraz ton głosu. – Czy zdarzyło się, żeby signorowi Rossiemu grożono?
    Dal Carlo znów okazał zdziwienie.
    – Obawiam się, że nie rozumiem, commissario.
    – Proszę posłuchać, dottore. Decyzje signora Rossiego mogły wiele osób kosztować ogromne sumy. Jeśli zgłosił, że w danym domu dokonano nielegalnej przebudowy, właściciel narażony był na grzywnę oraz pokrycie kosztów rozbiórki oraz prac związanych z przywróceniem pierwotnego stanu. – Uśmiechnął się i dodał: – Obydwaj wiemy, jak duże pieniądze mogą wchodzić w grę, więc ten, u kogo signor Rossi wykrył jakieś odstępstwa od planu, znajdował się w sytuacji nie do pozazdroszczenia.
    – Oczywiście – zgodził się dal Carlo. – Nie sądzę jednak, żeby ktoś odważył się grozić przedstawicielowi miejskiego urzędu, wykonującemu tylko swoje obowiązki.
    – Czy signor Rossi mógłby wziąć łapówkę? – spytał Brunetti niespodzianie, przyglądając się uważnie twarzy dal Carla, którego to pytanie nie tylko zbiło z tropu, ale wręcz zaszokowało.
    – Nigdy mi to nie przyszło do głowy – odrzekł po dłuższym namyśle, a Brunetti nie miał wątpliwości, że urzędnik mówi prawdę. Dal Carlo zamknął oczy i odchylił głowę do tyłu, udając skupienie. Wreszcie powiedział kłamliwie: – Nie chciałbym mówić o nim źle, zwłaszcza w tej sytuacji, ale to wydaje się możliwe. Cóż… – tu chwila rzekomego wahania – nie da się tego wykluczyć.
    – Dlaczego pan tak sądzi? – spytał Brunetti, choć miał pewność, że dal Carlo próbuje jedynie wykorzystać sytuację i posłużyć się Rossim, by ukryć własne nieuczciwe postępki.
    Po raz pierwszy dal Carlo popatrzył Brunettiemu prosto w oczy, co komisarza tylko utwierdziło w przekonaniu, że szef Ufficio Catasto kłamie.
    – Proszę mnie zrozumieć, nie wiem nic konkretnego. W ciągu ostatnich paru miesięcy jego zachowanie bardzo się zmieniło. Stał się skryty, nerwowy. Dopiero teraz, kiedy pan zadał mi to pytanie, nasuwa mi się taka ewentualność.
    – Czy to byłoby proste? – spytał Brunetti i widząc, że dal Carlo chyba go nie rozumie, wyjaśnił: – Wziąć łapówkę?
    Oczywiście się nie spodziewał, że dal Carlo odpowie, iż taka myśl nie przyszła mu do głowy, bo wtedy chyba roześmiałby mu się w twarz. W końcu byli w urzędzie miejskim. Ale na szczęście ingeniere nie wyskoczył z czymś takim.
    – Sądzę, że to byłoby możliwe – stwierdził krótko.
    Zapadło długie milczenie, które przerwał dal Carlo.
    – Dlaczego zadaje pan te wszystkie pytania, commissario?
    – Ponieważ nie jesteśmy do końca przekonani – odrzekł Brunetti, używając celowo liczby mnogiej – że Rossi zginął wskutek wypadku.
    Tym razem dal Carlo nie zdołał ukryć zaskoczenia, choć trudno było rozstrzygnąć, czy zdziwiło go to, że w ogóle bierze się pod uwagę taką możliwość, czy to, że policja doszła do tego wniosku. Rozważając różne pomysły, rzucił Brunettiemu ukradkowe spojrzenie, które przypomniało komisarzowi wyraz twarzy Zecchina.
    – Być może mamy świadka, który stwierdzi, że to nie był wypadek – rzekł, mając na myśli młodego narkomana.
    – Świadka? – zawtórował dal Carlo głośno z niedowierzaniem, jakby po raz pierwszy usłyszał to słowo.
    – Owszem, w budynku ktoś był. – Brunetti nagle wstał. – Dziękuję za pomoc, dottore – rzekł, wyciągając rękę. Dal Carlo, zmieszany nieoczekiwanym finałem rozmowy, także się podniósł. Tym razem uścisk jego dłoni był mniej serdeczny niż na powitanie.
    Otworzył drzwi i wykrztusił, zdziwiony:
    – To niewiarygodne. Kto mógłby chcieć go zabić? Nie było powodu. A w budynku nikogo nie było, więc jak ktoś mógłby widzieć, co się stało?
    Brunetti i Vianello milczeli, więc dal Carlo wyprowadził obu policjantów na korytarz, nie zwracając uwagi na signorinę Dolfin pracującą na komputerze w przechodnim pokoju. Pożegnali się w całkowitym milczeniu.

