...Место для Вашей рекламы...
...Место для Вашей рекламы...
...Место для Вашей рекламы...
Скачать fb2
На пыльнай дарозе (на белорусском языке)

На пыльнай дарозе (на белорусском языке)


Черный Кузьма На пыльнай дарозе (на белорусском языке)

    Кузьма Чорны
    На пыльнай дарозе
    Паабапал жвiрыстай дарогi калышыцца леташнi быльнiк, i веснавая шырыня вее над неабдымным полем. Неба сiняе, сонечнае; над дарогаю тонкi, як туман, падымаецца пыл- плыве вецер з-за сiнiх лясоў, i на дзернавых узмежках пры жоўтых каляiнах шумiць сухi палын... Моцна думаюць голыя яшчэ кусты, а за iмi, далей, пярэсцяцца колеры зямлi: зялёныя ўзгоркi, цiхiя лагчыны, рэдкiя чорныя палосы першай раллi i леташняя шэрань веснавой цалiны.
    Вецер прынёс аднекуль сухi жмут аўсянай саломы, прыпёр да сухога быльнiкавага куста, растрасае патроху i разганяе па саломiне ў полi, салома звонка шалясцiць i навявае задуменасць вялiкай далечынi.
    Моцна шумiць яшчэ нейкае зелле, перазiмаваўшае, падгнiўшае, цяпер сухое i шэрае. У яго галоўках захавалiся, мусiць, зярняты - маленькiя, порсткiя птушкi гаварлiвымi семямi прылятаюць i клююць iх.
    Дарога - ад таго, што шырокая, ветраная i пыльная - вясёлая. Шырокi паварот з яе ў горад; горад блiзка, i не вiдзен за блiзкiмi ўзгоркамi, i каля павароту куча бiтых каменняў, пры зямлi абмалёваная зялёным шлакам травы.
    Нам слаўна было сядзець тут на гэтых каменнях; i мы сядзелi - сушылi на ветры спацеўшыя шыi i маўчалi. Шмат было перагаворана дарогаю - паволi прайшлi мы з iм разам трыццаць вёрст, многа я зразумеў у яго без слоў, i цяпер трэба было разысцiся таксама, як выпадкова сышлiся на дарозе. Было яму год дванаццаць, а я iшоў у горад, дзе ўжо жыў. Убачыў быў я яго пасярод дарогi - ён стаяў, растапырыўшы босыя ногi ў палатняных портках, i трымаў у руках шапку.
    - Што ты робiш? - запытаў я, праходзячы мiма.
    - Пчолы нейкiя, каб на iх упадкi, з зямлi вылазяць, - адказаў ён з вялiкай сталасцю дарослага, i гэта выйшла ў яго смешна, па-дзяцiнаму, адна, лiха ёй, джала дала мне ў нагу, чорт яе бачыў, iшоў ды наступiў.
    Ён даў раптам з-за вуха шапкаю па зямлi i з расчараваннем сказаў:
    - Уцякла, каб яна здохла... I пайшоў са мною.
    - Куды ты iдзеш?
    - Гэта я iду на хутары па брата. Ён там цэлую зiму служыў, значыцца, а гэта як памёр айчым наш, дык трэба, каб дома быў, неканечна яму было i так iсцi, але што ты парадзiш.
    - А даўно айчым памёр?
    - Нядаўна.
    - А мацi жыве?
    - Мацi жыве.
    - А больш хто ў вас ёсць?
    - А больш у нас яшчэ дзяўчыны дзве ёсць, старшыя за мяне сёстры, дык яны дома, нiдзе не служылi, бо яны хоць бабы, але цвярдзейшыя за Васiля, дык айчым iх не мог выкурыць з хаты.
    - А хiба ён выкурваў?
    - Уга... Ён чуць Васiля на той свет не адправiў, як пачаў грызцi. Дык той i пайшоў у людзi.
    - Мацi што?
    - Дык жа ён чуць i мацеру ў труну не ўвагнаў - азiят нейкi быў, а не чалавек.
    Гаварыў ён стала, як дарослы. I вiдно было, што пражытыя на свеце дванаццаць год навучылi яго многаму, паказалi яму многа бакоў жыцця, закалiлi яго i давялi да вострай цвёрдасцi.
    I цяпер ён iшоў па брата, адзiн, па пустой ветранай дарозе. Ён i забаўляўся iдучы, i разважаў стала: i наглядаў, i абдумваў. Твар яго, у лiшаях ад сонца i ветру, меў на сабе ўсе адзнакi халоднай сталасцi i прывычкi - вялiкае лiчыць часам малым; i толькi калi-нiкалi прарывалiся ў iм не згладжаныя яшчэ дзiцячыя манеры.