Rozdział 21

    Brunetti spał źle tej nocy, bo ze snu wytrącały go wspomnienia minionego dnia. Uświadomił sobie, że Zecchino na pewno kłamał w sprawie zabójstwa Rossiego, bo widział lub słyszał o wiele więcej, niż skłonny był przyznać. W przeciwnym razie czemu miałyby służyć jego wykręty? Niekończąca się noc przywoływała inne sprawy: opór Patty przed uświadomieniem sobie, że jego syn jest przestępcą; obojętność jego przyjaciela Luki wobec cierpienia żony; wszechobecna nieudolność policji zatruwająca każdy dzień w pracy. Najbardziej jednak dręczyły go myśli o dwóch dziewczynach, tej pierwszej, którą los doświadczył tak ciężko, że zgadzała się sypiać z Zecchinem na tym obskurnym strychu, i tej drugiej, załamanej śmiercią Marca i nękanej poczuciem winy, ponieważ nie wyjawiła wszystkiego, co wiedziała o jej przyczynie. Życie zabiło w nim rycerskość, lecz mimo to na myśl o tych dziewczętach ogarniało go przemożne współczucie. Może kiedy natknął się na Zecchina, dziewczyna była na górze? Tak bardzo pragnął stamtąd wyjść, że nie wszedł na strych, by sprawdzić, czy ktoś tam jest. Zecchino wprawdzie schodził na dół, lecz to wcale nie oznaczało, że zamierzał wyjść; być może zwabił go hałas wywołany przybyciem Brunettiego. Dziewczynę zaś zostawił na strychu. No cóż, Pucetti ustalił przynajmniej nazwisko tej drugiej: Anna Maria Ratti. Mieszkała z rodzicami i bratem w Castello i studiowała architekturę na uniwersytecie.
    Jakiś czas potem, gdy pobliskie dzwony wybiły czwartą nad ranem, Brunetti postanowił wrócić do tego domu i porozmawiać jeszcze raz z Zecchinem. Zaraz potem zapadł w spokojny sen i obudził się dopiero wtedy, gdy Paola wyszła na uniwersytet, a dzieci do szkoły.
    Ubrał się, zadzwonił do komendy, informując, że się spóźni, i wrócił do sypialni, by poszukać pistoletu. Przysunął krzesło do armadio, wspiął się i zobaczył na górnej półce kasetkę, którą jego ojciec przywiózł z Rosji pod koniec wojny. Z przodu tkwiła kłódeczka, ale nie miał pojęcia, gdzie schował klucz. Zdjął kasetkę z półki i zaniósł na łóżko. Do wieczka przylepiona była kartka, na której widniała wiadomość skreślona starannie ręką Chiary: „Papa, Rafii i ja nie powinniśmy wiedzieć, że kluczyk jest przyczepiony pod obrazem w gabinecie mammy. Baci”.
    Poszedł po kluczyk, zastanawiając się, czy nie dopisać czegoś na karteczce, ale uznał, że lepiej nie ośmielać Chiary. Otworzył kasetkę, wyjął pistolet i wsunął go do kabury, którą przypiął do paska. Odstawił kasetkę do szafy i wyszedł z domu.
    Tak samo jak dwukrotnie wcześniej, w calle nie było nikogo i nie zauważył też żadnych oznak aktywności na rusztowaniach. Zdjął metalowy skobel z obsadki i wszedł do budynku, tym razem nie zamykając drzwi. Nie starał się stąpać cicho ani w żaden sposób ukryć swego przybycia. Stanął u dołu schodów i zawołał: – Zecchino, tu policja, idę do ciebie!
    Odczekał chwilę, lecz na górze nie było żadnej reakcji. Żałując, że nie wziął latarki, i wykorzystując odrobinę światła, które wpadało przez niedomknięte drzwi frontowe, wszedł na pierwsze piętro. Na górze wciąż panowała cisza. Wspiął się na drugie piętro, potem na kolejne i przystanął na podeście, żeby otworzyć okiennice dwóch okien, przez które wlało się dość światła, by zobaczył schody prowadzące na strych.
    Zatrzymał się na samej górze. Zobaczył troje drzwi: po lewej, po prawej i w głębi krótkiego korytarza. Przez pękniętą okiennicę wpadała jasna smuga. Odczekał, znów zawołał Zecchina, a potem, zachęcony panującą ciszą, otworzył drzwi po prawej stronie.
    Pokój był pusty, to znaczy nikogo w nim nie było, ale na podłodze stały jakieś skrzynki z narzędziami, para kozłów do cięcia drewna i porzucone spodnie malarza, powalane wapnem. Drzwi naprzeciwko prowadziły do kolejnego pomieszczenia z paroma szpargałami. Pozostały drzwi w końcu korytarza.
    Za nimi, tak jak się spodziewał, natknął się na Zecchina i dziewczynę. Zobaczył ją po raz pierwszy w świetle, które przedostało się przez małe okienko w dachu. Leżała na Zecchinie. Jego chyba zabili najpierw albo skapitulował i runął pod gradem ciosów, a ona walczyła dalej, na próżno, i w końcu osunęła się na niego.
    – Gesu bambino – wyszeptał Brunetti, kiedy ich zobaczył, i niewiele brakowało, żeby się przeżegnał. Leżeli tak, dwie bezwładne sylwetki, już skurczeni w ten specyficzny sposób, w jaki śmierć pomniejsza ludzkie ciało. Ich głowy, spoczywające jedna obok drugiej niczym szmaciane kukiełki, otaczała ciemna aureola zaschłej krwi.
    Widział tył głowy Zecchina, który leżał na brzuchu, i twarz dziewczyny, a raczej to, co z niej zostało. Zakatowano ich. Czaszka chłopaka straciła owalny kształt, dziewczyna zaś nie miała nosa; cios był tak gwałtowny, że została po nim tylko rozmiażdżona chrząstka na lewym policzku.
    Brunetti odwrócił wzrok i rozejrzał się dokoła. Pod ścianą leżały, jeden na drugim, dwa poplamione materace. Obok walały się jakieś ubrania – popatrzył na ciała dziewczyny i chłopaka i dopiero teraz dostrzegł, że oboje są półnadzy. Pewnie rozbierali się pospiesznie, by zrobić to, co robili, na tych materacach. Zauważył zakrwawioną strzykawkę i przypomniał sobie wiersz, który Paola przeczytała mu kiedyś na głos: poeta próbował uwieść kobietę, mówiąc, że ich krew zmieszała się w pchle, która ukąsiła ich oboje. Wtedy pomyślał, że to nienormalne, by tak postrzegać związek kobiety i mężczyzny, tymczasem nie było to bardziej nienormalne niż ta igła na podłodze. Obok leżało parę plastikowych saszetek, prawdopodobnie nie większych od tych, które znaleziono w kieszeni marynarki Roberta Patty.
    Zszedł na dół, wyciągnął telefonino, którego tym razem szczęśliwie nie zapomniał, i zadzwonił do komendy, zawiadamiając ich o tym, co znalazł, i wyjaśniając, gdzie mają przyjechać. Zawodowe sumienie nakazywało mu wrócić do pomieszczenia, w którym leżało dwoje młodych, i wszystko dokładnie przejrzeć. Nie posłuchał go jednak i stał teraz bezczynnie w promieniach słońca przed budynkiem naprzeciwko, czekając na kolegów.
    Pojawili się niedługo potem. Wysłał ich na górę, ledwo powstrzymując się od złośliwego komentarza, że ponieważ teraz nie ma żadnych robotników na rusztowaniu, będą mogli bez przeszkód zająć się badaniem miejsca zbrodni. Kpiny nie poprawią sytuacji, a im nic nie pomoże, jeśli się dowiedzą, że ostatnim razem wystrychnięto ich na dudka.
    Zapytał, którego lekarza wezwali, i z zadowoleniem dowiedział się, że Rizzardiego. Nie ruszył się, kiedy ekipa zajmowała dom, i dwadzieścia minut później, kiedy patolog przyjechał, wciąż stał na ulicy w tym samym miejscu. Przywitali się skinieniem głowy.
    – Następny?- spytał Rizzardi.
    – Następnych dwoje – rzekł Brunetti, prowadząc go do budynku.
    Otworzono wszystkie okiennice i do środka wpadało światło, wiec weszli na piętro bez żadnych trudności. U szczytu schodów ich wzrok przyciągnął jaskrawy blask lamp techników wylewający się ze strychu na korytarz. Poszli w jego kierunku niczym ćmy, żeby jeszcze raz zobaczyć, jak kruchy jest organizm człowieka, jak próżna nadzieja.
    Rizzardi podszedł i popatrzył z góry na ciała. Włożył gumowe rękawiczki i schylił się, by dotknąć szyi dziewczyny, potem chłopca. Postawił skórzaną torbę na podłodze, przykucnął i odsunął dziewczynę od ciała chłopaka, przewracając ją na plecy. Leżała, patrząc niewidzącymi oczyma w sufit, a jej zgruchotana ręka ześlizgnęła się z tułowia i plasnęła o podłogę. Brunetti drgnął. Odwrócił wzrok.
    Po chwili podszedł do Rizzardiego, stanął przy nim i spojrzał w dół. Głowę dziewczyny oblepiały krótkie, ufarbowane henną na ciemnoczerwono, tłuste i brudne włosy. Przez rozchylone wargi, poplamione zakrzepłą krwią, widać było zaskakująco ładne, równe i błyszczące zęby. Strumień krwi, który musiał wypłynąć ze zmasakrowanego nosa, najwyraźniej skierował się ku oczom, kiedy leżała na podłodze. Czy była ładna? Czy przeciętna?
    Teraz Rizzardi wsunął dłoń pod podbródek Zecchina i obrócił jego twarz w kierunku światła.
    – Obydwoje zostali zabici ciosami w głowę – stwierdził, wskazując palcem miejsce z lewej strony na czole chłopaka. – To nie jest łatwe. Wymaga mnóstwa siły. Albo mnóstwa ciosów. No i ofiara nie umiera od razu. Ale przynajmniej po paru pierwszych ciosach nie czuje już bólu. – Znów popatrzył na dziewczynę, zbadał ciemniejącą wklęsłość z tyłu głowy, a potem dwa ślady na przedramieniu. – Myślę, że ją przytrzymano podczas bicia kawałkiem drewna albo jakąś rurą.
    „Jak Rossiego” – pomyśleli obydwaj w duchu.
    Rizzardi wyprostował się, ściągnął rękawiczki i wsadził je do kieszeni marynarki.
    – Kiedy będziesz mógł się tym zająć? – Brunettiemu nie przyszło do głowy inne pytanie.
    – Myślę, że dziś po południu. – Rizzardi wiedział, że nie ma sensu proponować Brunettiemu, żeby asystował przy sekcji. – Zadzwoń do mnie po piątej, powinienem już coś wiedzieć. Ale nie należy się spodziewać żadnych rewelacji. Wszystko, co istotne, zobaczyliśmy już teraz.
    Rizzardi wyszedł, a technicy zabrali się do sprzątania, odgrywając ponurą parodię domowych porządków: zamiatali, odkurzali i zabezpieczali wszystkie znalezione drobiazgi. Brunetti zmusił się do przejrzenia kieszeni obydwu ofiar. Przeszukał ubrania rzucone na ziemię, a potem naciągnął gumowe rękawiczki, które dał mu Del Vecchio, i podszedł do ciał. W kieszonce na piersi koszuli Zecchina znalazł jeszcze więcej plastikowych saszetek z białym proszkiem. Podał je Del Vecchiowi, który delikatnie poprzyczepiał do nich etykietki z opisem i schował do torby z dowodami rzeczowymi.
    Brunetti odetchnął z ulgą, kiedy zobaczył, że Rizzardi zamknął już zmarłym oczy. Obnażone nogi Zecchina przypomniały mu kończyny wychudzonych postaci, tłoczących się u bram obozów koncentracyjnych. On też wyglądał jak szkielet powleczony skórą, prawie pozbawiony mięśni, a oba uda pokrywały czerwone krosty; nie potrafił rozstrzygnąć, czy były to zaropiałe ślady po starych ukłuciach, czy jakaś choroba skóry. Dziewczyna, mimo że również straszliwie chuda i prawie bez biustu, nie była tak wyniszczona. Wciąż wstrząśnięty tym widokiem, Brunetti odwrócił się i zszedł na dół.
    Ponieważ był odpowiedzialny za tę część dochodzenia, postanowił zrobić dla ofiar przynajmniej to, żeby zostać do czasu, aż ciała zostaną wyniesione, a technicy zakończą pracę, usatysfakcjonowani, że znaleźli, zabezpieczyli i zbadali wszystko, co może później przydać się policji do wykrycia sprawców zbrodni. Przespacerował się powoli do końca calle i spojrzał na ogród po drugiej stronie. Forsycje zawsze wyglądały ładnie, nawet jeśli miały niewiele kwiatów.
    Oczywiście będą musieli przeszukać dokładnie cały okoliczny teren i wypytać mieszkańców, czy nie widzieli kogoś kręcącego się koło budynku. Kiedy się odwrócił, zobaczył, że na drugim końcu calle, tam gdzie łączyła się z szerszą uliczką, zebrała się już grupka ludzi. Ruszył w ich kierunku, obmyślając po drodze pierwsze pytania.
    Tak jak się spodziewał, nikt nic nie widział, ani tego, ani żadnego innego dnia w ciągu ostatnich tygodni. Nikt nie wiedział, że można było się dostać do tego domu. Nikt nie znał Zecchina ani nie przypominał sobie dziewczyny. Ponieważ nie ma żadnej metody, żeby zmusić ludzi do mówienia, Brunetti zrezygnował z dalszego wypytywania. I choć nie miał powodów, by im nie wierzyć, wiedział z doświadczenia, że jeśli chodzi o kontakty z policją, niewielu Włochów pamięta coś więcej niż własne nazwisko.
    I tak będzie musiał tu przyjść po południu czy wieczorem, kiedy z pracy wrócą mieszkańcy sąsiednich budynków. Był jednak pewien, że niczego się od nich nie dowie. Szybko rozniesie się wieść, że w budynku znaleziono zwłoki dwojga narkomanów. Mało kto uzna ich śmierć za ważne zdarzenie, a już na pewno niewarte tego, żeby z jego powodu być przesłuchiwanym przez policję. Po co narażać się na podejrzliwe traktowanie, konieczność zwalniania się z pracy, składania zeznań przed sądem?
    Wiedział, że policja nie cieszyła się sympatią społeczeństwa. Policjanci jednakowo źle traktowali wszystkich, którzy znaleźli się w orbicie dochodzenia – i świadków, i podejrzanych. Przez całe lata wpajał młodym funkcjonariuszom, żeby do świadków odnosili się jak do ludzi, którzy chcą im pomóc, w pewnym sensie tak jak do własnych kolegów po fachu, a potem, mijając pokój przesłuchań, słyszał krzyki, groźby i wyzwiska. Nic dziwnego, że ludzie uciekali w popłochu przed policją. Na ich miejscu on też by uciekał.
    Nie mógł nawet myśleć o obiedzie w gronie rodziny. Sama myśl o tym, że mógłby przywlec do domu wspomnienie tego, co właśnie zobaczył, wydawała się nieznośna. Po powrocie do komendy zatelefonował do Paoli, a potem usiadł i wykonując rutynowe czynności, starał się zająć czymś umysł w oczekiwaniu na telefon od Rizzardiego. Nawet jeśli patolog nie powie mu nic nowego na temat przyczyny ich śmierci, zawsze będzie to jakaś informacja, którą wprowadzi do akt, zadowolony, że udało mu się opanować zamęt wywołany tym morderstwem.
    Kolejne cztery godziny spędził na segregowaniu zaległych dokumentów i raportów, umieszczając skrupulatnie parafki na aktach, które przeglądał, niewiele z nich rozumiejąc. Zajęło mu to całe popołudnie, ale na biurku zrobiło się nagle czysto. Na koniec zaniósł teczki do signoriny Elettry, zostawiając jej karteczkę z prośbą, aby jeszcze raz wszystko przejrzała i zdecydowała, które dokumenty należy przekazać dalej.
    Potem zszedł na dół do baru przy moście, zamówił grzankę z serem i szklankę wody mineralnej i wziął z kontuaru dzisiejsze „Il Gazzettino”. Artykuł, którego był inspiratorem, znalazł na drugiej stronie. Tak jak się spodziewał, autor potraktował jego sugestie bardziej niż dosłownie. Z gazety można się było dowiedzieć, że aresztowanie nastąpi lada moment, postawienie zarzutów jest nieuchronne i że pociągnie to za sobą rozbicie całej siatki weneckich dealerów. Rzucił gazetę na kontuar i wrócił do komendy, zauważając po drodze, że na forsycji pnącej się po murze po drugiej stronie kanału już pojawiły się żółte pączki.
    Usiadł przy biurku i spojrzał na zegarek. Pora, żeby dzwonić do Rizzardiego. Już sięgał po słuchawkę, kiedy telefon sam zadzwonił.
    – Guido – zaczął patolog bez żadnych wstępów. – Czy kiedy oglądałeś te dzieciaki dziś rano, już po moim wyjściu, pamiętałeś o rękawiczkach?
    Brunetti był tak zaskoczony, że musiał chwilę pomyśleć, żeby sobie przypomnieć.
    – Tak, Del Vecchio dał mi parę rękawiczek.
    – Czy zwróciłeś uwagę na jej zęby? – spytał Rizzardi.
    Brunetti niechętnie wrócił pamięcią do miejsca zbrodni.
    – Zobaczyłem tylko, że miała je w komplecie i wszystkie zdrowe, nie tak jak większość narkomanów. Dlaczego o to pytasz?
    – W jej ustach było pełno krwi – wyjaśnił Rizzardi.
    Przed oczami Brunettiego znów pojawił się obraz obskurnego strychu i dwóch zwalonych jedno na drugim ciał.
    – Wiem. Cała twarz była zakrwawiona.
    – To była jej krew – powiedział Rizzardi, kładąc akcent na słowie „jej”. Zanim Brunetti zdążył zareagować, dodał: – Natomiast krew w jej ustach była krwią kogoś innego.
    – Zecchina?
    – Nie.
    – Och, Boże, ona go ugryzła – powiedział Brunetti. – Czy jest tego dosyć, żeby… – zamilkł, nie będąc pewnym, o co ma właściwie spytać. Czytał wiele raportów o porównywaniu DNA pobranego z próbek krwi czy spermy, o tym, że może to stanowić materiał dowodowy i posłużyć do identyfikacji sprawcy, ale nie miał wystarczającej wiedzy, by zrozumieć, na czym to polega ani nie przejawiał chęci, żeby się w to zagłębiać.
    – Tak – odrzekł Rizzardi. – Znajdź mi tego, kogo ona ugryzła, a ja się zajmę resztą.
    Zapadła cisza. Brunetti czuł, że lekarz chce mu jeszcze coś powiedzieć.
    – O co ci chodzi? – spytał.
    – Wynik testu jest pozytywny.
    Co miał na myśli? Jakiego testu? Czy chodziło o jakieś próbki?
    – Nie rozumiem – powiedział.
    – Wynik ich testu jest pozytywny. Oboje byli chorzy.
    – Dio mio! – wykrzyknął Brunetti, wreszcie pojmując.
    – To jest pierwsza rzecz, którą sprawdzamy u narkomanów. Chłopak był bardzo chory. Wirus już go wyniszczył. Miał przed sobą nie więcej niż trzy miesiące życia. Nie zauważyłeś?
    Tak, oczywiście, że zauważył, jak chłopak był wyniszczony, ale nie skojarzył tego z AIDS. Może podświadomie nie chciał o tym myśleć. Nie przyszło mu do głowy, że z tego powodu Zecchino jest taki chudy.
    – A co z dziewczyną? – spytał.
    – Ona była w dużo lepszym stanie, choroba nie poczyniła takiego spustoszenia. Jej organizm jeszcze walczył, jeszcze miał siły.
    – Przecież są podobno jakieś nowe lekarstwa? Dlaczego się nie leczyli? – spytał Brunetti, jakby się spodziewał, że Rizzardi znajdzie na to odpowiedź.
    – Nie wiem, Guido, dlaczego się nie leczyli – odpowiedział lekarz cierpliwie, pamiętając, że dorastające dzieci Brunettiego są niewiele młodsze od obydwu ofiar. – Ale nie znalazłem w ich krwi śladu leków. Zresztą narkomani przeważnie się nie leczą.
    – Powiedz mi teraz, co z tym ugryzieniem? – zmienił temat Brunetti.
    – Dziewczyna miała pełno skóry między zębami, czyli kogoś poważnie zraniła.
    – Czy w ten sposób można się zarazić? – spytał Brunetti, zdziwiony, że po latach kampanii informacyjnej, pogadanek i artykułów w gazetach on sam właściwie nic nie wie.
    – Teoretycznie tak. Takie przypadki zarażenia są opisane w literaturze fachowej. Osobiście nie zetknąłem się z nimi, ale myślę, że to jest możliwe. Z tym, że ta choroba nie jest już teraz tak groźna jak dawniej; nowe lekarstwa są dość skuteczne, jeśli zastosuje się je od samego początku.
    Brunetti słuchał i zastanawiał się nad możliwymi konsekwencjami ignorancji takiej, jaką on przejawiał. Jeśli on, człowiek w miarę inteligentny i oczytany, nie jest pewien, czy tą chorobą można się zarazić przez ugryzienie, a więc obawia się, że można, nie zdziwiłoby go, gdyby inni też się bali.
    – Jak duża jest ta rana? – zapytał.
    – Na ramieniu ugryzionego brakuje sporego płata skóry. Dziewczyna miała też w ustach włosy, prawdopodobnie pochodzące z przedramienia.
    – Ale jak duża?
    Po chwili zastanowienia Rizzardi powiedział:
    – Mniej więcej taka jak po ugryzieniu psa, na przykład cocker-spaniela.
    Żaden z nich nie zareagował na to dziwne porównanie.
    – Czy ugryziony będzie musiał zgłosić się do lekarza?
    – Może tak, może nie. Jeśli rana się zainfekuje, to tak.
    – Albo kiedy się dowie, że ona była chora na AIDS – rzekł Brunetti, pewien, że w tej sytuacji każdy ze strachu przed chorobą natychmiast pobiegnie do specjalisty dowiedzieć się o prawdopodobieństwo zarażenia. Na pewno należy zawiadomić lekarzy, pogotowia szpitalne, nawet apteki, bo morderca być może pójdzie kupić środek antyseptyczny lub opatrunek.
    – Czy chciałbyś mi jeszcze coś powiedzieć? – spytał Rizzardiego.
    – Chłopak umarłby przed końcem lata. Ona mogła przetrzymać rok, ale nie dłużej.
    Zapadła cisza.
    – Czy myślisz, Guido, że to wszystko, co robimy, zostawi na nas jakieś piętno? – dodał nagle Rizzardi zupełnie innym tonem.
    – Mój Boże, mam nadzieję, że nie – powiedział Brunetti łagodnie, dodając, że zadzwoni do niego, jak tylko ustali tożsamość dziewczyny, i odłożył słuchawkę.

Rozdział 22

    Po rozmowie z Rizzardim Brunetti zadzwonił do pokoju odpraw i poprosił, by go natychmiast zawiadomiono, gdyby ktokolwiek zgłosił zaginięcie siedemnastoletniej dziewczyny, oraz by sprawdzono pod tym kątem zgłoszenia z ostatnich kilku tygodni. Dopuszczał jednak możliwość, że nikt o tym nie zameldował: wiele dzieciaków włóczyło się samopas i rodzice nie przejmowali się dłuższą ich nieobecnością w domu. Poza tym Brunetti nie był pewien wieku dziewczyny. Miał tylko nadzieję, że nie była młodsza, niż mu się wydawało. Rizzardi zapewne to ustalił, ale na razie nie chciał go pytać.
    Zszedł do toalety, umył ręce, wytarł je i ponownie umył. Wróciwszy do swego pokoju, wyciągnął z szuflady kartkę i napisał drukowanymi literami: OFIARA MORDERSTWA MŚCI SIĘ ŚMIERTELNYM UGRYZIENIEM. Taki nagłówek chętnie by zobaczył w jutrzejszych gazetach. Przyjrzał się tekstowi, zastanawiając się nad tym, o czym mówił Rizzardi: jakie piętno pozostawią na nich takie rzeczy? W górnym wierszu, między „mści się” a „śmiertelnym”, dopisał słowa „zza grobu”. Przypatrzył się nagłówkowi jeszcze raz i zobaczył, że wersja z dopiski jest za długa. Skreślił „zza grobu”. Wyjął wyświechtany notes z adresami i wybrał numer reportera z działu kryminalnego w „Il Gazzettino”. Jego przyjaciel, zadowolony, że Brunettiemu przypadł do gustu poprzedni artykuł, obiecał dopilnować, aby artykuł z proponowanym nagłówkiem, według niego świetnym, znalazł się w porannym wydaniu.
    – Nie chcę cię pakować w kłopoty. Nie będziesz miał nieprzyjemności, jeśli to wydrukujesz? – zapytał Brunetti, słysząc zapał w jego głosie.
    Dziennikarz się roześmiał.
    – Kłopoty? Że wydrukuję nieprawdę? Ja? – Już się żegnał, ale Brunetti go przytrzymał.
    – Myślisz, że mógłbyś to upchnąć w „La Nuova”? Chciałbym, żeby artykuł ukazał się w dwóch gazetach.
    – Pewnie tak. Oni, oszczędzając na kosztach zbierania informacji, stale włamują się do naszego komputera. Wystarczy wprowadzić do niego artykuł i oni na pewno go wykorzystają, zwłaszcza jeśli się postaram, żeby zabrzmiał drastycznie. Są bardzo łasi na krew. Tylko pewnie wyrzucą twój tytuł. – W głosie dziennikarza zabrzmiał prawdziwy żal. – Zawsze zmieniają nagłówki, choćby o jedno słowo.
    Zadowolony z tego, co uzyskał, Brunetti nie męczył dłużej przyjaciela i pożegnali się.
    Żeby czymś się zająć i choć na chwilę oderwać się od biurka, Brunetti zszedł do biura signoriny Elettry, która siedziała zaczytana w jakimś piśmie.
    – Ach, wrócił pan, commissario! – przywitała go z uśmiechem, lecz kiedy zobaczyła jego minę, uśmiech z jej twarzy znikł. Szybko zamknęła pismo, wysunęła szufladę i wyciągnęła z niej teczkę z dokumentami.
    – Słyszałam o tych dwojgu młodych – powiedziała. – Tak mi przykro.
    Nie bardzo wiedział, czy ma podziękować za te kondolencje, więc tylko kiwnął głową i otworzył teczkę.
    – Volpatowie?
    – Tak. Zobaczy pan w tych papierach, że ktoś ich musi osłaniać.
    – Kto? – spytał, rzucając wzrokiem na pierwszą stronę.
    – Powiedziałabym… ktoś w Guardia di Finanza.
    – Dlaczego pani tak sądzi, signorina?
    Wstała i przechyliła się przez biurko.
    – Proszę spojrzeć na drugą stronę. – Kiedy Brunetti przewrócił kartkę, wskazała palcem rząd cyfr. – Pierwsza kolumna to jest rok. Druga zawiera cały ich zadeklarowany majątek: konta w banku, mieszkania, akcje. A w trzeciej jest to, co zadeklarowali jako dochód w ciągu tych lat.
    – Logicznie rzecz biorąc, z każdym rokiem powinni mieć coraz większy dochód, bo coraz więcej posiadają – powiedział Brunetti, patrząc na wydłużającą się listę własności Volpatów.
    Zaczął analizować wykaz. Liczby w trzeciej kolumnie, zamiast rosnąć z roku na rok, wyraźnie się zmniejszały, mimo że Volpatowie mieli coraz więcej mieszkań, firm i domów. Nieustająco się bogacili, a płacili coraz mniej.
    – Czy kiedykolwiek byli skontrolowani przez władze skarbowe? – spytał Brunetti, trzymając w dłoniach raport wskazujący na tak ogromne nadużycia, że aż dziw, że nie przyciągnęły one uwagi już nie weneckiego, ale wręcz głównego biura Guardia di Finanza w Rzymie.
    – Nigdy. – Elettra pokręciła przecząco głową i usiadła. – Dlatego mówiłam, że ktoś ich osłania.
    – Czy ma pani kopie ich zeznań podatkowych?
    – Oczywiście – odpowiedziała Elettra, nie ukrywając, że jest z siebie dumna. – Oni podają wysokość swoich dochodów, ale deklarują również ogromne wydatki na kapitalne remonty nabytych nieruchomości i tym uzasadniają brak jakichkolwiek zysków ze sprzedaży.
    – A komu oni to wszystko sprzedają? – spytał Brunetti, choć lata doświadczenia podsuwały mu odpowiedź.
    – Jak dotąd sprzedali dwa mieszkania radcom miejskim i dwa funkcjonariuszom Guardia di Finanza. Zawsze ze stratą, zwłaszcza to, które zostało sprzedane pułkownikowi. No i… – Elettra przewróciła kartkę i wskazała wiersz u góry następnej strony – wydaje się również, że sprzedali dwa mieszkania Fabriziowi dal Carlo.
    Brunetti westchnął. Oderwał wzrok od dokumentów.
    – A czy pani przypadkiem…?
    Uśmiech Elettry był niczym błogosławieństwo.
    – Wszystko jest tutaj. Zeznania podatkowe, wykaz posiadanych nieruchomości, konta w banku jego i żony. Wszystko.
    – No i? – spytał, powstrzymując się od spojrzenia w dokument, żeby zostawić Elettrze przyjemność pochwalenia się wykonaną pracą.
    – Tylko cud mógłby uratować go od kontroli skarbowej – powiedziała, stukając palcem w kartki leżące na biurku.
    – Jak to możliwe, że przez te wszystkie lata nikt tego nie zauważył? Mam na myśli i dal Carla, i Volpatów.
    – Nikt nie zauważy, dopóki radcy miejscy mogą korzystać z tak preferencyjnych cen. – Elettra wróciła do pierwszej strony. – Radcy miejscy i pułkownicy Guardia di Finanza.
    – Tak – zgodził się Brunetti, zamykając teczkę ze znużonym westchnieniem. – I pułkownicy. – Wsunął teczkę pod pachę. – Co z ich telefonem?
    Signorina Elettra prawie się uśmiechnęła.
    – Nie mają telefonu!
    – Jak to?
    – W każdym razie ja nie znalazłam. Nie ma numeru zarejestrowanego na ich nazwisko ani na ich adres. Albo są za skąpi i nie chcą płacić rachunków telefonicznych, albo mają komórkę zarejestrowaną na kogoś innego.
    Brunettiemu trudno było sobie wyobrazić, że ktoś może w dzisiejszej dobie funkcjonować bez telefonu, zwłaszcza zaś ludzie, którzy handlują nieruchomościami i trudnią się pożyczaniem pieniędzy, i w związku z tym muszą mieć ciągły kontakt z prawnikami, urzędami miejskimi i notariatami. Poza tym rezygnacja z posiadania telefonu dowodziłaby już patologicznego skąpstwa.
    Widząc, że jeden z możliwych kierunków dochodzenia jest wyeliminowany, Brunetti wrócił do sprawy morderstwa dwojga narkomanów.
    – Czy mogłaby pani sprawdzić, czy mamy jakieś informacje na temat Gina Zecchina? Będę bardzo wdzięczny – rzekł.
    Elettra kiwnęła głową. Znała już to nazwisko.
    – Jeszcze nie wiemy, kim jest dziewczyna – powiedział i w tej samej chwili pomyślał, że być może nigdy się tego nie dowiedzą. Nie wyraził jednak głośno swoich wątpliwości. – W każdym razie proszę mnie zawiadomić, jeśli pani coś znajdzie.
    – Oczywiście, commissario – odrzekła signorina Elettra, odprowadzając go wzrokiem, gdy szedł do drzwi.
    Znalazłszy się w swoim gabinecie, postanowił rozwinąć kampanię dezinformacji, którą miał zapoczątkować artykuł w jutrzejszych gazetach, i następne półtorej godziny spędził przy telefonie. Korzystając ze swojego spisu telefonów lub prosząc znajomych o udostępnienie potrzebnych numerów, starał się nawiązać kontakt z różnymi osobami działającymi po obu stronach prawa. Pochlebstwem, obietnicą ewentualnej przysługi, a raz nawet otwartą groźbą, przekonał tych i owych, żeby rozgłaszali, iż zabójcę czeka powolna i straszliwa śmierć wskutek ugryzienia przez broniącą się ofiarę. Nie ma właściwie nadziei, choroba jest nieuleczalna, ale czasem, bardzo rzadko, jeśli osoba zakażona podda się natychmiastowemu leczeniu eksperymentalną techniką, nad którą pracuje laboratorium immunologii w Ospedale Civile i która jest stosowana na oddziale pogotowia tegoż szpitala, jest szansa powstrzymania infekcji. W przeciwnym razie śmierć jest nieunikniona i nagłówek artykułu stanie się rzeczywistością.
    Nie mógł przewidzieć efektów swego działania, wiedział tylko, że to wszystko dzieje się w Wenecji, mieście plotki, którego mieszkańcy bezkrytycznie wierzą w słowo drukowane, a jeszcze bardziej w to, co się szepcze do ucha.
    Wybrał numer centrali szpitala, chcąc rozmawiać z dyrektorem, ale w ostatniej chwili zmienił zamiar i zamiast dyrektora poprosił dottore Carrara w Pronto Soccorso* [Pronto Soccorso – pogotowie ratunkowe.].
    – Carraro – usłyszał w słuchawce suche szczeknięcie, kiedy wreszcie go połączono; doktor niedwuznacznie dawał do zrozumienia, że jest bardzo zajęty i nie należy go odrywać od obowiązków i trzymać przy telefonie z powodu głupich pytań, bo może to narazić jego pacjentów na śmierć.
    – Ach, dottore! – zaczął Brunetti. – Jak miło znów z panem rozmawiać.
    – Kto mówi? – spytał Carraro tym samym niegrzecznym, wojowniczym tonem.
    – Commissario Brunetti. – Komisarz zaczekał, aż do świadomości rozmówcy dotrze jego nazwisko.
    – A, tak, witam, commissario! – W głosie lekarza nastąpiła niewyobrażalna zmiana.
    – Dottore, wydaje mi się, że mógłbym panu pomóc – oznajmił Brunetti. Odczekał chwilę, spodziewając się, że Carraro okaże zaciekawienie. Ten jednak milczał. – Musimy podjąć decyzję, czy przekażemy wyniki naszego dochodzenia sędziemu śledczemu. Cóż, to znaczy – poprawił się z uśmieszkiem służbisty – musimy wydać zalecenie, czy kontynuować śledztwo i wszcząć przeciwko panu postępowanie karne.
    W słuchawce dobiegł go głośny oddech Carrara.
    – Oczywiście, co do mnie, jestem przekonany, że nie ma takiej potrzeby. Wypadki przecież się zdarzają. Ten człowiek i tak by umarł. Moim zdaniem nie ma potrzeby przysparzać panu kłopotów, nie warto też, by policja traciła czas na dochodzenie, które nic nie wykaże.
    Po drugiej stronie wciąż panowała cisza.
    – Jest pan tam, dottore? – zapytał Brunetti ciepło.
    – Tak, oczywiście, że jestem – powiedział Carraro swoim odmienionym, łagodnym głosem.
    – Dobrze. Byłem pewien, że ucieszy pana ta wiadomość.
    – Tak, jak najbardziej.
    – Ponieważ już rozmawiamy – powiedział Brunetti, dając do zrozumienia, że to, co teraz powie, to przemyślany zamiar, a nie propozycja, która dopiero co przyszła mu do głowy. – Zastanawiam się, czy mógłbym pana poprosić o przysługę.
    – Słucham, commissario.
    – W najbliższym czasie na oddział pogotowia powinien zgłosić się mężczyzna z pogryzioną dłonią lub przedramieniem. Prawdopodobnie powie, że ugryzł go pies, chociaż może też powiedzieć, że zrobiła mu to jego dziewczyna.
    Carraro milczał.
    – Czy pan słucha, dottore? – spytał Brunetti, podnosząc nieco głos.
    – Tak.
    – Doskonale. Jak tylko ten człowiek się do pana zgłosi, natychmiast proszę zadzwonić do komendy. Natychmiast! – powtórzył i podał mu numer. – Gdyby pana nie było, proszę przekazać tę informację lekarzowi, który pana zastępuje.
    – A co mamy z nim zrobić w czasie, kiedy będziemy na pana czekać? – spytał Carraro, znów burkliwym tonem.
    – Za wszelką cenę ma pan go przytrzymać, dottore. Niech pan skłamie i wymyśli jakąś formę leczenia, wszystko jedno co, bylebyśmy zdążyli przyjechać. Pod żadnym pozorem ten człowiek nie może opuścić szpitala.
    – A jeśli nie dam rady go zatrzymać? – spytał Carraro.
    Brunetti miał wątpliwości, czy lekarz go posłucha, i uznał, że najlepiej będzie skłaniać.
    – Policja może w każdej chwili zająć się badaniem szpitalnej kartoteki, dottore; to ja decyduję o tym, kiedy zakończy się śledztwo w sprawie okoliczności śmierci Rossiego – powiedział z naciskiem, by uwiarygodnić to drobne kłamstwo. Odczekawszy chwilę, dorzucił: – Proszę pamiętać, bardzo liczę na pana współpracę.
    Pozostało wymienić zwyczajowe uprzejmości i się pożegnać, co uczyniwszy, Brunetti zdał sobie sprawę, że do następnego dnia rano, kiedy miał się ukazać oczekiwany artykuł, nie ma właściwie co robić. Stan taki budził w nim nerwowość, czego się zawsze obawiał, bo wtedy zdarzało mu się działać impulsywnie. Odczuwał wówczas przemożną pokusę, by wsadzić kij w mrowisko i przyspieszyć bieg spraw. Zszedł do królestwa signoriny Elettry.
    Siedziała, trzymając łokcie na biurku i opierając podbródek na pięściach, pogrążona w lekturze.
    – Czy nie przeszkadzam? – spytał.
    Podniosła wzrok, uśmiechnęła się i zaprzeczyła ruchem głowy.
    – Czy ma pani własne mieszkanie, signorina?
    Przyzwyczajona do dziwnych pytań komisarza, nie okazała zaciekawienia, tylko krótko odrzekła „tak” i czekała na dalszy ciąg.
    Brunetti chwilę się zastanawiał.
    – To chyba nie ma żadnego znaczenia – uznał po namyśle.
    – Dla mnie ma, i to duże – rzekła Elettra.
    – No tak, na pewno – powiedział, uświadomiwszy sobie, że swoją uwagą mógł ją wprawić w dezorientację. – Signorina, jeśli nie jest pani zajęta, chciałbym, żeby pani coś dla mnie zrobiła.
    Elettra sięgnęła po bloczek i ołówek, ale Brunetti wstrzymał ją ruchem dłoni.
    – Nie – powiedział. – Chciałbym, żeby pani poszła z kimś porozmawiać.