    - А ты гаспадарыў ужо?
    - Я летась адзiн паараў усё. Айчым тады ўжо хварэць пачаў.
    - А цяпер айчыма шкада?
    - Цяпер не... Але шкада маткi, бо яна нездараўчаная вельмi. Хто яе ведае, цi пажыве яна доўга на свеце. Мы то не прападом - мы ж усе ўжо ўзнялiся на ногi, але яна як... Мы ж яшчэ яе нiчым не пацешылi...
    Ён моцна аб нечым стаў думаць i змоўк. I твар яго раптам ажыў. Пачалi, як ценi ад хмар у ветраны дзень па зямлi, праходзiць па твары яго адзнакi перажытага смутку i ўздымаў, адбiтак як бы нейкай мудрасцi пазнання жыцця з'явiўся на iм, i ўпэўненасць у неабходнай патрэбе пацешыць матку, i моцнае жаданне гэтага, важнае i для яе, i для яго. I зусiм не адбiлася на твары яго непаразуменне перад тым, што гэта ж сам ён нiчым яшчэ не нацешыўся.
    Толькi хутка шырокае нешта i надзвычай тонкае лягло на гэты сталы i глыбокi твар, i яно паведамiла пра вялiкую ўцеху, вылаўленую ў жыццi з самога жадання пацешыць матку, з самога працэсу падарожжа па брата i ва ўсiм, што даводзiлася рабiць, у самым тым, што трэба было дзейнiчаць.
    У тым, што ён сказаў, было сказана самае важнае, i ўсё iншае стала зразумела, i была асалода глядзець на гэты сталы не па-дзяцiнаму твар...
    Ён шырока ступаў па пыльнай дарозе.
    - Тым часам так, - загаварыў ён, - хутка аўсы будзем сеяць...
    I зноў змоўк i задумаўся.
    - Ногi баляць, - падаў ён яшчэ голас. - Я цяпер паляжаў бы, скурчыўшыся пад кустамi дзе на сонцы, але да вечара дайсцi трэба.
    I ўжо ў менш, як мне здалося, значных гаворках i многа моўчачы прайшлi мы астатак дарогi да павароту i на каменнях прыпыпiлiся. Ён дастаў з кiшэнi сваiх палатняных портак кавалак хлеба i пачаў ламаць каравымi, тонкiмi пальцамi i есцi. Хлеб запах суха i кiсла - так, як пахне ён, паляжаўшы ў торбе паўдня на полi, пакуль не даарэцца загон i не падыдзе пара есцi.
    Нам абодвум не хацелася ўставаць, мне было блiжэй, яму яшчэ вёрст дзесяць.
    - А калi назад?
    - Заўтра, - адказаў ён, жмурачыся ад ветру, - заўтра з Васiлём, павесялеў ён.
    Цераз паўгадзiны ён кiўнуў мне галавою i пайшоў, роўна гойдаючыся ў такт крокам. Я застаўся адзiн i сачыў за тым, як бела-шэрая постаць яго патроху рабiлася меншай ад роўнай далечынi дарогi i пасля зусiм згiнула за першым узгоркам. Пасля зноў вiдаць стала галаву яго - маленькую ўжо i чуць прыкметную, як цемнаватая кропка. Пасля нiчога не вiдаць стала.
    Я сядзеў на каменнях i думаў аб маленькiх i нязначных здарэннях, якiя слабым здаюцца вялiкiмi i страшнымi, i аб вялiкiх i страшных здарэннях, якiя моцным здаюцца маленькiмi i нязначнымi. I ад таго, што гэтае дзiцянё не сагнулася i не сагнецца i iдзе сабе моцна па дарозе, стала мне радасна i думна.
    Было жаданне спяваць што-небудзь моцнае i цягучае, спяваць яго доўга без слоў i без лiшняй тут вясёласцi.
    "Будзем зараз аўсы сеяць", - прыпомнiў я яго хрыплыя словы...
    Аўсы будуць улетку шумець тут паабапал дарогi, i радасная зямля ўсцешыць чалавека...
    Ён, малы, вырасце i таксама, як цяпер, моцна i горда пройдзе па зямлi, па дарозе...
    У такiх думках я сяджу на каменнях...
    Пры пыльнай дарозе шумяць палыны, i вясёлыя плачуць наводдаль калiны.
    1926
    Каментары
    Друкуецца па зборнiку "Хвоi гавораць" /2-е выданне, Менск, БДВ, 1928/. Упершыню апублiкавана ў зборнiку "Хвоi гавораць" /1-е выданне, Менск, БДВ, 1926/. Датуецца красавiком 1926 года.
Top.Mail.Ru