    Elettry nie było ponad dwie godziny. Kiedy wróciła, udała się prosto do gabinetu Brunettiego, weszła bez pukania i od razu podeszła do biurka.
    – Ach, signorina – rzekł, zapraszając gestem, by usiadła. Mimo rozpierającej go ciekawości milczał.
    – Nie ma pan w zwyczaju dawania mi prezentu na Boże Narodzenie, prawda, commissario? – spytała Elettra.
    – Nie. Czyżbym miał zmienić zwyczaj?
    – Oczywiście – powiedziała dobitnie. – Będę się spodziewać tuzina, nie, dwóch tuzinów białych róż od Biancata i powiedzmy, skrzynki prosecco.
    – A kiedy chciałaby pani otrzymać ten prezent, jeśli mogę spytać, signorina!
    – Żeby zaoszczędzić panu gorączki przedświątecznych zakupów, myślę, że mógłby pan przysłać mi to wszystko w przyszłym tygodniu.
    – Ma to pani załatwione.
    – Serdeczne dzięki, signore – powiedziała, z gracją kiwając głową.
    – Cała przyjemność po mojej stronie – odrzekł Brunetti. Policzył w myśli do sześciu i spytał: – No i?
    – Zapytałam o nich w księgarni na campo, właściciel powiedział mi, gdzie mieszkają, i poszłam tam.
    – Nie spotkałam nigdy równie odrażających ludzi – rzekła obojętnym, powściągliwym tonem. – Pracuję tutaj ponad cztery lata, zdarzyło mi się widzieć niejednego kryminalistę, chociaż ludzie w banku, gdzie pracowałam przedtem, byli pewnie jeszcze gorsi, ale tych dwojga nikt nie przebije – powiedziała, wzdrygając się z obrzydzenia.
    – Dlaczego?
    – Ta zachłanność w połączeniu z dewocją!
    – Niech pani opowie.
    – Kiedy im powiedziałam, że potrzebuję pieniędzy, żeby spłacić długi karciane mego brata, spytali mnie, co mogę im dać jako zastaw. Oznajmiłam, że mam mieszkanie. Mówiąc to, starałam się, tak jak pan radził, okazać zdenerwowanie. On spytał mnie o adres, wyszedł i słyszałam, jak z drugiego pokoju rozmawiał z kimś przez telefon. – Elettra przerwała na chwilę, po czym dodała: – To musiała być komórka. W żadnym z dwóch pokoi nie zauważyłam gniazdka telefonicznego.
    – I co dalej? – spytał Brunetti.
    Elettra uniosła lekko brodę i spojrzała na szczyt armadio, stojącej po drugiej stronie pokoju.
    – Kiedy wrócił, uśmiechnął się do żony i zaczęli rozmawiać o tym, że prawdopodobnie będą mogli mi pomóc. Spytali, ile potrzebuję. Pięćdziesiąt milionów, powiedziałam.
    Była to suma, którą ustalili z Brunettim: nie za dużo i nie za mało, dokładnie tyle, ile hazardzista mógłby przepuścić w ciągu jednej nocy, wierząc, że się łatwo odegra, jeśli tylko znajdzie osobę, która spłaci jego dług.
    Elettra popatrzyła na Brunettiego.
    – Czy pan zna tych ludzi? – spytała.
    – Nie. Wiem o nich tylko to, co powiedział mi przyjaciel.
    – Są straszni – powiedziała cicho.
    – Co było dalej?
    Wzruszyła ramionami.
    – Potem powiedzieli mi, że muszą zobaczyć notarialny akt własności, choć jestem pewna, że on już przez telefon się dowiedział, że takowy posiadam. Musiał dzwonić do kogoś, kto mu powiedział, że mieszkanie jest zapisane na moje nazwisko.
    – Kto mógłby mu udzielić takiej informacji?
    Elettra spojrzała na zegarek.
    – O tej godzinie w Ufficio Catasto z pewnością nikogo już nie było, więc to musiał być ktoś, kto ma szybki dostęp do ich archiwów.
    – Pani ma, prawda?
    – Nie, ja potrzebuję trochę czasu, żeby się wła… wejść do ich systemu. Ktokolwiek podał mu tę informację, musi mieć bezpośredni dostęp do dokumentów.
    – Na czym stanęło? – spytał Brunetti.
    – Mam jutro przyjść z papierami. O piątej. Notariusz będzie już czekał. – Elettra zamilkła i uśmiechnęła się do Brunettiego. – Niech pan popatrzy: do pogotowia nie sposób się dodzwonić, człowiek może umrzeć, zanim przyjedzie lekarz, ale za to notariusz stawia się na wezwanie natychmiast. – Zmarszczyła brwi. – Więc ja mam tam być jutro o piątej, podpiszemy papiery i dostanę gotówkę.
    Brunetti uniósł palec i pokiwał nim w proteście. Nie ma mowy, żeby pozwolił signorinie Elettrze zbliżyć się ponownie do tych ludzi. Uśmiechnęła się z wyraźną ulgą.
    – A procenty? Mówili, na ile procent ta pożyczka?
    – Powiedzieli, że o tym porozmawiamy jutro, że to wszystko będzie w umowie. – Elettra założyła nogę na nogę i splotła ręce. – Oznacza to, jak się domyślam, że tu niczego nie uda się wytargować.
    Brunetti odczekał chwilę, po czym spytał:
    – A dewocja?
    Elettra wyjęła z kieszeni żakietu podłużną karteczkę, trochę mniejszą od karty do gry. Podała ją Brunettiemu. Przedstawiała wizerunek kobiety w stroju zakonnicy z nabożnie złożonymi dłońmi i oczyma wzniesionymi ku niebu. Brunetti przeczytał kilka linijek wydrukowanych pod spodem. Był to tekst modlitwy, która zaczynała się ozdobnym inicjałem „O”.
    – Święta Rita – objaśniła Elettra. – Zdaje się, że to patronka spraw beznadziejnych. Signora Volpato czuje się jej szczególnie bliska, gdyż uważa, że też jest osobą przychodzącą z pomocą tym, których wszyscy inni odprawili z kwitkiem. Dlatego upodobała sobie świętą Ritę. – Zamilkła, roztrząsając w myślach ten dziw. – Wyznała mi, że woli ją od Matki Boskiej.
    – Tym lepiej dla Matki Boskiej – skonstatował Brunetti, zwracając obrazek Elettrze.
    – Ach, niech pan to zatrzyma. – Machnęła ręką, jakby oganiała się od muchy.
    – Czy zapytali, czemu pani nie poszła do banku, skoro mieszkanie jest pani własnością?
    – Tak. Powiedziałam, że to mieszkanie dostałam od ojca i nie mogę dopuścić do tego, by się dowiedział, że je zastawiam. Gdybym poszła do banku, gdzie wszyscy nas znają, ojciec dowiedziałby się równocześnie o wyczynach swego syna. Postarałam się zaszlochać, kiedy jej to mówiłam. – Elettra się uśmiechnęła. – Signorze Volpato było bardzo przykro ze względu na mojego brata. Dodała, że pociąg do hazardu to straszna przywara.
    – A uprawianie lichwy nie? – spytał Brunetti.
    – Najwyraźniej nie. Zapytała mnie, ile lat ma mój brat.
    – Co jej pani powiedziała? – Komisarz wiedział, że Elettra nie ma brata.
    – Że trzydzieści siedem. I dorzuciłam, że gra od lat. Signora Volpato była niezwykle miła.
    – Naprawdę? Co takiego zrobiła?
    – Dała mi jeszcze jeden obrazek świętej Rity i obiecała, że będzie się za brata modlić.

Rozdział 23

    Jeszcze przed opuszczeniem biura tego popołudnia Brunetti podpisał dokumenty, które upoważniały do odebrania zwłok Marca Landiego i wysłania ich jego rodzicom. Zapytał też Vianella, czy nie zechciałby odwieźć ciała zmarłego do Trydentu. Vianello zgodził się natychmiast, nie wiedział tylko, czy ma prawo włożyć mundur, gdyż nazajutrz wypadał mu dzień wolny od pracy.
    Brunetti, by uniknąć komplikacji, próbował bezskutecznie odszukać grafik dyżurów i wprowadzić poprawki na następny dzień. Prawdopodobnie grafik, wsunięty pod stertę nieczytanych dokumentów, które gromadziły się pod koniec tygodnia na jego biurku i które upychał w szufladzie, wylądował w końcu w koszu na śmieci. Odpowiedział więc Vianellowi, żeby się nie przejmował i uznał, że następnego dnia jest na służbie.
    – A jeśli zaczną mnie wypytywać o postępy w śledztwie? – zaniepokoił się sierżant.
    – Nie będą wypytywać, jeszcze nie teraz – uspokoił go Brunetti, pewien, że ma rację, choć nie wiedział, skąd czerpie tę pewność.
    Wróciwszy do domu, zastał Paolę na tarasie, usadowioną na jednym z wiklinowych krzeseł, coraz bardziej podniszczonych po kolejnej zimie, podczas której stały na dworze. Uśmiechnęła się i zdjęła nogi z drugiego krzesła, zapraszając męża, żeby na nim usiadł.
    – Czy powinnam cię spytać, jak minął dzień?
    Brunetti rozsiadł się i z uśmiechem pokręcił głową.
    – Nie. Po prostu jakoś minął.
    – A pod jakim minął hasłem?
    – Pod hasłem lichwy, korupcji i ludzkiej chciwości.
    – No cóż, jeszcze jeden zwykły dzień. – Z książki leżącej na kolanach wyjęła kopertę, którą wręczyła mu ze słowami: – Może to poprawi ci nastrój.
    Spojrzał na kopertę z nadrukiem Ufficio Catasto. Nie wiem, czy to poprawi mi nastrój, pomyślał. Wyciągnął pismo i przeczytał.
    – Co to jest, jakiś cud? – spytał. Po czym odczytał na głos ostatnie zdanie, które brzmiało: „Będąc w posiadaniu wymaganych dokumentów, anulujemy na podstawie poniższego orzeczenia condono edilizio wszystkie poprzednie pisma adresowane do państwa przez nasz urząd”.
    Opuścił bezwładnie rękę z pismem.
    – Czy to znaczy to, co ja myślę?
    Paola przytaknęła, nie uśmiechając się ani nie uciekając spojrzeniem w bok.
    Przez chwilę szukał odpowiednich słów, wreszcie spytał:
    – Czy mogłabyś być bardziej konkretna?
    – Z tego, co zrozumiałam – powiedziała szybko – wydaje mi się, że sprawa jest zamknięta, że znaleźli wymagane papiery i możemy przestać się tym przejmować.
    – Znaleźli?
    – Znaleźli – powtórzyła.
    Popatrzył znów na pismo, w którym widniało czarno na białym: „Będąc w posiadaniu”, złożył je i wsunął z powrotem do koperty, zastanawiając się, czy w ogóle warto pytać o to, o co chciał spytać.
    Oddał Paoli kopertę. Kiedy zadawał pytanie, panował jeszcze nad tonem, ale już nie nad słowami:
    – Czy twój ojciec maczał w tym palce?
    Obserwował ją i doświadczenie podpowiedziało mu, w którym momencie zamierzała skłamać i po jakim czasie się zreflektowała.
    – Prawdopodobnie.
    – W jaki sposób?
    – Rozmawialiśmy o tobie – zaczęła. Brunetti starał się nie okazać zaskoczenia, usłyszawszy, że Paola rozmawiała o nim ze swoim ojcem. – Pytał o ciebie, o twoją pracę i wtedy mu powiedziałam, że masz teraz więcej kłopotów niż zwykle. – Zanim zrobił jej wymówkę, że zdradza jego tajemnice zawodowe, dodała: – Wiesz, że ja nigdy ani jemu, ani nikomu nie mówię nic konkretnego. Powiedziałam po prostu, że przechodzisz ciężki okres.
    – Ciężki okres?
    – Tak. No bo najpierw ta sprawa z synem Patty i sposób, w jaki on próbuje ją zatuszować, potem to morderstwo młodych ludzi – zaczęła tłumaczyć Paola, ale widząc wyraz twarzy męża, dodała tylko: – Próbowałam mu krótko, nie wchodząc w szczegóły, wyjaśnić, że ostatnio masz wiele problemów. Przecież mieszkamy razem. Śpimy w jednym łóżku. Nie musisz mi zdawać codziennych raportów, ja i tak wiem, ile cię to wszystko kosztuje.
    Wyprostowała się na krześle, zdecydowana wstać i nalać im po kieliszku wina na zakończenie rozmowy.
    – Co jeszcze mu powiedziałaś? – spytał, zanim zdążyła się podnieść.
    Paola chwilę zwlekała z odpowiedzią, a potem wyjawiła prawdę.
    – Powiedziałam mu o tym całym nonsensie z Ufficio Catasto, że choć dawno zapadła cisza, sprawa wisi nad nami jak miecz Damoklesa.
    Znał jej taktykę: sprytne rozmiękczanie. Zupełnie go to nie wzięło.
    – No i jaka była jego reakcja?
    – Spytał, czy może w czymś pomóc.
    Gdyby Brunetti był mniej zmęczony, mniej przytłoczony myślami o ludzkim przekupstwie, prawdopodobnie puściłby wszystko w niepamięć, pozwolił wydarzeniom toczyć się własnym torem, ponad nim, poza nim. Ale coś, być może niefrasobliwe podejście do całej sprawy Paoli, a może jego własne poczucie wstydu z tego powodu, skłoniło go do stwierdzenia:
    – Mówiłem ci, żebyś tego nie robiła. – Szybko się poprawił: – Prosiłem cię.
    – Wiem. Ale ja nie prosiłam go o pomoc.
    – Przecież wiadomo, że nie musisz go prosić o takie rzeczy. – Głos Brunettiego niebezpiecznie się podniósł.
    – Nie wiem, co on zrobił. Nie wiem nawet, czy zrobił cokolwiek – odrzekła Paola, również podniesionym tonem.
    Brunetti wskazał palcem kopertę w ręku żony.
    – Odpowiedzi nie trzeba szukać daleko. Prosiłem cię, żebyś go w to nie mieszała, nie chcę korzystać z jego towarzyskich powiązań i koneksji.
    – Co to za różnica: jego koneksje czy nasze koneksje – odcięła się.
    – To zasadnicza różnica.
    – Dlaczego?
    – Ponieważ my jesteśmy przeciętnymi zjadaczami chleba. Nie mamy tak silnych wpływów jak on. Nam się uda albo nie. Nie możemy mieć pewności, czy uzyskamy to, na czym nam zależy, czy zdołamy obejść prawo.
    – Naprawdę myślisz, że to aż taka różnica? – spytała zdziwiona.
    Przytaknął.
    – Więc gdzie na tej skali umieścisz Pattę? – spytała. – Czy to jest jeden z nas, czy jeden z tych mocarzy?
    – Patta?
    – Tak, Patta. Jeśli myślisz, że maluczcy mogą starać się obejść system i nie ma w tym nic złego, ale nie jest to słuszne w wypadku ludzi ustosunkowanych, to kim w takim razie jest Patta?
    Brunetti się zawahał.
    – Pytam cię o to, bo nie ukrywałeś swojej opinii na temat jego starań, żeby uratować syna.
    Nagle Brunettiego ogarnęła wściekłość.
    – Jego syn jest przestępcą!
    – Ale to jest jego syn.
    – I dlatego twój ojciec jest w porządku, korumpując system, bo próbuje pomóc córce?
    Gdy tylko to powiedział, natychmiast pożałował swoich słów i cała jego złość się ulotniła. Paola patrzyła na niego z otwartymi ustami, wyglądała, jakby ją spoliczkował.
    – Przepraszam, przepraszam. Nie powinienem był tego mówić.
    Odchylił głowę do tyłu i kręcił nią w obie strony. Chciał zamknąć oczy i wymazać tę scenę z pamięci. Nie było to możliwe. Uniósł rękę i uderzył nią w kolano.
    – Tak mi przykro. Niepotrzebnie to powiedziałem.
    – Niepotrzebnie.
    – Nie mam racji – dodał ze skruchą.
    – Nie, przeciwnie, masz rację – powiedziała Paola bardzo spokojnym głosem. – Myślę, że dlatego właśnie nie powinieneś był tego mówić. Ponieważ masz rację. Jeśli on uruchomił swoje znajomości, to dlatego, że jestem jego córką.
    Brunetti chciał powiedzieć, że nie miał racji w innej sprawie: conte Falier nie mógł korumpować systemu, który był już skorumpowany, i to od zawsze. Ale teraz ograniczył się do stwierdzenia:
    – Proszę cię, nie chcę się kłócić.
    – Ja też nie, zapomnijmy o tym – rzuciła obojętnie i jakby wyniośle.
    – Och, daj spokój!
    Przez dłuższy czas milczeli. Wreszcie Paola spytała:
    – Co chcesz, żebym zrobiła?
    – Nie sądzę, żebyś mogła zrobić cokolwiek – odrzekł, wskazując dłonią list. – Już nie teraz.
    – Chyba rzeczywiście – zgodziła się. Wyciągnęła ku niemu rękę z listem. – Ale poza tym?
    – Nie wiem. Przypuszczam, że nie ma sensu cię prosić, żebyś powróciła do ideałów naszej młodości – powiedział łagodnie.
    – A chciałbyś tego? Od razu ci powiem, że to niemożliwe. Moje pytanie jest czysto retoryczne: Chciałbyś?
    Wstając, zdał sobie sprawę, że powrót do ideałów młodości wcale nie gwarantuje spokoju sumienia.
    Poszedł do pokoju i wrócił z dwoma kieliszkami chardonnay. Siedzieli na tarasie jeszcze pół godziny, przeważnie milcząc, aż wreszcie Paola spojrzała na zegarek i oznajmiła, że idzie zrobić kolację. Odstawiła pusty kieliszek, nachyliła się i pocałowała go w prawe ucho, nie trafiając w policzek.
    Po kolacji Brunetti położył się na kanapie, myśląc o tym, że musi się starać, aby te straszne wydarzenia, które od paru dni tak go absorbowały, nie zburzyły spokoju jego rodziny.
    Miał nadzieje, że dzisiejszy wieczór nigdy się nie powtórzy. Próbował dalej czytać Ksenofonta, ale mimo że pozostali przy życiu Grecy byli coraz bliżej rodzinnych stron, nie potrafił skupić uwagi na ich dramatycznych przeżyciach sprzed dwóch tysięcy lat.
    Chiara, która weszła do salonu około dziesiątej, żeby powiedzieć mu dobranoc, tym razem nie wspomniała o kupnie łodzi, nie zdając sobie sprawy, że tego wieczoru mogłaby wyżebrać od ojca nawet „Queen Elizabeth II”.

    Tak jak oczekiwał, kiedy następnego ranka w drodze do pracy kupił „Il Gazzettino”, znalazł swój nagłówek na stronie tytułowej działu miejskiego. Brzmiało to wszystko straszniej i bardziej alarmująco, niż się spodziewał, i tak jak większość nieprawdopodobnych idiotyzmów drukowanych w tej gazecie, całkowicie przekonująco. Mimo że z artykułu jasno wynikało, iż opisana terapia jest skuteczna tylko w przypadku infekcji po ugryzieniu – w jakie to głupstwa ludzie nie uwierzą? – obawiał się, że do szpitala ściągną tłumy narkomanów i chorych na AIDS, gotowych natychmiast oddać się w ręce lekarzy cudotwórców z Ospedale Civile, którzy czekają na nich w izbie przyjęć.
    Oprócz „Il Gazzettino” kupił również „La Nuova” – co robił bardzo rzadko – mając nadzieję, że nie zobaczy go z tą gazetą żaden ze znajomych. Znalazł to, czego szukał, na stronie dwudziestej siódmej: trzy szpalty, nawet zdjęcie Zecchina, najwyraźniej wycięte z jakiejś większej grupowej fotografii. Informacja o groźnym ugryzieniu brzmiała tu jeszcze bardziej złowieszczo i wynikało z niej, że jedyną nadzieję na wyleczenie dawało zgłoszenie się do Ospedale Civile.
    Nie minęło dziesięć minut, kiedy drzwi do jego pokoju otworzyły się raptownie i Brunetti, najpierw zaskoczony, a potem zdumiony, ujrzał stojącego w progu vice-questore Giuseppe Pattę. Nie stał tam jednak długo: w ciągu paru sekund przemierzył pokój i znalazł się przy biurku Brunettiego. Komisarz właśnie wstawał, ale Patta uniósł rękę, jakby chciał go z powrotem usadzić, po czym uderzył pięścią w blat.
    – Co pan nawyprawiał?! – wykrzyknął. – Co ja panu złego zrobiłem, że pan się tak na nas uwziął? Przecież oni go zabiją. Pan to wie. Niech pan nie mówi, że nie zdawał pan sobie z tego sprawy!
    Przez chwilę Brunetti myślał, że jego zwierzchnik postradał zmysły albo że stres związany z pracą, a może z życiem osobistym, pozbawił go panowania nad sobą i przepchnął przez niewidzialną barierę, za którą była już tylko niepohamowana wściekłość. Spokojnie położył ręce na biurku, bardzo uważając, żeby nie uczynić żadnego zbędnego ruchu ani tym bardziej nie próbować wstać.
    – No i co? Co teraz?! – wrzeszczał Patta, opierając się o biurko i zbliżając twarz do jego twarzy. – Chcę wiedzieć, dlaczego pan mu to zrobił. Jeśli cokolwiek stanie się Robertowi, ja pana zniszczę! – Po chwili się wyprostował, trzymając dłonie zaciśnięte w pięści przy bokach, przełknął ślinę i rzekł głosem, w którym brzmiała pogróżka: – Zadałem panu pytanie, Brunetti.
    Brunetti oparł się na krześle i skrzyżował ramiona.
    – Myślę, że dobrze by było, gdyby pan usiadł, vice-questore, i powiedział mi, o co panu chodzi.
    Chwilowy spokój, który zagościł na jego twarzy, zniknął.
    – Niech pan nie kłamie, Brunetti! Chcę wiedzieć, dlaczego pan to zrobił! – krzyknął.
    – Nie wiem, o czym pan mówi – powiedział Brunetti, nie kryjąc złości.
    Patta wyjął z kieszeni marynarki wczorajszą gazetę i rzucił ją na biurko.
    – Mówię o tym! – powiedział, stukając w nią gniewnie palcem. – O tej historii, jakoby Roberto miał być aresztowany i zamierzał zeznawać przeciw dealerom narkotyków. Ja wiem, jak pracujecie wy, z Północy – ciągnął, nie dopuszczając Brunettiego do głosu. – Uważacie się za jakieś sekretne bractwo. Wystarczy zadzwonić do jakiegoś znajomego z byle gazety i on już wydrukuje każde gówno, które mu wciśnięcie.
    Patta, wyraźnie wyczerpany, opadł na krzesło. Jego zaczerwienioną twarz pokrył pot, a kiedy próbował ją otrzeć, Brunetti zauważył, że drży mu ręka.
    – Oni go zabiją – wyszeptał prawie bezgłośnie.
    Dopiero teraz komisarz pojął przyczynę jego wybuchu. Odczekał parę chwil, żeby Patta ochłonął, i rzekł spokojnie:
    – Ten artykuł nie dotyczy w ogóle pańskiego syna. Chodzi o tego studenta, który umarł z powodu przedawkowania w zeszłym tygodniu. Była u mnie jego dziewczyna i powiedziała, że wie, ale boi się mi wyjawić, kto sprzedał mu narkotyki. Pomyślałem, że w ten sposób mógłbym skłonić delikwenta, żeby dobrowolnie się do nas zgłosił.
    Zobaczył, że Patta nadstawił ucha, ale nie był pewien, czy mu uwierzył.
    – To nie ma nic wspólnego z Robertem – powtórzył najspokojniej, jak potrafił. Nie dodał, że jeśli, jak Patta go zapewnił, jego syn nie ma nic wspólnego z handlem narkotykami, to artykuł nie mógł go narazić na jakiekolwiek niebezpieczeństwo. Nawet Patta nie był wart tak łatwego zwycięstwa.
    – Nie obchodzi mnie, o kim tam jest mowa – rzekł vice-questore po dłuższej chwili, co świadczyło, że jednak uwierzył Brunettiemu. – Zadzwonili do niego wczoraj wieczorem. Na jego komórkę – dodał, patrząc komisarzowi prosto w oczy.
    – Co powiedzieli? – spytał Brunetti, świadom, że szef właśnie się przyznał, że jego syn – syn wicekomendanta weneckiej policji – zajmuje się rozprowadzaniem narkotyków.
    – Powiedzieli, że nie chcą więcej słyszeć o tej sprawie, że woleliby nie wiedzieć, że on komukolwiek coś powiedział albo że zgłosił się na policję. – Patta zamilkł i zamknął oczy.
    – Bo jeśli nie, to co? – spytał Brunetti spokojnie.
    Odpowiedź przyszła po dłuższej chwili.
    – Nie powiedzieli. Nie muszą tego mówić.
    Brunetti wiedział, że to prawda.
    Nagle ogarnęło go przemożne pragnienie, by znaleźć się gdzie indziej, gdziekolwiek, tylko nie tutaj. Lepiej już było nawet tam, na strychu, gdzie leżeli Zecchino i ta martwa dziewczyna, ponieważ odczuwał wówczas tylko litość, wolny od tego doskwierającego uczucia triumfu nad człowiekiem, którym tak często gardził. Nie chciał napawać się satysfakcją, widząc jego lęk i gniew, ale z trudem tłumił to uczucie.
    – Czy on zażywa narkotyki, czy tylko sprzedaje? – spytał.
    Patta westchnął:
    – Nie wiem. Nie mam pojęcia.
    Brunetti zaczekał chwilę, mając nadzieję, że może wreszcie Patta przestanie kłamać.
    – Tak. Chyba bierze kokainę – usłyszał po dłuższej chwili.
    Lata temu, kiedy miał o wiele mniejsze doświadczenie w przesłuchiwaniu, domagałby się potwierdzenia, że chłopak zajmował się także sprzedażą narkotyków, ale teraz uznał to za fakt i przeszedł do następnej kwestii.
    – Czy rozmawiał pan z nim?
    Patta skinął twierdząco głową.
    – On umiera ze strachu. Chce ukryć się u dziadków, ale przecież to mu nie zapewni bezpieczeństwa. – Patta spojrzał na Brunettiego. – Ci ludzie muszą uwierzyć, że będzie milczał. Tylko wtedy nic mu się nie stanie.
    Brunetti doszedł tymczasem do tego samego wniosku i już próbował skalkulować jego koszt. Jedyny sposób to wymyślić kolejną historię, a mianowicie, że policja podejrzewa, iż została wprowadzona w błąd, i że w istocie nie da się ustalić związku między śmiercią studenta z powodu przedawkowania a osobą, która sprzedała mu narkotyki. To najprawdopodobniej odsunęłoby od Roberta Patty bezpośrednie niebezpieczeństwo, ale jednocześnie zniechęciłoby brata czy kuzyna Anny Marii Ratti do wydania osób, które sprzedały mu narkotyki, a tym samym przyczyniły się do śmierci Marca Landiego.
    Jeśli nic nie zrobi, życie Roberta znajdzie się w niebezpieczeństwie, ale jeśli w gazetach pojawi się ta nowa historia, Anna Maria będzie musiała żyć z poczuciem winy, że jest pośrednio odpowiedzialna za śmierć Marca.
    – Zajmę się tym – powiedział w końcu Brunetti.
    Patta podniósł głowę i spojrzał na niego.
    – Co? – spytał. – Jak?
    – Powiedziałem, że się tym zajmę – powtórzył stanowczym tonem, mając nadzieję, że Patta mu uwierzy i powstrzyma się od wszelkich przejawów wdzięczności. – Niech pan się postara umieścić go w jakiejś klinice, jeśli pan może.
    Oczy Patty rozszerzyły się z oburzenia, iż podwładny śmie mu udzielać rad.
    Brunetti chciał to załatwić jak najszybciej.
    – Zaraz do nich zadzwonię – powiedział, spoglądając wymownie w stronę drzwi.
    To w równej mierze rozzłościło Pattę, który obrócił się na pięcie i wyszedł.
    Komisarz chwycił za słuchawkę. Było mu trochę głupio, kiedy wykręcał numer przyjaciela z gazety. Wiedział doskonale, jak wielki dług zaciąga, i nie miał nawet cienia wątpliwości, że w dniu, kiedy przyjdzie mu go spłacić, będzie musiał zapomnieć o swoich zasadach albo balansować na granicy prawa. Mimo to nie zawahał się ani chwili.

    Miał właśnie wyjść na obiad, kiedy zadzwonił Carraro z wiadomością, że przed dziesięcioma minutami telefonował jakiś mężczyzna, który przeczytał artykuł i chciał się dowiedzieć, czy to prawda. Lekarz zapewnił go, że ta absolutnie rewolucyjna terapia stanowi jedyną nadzieję dla ofiary ugryzienia przez osobę chorą.
    – Czy myśli pan, że to ten, o którego nam chodzi? – spytał Brunetti.
    – Nie wiem – odrzekł Carraro. – Wydawał się bardzo zainteresowany. Powiedział, że dzisiaj się zgłosi. Co pan zamierza?
    – Zaraz u pana będę.
    – Co mam zrobić, jeśli on się zjawi?
    – Niech pan go jakoś zatrzyma. Proszę z nim porozmawiać, wymyślić jakąś skomplikowaną procedurę, zrobić cokolwiek, żeby tylko nie wyszedł.
    Schodząc, zajrzał do pokoju odpraw i wydał krótki rozkaz, żeby zaraz wysłali łódź z dwoma policjantami na pokładzie do Pronto Soccorso. Mają czekać przed wejściem.
    Dotarł do szpitala w ciągu niespełna dziesięciu minut. Poprosił portiere, żeby wprowadził go do Pronto Soccorso wejściem dla lekarzy, ponieważ żaden z oczekujących pacjentów nie może go zobaczyć. Jego niecierpliwość musiała być zaraźliwa, bo portier natychmiast opuścił oszkloną dyżurkę i poprowadził go głównym korytarzem, obok wejścia dla pacjentów, a następnie przez nieoznakowane drzwi i wąski korytarz do pokoju pielęgniarek oddziału pogotowia.
    Dyżurna pielęgniarka podniosła głowę, zaskoczona, ale chyba została uprzedzona przez Carrara, ponieważ szybko wstała i wskazała pokój zabiegowy.
    – Jest tam. Przyjmuje go dottore Carraro – oznajmiła.
    Brunetti wszedł bez pukania. Ubrany w biały kitel Carraro pochylał się nad wysokim mężczyzną leżącym na plecach na kozetce. Jego koszula i sweter wisiały na oparciu krzesła. Carraro osłuchiwał mu serce. W przeciwieństwie do lekarza, mężczyzna natychmiast zauważył wchodzącego Brunettiego. Na widok komisarza serce musiało zabić mu szybciej, bo lekarz się odwrócił, by sprawdzić, co wywołało tę reakcję.
    Zobaczył Brunettiego, ale nie powiedział ani słowa.
    Mężczyzna leżał nieruchomo, ale komisarz dostrzegł, że jego mięśnie zesztywniały, a na twarz wypłynął rumieniec. Dostrzegł również rozogniony owalny ślad na zewnętrznej stronie prawego przedramienia; brzegi rany wyglądały tak, jakby ktoś rozsunął zamek błyskawiczny.
    Brunetti milczał. Mężczyzna na kozetce zamknął oczy i wyciągnął ręce wzdłuż boków. Komisarz zauważył, że Carraro ma na dłoniach przezroczyste gumowe rękawiczki. Lekarz podszedł do biurka, odłożył stetoskop i bez słowa opuścił pokój. Mężczyzna sprawiał wrażenie, jakby spał. Brunetti poczuł, że jego serce się uspokaja. Ostrożnie podszedł bliżej, zachowując bezpieczny dystans. Teraz dopiero zobaczył, że leżący na kozetce człowiek musiał być bardzo silny. Wyrobione mięśnie klatki piersiowej i ramion były rezultatem wielu lat ciężkiej pracy. Miał ogromne dłonie, zakończone zaskakująco szerokimi i płaskimi palcami. W tej statycznej pozycji jego twarz była pozbawiona wszelkiego wyrazu. Nawet kiedy zobaczył Brunettiego i być może się domyślił, kim on jest, niewiele zdradził ze swych emocji. Miał bardzo małe uszy i osobliwie cylindryczną głowę, nieproporcjonalnie małą w stosunku do potężnego ciała.
    – Signore – odezwał się w końcu Brunetti.
    Mężczyzna otworzył oczy i spojrzał na niego. Miały brązowy kolor i Brunettiemu przyszły na myśl niedźwiedzie ślepia, może dlatego, że mężczyzna był duży.
    – Mówiła mi, żebym nie szedł – powiedział mężczyzna. – Mówiła, że to pułapka. – Zamrugał oczami, przymknął je na chwilę, a potem znów otworzył. – Ale ja się bałem. Wszyscy o tym mówili i się bałem.
    Znowu na dłużej zamknął oczy. Wydawało się, że podczas tych chwil przenosi się w jakieś odległe miejsce, jak nurek zapadający się w morską głębinę, szczęśliwy, że przebywa w piękniejszym świecie, w którym chciałby pozostać jak najdłużej.
    Powieki się uniosły.
    – Ale miała rację. Ona ma zawsze rację. – Mężczyzna usiadł na kozetce. – Niech się pan nie boi – powiedział do Brunettiego. – Nic panu nie zrobię. Chcę tylko, żeby doktor dał mi to lekarstwo, i potem pójdę z panem. Ale najpierw muszę dostać to lekarstwo.
    Brunetti skinął głową ze zrozumieniem.
    – Pójdę po niego – rzekł i skierował się do pokoju pielęgniarek. Carraro był sam i rozmawiał przez telefon.
    – No i co? – spytał, odkładając słuchawkę. Znów wydawał się zagniewany, ale Brunetti podejrzewał, że złość ta nie ma nic wspólnego ze złamaniem przysięgi Hipokratesa.
    – Niech mu pan zrobi zastrzyk przeciwtężcowy i zabiorę go na komendę.
    – Najpierw zostawia mnie pan samego z mordercą, a teraz się pan spodziewa, że tam wrócę, żeby mu robić jakiś zastrzyk? Chyba pan oszalał! – Carraro założył ręce na piersi na znak odmowy.
    – Nie sądzę, żeby istniało jakieś ryzyko, dottore. Tak czy inaczej, powinien dostać zastrzyk przeciwtężcowy. Rana po ugryzieniu wygląda na zainfekowaną.
    – O, więc jest pan również lekarzem?
    – Dottore – rzekł Brunetti, spoglądając na czubki swych butów i biorąc głęboki oddech. – Żądam, żeby pan włożył z powrotem rękawiczki, poszedł do pokoju obok i zrobił pacjentowi zastrzyk przeciwtężcowy.
    – A jeśli powiem nie? – spytał Carraro wojowniczo. Z jego ust doleciał zapach mięty i alkoholu, mieszanki, którą serwują sobie na śniadanie prawdziwi pijacy.
    – Wtedy, dottore – rzekł Brunetti martwym głosem, wyciągając rękę – zaciągnę tam pana siłą i powiem temu mężczyźnie, że odmawia pan zrobienia zastrzyku, który może uratować mu życie. A potem zostawię was samych.
    Brunetti widział, że lekarz mu wierzy. Carraro opuścił bezradnie ręce, mamrocząc coś pod nosem. Komisarz udawał, że nie słyszy.
    Obaj weszli do pokoju zabiegowego. Mężczyzna siedział teraz na brzegu kozetki, zwiesiwszy nogi, i zapinał koszulę na potężnym torsie.
    Carraro w milczeniu podszedł do oszklonej szafki z lekarstwami w kącie pokoju, otworzył ją i wziął strzykawkę. Przez chwilę hałaśliwie przestawiał pudełka z lekarstwami, aż w końcu znalazł to, którego szukał. Wyjął małą szklaną fiolkę z gumową zatyczką i podszedł do biurka. Ostrożnie wciągnął nową parę gumowych rękawiczek, przebił igłą gumowy korek i napełnił strzykawkę. Podszedł do mężczyzny, który tymczasem podwinął rękaw koszuli prawie do ramienia. Wyciągnął rękę przed siebie, odwrócił głowę i zacisnął mocno powieki, jak dziecko, które boi się zastrzyku. Carraro wyszarpnął igłę, szorstkim gestem zgiął rękę pacjenta, żeby zatrzymać krwawienie, i odszedł.
    – Dziękuję, panie doktorze – powiedział mężczyzna. – Czy to jest to lekarstwo?
    Carraro milczał, więc Brunetti odpowiedział za niego:
    – Tak, to jest to lekarstwo. Teraz już nie musi się pan martwić.
    – Nawet za bardzo nie bolało. – Mężczyzna spojrzał na Brunettiego. – Czy już musimy iść?
    Brunetti skinął głową. Mężczyzna opuścił ramię i spojrzał na ślad po ukłuciu, który zaczął krwawić.
    – Myślę, że pański pacjent potrzebuje opatrunku, dottore – odezwał się Brunetti. Carraro nie zareagował. Ściągnął rękawiczki i rzucił je w stronę stołu, nie przejmując się tym, że upadły obok na podłogę. Brunetti podszedł do szafki i z górnej półki wziął opakowanie plastrów. Kiedy zerwał papier i miał już przyłożyć plaster do krwawiącej ranki, mężczyzna podniósł rękę i go powstrzymał.
    – Może nie jestem jeszcze wyleczony, signore, więc lepiej żebym zrobił to sam.
    Wziął plaster od Brunettiego i niezdarnie go przylepił, a potem opuścił rękaw koszuli. Wstał, sięgnął po sweter i ruszył do drzwi. W progu przystanął i spojrzał w dół na Brunettiego, którego znacznie przewyższał wzrostem.
    – To byłoby okropne, proszę pana, gdybym miał tę chorobę – powiedział. – Okropne dla mojej rodziny. – Skinął głową, jakby godząc się z tą bolesną prawdą, i cofnął się, żeby przepuścić Brunettiego. Usłyszeli, jak Carraro zatrzasnął z hukiem szafkę z lekarstwami, ale państwo wyposaża szpitale w solidne meble, więc szyba się nie stłukła.
    W głównym korytarzu stało dwóch wezwanych przez Brunettiego umundurowanych policjantów, a przy brzegu czekała łódź z milkliwym Bonsuanem za sterem. Wyszli bocznym wyjściem. Mężczyzna, jak tylko zobaczył policyjne mundury, zwiesił głowę i przygarbił się. Szedł ciężko i niezgrabnie, krokiem zupełnie pozbawionym rytmu, tak chwiejnym, jakby miał trudności z koordynacją ruchów. Kiedy w asyście dwóch policjantów wszedł na pokład, zwrócił się do Brunettiego:
    – Czy mogę usiąść na dole, signore?
    Komisarz wskazał mu stopnie i mężczyzna zszedł do kabiny. Usiadł na jednej z wyściełanych ław stojących po dwóch stronach pomieszczenia i schylił głowę, wbijając wzrok w podłogę.
    Kiedy wpłynęli do przystani przed komendą, policjanci wyskoczyli, żeby zacumować łódź, a Brunetti podszedł do schodów i zawołał:
    – Jesteśmy na miejscu!
    Mężczyzna spojrzał w górę i wstał.
    Podczas drogi Brunetti rozważał myśl, żeby zabrać go do siebie na przesłuchanie, ale potem zmienił zamiar, uznawszy, że lepiej będzie się nadawał do tego celu zwykły pokój przesłuchań, brzydkie pomieszczenie bez okien, z porysowanymi ścianami i jarzeniowym światłem.
    Wciąż w asyście dwóch funkcjonariuszy weszli na pierwsze piętro, ruszyli w głąb korytarza i zatrzymali się przed trzecimi drzwiami po prawej stronie. Brunetti otworzył drzwi i przepuścił mężczyznę przodem. Ten stanął w progu, oglądając się bezradnie na komisarza, który wskazał mu jedno z krzeseł przy zniszczonym, odrapanym stole.
    Mężczyzna usiadł. Brunetti zamknął drzwi i zajął miejsce naprzeciw niego.
    – Nazywam się Guido Brunetti, jestem komisarzem policji – zaczął. – W tym pokoju jest mikrofon i nasza rozmowa jest nagrywana.
    Podał datę i godzinę, po czym zwrócił się do mężczyzny:
    – Przyprowadziłem pana tutaj, żeby przesłuchać pana na okoliczność śmierci trzech osób: Franca Rossiego, Gina Zecchina i młodej kobiety, której nazwiska jeszcze nie znamy. Ciała Zecchina oraz młodej kobiety znaleziono na strychu domu nieopodal Angelo Raffaele, a Franco Rossi zginął na skutek upadku z rusztowania tego budynku. Zanim przejdziemy do dalszej części, muszę spytać pana o nazwisko i poprosić o dowód tożsamości.
    Mężczyzna milczał.
    – Czy może mi pan powiedzieć, jak się pan nazywa, signore? – powtórzył Brunetti.
    Tamten popatrzył na niego i spytał z bezgranicznym smutkiem:
    – Czy muszę?
    – Obawiam się, że tak – odrzekł Brunetti z rezygnacją.
    Mężczyzna opuścił głowę i utkwił wzrok w blacie stołu.
    – Ona będzie taka wściekła – wyszeptał. Podniósł oczy na Brunettiego i powiedział cicho: – Nazywam się Giovanni Dolfin.

Rozdział 24

    Usłyszawszy to nazwisko, Brunetti zaczął gorączkowo dopatrywać się podobieństwa między tym niezgrabnym wielkoludem a drobną, zgarbioną kobietą, którą widział w biurze dal Carla. Nie doszukawszy się żadnego, nie ośmielił się zapytać, jakie łączą ich więzy; uznał, że lepiej wysłuchać mężczyzny, samemu odgrywając rolę tego, który wie już prawie wszystko i chce jedynie dopytać o kilka szczegółów, zwłaszcza dotyczących chronologii zdarzeń.
    W pomieszczeniu panowała cisza. Brunetti nie próbował jej przerwać. Jedynym odgłosem był ciężki oddech Dolfina.
    Po chwili mężczyzna podniósł głowę i spojrzał na niego z bólem w oczach.
    – Jestem hrabią, rozumie pan – odezwał się. – Jesteśmy ostatnimi z rodu. Nie mamy następcy, ponieważ Loredana, no cóż, nigdy nie wyszła za mąż, a ja… – Znów spuścił wzrok na blat, jakby oczekiwał tam jakiejś podpowiedzi. Westchnął i podjął wątek: – Ja się nie ożenię. To wszystko w ogóle mnie nie interesuje. – Wykonał nieokreślony ruch ręką, jakby odpychając od siebie „to wszystko”. – Więc jesteśmy ostatni i dlatego to takie ważne, żeby nic nie splamiło honoru rodziny ani jej nazwiska. Czy pan to rozumie?
    – Oczywiście – odparł Brunetti. Nie miał pojęcia, co znaczy w tym przypadku honor, zwłaszcza dla potomka słynnego rodu, noszącego nazwisko od ponad ośmiuset lat. – Wszyscy powinniśmy żyć z honorem – powiedział ogólnikowo.
    Dolfin pokiwał głową.
    – To właśnie wciąż mi powtarza Loredana. Zawsze mi to mówiła. Według niej nie ma znaczenia, że jesteśmy biedni. Mamy przecież nazwisko.
    Giovanni Dolfin mówił z emfazą, tak jak ludzie, którzy bezmyślnie powtarzają zdania nie do końca dla nich zrozumiałe, kiedy przekonanie o czymś bierze górę nad rozumem. Podobny mechanizm musiał się uruchomić w jego umyśle, ponieważ pochylił głowę i zaczął recytować historię swego słynnego przodka, doży Giovanniego Dolfina. Brunetti słuchał, dziwnie ukojony brzmieniem głosu, który przeniósł go na powrót do okresu dzieciństwa, kiedy to kobiety z sąsiedztwa przychodziły do ich domu na wspólne odmawianie różańca, a on poddawał się monotonnemu rytmowi powtarzanych w kółko modlitw. Odpłynął myślami daleko w przeszłość do tych szeptanych recytacji, dopóki nie usłyszał, jak Dolfin mówi:
    – …podczas epidemii w 1361 roku.
    Pokiwał z uznaniem głową.
    – To wielkie nazwisko – powiedział, chcąc go zachęcić do dalszego opowiadania. – Trzeba postępować bardzo rozważnie, żeby je chronić.
    – Tak właśnie mówi Loredana, dokładnie tak. – Dolfin rzucił Brunettiemu spojrzenie, w którym pojawił się respekt: oto kolejny człowiek, który rozumie obowiązki spoczywające na ich rodzinie. – Powiedziała, że zwłaszcza tym razem musimy uczynić wszystko, absolutnie wszystko, żeby je zachować i chronić. – Zająknął się przy ostatnich słowach.
    – Oczywiście – poparł go Brunetti. – Zwłaszcza tym razem.
    – Powiedziała, że ten człowiek w biurze zawsze jej zazdrościł pozycji – ciągnął Dolfin. – W społeczeństwie – dodał, widząc, że Brunetti go nie rozumie.
    Komisarz skinął głową.
    – Nigdy nie mogła pojąć, dlaczego on jej tak nienawidzi. A potem sfałszował jakieś dokumenty. Loredana próbowała mi tłumaczyć, ale nic z tego nie zrozumiałem. Z tych dokumentów wynikało, że niby ona robi w biurze jakieś nieuczciwe rzeczy i bierze za to pieniądze. – Oparł się dłońmi o stół i uniósł z krzesła. – Delfinowie nie robią niczego dla pieniędzy! – Natężenie jego głosu osiągnęło zatrważająco wysoki poziom. – Dla Delfinów pieniądze są niczym!
    Brunetti podniósł uspokajająco rękę i mężczyzna usiadł.
    – Nie robimy nic dla pieniędzy – powtórzył z naciskiem. – Całe miasto o tym wie. Nie dla pieniędzy.
    Po chwili podjął:
    – Powiedziała, że każdy uwierzy w te sfałszowane dokumenty i wybuchnie skandal. Nazwisko będzie skalane. Powiedziała… – zamilkł i poprawił się: – Nie, ja to wiedziałem, nikt mi nie musiał mówić. Kalanie nazwiska Delfinów oszustwami nikomu nie ujdzie bezkarnie.
    – Rozumiem – zgodził się Brunetti. – Czy to znaczy, że wydał go pan policji?
    Dolfin trzepnął pogardliwie ręką.
    – Nie, tu chodziło o nasz honor, więc mieliśmy prawo sami wymierzyć sprawiedliwość.
    – Rozumiem.
    – Wiedziałem, kim on jest. Znałem go. Bywałem tam czasami, żeby pomóc Loredanie, kiedy robiła rano zakupy i miała dużo do dźwigania. Przychodziłem tam i pomagałem jej zanieść zakupy do domu.
    To ostatnie zdanie powiedział z dumą, chwaląc się swoim dobrym uczynkiem.
    – Wiedziała, dokąd się wybierał tamtego dnia, i kazała mi za nim pójść i spróbować porozmawiać. Ale on udawał, że nie rozumie, o co mi chodzi, mówił, że to nie ma żadnego związku z Loredaną, że chodzi o tego drugiego. Loredana mnie uprzedziła, że on będzie kłamał, wmawiając mi, że chodzi o inną osobę z biura, więc byłem na to przygotowany. Wiedziałem, że chce zniszczyć Loredanę, bo jej zazdrości.
    Jego twarz przybrała wyraz, jaki Brunetti często widział u ludzi posługujących się sprytem. Znów odniósł wrażenie, że Giovanni Dolfin recytuje wyuczoną lekcję.
    – No i?
    – Nazwał mnie kłamcą i próbował odepchnąć. Kazał mi zejść z drogi. Weszliśmy już do tego domu. – Otworzył szeroko oczy i Brunetti pomyślał, że pewnie przypomina sobie to okropne wydarzenie, okazało się jednak, że Dolfin był oburzony z zupełnie innego powodu. – Mówił do mnie na ty. Wiedział, że jestem hrabią, i mimo to zwracał się do mnie per ty!
    Rzucił Brunettiemu wymowne spojrzenie, jakby pytając, czy on kiedykolwiek spotkał się z taką bezczelnością. Brunetti, który faktycznie nie spotkał się z niczym podobnym, zdumiony pokręcił głową.
    Dolfin najwyraźniej się nie kwapił, by kontynuować opowieść.
    – No i co pan zrobił? – spytał Brunetti z zaciekawieniem.
    – Powiedziałem mu, że kłamie i że chce skrzywdzić Loredanę, bo jej zazdrości. Znów mnie odepchnął. Nikt jeszcze się tak w stosunku do mnie nie zachował.
    Ze sposobu, w jaki Dolfin to mówił, Brunetti wywnioskował, że mężczyzna jest przekonany, iż otoczenie okazuje mu respekt z powodu jego pochodzenia, a nie, jak w istocie było, atletycznej budowy.
    – Kiedy mnie odepchnął, cofnąłem się o krok, zaczepiłem nogą o jakąś rurę i upadłem. Wstałem, trzymając ją w ręku. Chciałem go uderzyć, ale żaden Dolfin nie wymierzyłby nigdy człowiekowi ciosu w plecy, więc zawołałem i on się odwrócił. Podniósł rękę, żeby mnie zaatakować.
    Mężczyzna zamilkł, tylko dłonie zaciskały mu się i otwierały, jakby niezależnie od jego woli. Czas w jego pamięci musiał pobiec szybciej, bo kiedy znów się odezwał, mówił o czymś, co najwyraźniej stało się później.
    – Potem próbował się podnieść. Staliśmy pod oknem, okiennice były otwarte. Otworzył je od razu, kiedy wszedł. Podczołgał się trochę i podciągnął do góry. Nie byłem już na niego zły – mówił spokojnym i pozbawionym emocji głosem. – Nasz honor był ocalony. Więc zbliżyłem się, żeby mu pomóc. Ale on się mnie bał i kiedy szedłem ku niemu, zrobił krok do tyłu, potknął się i wypadł. Próbowałem go złapać, naprawdę. – Mężczyzna wykonał dłońmi o długich, płaskich palcach gest, jakby coś chwytał. – Ale on spadł. Nie dałem rady. – Zakrył oczy ręką. – Słyszałem, jak uderzył o ziemię. Z łoskotem. A potem ktoś stanął w drzwiach i bardzo się przestraszyłem. Nie wiedziałem, kto to. Zbiegłem po schodach. – Dolfin zamilkł.
    – Dokąd pan się udał?
    – Do domu. Już minęła pora obiadu, a Loredana zawsze się denerwuje, kiedy się spóźniam.
    – Powiedział jej pan?
    – Co jej miałem powiedzieć?
    – Co się stało.
    – Nie miałem zamiaru, ale się domyśliła. Widziała, że nie mogę jeść. Musiałem jej opowiedzieć.
    – I jak zareagowała?
    – Powiedziała, że jest że mnie bardzo dumna – odpowiedział Giovanni Dolfin, a jego twarz promieniała. – Powiedziała, że obroniłem honor rodziny i że to, co się stało, to był wypadek. On mnie popchnął. Przysięgam na Boga. Popchnął mnie tak, że upadłem. – Rzucił nerwowe spojrzenie w stronę drzwi. – Czy ona wie, że tutaj jestem?
    Kiedy komisarz pokręcił przecząco głową, Dolfin przyłożył sobie do ust rękę i zaciśniętymi palcami poklepał dolną wargę.
    – Ależ ona będzie zła! Powiedziała mi, żebym nie szedł do szpitala. Że to pułapka. I miała rację. Powinienem był jej posłuchać. Ona ma zawsze rację. Zawsze miała rację we wszystkim.
    Dotknął ukłucia po zastrzyku i zaczął lekko gładzić palcami obolałe miejsce.
    Znów zapadło milczenie. Brunetti zastanawiał się, jak wiele było prawdy w tym, co Loredana Dolfin powiedziała bratu. Nie miał już wątpliwości, że Rossi dowiedział się w jakiś sposób o korupcji w Ufficio Catasto, ale nie przypuszczał, żeby miało to coś wspólnego z honorem rodziny Dolfinów.
    – A co się zdarzyło, kiedy pan tam wrócił? – spytał. Zaczynało go intrygować coraz bardziej niespokojne zachowanie mężczyzny.
    – Ten drugi, ten narkoman… to on stał wtedy w drzwiach. Śledził mnie aż do samego domu i dowiedział się od sąsiadów, kim jestem. Wszyscy znają moje nazwisko. – W głosie Dolfina znów zabrzmiała duma. – Więc czekał na mnie, kiedy wychodziłem do pracy, i powiedział, że wszystko widział. Powiedział, że jest moim przyjacielem i chce mi pomóc uniknąć kłopotów, a ja mu uwierzyłem. Wróciliśmy tam razem i zaczęliśmy sprzątać pokoje na górze. Mówił, że mi w tym pomoże. No i kiedy sprzątaliśmy, przyszli jacyś policjanci, ale on im coś powiedział i sobie poszli. Przyszedł potem do mnie i zażądał pieniędzy. Powiedział, że jak mu nie zapłacę, to sprowadzi policjantów z powrotem i pokaże im ten pokój, że będę w poważnych tarapatach i że wszyscy się dowiedzą, co zrobiłem.
    Dolfin zamilkł i wyglądało, jakby rozważał możliwe konsekwencje takiego obrotu spraw.
    – I?
    – Powiedziałem mu, że nie mam pieniędzy, że zawsze wszystko oddaję Loredanie. Ona nimi rozporządza. – Dolfin znowu lekko uniósł się z krzesła i zaczął kręcić głową, jakby opędzając się od jakiegoś hałasu.
    – I? – powtórzył Brunetti tym samym obojętnym tonem.
    – Oczywiście powiedziałem wszystko Loredanie. No i wróciliśmy tam.
    – Wróciliśmy? – wpadł mu w słowo Brunetti i natychmiast pożałował i swego odruchu, i pytania. Dolfin wciąż kręcił dziwnie głową, ale słysząc pytanie Brunettiego, a może ton jego głosu, przestał. Cała jego ufność nagle się ulotniła i na oczach komisarza w jednej chwili przeszedł do obozu wroga.
    Na minutę zapadła cisza.
    – Signor conte? – odezwał się Brunetti.
    Dolfin potrząsnął stanowczo głową.
    – Signor conte, powiedział pan, że wrócił pan do budynku w czyimś towarzystwie. Czy może mi pan powiedzieć, w czyim?
    Mężczyzna oparł się łokciami o stół, spuścił głowę i zatkał uszy. Gdy Brunetti zaczął do niego mówić, gwałtownie pokręcił głową. Zły na siebie, że wepchnął go w czeluść, z której nie ma szans go wydobyć, Brunetti wstał i wiedząc, że nie ma wyboru, poszedł zadzwonić do siostry conte Dolfina.

Rozdział 25

    Odebrała telefon, mówiąc:
    – Ca Dolfm. – Tylko tyle, nic więcej, lecz Brunettiego tak zaskoczył ten dźwięk fałszywie brzmiącej fanfary, że dopiero po chwili był w stanie się przedstawić i wyjaśnić, po co dzwoni. Jeśli to, co usłyszała, w jakikolwiek sposób ją poruszyło, dobrze to ukryła, powiedziała jedynie, że zadzwoni do swojego adwokata i jak najprędzej przyjdzie do komendy. Nie zadawała żadnych pytań i nie okazała żadnej ciekawości, dowiedziawszy się, że jej brat jest przesłuchiwany w związku z morderstwem. Brunetti miał wrażenie, że potraktowała jego telefon jak każdy inny telefon służbowy, na przykład w sprawie pomyłki w tekście sprawozdania czy złego wydruku planów budowy. Ponieważ Brunetti, o ile było mu wiadomo, nie pochodził w prostej linii z rodziny dożów, nie miał pojęcia, jak tacy ludzie reagują na wiadomość, że w rodzinie jest morderca.
    W każdym razie nie tracił czasu na rozważanie, czy signorina Dolfin jest wmieszana w coś tak prostackiego jak korupcja panosząca się w Ufficio Catasto. „Delfinowie nie robią nic dla pieniędzy” – w tę dewizę Brunetti wierzył absolutnie. To na pewno dal Carlo, udający naiwniaka, który nie wie, czy ktoś w jego urzędzie dałby się przekupić, był motorem machiny łapowniczej odkrytej przez Rossiego.
    Co ten biedny, głupi i na swoje nieszczęście uczciwy Rossi uczynił – czy pokazał dal Carlowi zebrane dowody, czy zagroził mu denuncjacją na policji? I czy uczynił to przy otwartych drzwiach do pokoju cerbera w wełnianym bliźniaku, z fryzurą sprzed dwudziestu lat i tak samo starą niespełnioną miłością? A Cappelli? Czy to rozmowy telefoniczne z Rossim przyspieszyły jego śmierć?
    Nie miał wątpliwości, że Loredana Dolfin zawczasu pouczyła brata, co ma mówić w wypadku, gdyby był przesłuchiwany. Przecież go ostrzegła, żeby nie szedł do szpitala. Nie użyłaby słowa „pułapka”, gdyby nie wiedziała, skąd brat ma ten wymowny ślad po ugryzieniu na ręce. A on, biedaczek, tak się przestraszył zakażenia, że nie posłuchał jej przestrogi i wpadł prosto w sidła Brunettiego.
    I podczas przesłuchania przerwał swoją spowiedź dokładnie w momencie, kiedy zaczął używać liczby mnogiej. Brunetti wiedział, kim jest ta druga osoba, ale wiedział też, że jak tylko adwokat Loredany skontaktuje się z Giovannim, zniknie szansa wypełnienia luk w jego zeznaniach.
    Niecałą godzinę później uprzedzono go przez telefon, że na dole czekają signorina Dolfin i avvocato Contarini. Poprosił, by przyprowadzono ich do niego.
    Pierwsza weszła ona. Towarzyszył jej jeden z umundurowanych policjantów, którzy stali na warcie przed głównym wejściem do komendy. Za nią wszedł gruby i nieodmiennie uśmiechnięty Contarini, znany z tego, że zawsze potrafi znaleźć jakiś kruczek prawny, aby rozstrzygnąć sporną kwestię na korzyść klienta.
    Brunetti nie podał ręki żadnej z osób, zaproponował tylko, by usiedli, a sam wrócił na swoje miejsce za biurkiem.
    Przyjrzał się signorinie Dolfin. Siedziała prosto jak struna, nie dotykając plecami oparcia, z dłońmi zgrabnie splecionymi na torebce położonej na kolanach. Milcząc, odwzajemniła mu spojrzenie. Wyglądała zupełnie tak samo jak wtedy, kiedy widział ją w biurze – energiczna, starzejąca się kobieta, po części tylko zainteresowana tym, co się dzieje wokół niej.
    – A więc co pan odkrył w sprawie mojego klienta, commissario? – spytał go Contarini, uśmiechając się życzliwie.
    – Podczas zarejestrowanego na taśmie przesłuchania, przeprowadzonego dzisiejszego popołudnia tutaj, w komendzie, podejrzany przyznał się do zabicia Franca Rossiego, urzędnika Ufficio Catasto, gdzie obecna tu signorina Dolfin – Brunetti wskazał siostrę Giovanniego ruchem głowy – pracuje jako sekretarka.
    Na Contarinim nie zrobiło to żadnego wrażenia.
    – Czy to wszystko? – spytał.
    – Zeznał również, że potem wrócił na miejsce zbrodni w towarzystwie mężczyzny, który nazywa się Gino Zecchino, i że razem zniszczyli dowody przestępstwa. Następnie powiedział, że Zecchino go szantażował.
    Wydawało się, że nic z tego, co mówił Brunetti, w najmniejszym stopniu nie interesuje tych dwojga.
    – Zecchina i niezidentyfikowaną młodą kobietę znaleziono martwych w tym samym budynku, z którego wypadł Rossi.
    Kiedy Contarini uznał, że Brunetti skończył, zaczął przeglądać jakieś papiery, które wyjął z teczki. Komisarz z przerażeniem uświadomił sobie, że pedantyczne ruchy adwokata są uderzająco podobne do ruchów, które kiedyś zaobserwował u Rossiego. Z lekkim, wyrażającym zadowolenie chrząknięciem Contarini wyłuskał dokument, którego szukał, i wyciągnął ponad biurkiem w stronę Brunettiego.
    – Jak pan za chwilę zobaczy, commissario – rzekł, wskazując palcem pieczęć u góry dokumentu, lecz nie wypuszczając go jeszcze z rąk – jest to zaświadczenie z Ministerstwa Zdrowia sprzed ponad dziesięciu lat. – Przysunął fotel bliżej biurka i ciągnął dalej, wciąż nie podając dokumentu komisarzowi, a jedynie podsuwając mu kartki pod nos. – Z zaświadczenia tego wynika, że Giovanni Dolfin jest… – przerwał, posyłając Brunettiemu kolejny wdzięczny uśmiech. Przypominał rekina, który zabiera się do dzieła. Zaczął powoli odczytywać tekst, który widział do góry nogami: – „…jest osobą o specyficznych potrzebach, którą należy traktować ulgowo i której nie wolno dyskryminować, jeśli nie jest w stanie wykonać pewnych prac przekraczających jej możliwości”.
    Następnie przesunął palec na ostatni paragraf, który również odczytał na głos:
    – „Orzeka się, że wymieniony powyżej Giovanni Dolfin nie jest w pełni władz umysłowych i w związku z tym nie może podlegać obowiązującym sankcjom prawnym”.
    Dopiero teraz Contarini wypuścił zaświadczenie z rąk.
    – To jest oczywiście kopia – oznajmił. – Do pańskiego użytku. Rozumiem, że wie pan, co oznacza taki dokument, commissario?
    Cała rodzina Brunettiego pasjonowała się grą w monopol i oto dzięki tej jednej karcie, karcie o nazwie „Zwolnienie z więzienia”, gra stała się rzeczywistością albo rzeczywistość – grą.
    Contarini zamknął teczkę i wstał.
    – Chciałbym zobaczyć się z moim klientem, jeśli to możliwe – powiedział.
    – Oczywiście. – Brunetti sięgnął po słuchawkę.
    W gabinecie zapadła cisza aż do chwili, kiedy do drzwi zapukał Pucetti.
    – Sierżancie – rzekł Brunetti ujęty tym, że młodemu człowiekowi brakuje najwyraźniej tchu, bo na jego wezwanie wbiegał szybko po schodach – proszę sprowadzić avvocato Contariniego na dół, do pokoju numer siedem, gdzie znajduje się jego klient.
    Pucetti zasalutował energicznie. Contarini wstał i spojrzał pytająco na signorinę Dolfin, która pokręciła głową przecząco, nie zmieniając pozycji. Adwokat wypowiedział parę banalnych grzeczności i wyszedł, ciągle się uśmiechając.
    Kiedy znikł za drzwiami, Brunetti opadł z powrotem na krzesło i patrzył w milczeniu na kobietę siedzącą po drugiej stronie biurka.
    Dopiero po kilku minutach denerwującą ciszę przerwała signorina Dolfin.
    – Wie pan, że nie może mu pan nic zrobić. On jest pod ochroną państwa – powiedziała zupełnie normalnym głosem.
    Brunetti postanowił milczeć, żeby ją przetrzymać i zobaczyć, do czego to ją sprowokuje. Nie odpowiedział wiec i tkwił nieruchomo; nie przesuwał żadnych przedmiotów na biurku ani nie splatał rąk, po prostu siedział, patrząc na nią obojętnie.
    Minęło kilka następnych minut.
    – Co pan zamierza? – odezwała się.
    – Nic, przecież nic nie mogę zrobić. Sama mi to pani przed chwilą powiedziała, signorina.
    Siedzieli tak niczym dwa nagrobne posągi, aż wreszcie ona rzekła:
    – Nie o to mi chodzi. – Uciekła wzrokiem w bok, spojrzała w okno i wreszcie popatrzyła na Brunettiego. – Nie chodzi mi o mojego brata. Chodzi mi o niego.
    Po raz pierwszy dostrzegł na jej twarzy jakąś emocję. Nie chciał dłużej prowadzić z nią gry, więc nawet nie udawał, że nie zrozumiał.
    – Ma pani na myśli dal Carla? – spytał.
    Przytaknęła.
    Brunetti się zamyślił. Zastanawiał się, jak potoczyłyby się losy jego mieszkania, gdyby Ufficio Catasto zostało nagle zmuszone do działania w sposób uczciwy.
    – Zamierzam rzucić go wilkom na pożarcie – powiedział zadowolony, że się na to zdobył.
    Oczy signoriny Dolfin rozszerzyły się ze zdumienia.
    – Co pan ma na myśli?
    – Zamierzam go wydać Guardia di Finanza. Będą z pewnością zachwyceni, kiedy dostaną jego wyciągi z banku, listę posiadanych przez niego mieszkań, konta, na które… – tu podkreślił ze szczególną satysfakcją – na które wpłaciła pieniądze jego żona. Wystarczy, żeby puścili w ruch swoją machinę, zapewniając nietykalność tym, którzy dali mu łapówki, a wywoła to lawinę, która go pogrzebie.
    – Straci pracę – powiedziała.
    – Straci wszystko – poprawił ją Brunetti i uśmiechnął się melancholijnie.
    Zdumiona tą zaciekłością, patrzyła na niego tępo.
    – Czy życzy sobie pani czegoś więcej? – spytał, doprowadzony do wściekłości tym, że niezależnie od konsekwencji, jakie poniesie dal Carlo, nigdy nie będzie mógł nic zrobić ani jej, ani jej bratu. Volpatowie pozostaną na Campo San Luca jak dwa zwycięskie sępy, a szansę znalezienia zabójcy Marca zaprzepaści przez artykuł, mający odsunąć niebezpieczeństwo od syna Patty.
    Choć wiedział, że ta ostatnia sprawa nie ma z nią nic wspólnego, mimo to pragnął, by została w jakiś sposób ukarana.
    – Wszystko znajdzie się w gazetach – powiedział. – Śmierć Rossiego, ugryziony przez ofiarę zabójca, który wymiga się od kary, bo został uznany przez sąd za niepoczytalnego. Na pewno też wspomną o zamieszanej w sprawę sekretarce dal Carla. Nazwą ją una zitella – powiedział, sam się dziwiąc, że z taką pogardą wymówił słowa „stara panna”. – Una zitella nobile. Zakochana platonicznie w swoim szefie, młodszym, żonatym mężczyźnie – dobitnie wypunktował wstydliwe przymiotniki – a w dodatku ma nienormalnego brata, którego podejrzewa się o zabójstwo Rossiego.
    Przerwał i przyglądał się, jak signorina Dolfin aż kurczy się z przerażenia.
    – I napiszą, że dal Carlo zamieszany był po szyję w te wszystkie zbrodnie. To będzie go prześladowało do końca życia. A wszystko przez panią. – Wycelował w nią palcem. – To będzie pani ostatni prezent dla ingeniere dal Carla.
    – Pan nie może tego zrobić! – wykrzyknęła, tracąc kontrolę nad głosem.
    – Ja? Ja nie zamierzam nic robić, signorina – powiedział zbulwersowany, że aż taką przyjemność sprawiło mu mówienie tych okropności. – Gazety mnie wyręczą. Nawet jeśli nie opiszą wszystkiego dokładnie, a jedynie będą spekulować, może pani być pewna, że ludzie sami sobie dopowiedzą resztę i w to uwierzą. A najbardziej im się spodoba historia o starszawej zitella nobile, podkochującej się w dużo młodszym mężczyźnie. – Przechylił się przez biurko i wykrzyczał: – I będą się domagać szczegółów!
    Signorina Dolfin potrząsnęła głową, usta miała otwarte. Gdyby ją spoliczkował, z pewnością lepiej by to zniosła.
    – Ale pan nie może. Ja jestem Dolfin!
    Brunetti był tak zaszokowany, że mógł się jedynie roześmiać. Odchylił głowę na oparcie krzesła i wybuchnął szaleńczym śmiechem.
    – Wiem, wiem – wykrztusił, nie mogąc opanować wesołości. – Pani jest Dolfin, a Delfinowie nie robią nic dla pieniędzy.
    Kobieta podniosła się z krzesła. Wyraz jej twarzy, zaczerwienionej i zbolałej, natychmiast go otrzeźwił. Zaciskając kurczowo palce na torebce, wyjąkała:
    – Zrobiłam to z miłości.
    – To niech panią Bóg wspomoże – rzekł, sięgając po słuchawkę.

Donna Leon


***

Top.Mail.Ru